શૃઙ્ગારતિલક · અધ્યાય 3

વિકૃતાઙ્ગ-વચઃ-કૃત્ય વેષેભ્યો જાયતે રસઃ
હાસ્યોઽયં હાસ-મૂલત્વાત્ પાત્ર-ત્રય-ગતો યથા ॥

કિઞ્ચિદ્-વિકસિતૈર્ ગણ્ડૈઃ કિઞ્ચિદ્ વિસ્ફારિતેક્ષણૈઃ
કિઞ્ચિદ્-લક્ષ્ય-દ્વિજૈઃ સોઽયમ્ ઉત્તમાનાં ભવેદ્ યથા ॥

પાણૌ કઙ્કણમ્ ઉત્ફણઃ ફણિપતિર્ નેત્રં જ્વલત્-પાવકં કણ્ઠઃ કુણ્ઠિત-કાલ-કૂટ-કુટિલો વસ્ત્રં ગજેન્દ્રાજિનમ્
ગૌરી-લોચન-લોભનાય સુભગો વેષો વરસ્યેતિ મે ગણ્ડોલ્લાસ-વિભાવિતઃ પશુપતેર્ હાસોદ્ગમઃ પાતુ વઃ ॥

મધ્યમાનાં ભવત્ય્ એષ વિવૃતાનન-પઙ્કજઃ
નીચાનાં નિપતદ્-બાષ્પઃ શ્રૂયમાણ-ધ્વનિર્ યથા ॥

મુગ્ધે ત્વં સુભગે ન વેત્સિ મદન-વ્યાપારમ્ અદ્યાપિ તં નૂનં તે જલજૈષિણાયમ્ અલિના દૃષ્ટો ન ભર્તાધરઃ
સખ્યૈવં હસિતં વધૂં પ્રતિ તથા સાનન્દમ્ આવિર્ભવદ્ વક્ત્રાન્તર્ગત-સીધુ-વાસ-રસિકૈર્ ભૃઙ્ગૈર્ યથા ધાવિતમ્ ॥

ત્યક્ત્વા ગુઞ્જ-ફલાનિ મૌક્તિકમયી ભૂષા સ્તનેષ્વ્ આહિતા સ્ત્રીણાં કષ્ટમ્ ઇદં કૃતં સરસિજં કર્ણે ન બર્હિ-ચ્છદમ્
ઇત્થં નાથ તવારિધામ્નિ શવરૈર્ આલોક્ય ચિત્ર-સ્થિતિં બાસ્પાર્દ્રીકૃત-લોચનૈઃ સ્ફુટ-રવં દારૈઃ સમં હસ્યતે ॥

અસ્મિન્ સખી-કરાઘાત નેત્રોલ્લાસાઙ્ગ-વર્તનમ્
નાસાકપોલ-વિસ્પન્દો મુખ-રાગશ્ ચ જાયતે ॥

શોકાત્મા કરુણો જ્ઞેયઃ પ્રિય-ભૃત્ય-ધન-ક્ષયાત્
તત્રેત્થં નાયકો દૈવ હતઃ સ્યાદ્ દુઃખ-ભાજનમ્ ॥

ભર્તા સંગર એવ મૃત્યુ-વસતિં પ્રાપ્તઃ સમં બન્ધુભિર્ યૂનાં કામમ્ ઇયં દુનોતિ ચ મનો વૈધવ્ય-ભાવાદ્ વધૂઃ
બાલો દુસ્ત્યજ એક એવ ચ શિશુઃ કષ્ટં કૃતં વેધસા જીવામીતિ મહીપતે પ્રલપતિ ત્વદ્-વૈરિ-સીમન્તિની ॥

ભૂપાતો દૈવ-નિન્દા ચ રોદનં દીન-નિઃસ્વનઃ
શરીર-તાડનં મોહો વૈવર્ણ્યં ચાત્ર જાયતે ॥

ક્રોધાત્મકો ભવેદ્ રૌદ્રઃ પ્રતિશત્રૂન્ અમર્ષતઃ
રક્ષઃ-પ્રાયો ભવેદ્ અત્ર નાયકોઽત્યુગ્ર-વિગ્રહઃ ॥

યઃ પ્રાણાપહતિઃ કૃતા મમ પિતુઃ ક્ષુદ્રૈર્ યુધિ ક્ષત્રિયૈ રામોઽહં રમણીર્ વિહાય બલવન્ નિઃશેષમ્ એષાં હઠાત્
ભાસ્વત્-પ્રૌઢ-કુઠાર-કોટિ-ઘટના-કાણ્ડ-ત્રુટત્-કન્ધરા સ્રોતોઽન્તઃ-સ્રુત-વિસ્ર-શોણિત-ભરૈઃ કુર્યાં ક્રુધાં નિર્વૃતિમ્ ॥

મુખરાગાયુધોત્ક્ષેપ સ્વેદ-કમ્પાધર-ગ્રહાઃ
શક્તિ-શંસા કરાઘાતો ભ્રુકુટી ચાત્ર જાયતે ॥

ઉત્સાહાત્મા ભવેદ્ વીરો દયા-દાનાજિ-પૂર્વકઃ
ત્રિવિધો નાયકસ્ તત્ર જાયતે સત્ત્વ-સંયુતઃ ॥

ગામ્ભીર્યૌદાર્ય-સૌન્દર્ય શૌર્ય-ધૈર્યાદિ-ભૂષિતઃ
આવર્જિત-જનો જન્ય નિર્વ્યૂઢ-પ્રૌઢ-વિક્રમઃ ॥

અયિ વિહઙ્ગ વરાક કપોતકં વિમૃજ ધેહિ ધૃતિં મમ મેદસા
શિબિર્ અહં ભવતા વિદિતો ન કિં સકલ-સત્ત્વ-સમુદ્ધરણ-ક્ષમઃ ॥

સુખિતોઽસિ હરે નૂનં ભુવન-ત્રય-માત્ર-લબ્ધિ-તોષેણ
બલિર્ અર્થિતદોઽસ્મિ યતો ન યાચિતઃ કિંચિદ્ અપ્ય્ અધિકમ્ ॥

યત્રૈરાવણ-દન્ત-તીવ્ર-મુસલૈર્ એરણ્ડ-કાણ્ડાયિતં વજ્રેણાપિ વિકીર્ણ-વહ્નિતતિના માર્ણાલનાલાયિતમ્
મદ્-વક્ષસ્ય્ અવલમ્બ્ય કિંચિદ્ અધુના તદ્ વિસ્મૃતં વજ્રિણા યુદ્ધં યદ્ય્ અવલમ્બતે સ તુ પુનઃ સજ્જોઽસ્મ્ય્ અહં રાવણઃ ॥

ધૃતિ-ગર્વૌદ્ધત્ય-મતિ-સ્મૃતિ-રોમાઞ્ચા ભવન્તિ ચામુષ્મિન્ &
વિવિધા વાક્ય-ક્ષેપાઃ સોત્સાહામર્ષ-વેગાશ્ ચ ॥

ભયાનકો ભય-સ્થાયિ ભાવોઽસૌ જાયતે રસઃ
શબ્દાદેર્ વિકૃતાદ્ વોઢં બાલ-સ્ત્રી-નીચ-નાયકઃ ॥

શ્રુત્વા તૂર્ય-નિનાદં દ્વારે ભય-ચકિત-લલિત-બાહુ-લતઃ &
ધન્યસ્ય લગતિ કણ્ઠે મુગ્ધ-શિશુર્ ધૂલિ-ધૂસરિતઃ ॥

પ્રણય-કલહ-સઙ્ગાન્ મન્યુભાજા નિરસ્તઃ પ્રકટિત-ચટુ-કોટિઃ પાદ-પદ્માનતોઽપિ
નવ-જલધર-ગર્જેર્ ભીતયાસૌ કયાચિત્ ત્રુટિત-તરલ-હારં સસ્વજે પ્રાણનાથઃ ॥

કમ્પોપરુદ્ધ-સર્વાઙ્ગૈર્ ગલત્-સ્વેદોદ-બિન્દુભિઃ
ત્વદ્-આરબ્ધૈર્ મહી-નાથ વૈરિભિર્ વનિતાયિતમ્ ॥

વૈવર્ણ્યમ્ અશ્રુ સંત્રાસો હસ્ત-પાદાદિ-કમ્પનમ્
સ્વેદાસ્ય-શોષ-દિક્-પ્રેક્ષા સંભ્રમાશ્ ચ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

જુગુપ્સા-પ્રકૃતિર્ જ્ઞેયો બીભત્સોઽહૃદ્ય-દર્શનાત્
શ્રવણાત્ કીર્તનાદ્ વાપિ પૂત્ય્ આદિ-વિષયાદ્ યથા ॥

લુઠત્-કૃમિ-કલેવરં સ્રવદ્-અસૃગ્-વસાવાસિતં વિશીર્ણ-શવ-સંતતિ-પ્રસરદ્-ઉગ્ર-ગન્ધાન્વિતમ્
ભ્રમત્-પ્રચુર-પત્રિકં ત્રિક-વિવર્તિ-નૃત્ય-ક્રિયા પ્રવીણ-ગુણ-કૌણપં પરિબભૌ પરેતાજિરમ્ ॥

નાસાપ્રચ્છાદનં વક્ત્ર કૂણનં ગાત્ર-સંવૃતિઃ
નિષ્ઠીવનાદિ ચાત્ર સ્યાદ્ ઉદ્વેગાદ્ ઉત્તમેષ્વ્ અપિ ॥

વિસ્મયાત્માદ્ભુતો જ્ઞેયો રસો રસ-વિચક્ષણૈઃ
માયેન્દ્રજાલ-દિવ્ય-સ્ત્રી વિપિનાદ્ય્-ઉદ્ભવો યથા ॥

સત્યં હૃતા ત્વયા હંસ વનિતાનામ્ ઇયં ગતિઃ
ભ્રમન્ત્ય્ એતાસ્ તથાપ્ય્ એતદ્ ઇન્દ્રજાલં તદ્ અદ્ભુતમ્ ॥

ગદ્ગદઃ સાધુવાદશ્ ચ સ્વેદઃ પુલક-વેપથૂ
દૃષ્ટેર્ નિશલતારત્વં વિકાસશ્ ચાત્ર જાયતે ॥

સમ્યગ્ જ્ઞાનોદ્ભવઃ શાન્તઃ સમત્વાત્ સર્વ-જન્તુષુ
ગતેચ્છો નાયકસ્ તત્ર તમોરાગ-પરિક્ષયાત્ ॥

ધનમ્ અહરહર્ દત્તં સ્વીયં યથાર્થિતમ્ અર્થિને કૃતમ્ અરિકુલં નારી-શેષં સ્વ-ખડ્ગ-વિજૃમ્ભિતૈઃ
પ્રણયિનિ જને રાગોદ્રિક્તે રતિર્ વિહિતા ચિરં કિમ્ અપરમ્ અતઃ કર્તવ્યં નસ્ તનાવ્ અપિ નાદરઃ ॥

નિરાલમ્બં મનો હ્ય્ અત્ર બાઢમ્ આત્મનિ તિષ્ઠતિ
સુખે નેચ્છા તથા દુઃખેઽપ્ય્ ઉદ્વેગો નાત્ર જાયતે ॥

અષ્ટાવ્ અમી રસાઃ પૂર્વં યે પ્રોક્તાસ્ તત્ર નિશ્ચિતમ્
પ્રત્યનીકૌ રસૌ દ્વૌ દ્વૌ તત્-સમ્પર્કં વિવર્જયેત્ ॥

શૃઙ્ગાર-બીભત્સ-રસૌ તથા વીર-ભયાનકૌ
રૌદ્રાદ્ભુતૌ તથા હાસ્ય કરુણૌ વૈરિણૌ મિથઃ ॥

હાસ્યો ભવતિ શૃઙ્ગારાત્ કરુણો રૌદ્ર-કર્મતઃ
અદ્ભુતશ્ ચ તથા વીરાદ્ બીભત્સાચ્ ચ ભયાનકઃ ॥

યૌ જન્ય-જનકાવ્ એતૌ રસાવ્ ઉક્તૌ મનીષિભિઃ
યુક્ત્યા કૃતોઽપિ સંભેદસ્ તયોર્ બાઢં ન દુષ્યતિ ॥

કેચિદ્ રસ-વિભાગેષુ ભાવાઃ પૂર્વં પ્રદર્શિતાઃ
સ્વાતન્ત્ર્યેણેહ કીર્ત્યન્તે રમ્યાસ્ તે કૃતિનાં મતાઃ ॥

રત્યાદય ઇમે ભાવા રસાભિપ્રાય-સૂચકાઃ
પઞ્ચાશત્-સ્થાયિ-સંચારિ સાત્ત્વિકાસ્ તાન્ નિબોધત ॥

શૃઙ્ગારાદિ-રસેષ્વ્ એવ ભાવા રત્યાદયઃ સ્મૃતાઃ
પ્રત્યેકં સ્થૈર્યતોઽન્યે ચ તર્યસ્ત્રિંશચ્-ચરાઃ સ્મૃતાઃ ॥

પ્રાયોઽનવસ્થિતે ચિત્તે ભાવાઃ સંકીર્ણ-સંભવાઃ
બાહુલ્યેન નિગદ્યન્તે તથાપ્ય્ એતે યથા સ્થિતાઃ ॥

શઙ્કાસૂયા ભયં ગ્લાનિર્ વ્યાધિશ્ ચિન્તા સ્મૃતિર્ ધૃતિઃ
ઔત્સુક્યં વિસ્મયો હર્ષો વ્રીડોન્માદો મદસ્ તથા ॥

વિષાદો જડતા નિદ્રા [અ]વહિત્થં ચાપલં સ્મૃતિઃ
ઇતિ ભાવાઃ પ્રયોક્તવ્યા શૃઙ્ગારે વ્યભિચારિણઃ ॥

શ્રમશ્ ચપલતા નિદ્રા સ્વપ્નો ગ્લાનિસ્ તથૈવ ચ
શઙ્કાસૂયાવહિત્થં ચ હાસ્યે ભાવા ભવન્ત્ય્ અમી ॥

દૈન્યં ચિન્તા તથા ગ્લાનિર્ નિર્વેદો જડતા-સ્મૃતિઃ
વ્યાધિશ્ ચ કરુણે જ્ઞેયા ભાવા ભાવ-વિશારદૈઃ ॥

હર્ષોઽસૂયા તથા ગર્વ ઉત્સાહો મદ એવ ચ
ચાપલ્યમ્ ઉગ્રતા વેગો રૌદ્રે ભાવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

અમર્ષઃ પ્રતિબોધશ્ ચ વિતર્કોઽથ મતિર્ ધૃતિઃ
ક્રોધોઽસૂયાશ્રુ સંમોહ આવેગો રોમહર્ષણમ્ ॥

ગર્વો મદસ્ તથોગ્રત્વં ભાવા વીરે ભવન્ત્ય્ અમી
સંત્રાસો મરણં ચૈવ વચનીયં ભયાનકે ॥

અપસ્મારો વિષાદશ્ ચ ભયં વેગો મતિર્ મદઃ
ઉન્માદશ્ ચેતિ વિજ્ઞેયા ભાવા બીભત્સ-સંભવાઃ ॥

આવેગો જડતા મોહો વિસ્મયો હર્ષણં મતિઃ
ઇતિ ભાવાન્ નિબધ્નન્તિ રસેઽસ્મિન્ન્ અદ્ભુતે બુધાઃ ॥

એવં સંચારિણો ભાવા જ્ઞેયાઃ પ્રતિરસં સ્થિતાઃ
સાત્ત્વિકાસ્ તુ ભવન્ત્ય્ એતે સર્વે સર્વ-રસાશ્રયાઃ ॥

યા નૃત્ય-ગીત-પ્રમદોપભોગ વેષાઙ્ગ-સઙ્કીર્તન-ચારુ-બન્ધા
માધુર્ય-યુક્તાલ્પ-સમાસ-રમ્યા વાણી સ્મૃતાસાવ્ ઇહ કૈશિકીતિ ॥

શૃઙ્ગાર-હાસ્ય-કરુણ રસાનાં પરિવૃદ્ધયે
એષા વૃત્તિઃ પર્યોક્તવ્યા પ્રયત્નેન બુધૈર્ યથા ॥

સૌન્દર્યં શશ-લાઞ્છનસ્ય કવિભિર્ મિથ્યૈવ તદ્ વર્ણ્યતે સૌભાગ્યં ક્વ નુ પઙ્કજસ્ય રજની-સંભોગ-ભગ્ન-ત્વિષઃ
ઇત્ય્ આલોચ્ય ચિરાય ચારુ રુચિ-મન્ત્રસ્યત્-કુરઙ્ગી-દૃશો વીક્ષેતે નવ-યૌવનોન્નત-મુખૌ મન્યે સ્તનાવાનનમ્ ॥

હસ્તેષુઃ કુસુમાયુધસ્ય લલિતં રાગ-શ્રિયો લોચનં સૌભાગ્યૈક-ગૃહં વિલાસ-નિકષો વૈદગ્ધ્ય-સિદ્ધિ-ધ્વજઃ
સાક્ષીદં મદ-બાન્ધવસ્ય નિભૃતં કસ્યાપિ લીલા-નિધેઃ કક્ષાન્તર્-નખ-મણ્ડનં સખિ નવં પ્રચ્છાદ્યતાં વાસસા ॥

સમુલ્લસત્-કાઞ્ચન-કુણ્ડલોજ્જ્વલ પ્રભાપિ તાપાય બભૂવ યેષ્વ્ અલમ્
વિલાસિની-રમ્ય-મુખામ્બુજન્મસુ પ્રજજ્વલુસ્ તેષ્વ્ અકૃશાઃ કૃશાનવઃ ॥

યા ચિત્ર-યુદ્ધ-ભ્રમ-શસ્ત્ર-પાત માયેન્દ્રજાલ-પ્લુતિ-લાઙ્ઘિતાઢ્યા
ઓજસ્વિ-ગુર્વ્-અક્ષર-બન્ધ-ગાઢા જ્ઞેયા બુધૈઃ સારભટીતિ વૃત્તિઃ ॥

રૌદ્રે ભયાનકે ચૈવ બીભત્સે ચ વિચક્ષણૈઃ
કાવ્ય-શોભાકરી વૃત્તિર્ ઇયમ્ ઇત્થં પ્રયુજ્યતે ॥

શસ્ત્રોદ્દારિત-કુમ્ભિ-કુમ્ભ-વિગલદ્-રક્તાક્ત-મુક્તા-ફલં સ્ફાર-સ્ફૂર્જિત-કાન્તિ-કલ્પિત-બૃહચ્-ચઞ્ચચ્-ચતુષ્કાયિતમ્
ક્રોધોદ્ધાવિત-ધીર-ધોરણ-લસઅત્-ખડ્ગાગ્રમ્ ઉગ્રાગ્રહં યુદ્ધં સિદ્ધ-વધૂ-ગૃહીત-સુભટં જાતં તદા દુર્ધરમ્ ॥

નાયં ગર્જિ-રવો ગભીર-પરુષં તૂર્યં તદીયં ત્વ્ ઇદં નૈતે ભીમ-ભુજઙ્ગ-ભોગ-રુચયો મેઘા ઇમે તદ્-રજાઃ
ઇત્થં નાથ નવામ્બુ-વાહ-સમયે ત્વત્-સૈન્ય-શઙ્કાકુલા મ્લાયદ્-વક્ત્ર-રુચો વિરોધિ-વનિતાસ્ત્રસ્યન્તિ નશ્યન્તિ ચ ॥

પિબન્ન્ અસૃક્ સ્વદન્ માંસમ્ આકર્ષન્ન્ અન્ત્ર-માલિકામ્
કબન્ધ-સઙ્કુલે ક્રોષ્ટા ભ્રમત્ય્ એષ મહા-રણે ॥

હર્ષ-પ્રધાનાધિક-સત્ત્વ-વૃત્તિસ્ ત્યાગોત્તરોદાર-વચો-મનોજ્ઞા
આશ્ચર્ય-સંપત્-સુભગા ચ યા સ્યાત્ સા સાત્વતી નામ મતાત્ર વૃત્તિઃ ॥

નાતિગૂઢાર્થ-સંપત્તિઃ શ્રવ્ય-શબ્દ-મનોરમા
વીરે રૌદ્રેઽદ્ભુતે શાન્તે વૃત્તિર્ એષા મતા યથા ॥

લક્ષ્મ્યાસ્ ત્વં જનકો નિધિશ્ ચ પયસાં નિઃશેષ-રત્નાકરો મર્યાદા-નિરતસ્ ત્વમ્ એવ જલધે બ્રૂતેઽત્ર કોઽન્યાદૃશમ્
કિં ત્વ્ એકસ્ય ગૃહં ગતસ્ય બડવા-વહ્નેઃ સદા તૃષ્ણયા ક્લાન્તસ્યોદર-પૂરણેઽપિ ન સહો યત્ તન્ મનાઙ્ મધ્યમમ્ ॥

સ્ફારિતોત્કટ-કઠોર-તારકાકીર્ણ- વહ્નિ-કણ-સંતતિઃ ક્રુધા &
દુર્નિમિત્ત-તડિદ્-આકૃતિર્ બભૌ દૃષ્ટિર્ ઇષ્ટ-સમરાંશુ-માલિનઃ ॥

અત્યદ્ભુતં નરાધિપ તવ કીર્તિર્ ધવલયન્ત્ય્ અપિ જગન્તિ &
રક્તાન્ કરોતિ સુહૃદો મલિનયતિ ચ વૈરિ-વદનાનિ ॥

નિવૃત્ત-વિષયાસઙ્ગ મધુના સુચિરાય મે
આત્મન્ય્ એવ સમાધાનં મનઃ કેવલમ્ ઇચ્છતિ ॥

પ્રધાન-પુરુષ-પ્રાયા સદ્-વક્રોક્તિ-નિરન્તરા
ભારતીયં ભવેદ્ વૃત્તિર્ વીરહાસ્યાદ્ભુતાશ્રયા ॥

જન્મ-દેહ-વધ-બન્ધનાદિકં તુલ્યમ્ એતદ્ ઇતરૈઃ સમં સતામ્
યત્ તથાપિ વિપુલાચલાઃ શ્રિયઃ સાહસૈક-પરતાત્ર કારણમ્ ॥

યશોદાકૃત-રક્ષસ્ય શાસિતુર્ ભુવન-દ્રુહામ્
બાલ્યે નિભૃત-ગમ્ભીરો હરેર્ હાસઃ પુનાતુ વઃ ॥

નિર્ભયોઽપ્ય્ એષ ભૂપાલસ્ તદ્ દદાતિ દ્વિષાં યુધિ
અસત્ તેષુ યશઃ શુભ્રમ્ આદત્તે ચેદમ્ અદ્ભુતમ્ ॥

ઇત્ય્ આદિ રમ્યાઃ પ્રવિલોક્ય વૃત્તીર્ દૃષ્ટ્વા નિબન્ધાંશ્ ચ મહા-કવીનામ્
આલોક્ય વૈચિત્ર્યમ્ ઇદં વિદધ્યાત્ કાવ્યં કવિઃ સજ્જન-ચિત્ત-ચૌરમ્ ॥

વિરસં પ્રત્યનીકં ચ દુઃસન્ધાન-રસં તથા
નીરસં પાત્ર-દુષ્ટં ચ કાવ્યં સદ્ભિર્ ન શસ્યતે ॥

વિહાય જનની-મૃત્યુ શોકં મુગ્ધે મયા સહ
યૌવનં માનય સ્પષ્ટમ્ ઇત્યાદિ વિરસં મતમ્ ॥

પ્રબન્ધે નીયતે યત્ર રસ એકો નિરન્તરમ્
મહતીં વૃદ્ધિમ્ ઇચ્છન્તિ નીરસં તચ્ ચ કેચન ॥

નખ-ક્ષતોચ્છલત્-પૂતિ પ્લુત-ગણ્ડ-સ્થલં રતૌ
પિબામિ વદનં તસ્યાઃ પ્રત્યનીકં તદ્ ઉચ્યતે ॥

તામ્ એવાનુચિતાં ગચ્છ જ્વલિતા ત્વત્-કૃતે તુ યા
કિં તે કૃત્યં મયા ધૂર્ત દુઃસન્ધાન-રસં ત્વ્ ઇદમ્ ॥

દુર્જનો દયિતઃ કામં મનો મ્લાનં મનોભવઃ
કૃશો વિયોગ-તપ્તાયાસ્ તસ્યા ઇત્ય્ આદિ નીરસમ્ ॥

મુગ્ધા વ્યાજં વિના વેશ્યા કન્યેયં નિપુણા રતૌ
કુલ-સ્ત્રી સર્વદા ધૃષ્ટા પાત્ર-દુષ્ટં ત્વ્ ઇદં મતમ્ ॥

અન્યેષ્વ્ અપિ રસેષ્વ્ એતે દોષા વર્જ્યા મનીષિભિઃ
યત્ સમ્પર્કાન્ ન યાત્ય્ એવ કાવ્યં રસ-પરમ્પરામ્ ॥

ઇતિ મયા કથિતેન પથામુના રસ-વિશેષમ્ અશેષમ્ ઉપેયુષા
લલિત-પાદપદાસદલઙ્કૃતિઃ કૃત-ધિયામ્ ઇહ વાગ્વનિતાયતે ॥

શૃઙ્ગાર-તિલકો નામ ગ્રન્થોઽયં ગ્રથિતો મયા
વ્યુત્પત્તયે નિષેવન્તુ કવયઃ કામિનશ્ ચ યે ॥

કાન્યા કાવ્ય-કથા કીદૃગ્ વૈદગ્ધી કો રસાગમઃ
કિં ગોષ્ઠી-મણ્ડનં હન્ત શૃઙ્ગાર-તિલકં વિના ॥

ત્રિપુર-વધાદ્ એવ ગતામ્ ઉલ્લાસમ્ ઉમાં સમસ્ત-દેવ-નતામ્ &
શૃઙ્ગાર-તિલક-વિધિના પુનર્ અપિ રુદ્રઃ પ્રસાદયતિ ॥