સ્પન્દકારિકા · અધ્યાય 3

તૃતીયો નિઃષ્યન્દઃ
યથેચ્છાભ્યર્થિતો ધાતા જાગ્રતો ઽર્થાન્ હૃદિ સ્થિતાન્
સોમસૂર્યોદયં કૃત્વા સમ્પાદયતિ દેહિનઃ ॥ 1 ।
તથા સ્વપ્ને ઽપ્ય્ અભીષ્ટાર્થાન્ પ્રણયસ્યાનતિક્રમાત્ ।
નિત્યં સ્ફુટતરં મધ્યે સ્થિતો ઽવશ્યં પ્રકાશયેત્

અન્યથા તુ સ્વતન્ત્રા સ્યાત્ સૃષ્ટિસ્ તદ્ધર્મકત્વતઃ ।
સતતં લૌકિકસ્યેવ જાગ્રત્સ્વપ્નપદદ્વયે

યથા હિ અર્થો ઽસ્ફુટો દૃષ્ટઃ સાવધાને ઽપિ ચેતસિ ।
ભૂયઃ સ્ફુટતરો ભાતિ સ્વબલોદ્યોગભાવિતઃ

તથા યત્ પરમાર્થેન યેન યત્ર યથા સ્થિતમ્ ।
તત્ તથા બલમ્ આક્રમ્ય ન ચિરાત્ સમ્પ્રવર્તતે

દુર્બલો ઽપિ તદાક્રમ્ય યતઃ કાર્યે પ્રવર્તતે ।
આચ્છાદયેદ્ બુભુક્ષાં ચ તથા યો ઽતિ બુભુક્ષિતઃ

અનેનાધિષ્ઠિતે દેહે યથા સર્વજ્ઞતાદયઃ ।
તથા સ્વાત્મન્ય્ અધિષ્ઠાનાત્ સર્વત્રૈવમ્ ભવિષ્યતિ

ગ્લાનિર્ વિલુ.ઙ્થિકા દેહે તસ્યાશ્ચાજ્ઞાનતઃ સૃતિઃ ।
તદ્ ઉન્મેષવિલુપ્તં ચેત્ કુતઃ સા સ્યાદ્ અહેતુકા

એકચિન્તાપ્રસક્તસ્ય યતઃ સ્યાદ્ અપરોદયઃ ।
ઉન્મેષઃ સ તુ વિજ્ઞેયઃ સ્વયં તમ્ ઉપલક્ષયેત્

અતો બિન્દુર્ અતો નાદો રૂપમ્ અસ્માદ્ અતો રસઃ ।
પ્રવર્તન્તે ઽચિરેણૈવ ક્ષોભકત્વેન દેહિનઃ

દિદૃક્ષયેવ સર્વાર્થાન્ યદા વ્યાપ્યાવતિષ્ઠતે ।
તદા કિં બહુનોક્તેન સ્વયમ્ એવ અવભોત્સ્યતે

પ્રબુદ્ધઃ સર્વદા તિષ્ઠેજ્ જ્ઞાનેનાલોક્ય ગોચરમ્ ।
એકત્રારોપયેત્ સર્વં તતો ઽન્યેન ન પીડ્યતે

શબ્દરાશિસમુત્થસ્ય શક્તિવર્ગસ્ય ભોગ્યતામ્ ।
કલાવિલુપ્તવિભવો ગતઃ સન્ સ પશુઃ સ્મૃતઃ

પરામૃતરસાપાયસ્ તસ્ય યઃ પ્રત્યયોદ્ભવઃ ।
તેનાસ્વતન્ત્રતામ્ એતિ સ ચ તન્માત્રગોચરઃ

સ્વરૂપાવરણે ચાસ્ય શક્તયઃ સતતોત્થિતાઃ ।
યતઃ શબ્દાનુવેધેન ન વિના પ્રત્યયોદ્ભવઃ

સેયં ક્રિયાત્મિકા શક્તિઃ શિવસ્ય પશુવર્તિની ।
બન્ધયિત્રી સ્વમાર્ગસ્થા જ્ઞાત સિદ્ધ્યુપપાદિકા

તન્માત્રોદયરૂપેન મનો ઽહંબુદ્ધિવર્તિના ।
પુર્યષ્ટકેન સંરુદ્ધસ્ તદુત્થમ્ પ્રત્યયોદ્ભવમ્

ભુઙ્ક્તે પરવશો ભોગં તદ્ભાવાત્ સંસરેદ્ અતઃ ।
સંસૃતિપ્રલયસ્યાસ્ય કારણં સમ્પ્રચક્ષ્મહે

યદા ત્વ્ એકત્ર સંરૂઢસ્ તદા તસ્ય લયોદયૌ ।
નિયચ્છન્ ભોક્તૃતામ્ એતિ તતશ્ ચક્રેશ્વરો ભવેત્