સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 1

સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (ર્ક્સ્)
ર્ક્સ્ અધ્યાય 1
મજ્જનમાતઙ્ગગણ્ડચ્યુતમદમદિરામોદમત્તાલિજાલમ્ ।
સ્નાનૈઃ સિદ્ધાઙ્ગનાનાં કુચયુગવિગલત્કુઙ્કુમાસઙ્ગપિઙ્ગમ્

સાયં પ્રાતર્મુનીનાં કુશકુસુમચયાચ્છન્નતીરસ્થનીરમ્ ।
પાયાદ્વો નર્મદામ્ભઃ કરિકરભકરાક્રાન્તરહસ્તરઙ્ગમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
હિમવચ્છિખરે રમ્યે સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતે ।
યક્ષવિદ્યાધરાકીર્ણે નાનાગણસમન્વિતે

બ્રહ્મવિષ્ણુસુરાઃ સર્વે સ્કન્દનન્દિગણેશ્વરાઃ ।
ચન્દ્રાદિત્યૌ ગ્રહૈઃ સાર્ધં નક્ષત્રધ્રુવમણ્ડલમ્

વાયુશ્ચ વરુણશ્ચૈવ કુબેરો ઽથ યમસ્તથા ।
ઇન્દ્રાદ્યા દેવતાસ્ સર્વે ગન્ધર્વગણ એવ ચ

બ્રાહ્મ્યાદ્યા માતરશ્ચ ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
મૂર્તિમન્તશ્ચ તીર્થાનિ ચણ્ડભૃઙ્ગિમહાબલાઃ

દાનવાસુરદૈત્યાશ્ચ પિશાચા ભૂતરાક્ષસાઃ ।
સૂર્યકોટિસમપ્રખ્યં મણિમાણિક્યશોભિતમ્

રત્નવૈદૂર્યસોપાનવાપીકૂપસહસ્રકમ્ ।
પદ્મનીલોત્પલોપેતં નાનાવૃક્ષસમન્વિતમ્

કામ્યકામફલૈર્ વૃક્ષૈઃ પુષ્પિતૈઃ ફલિતૈર્ યુતમ્ ।
હંસકારણ્ડવાકીર્ણં ચક્રવાકોપકૂજિતમ્

કોકકોકિલસંઘુષ્ટં નાનાપક્ષિસમાકુલમ્ ।
સ્થાનં સર્વે હરસ્યાપુઃ સિદ્ધૈશ્ચ પરિસેવિતમ્

તત્રાસીનં મહાદેવં શઙ્કરં લોકશઙ્કરમ્ ।
સ્તુવન્તઃ કે ઽપિ દેવેશં કેચિન્ નૃત્યન્તિ ચાગ્રતઃ

દિવ્યસિંહાસનાસીનમ્ ઉમયા સહિતં હરમ્ ।
તેષાં મધ્યે સમુત્થાય સ્કન્દો વચનમ્ અબ્રવીત્

કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા સાષ્ટાઙ્ગં પ્રણિપત્ય ચ ।
સૃષ્ટિસંહારકર્ત્તારં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્

બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રવરદં ભક્તાનાં ભક્તવત્સલમ્ ।
ત્ર્યમ્બકસિતકણ્ઠાય જ્ઞાતાજ્ઞાતસ્વરૂપિણે

ઈશ્વરાયાવિનાશાય ગજચર્માવગુણ્ઠિને ।
કપાલમાલાભરણદ્વીપિચર્મધરાય ચ

ભસ્મોદ્ધૂલિતદેહાય નમસ્તે ઽસ્તુ પિનાકિને ।
અનન્તાનન્તરૂપાય કાલાય પરમેષ્ઠિને

સદ્યો વામસ્ તથા ઘોરસ્ તત્પુરુષાય તે નમઃ ।
ઈશાનાય પરેશાય સદાશિવ નમો ઽસ્તુ તે

ઋગ્યજુઃ સામરૂપાય અથર્વાય નમો ઽસ્તુ તે ।
નમઃ કાલાગ્નિરૂપાય સર્વલોકનિવાસિને

નમઃ કાન્તાર્દ્ધદેહાય વર્ષિષ્ઠાય ચ તે નમઃ ।
ઓં નમઃ શિવાય રૂપાય ભીમાય ભવરૂપિણે

શિવાય ભવરૂપાય ભીમરૂપકપર્દિને ।
ત્વયા વ્યાપ્તં જગત્ સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

જિહ્વાચાપલ્યભાવેન ખેદિતો ઽસિ મયા પ્રભો ।
ક્ષમસ્વ મમ ઈશાન અજ્ઞાનાઞ્જ્ઞાનતો ઽપિ વા

ઈશ્વર ઉવાચ:
વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે સ્તવેનાનેન સુવ્રત ।
દદામિ તે ન સન્દેહો વરં મનસિ કાઙ્ક્ષિતમ્

સ્કન્દ ઉવાચ:
યદિ તુષ્ટો ઽસિ મે દેવ વરં દાતુમમેચ્છસિ ।
ઉત્તરે તુ દિશાભાગે હર્મ્યા હેમમયાઃ શુભાઃ

સપ્તભૌમાસ્તુ વિસ્તીર્ણહેમપ્રાકારતોરણાઃ ।
નાનામણિસમુક્તાદ્યા વજ્રવૈદૂર્યમણ્ડિતાઃ

તત્રૈવ મધુરા વાણી વેણુવીણાઃ સહસ્રશઃ ।
પ્રેક્ષણીયૈર્ નૃત્યગીતૈર્ દિવ્યકાન્તિમનોહરૈઃ

કસ્યૈતાનિ ગૃહાણીતિ મેરોરુત્તરતઃ શિવ ।
ત્વત્પ્રસાદાત્ તુ પૃચ્છામિ પરં કૌતૂહલં હિ મે

ઈશ્વર ઉવાચ:
શૃણુ સ્કન્દ સુરશ્રેષ્ઠ કથ્યમાનં નિબોધ મે ।
ભૃગુસ્થાને પુરે યે વૈ રાહુસૂર્વ્યસમાગમે

કુરુક્ષેત્રે પ્રભાસે ચ મોક્ષે રુદ્રપદે તથા ।
કેદારક્ષેત્રકે સ્થાને રુદ્રે કનખલે તથા

ભૈરવે લલિતાક્ષેત્રે શિવ ધ્યાત્વા ચ પુત્રક ।
યે પૃતાઃ શિવનદ્યાં તુ શિવધ્યાનપરાયણા

તેષાં ગૃહાણિ રમ્યાણિ સ્વયં કર્મફલાર્જિતૈઃ ।
સપ્તભૌમૈર્ ગૃહૈર્ દિવ્યૈર્ વસ્ત્રભોગાશ્ ચ પુષ્કલાઃ

દત્તાનિ ચ મયૈતેષાં હર્મ્યભોગસુખાનિ ચ ।
સ્કન્દ ઉવાચ:
સહસ્રશતભૌમાશ્ચ વૈદૂર્યમાણમણ્ડિતાઃ

કૂટૈઃ કપાટકૈર્ નદ્ધસિદ્ધદ્વારાણ્યનેકશઃ ।
નિત્યોત્સવૈર્ નૃત્યગીતૈઃ કામ્યૈર્ દિવ્યૈર્ મનોહરૈઃ

અસંખ્યાતા ગૃહા રમ્યાઃ સૂર્યકોટિસમપ્રભાઃ ।
કસ્યૈતાનીહ હર્મ્યાણિ પૂર્વભાગે મહેશ્વર

દક્ષિણે પશ્ચિમે ચૈવ નાનાભોગાઃ સહસ્રશઃ ।
સુરેન્દ્રભવને ભોગાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

કેન કર્મ્મવિપાકેન શૂભેનાપ્યશુભેન વા ।
કૂષ્માણ્ડવાસિનશ્ચક્રે ઘોરે મજ્જન્તિ તામસે

પૂયશોણિતકૂપેષુ કૃમિકીટપતઙ્ગિનઃ ।
તિર્યગ્યોનિગતાઃ પાપૈઃ પીડ્યમાનાસ્ તુ માનુષાઃ

દારિદ્ર્યદુઃખિતા દીનાઃ પચ્યમાના બુભુક્ષિતાઃ ।
કેન કર્મ્મવિપાકેન શૂભાશુભગતિ પ્રભો

એતત્સર્વં યથાન્યાયં કથયસ્વ પ્રસાદતઃ ।
ઈશ્વર ઉવાચ:
યે મૃતા નર્મદાતીરે સઙ્ગમે તિગ્મદાર્શિતે

તેષાં ગૃહાણિ રમ્યાણિ પૂર્વભાગે ચ ષણ્મુખ ।
ઓંકારદક્ષિણે ભાગે પૂર્વતો ઽમરકણ્ટકે

નર્મદાકોટિતીર્થે ચ યે મૃતાઃ સ્કન્દમાનુષાઃ ।
હર્મ્યે મનોરમે રમ્યે તે વસન્તિ નરોત્તમાઃ

ભૃગાવગ્નૌ જલે વાપિ રેવાકપિલસઙ્ગમે ।
દાનં દત્તં તપસ્તપ્તં તે વસન્તિ ગૃહૈર્ ઇમૈઃ

ગોદાવર્ય્યાં પયસ્વિન્યાં તપત્યાં ચૈવ સઙ્ગમે ।
ત્ર્યમ્બકે ધૌતપાપે ચ હિમાદ્રૌ વિન્ધ્યપર્વતે

મહેશ્વરમયે સહ્યે ગોકર્ણે ચ મહાબલે ।
હરિશ્ચન્દ્રપુરે ચન્દ્રે શ્રીશૈલે ત્રિપુરાન્તકે

કૃષ્ણાયાં સસમુદ્રાયામ્ એકાદશ્યાં મહાનદે ।
કાર્તિકે યોનિકુણ્ડે ચ યે મ્રિયન્તે ચ પુત્રક

યામ્યે હર્મ્યે હેમમયે તેષાં શ્રેષ્ઠાસ્ સ્વયમ્ભુવઃ ।
નાના ભોગાંશ્ચ ભુઞ્જન્તિ યથા શક્રસ્ ત્રિવિષ્ટપે

સરસ્વત્યાં ત્યજેત્ પ્રાણાન્ પ્રભાસે શશિભૂષણે ।
પારિયાત્રે મહાકાલે પ્રયાગે ચ મહાપથે

તેષાં ગૃહાણિ રમ્યાણિ નાનાભોગાશ્ચ પુષ્કલાઃ ।
મણિમાણિક્યદીપ્તાભાઃ સૌમ્યે કોટિત્રયોદશ

એવં તથૈકાવિંશત્યા ભૂર્વે ચૈવોપવેશિતાઃ ।
દક્ષિણે નવકોટ્યસ્તુ ભૃતા હર્મ્યા હિરણ્મયાઃ

ગૃહા મૌક્તિકસંકાશાઃ કોટ્યઃ ષોડશ વારુણે ।
તીર્થયાત્રાવિશેષેણ દાનધર્મવિશેષતઃ

ભુઞ્જન્તિ વિવિધાન્ ભોગાન્ મયા તુષ્ટેન પુત્રક ।
મેરોરુત્તરતો ભાગે દક્ષિણે વારુણે તથા

ક્રીડન્તિ ચ મનોહારિમન્દિરે દેવનિર્મિતે ।
દેવાનાં વાર્દ્ધકિસ્તત્ર કર્તા વિશ્વસ્ય કર્મણઃ

સર્વરત્નમયં હર્મ્યં ભુવનોપરિ પશ્યસિ ।
પૂર્વભાગે મહાસેન નાર્મદઃ ફલમશ્નુતે

એતત્તે કથિતં સ્કન્દ પરિપૃષ્ટં ત્વયા ચ યત્ ।
દેવાનાં ચ હિતાર્થાય તુભ્યં સર્વં મયાનઘ