સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.17

[હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અરે પૂર્વવર્તી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૧૫૧ - ૧૬૦)] । [હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।બ્f4 આગામી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૧૭૧ - ૧૮૦)]
સનત્કુમાર ઉવાચ
શક્રેણ તુ કૃતાનુજ્ઞો નન્દી પ્રમથનાયકઃ ।
બ્રહ્મણો ભવનં ગન્તું મતિં દધ્રે મહાદ્યુતિઃ૧

સ મુહૂર્ત્તાન્મહાવેગો મહાવેગ૨ ઇવાનિલઃ

વૈરાજં ભવનં પ્રાપ્તશ્ચતુર્વક્ત્રસ્ય પાર્ષદઃ

હતક્લમાં સ તુ સભાં સભાં મેરુગિરેરિવ ।
વિવેશ નન્દી તેજસ્વી દિવાકરકરો યથા ।

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૪૯ પ્રભુ - રવ્ર. । ૫૦ મન્દરાવાસમવ્યગ્ર - ગ., મન્દરાવાસિનવ્યગ્રઃ - ઘ । ૫૧ ધર? । ૫૨ ગ્રહિષ્યતિ - ક ખ. । ૫૩ ભૂમિપઃ (પ) - ક. ગ. (ખ) । । ૫૪ દ્વિજાપૂર્વં - ગ. । ૫૫ મનન્દયન્ - ગ. । ૫૬ ત્સવમ્ - ક. ગ । ૫૭ દેવેશ - ક. ।
૧ મહામતિઃ - ખ. । ૨ મુહુર્ત્તં સ મહાવેગો - ગ, । ૬ ઇવાનલઃ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

તાં કથામિવ ચિત્રાર્થાં ચિત્રાર્થૈર્બહુભિર્યુતામ્ ।
દદર્શ૪ સ સભાં નન્દી બહ્વાશ્ચર્યસમાકુલામ્૫ । ।૪। ।
તસ્યાં સભાયામાલીનં યતિભિસ્સહ સોદ્ભુતમ્ ।
અપશ્યદબ્જજં નન્દી દેવૈઃ પઞ્ચભિરાવૃતમ્ । ।૫। ।
વેદાર્થં ભાષમાણં તં૬ યતીનાં પરિપૃચ્છતામ્ ।
તાઁશ્ચ ભાષ્યવિદઃ સર્વાન્ શ્રુત્વા સાધ્વિતિ વાદિનઃ । ।૬। ।
નન્દી પિતામહં સમ્યક્ પૂજયામાસ સત્વરમ્ ।
તતઃ પિતામહઃ પ્રાહ નન્દિનં ગણનાયકમ્ । ।૭। ।
કિં ચિરાદાગતોસીતિ સ ચ તં પ્રત્યભાષત ।
અશોકતરુકં પુત્રં ગિરિપુત્રી ગ્રહીષ્યતિ ॥૮ । ।
ભગવઁસ્તત્ર૭ દેવસ્ત્વાં નિમન્ત્રયતિ શઙ્કરઃ ।
ઇમાંશ્ચ તપસાગ્ન્યાભાન્૮ સવેદાન્ વેદવાદિનઃ ।

નિમન્ત્રયતિ દેવેશો યજ્ઞકોટીનિમન્ત્રિતઃ

યતિભિસ્સહ સર્વસ્ત્વં મન્દરં ચિત્રકન્દરમ્ । । 8.161.૧૦ । ।
વ્રજ માનદ દેવાનામેવમાજ્ઞાપયત્યજઃ ।
ઇત્યેવં વચસાં કર્તા વચઃ શ્રુત્વા સ નન્દિનઃ । ।૧ ૧ । ।
જપ્યપ્રિયમુવાચેદં હૃષ્ટરૂપઃ૧૦ પિતામહઃ ।
નન્દીશ્વર વ્રજસ્વ ત્વમવિઘ્નેન શિવેન ચ । ।૧ ૨। ।
અહમપ્યાગમિષ્યામિ એભિસ્સહ શિવાન્તિકમ્ ।
મોક્ષ્યતે ચાપ્યશોકોસૌ દક્ષશાપકૃતં તમઃ

પુત્રી હિમવતો દેવી યં ગ્રહીષ્યતિ પુત્રકમ્ ।
ઇત્યુક્તઃ પ્રતિમાન્યેશ૧૧મીશસ્ય૧૨ દયિતોગ્રણીઃ ।

બ્રહ્મણો ભવનાત્તૂર્ણં ક્ષીરોદમુદધિં યયૌ ।
માલામિવ સમુદ્રસ્ય સ તુ વેલામમાલિનીમ્ । । ૧ ૫। ।
- - - -- - - - - - - - -
૪ દદૃશે - ક. । ૫ અશ્ચર્ય બહુસંકુલામ્ - ક ખ. । ૬ સ વિભાષન્તં - ક. ખ. । ૭ ભગવાંસ્તત્ર - ક. । ૮ તપનાભાસાન્ - ધ. । ૯ કોટિનિમન્ત્રિતઃ - ખ ગ. । ૧૦ દૃષ્ટરૂપઃ - ક. । ૧૧ ઇત્યુક્તસ્તુ પ્રણમ્યાથ - ઘ. । ૧૨.. .મીશેશ - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ગણેશ્વરસદોમુખ્ય આસસાદ દુરુત્સહામ્ ।
સ વેલાનિલયાન્ વિપ્રાન્ વાલખિલ્યાઁ૧૩ સ્તપોધનાન્ ॥૧ ૬। ।
નાનાનિયમસંયુક્તાનપશ્યદ્૧૪ ગણનાયકઃ
વન્દમાનં૧૫ તમાલોક્ય ગણેશં સુયશાપતિમ્ ॥૧૭ઽ ।
આશીભિરનુકૂલાભિર્નનન્દુસ્તે૧૬ તપોધનાઃ ।
તપોધનાનાં હૃષ્ટાનાં નન્દી મધ્યગતો બભૌ ।

ગ્રહાણાં સૌમ્યરૂપાણાં યથા૧૭ મધ્યગતોડુપઃ

અથ પાદ્યાર્ઘ્યદાનેન ફલદાનેન વૈવ હિ । ।૧૯। ।
સંપૂજ્ય નન્દિનં દેવં બાલખિલ્યાસ્તમબ્રુવન્ ।
કુતશ્ચિરસ્યાગમનમિહ તે પ્રમથાધિપ ।
કચ્ચિદ્ દ્રક્ષ્યામ દેવેશં સામ્બમમ્બાપતિં ભવમ્ ॥8.161.૨

તતો નન્દી દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્૧૯ શ્રેષ્ઠો વૈ પ્રમથાધિપઃ ।
સાલાઙ્કારમિદં વાક્યમબ્રવીદ્ દ્વિજસંસદિ । ।૨

મન્દરે સામ્બિકો દેવો નેહાગચ્છતિ શઙ્કરઃ ।
ઇહ ચાગમનં૨૦ યન્મે તચ્છૃણુધ્વં તપોધનાઃ

અશોકતરુકં પુત્રં ગિરિપુત્રી ગ્રહીષ્યતિ ।
તત્ર વો ગોપતિર્દેવો નિમન્ત્રયતિ શઙ્કરઃ

શ્વઃ સર્વે દારસહિતાઃ સશિષ્યતનયાગ્નયઃ ।
મન્દરં યાત વિપ્રાગ્ર્યા મામમ્બાં૨૧ ચાનુગૃહણત૨૨

ઇત્યેવં નન્દિના પ્રોક્તા બાલખિલ્યા૨૩ મહર્ષયઃ

દેવે ભક્તિ૨૫ પ્રકર્ષેણ૨૬ ગણેશમિદમબ્રુવન્

ભો નન્દિન્નાગમિષ્યામઃ શ્વઃ પ્રભાતે વયં પ્રભો ।
પર્વતં યાહ્યવિઘ્નેન મન્દરં ચારુકન્દરમ્ । ।૨૬। ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૩ બાલિખિલ્યાઁ - ક ખ. । ૧૪ લીલાનિયમસંયુક્તાનપશ્યદ્।૧૫ વન્દ્યમાન-ક। ૧૬ સ્તં-ઘ ખ। ૧૭ સ્થિતો - ક. ખ. । ૧૮ ઇવોડુપઃ ( ?) - ઘ । । ૧૯ નન્દિર્દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્ - ખ. । ૨૦ ત્વાગમનં - ઘ. । ૨૧। મામ્બાં - ક ખ । ૨૨ ચ નુગૃહણથ - ક ખ., ગૃહ્ય ચ - ઘ । ૨૩ બાલિખિલ્યા - ક. ખ. । ૨૪ મહાબલાઃ ખ. । ૨૫ દેવભક્તિ ક । ૨૬ પ્રહર્ષેણ - ક ખ. । ૨૭ દેવેશ - ઘ. ।
- - - -- - - - - - - - -

સ બાલખિલ્યૈઃ પ્રણતોભિપૂજિતો
નિમન્ત્ર્ય૨૭ સર્વાન્ ત્રિપદે દ્વિજોત્તમાન્ ।
પુનર્નિવૃતોભિજગામ મન્દરં
સ યત્ર દેવ્યા સહિતોવતિષ્ઠતે । ।૨૭। ।
અથ ભુવનપતિં પતિં સુરાણાં
ગિરિતનયામુખપઙ્કજદ્વિરેફમ્ ।
ધનદવરદમેત્ય ભૂતનાથં
ગણપતિનાથ ઇદં તદાવભાષે । ।૨૮ । ।
દિવિ ચ ભુવિ ચ યે ચરન્તિ વિપ્રાઃ
શમદમસંયમશૌચસત્વયુક્તાઃ

ત્રિપુરદમન કાલનાશ સર્વે
તવ વચનાદ્વિનિમન્ત્રિતા મયા તે૨૯ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે તરુપુત્રગ્રહણે વિપ્રામન્ત્રણં નામ એકષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
આમન્ત્રિતેષુ વિપ્રેષુ નારાયણપદત્રયે

નન્દિન્યથ નિવૃત્તે ચ ગણયૂથપયૂથપે । । ૧ । ।
ભગવાન્ ક્રતુકામઘ્નઃ પૂષ્ણો દન્તનિપાતનઃ ।
માલી મૌલી બલી કાલઃ કાલે વચનમવ્રવીત્ । । ૨। ।
અમ્બિકે જગતઃ૨ સર્વે બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણઃ૨ સમાઃ ।
આમન્ત્રિતા વરારોહે કુરુ યત્તે મનોગતમ્ । । ૩ । ।
સ યત્રાશોકતરુકઃ પુત્રકસ્તે ભવિષ્યતિ ।
તત્ર સજ્જીકરોપ્યન્ન૪મન્નદઃ પિઙ્ગલઃ૫ પ્રિયે ।

- - - -- - - - - - - - -
૨૮... ભિમન્ત્ર્ય - ક । ૨૯ દમયમમંયનશૌચસત્વયુક્તાઃ - ક, દમશમ - ખ. ઘ. । ૩૦ મયેતિ - ખ. । ૧ ત્રિલોકપુરવાસિષુ - ઘ । ૨... ધ્યાગતા - ઘ. । ૩ બ્રહ્મણા (?) । ૪ કરોત્વન્નં - ક, કરોદ્ દેવિ - ઘ । ૨.., ત્વ - ક., પિઞ્જલઃ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

શ્વઃ પ્રભાતે યથા દેવિ નન્દિના સહ નન્દિનિ ।
યામોશોકતરોઃ૬ પાર્શ્વં તથા કુરુ ગિરીન્દ્રજે

સાકાશજલપાતાલં૭ જગજ્જનનિ તત્ર હિ

પિણ્ડીકૃતં ત્વદ્ધિતાર્થે૯ ભવિષ્યતિ ગિરેઃ સુતે

અનેન ચામન્ત્રયતા નન્દિના વૈ દ્વિજોત્તમાન્ ।
ક્રાન્તં ત્રિવિક્રમાક્રાન્તં૧૦ નારાયણપદત્રયમ્

સોહમસ્ય વરારોહે વરેણ્યે૧૧ વરદાયિનિ ।
વરં દાસ્યામિ વરદે યદિ તે રુચિતં પ્રિયે ॥૮। ।
અથ દેવી દિવોનાથં ડિણ્ડિમુણ્ડેશ્વરં૧૨ હરમ્ ।
અવદદ્વરદં કાન્તં કાન્તં ચન્દ્રાર્ધભૂષણમ્૧૩ ।

અયન્નન્દીશ્વરો દેવ આવયોઃ પરમો હિતઃ ।
વરકોટીસહસ્રાણિ ત્વત્તોર્હતિ ન સંશયઃ । ।8.162.૧

વરદો હ્યસિ લોકાનાં લોકાનામપિ ચેશ્વરઃ ।
યદિ તુષ્ટોસિ શૈલાદેર્દિશસ્વ પ્રવરં વરમ્ । । ૧૧ । ।
કૃત્તિવાસાસ્તતો દેવો મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય નન્દિનમ્ ।
ઉવાચ પ્રમથેશાનં૧૫ વ્રિયતામીપ્સિતો૧૬ વરઃ । ।૧

તતઃ કપીન્દ્રવદનઃ સુરેશસદૃશદ્યુતિઃ ।
પ્રણમ્ય શિરસા પ્રાહ નન્દી શઙ્કરવલ્લભઃ૧૭ ॥૧ ૩। ।
પ્રભાવાત્તવ દેવેશ વરદાસ્મ્યજરામરઃ

ભોગવાન્ પૂજિતઃ પૂજ્યૈર્દેવદાનવકિન્નરૈઃ ॥૧૪। ।
કિં મે વરેણ યોહં તે વરકોટિપ્રપૂજિતૌ

પશ્યામિ ચરણૌ શર્વ સામ્બસ્ય પ્રમથાર્ચિતૌ

- - - -- - - - - - - - -
૬ માયા... - ક, યામી ( મ્ય શોકતરોઃ - ખ., યાહ્યશોકતરો - ઘ. । ૭ સકાલજલપાતાલં - ઘ. । ૮ જગત્સર્વં નિમન્ત્રિતં - ઘ,... મન્ત્ર(ત્ર - ક. । ૯ ત્વદ્ધિતાર્થં - ખ. ગ । ૧૦ ત્રિવિક્રમમ્ - ઘ., ...માક્રાન્ત - ક. ગ. । ૧૫ વરદો - ઘ । ૧૨ ચણ્ડાણ્ડેશ્વર - ઘ । ૧૩ કાન્તચન્દ્રાર્ધભૂષણમ્ - ક. ગ. । ૧૪ સર્વેષાં - ઘ । ૧૫ પ્રમથેશાન - ક. । ૧૬ વૃયતામીપ્સિતો - ક. ગ. । ૧૭ નન્દીશો હરવલ્લભઃ - ઘ. । ૧૮ વરદાસ્મ્યજરામરઃ - ક. ગ. । ૧૯ પ્રપૂજિતૈઃ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

વરેણ તુ મમાનેન ગોપતે યદિ તુષ્યસિ

નિત્યા ભવતુ મે ભક્તિસ્ત્વયિ સામ્બે મહેશ્વર૨૧ ॥ ૧

શિષ્ટાનાં મદ્વિશિષ્ટાનાં ગણાનાં ગણપાધિપઃ

ત્વયા કૃતો દેવવર કિમતોન્યત્ કરિષ્યસિ । । ૧૭। ।
ઇત્યેવં નન્દિનં દેવો ભાષમાણં તદા નતમ્

પ્રીત્યાપશ્યદ્૨૪ વિરૂપાક્ષઃ શશાઙ્કકૃતશેખરઃ

તતોત્પલનિકાશેન કરેણ ભગવાન્ હરઃ ।
પ્રમૃજ્ય પ્રાહ હર્ષેણ હર્ષયન્ નન્દિનં ભૃશમ્ । । ૧ ૯। ।
ભક્તિમાનસિ મે૨૫ નન્દિન્ સદારં સગણાશ્રયમ્ ।
તાં ચ ભક્તિં પુરસ્કૃત્ય પાર્શ્વસ્થોસિ મયા કૃતઃ

સત્યાદ્ધર્માત્તપોદાનાદ્ ગોભ્યો વેદેભ્ય એવ ચ ।
એભ્યો મે ત્વં પ્રિયતરઃ સર્વેભ્યો ગણપેશ્વર । । ૨૧ । ।
પ્રભાતે૨૬ યશ્ચ તે નામ કીર્તયિષ્યતિ લોકપ

સોશ્વમેધસ્ય ચ ફલં સમ્યગિષ્ટસ્ય લપ્સ્યતે૨૮ ॥૨૨। ।
યશ્ચ ત્વાં દ્વેષ્ટિ વિદ્વિષ્ટઃ૨૯ સ મે ધર્મરતોપિ હિ ।
યસ્ય ત્વં દયિતોસૌ૩૦ મે દયિતસ્તુ ભવેત્ સદા । ।૨૩ । ।
નમો નન્દીશ્વરાયેતિ પ્રોચ્ય યઃ સ્વપ્સ્યતે નરઃ ।
તસ્ય કુષ્માણ્ડરાજેભ્યો૩૧ ન ભવિષ્યતિ વૈ ભયમ્ ॥ ૨૪। ।
ઇત્યેવં બ્રુવતસ્તસ્ય નન્દીશ્વરગુણસ્તવમ્ ।
બ્રહ્મણસ્તનુરત્યુગ્રા૩૨ સન્ધ્યા સમભિવર્તત ।

સંધ્યાકાલન્તુ૩૩ કાલજ્ઞઃ કાલઃ કાલનિહા૩૪ હરઃ ।
ઉપોઢં વીક્ષ્ય નૃત્તસ્ય દેવઃ કાલમમન્યત૩૫ । । ૨૬। ।
- - - -- - - - - - - - -
૨૦. તુષ્યતિ - ક., તુષ્યસે - ઘ । ૨૧ સામ્બ મહેશ્વર - ગ., ગણેશ્વર - ક. । ૨૨ ગણપાધિપ - ક. । ૨૩ નુતં - ખ. । ૨૪ પૃત્યાપશ્યદ્ - ક. । ૨૫ માં (?) । ૨૬ પ્રયતઃ - ખ । ૨૭ લોકપઃ - ક. । ૨૮ લક્ષ્યતે - ખ. । ૨૯ વૈ દ્વેષ્ટિ - ક । ૩૦ દયિતઃ સો - ક. ગ. । ૩૧ કુષ્માણ્ડરાજભ્યો - ક. । ૩૨. રવ્યગ્રા - ખ, ગ. । ૩૩ સંન્ધ્યાકાલન્તુ - ક. ગ. । ૩૪ કાલાવહો - ઘ. । ૩૫ યં રક્તં વીક્ષ્ય સંસારં કાલં મત્વેત્યજોવ્યયઃ - ઘ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ઉપસ્પૃશ્ય તતઃ સોદ્ભિરપાં સ્રષ્ટા ત્રિલોકપઃ ।
અન્વાસ્ત૪૬ ભગવાનિ સન્ધ્યાં લોકસંસ્થાં નુ પાલયન્૪૭

પ્રસારિતકરો દેવો ન્યસ્તજાનુકમણ્ડલઃ

પ્રસરિતકરો વ્યોમ્નિ દિવાકર ઇવાભવત્ । ।૨૮। ।
જપ્ત્વા તુ પરમં જપ્યં ત્રિવેદરસસંભવમ ।
ભવઃ પ્રનૃત્ત્ય૩૯ચ્ચતુર૪૦શ્ચતુરં ચતુરાનન૪૧ । ।૨૯। ।
ભર્ત્તારં વીક્ષ્ય નૃત્યન્તં૪૨ વિષક્તકરપલ્લવમ્ ।
સહધર્મચરી દેવી ભર્ત્તારં સાન્વનૃત્યત૪૩ । ।8.162.૩ ૦ । ।
દમ્પતી વીક્ષ્ય નૃત્યન્તૌ સાટ્ટહાસં ગણાગ્રણીઃ ।
પ્રાનૃત્યત૪૪ તતો નન્દી દેવયોઃ પ્રીતિમાવહન્ । ।૩ ૧ । ।
દેવમમ્બાઞ્ચ નૃત્યન્તૌ નન્દિનઞ્ચ સમીક્ષ્ય તુ ।
પ્રમથા નીલમેઘાભાઃ૪૫ પ્રનૃત્તાસ્તૂર્યનિસ્વનૈઃ ॥૩ ૨। ।
તતો ભેર્યો ઝર્ઝરાશ્ચ૪૬ કિખિરાનકમણ્ડુકાઃ

આડમ્બરા ડિણ્ડિમાશ્ચ શંખાશ્ચૈવ પ્રસસ્વનુઃ ।

મુહુર્મુહુઃ સાધયતે નૃત્તં ચતુરમમ્બિકા ।
નન્દી વિસૃજતે૪૮ હાસં પ્રમથા નેદુરુલ્બણાઃ । । ૩૪। ।
તત્તૂર્યવરશબ્દાઢ્યં૪૯ શિવાશનિરવાકુલમ્ ।
સન્ધ્યામુખં બભૌ રૌદ્રં વડવામુખસન્નિભમ્ ।

નનૃતુર્જહસુશ્ચાન્યે૫૦ જજપુશ્ચ તથાપરે ।
જગુશ્ચાન્યેતિમધુરં ગન્ધર્વા ઇવ પાર્ષદાઃ । ।૩ ૬ । ।
તતોમ્બરતલાપીડે પૂર્ણવિમ્બેતિનિર્મલે ।
મૃગાઙ્કે હ્યુદિતે ચન્દ્રે ચન્દ્રાવયવભૂષણઃ૫૧

- - - -- - - - - - - - -
૩૬ અન્વાસ્તે - ક. । ૩૭ લોકસંસ્થાન્તુ પાલયન્ - ઘ . . . . ભિપાલના (ની મ્ (નાત્) -કઃ। ૩૮ જાનુન્યસ્ત(?), કમણ્ડલુઃ - ક ખ. । ૩૯ પ્રહૃષ્ટ - ક. । ૪૦ ચતુર - ખ. । ૪૧ ... ઞ્ચતુરાનનઃ - ક. ખ., પ્રનૃત્યચ્ ચતુરઃ (?) । ૪૨ નૃત્તન્તં - ક. ગ. । ૪૩... સત - ખ. । ૪૪ પ્રનૃત્યત - ઘ. । ૪૫ નિલમેઘાભઃ - ક. । ૪૬ મર્મરાશ્ચ - ખ. । ૪૭ કિખરાનક - ક. ખ., મેણ્ડુકા - ગ. । ૪૮ વિસસૃજે - ખ. । ૪૯ ખરશબ્દાઢ્ય - ક. ખ. ગ. ઘ । ૫૦ નર્નતુર્જહસુશ્ચાન્યે - ક. ખ. ગ. । ૫૧... ભૂષણે - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

સમાપ્ય નિયમં દેવઃ સામ્બનન્દીશપાર્ષદઃ

વિરરામોત્સવાત્તસ્માત્ પાર્વતીં ચેદમબ્રવીત્ ॥૩

ઉષિત્વા શર્વરીમેતાં શર્વર્યમિતવિક્રમે ।
અશોકતરુકં પુત્રં તતઃ શ્વસ્ત્વં ગ્રહીષ્યસિ । ।૩ ૯। ।
ધારેયી સા સદર્ભાયાં ધરાયાં૫૩ ધારણીધરા

સુષ્વાપ દેવવચનાદેકાં૫૫ રાત્રિં યતવ્રતા । ।8.162.૪૦ । ।
તતઃ શતસહસ્રાંશાવુદિતેર્કેર્કભાવનઃ ।
ઉમામાહ પ્રયામેતિ૫૬ યત્રાશોકઃ સુતઃ૫૭ સ તે૫૮

તતો ભગવતી ધન્યા ધનદા ધનદાર્ચિતા ।
ભવમાહ પ્રયામેતિ સિઞ્જમાનવિભૂષણા૫૯ ॥૪૨। ।
પાદચારેણ ભગવાન્ પાદપં પાદપાલયઃ ।
તમશોકતરુ પ્રાપ સનન્દી સામ્બિકો હરઃ ॥૪૩ । ।
સ તત્ર પિઙ્ગલં યક્ષં૬૦ પિઙ્ગલાનલસન્નિભમ્ ।
સાધયાનં દદર્શાન્નમન્નદં પ્રમથૈઃ સહ

અથાત્ર ભક્ષ્યભોજ્યસ્ય ચોષ્યલેહ્યસ્ય ચ પ્રભુઃ ।
સોપશ્યત્ પર્વતપ્રખ્યાન્ રાશીન્ રાશિવિદાં વરઃ ।

સ સાધિતં૬૧ તતો દૃષ્ટ્વા યક્ષેણાન્નં પિનાકધૃક્ ।
પ્રહર્ષમતુલં૬૨ લેભે સામ્બિકઃ સહ નન્દિના ॥૪૬। ।
તતઃ પિતામહો દેવઃ સહ દેવાપ્સરોરગૈઃ

તત્રાગાન્મુદિતો ભૂત્વા૬૪ યત્ર સામ્બોમ્બિકાપતિઃ

તે પ્રણમ્ય મહાદેવં૬૫ દેવાસ્તેનાભિપૂજિતાઃ ।
પરિવાર્ય તદાશોકમિદમૂચુર્હરાગ્રતઃ૬૬ । ।૪૮। ।
- - - -- - - - - - - - -
૫૨ સપાર્ષદ - ખ । ૫૩ ધારયા - ક । ૫૪ ધરણીધરા - ખ. । ૫૫ દેવા (તાં) - ક. । ૫૬ વ્રજામ્યેતિ - ઘ. । ૫૭ યત્રાશોકસુતઃ - ક., યત્રાશોકતરુઃ - ખ. । ૫૮ સુતઃ - ખ., શુભે - ગ. । ૫૯ સિઞ્જન્મણિ વભૂષણા (?) । । ૬૦ પિઙ્ગલાધ્યશ - ક. । ૬૧ સંસાધિતમ્ (?) । ૬૨ સહર્ષમતુલં - ખ. । ૬૩ દેવસુરોરગૈ - ક ખ.। ૬૪ બુદ્ધ્વા - ઘ. । ૬૫ પ્રણેમુર્મહાદેવ - ખ. । ૬૬ મહાસુરાઃ - ઘ. ।
- - - -- - - - - - - - -

અદ્યપ્રભૃતિ વૃક્ષોયં સર્વતઃ૬૭ સુખસંયુતઃ ।
દક્ષશાપતમોન્મુક્તો ભવિષ્યતિ દિવૌકસઃ૬૮ । ।૪૯। ।
અમરો જરયા ત્યક્તઃ સર્વદુઃખવિવર્જિતઃ ।
સર્વાભરણપુષ્પાઢ્યઃ સર્વગન્ધરસાન્વિતઃ

સર્વકામપ્રદશ્ચૈવ ઇચ્છાપુષ્પફલસ્તથા

ભવિષ્યતિ ન સન્દેહો દેવ્યાશ્ચ સુદૃઢં પ્રિયઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતો ગિરીન્દ્રતનયાં ગિરીશઃ પ્રણતાર્તિહા ।
પશ્યાન્નપર્વતાનેતાનિતિ પ્રોવાચ કામદઃ૭૦ । ।૫૨ । ।
સા વીક્ષ્ય ભક્ષ્યભોજ્યસ્ય ઉચ્છ્રયાન્ પર્વતોપમાન્ ।
દૃઢં તુતોષ દેવેશા પિઙ્ગલસ્ય ગુહારણિઃ । ।૫૩ । ।
સુમાલિનં યક્ષવરં પિઙ્ગલં પર્વતાત્મજા ।
યુયોજ વરદાનેન તામાહ ચ મહેશ્વરઃ । ।૫૪। ।
દેવિ સર્વમિદં સજ્જં ભક્ષ્યં ભોજ્યં૭૧ તવોત્તમમ્ ।
યત્તે મનીષિતં કાર્યં તત્કુરુષ્વ કિમાસ્યતે । ।૫૫। ।
તતઃ સાતિપ્રમુદિતા દિવ્યામ્બરનિવાસિની ।
મનોજવમનુજ્ઞાપ્ય શઙ્કરં ભુવનેશ્વરમ્ । ।૫૬ । ।
દૈત્યશોકપ્રદા દેવી તમશોકં૭૨ વિભાવરી ।
અલઞ્ચકાર સસ્નેહા અલઙ્કારૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ । ।૫૭ । ।
આતપત્રં ચ તસ્યાગ્રે મુક્તાદામાવભાસિતમ્

ઉચ્છ્રયામાસ ગિરિજા મયૂરાઙ્ગરુહૈઃ સહ । ।૫૮। ।
નાનાવર્ણેન ચાપ્યસ્ય ચન્દનેન સુગન્ધિના ।
આમૂલાદકરોદ્દેવી વરપઙ્કાઙ્કિતાં૭૪ તનુમ્ ।

- - - -- - - - - - - - -
૬૭ સર્વગઃ - ઘ. । ૬૮ વિનિશ્ચયમ્ (?) । ૬૯ સ્વેચ્છાપુપ્પફલસ્તથા - ગ । ૭૦ કામહા - ઘ. । ૭૧ ભક્ષ્યભોજ્યં - ક. ખ. । ૭૨ તદશોકં - ક, તપશોકં. - ખ. । ૭૩ વિભૂષિતં - ક. । ૭૪ કરપઙ્કાઙ્કિતા - ક., કરપટ્ટાઙ્કિતાં - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

જામ્બૂનદમયશ્ચાપિ પટ્ટૈર્મણિવિરાજિતૈઃ ।
સર્વતો ભૂષયામાસ અશોકતરુકં પ્રિયમ્ । ।8.162.૬૦ । ।
તસ્ય શાખાપ્રશાખાસુ મુક્તાદામાનિ૭૫ પાર્વતી ।
આબબન્ધ૭૬ સ તૈર્ભાતિ નક્ષત્રૈરિવ ચન્દ્રમાઃ

અથ વાસોયુગૈઃ શ્વેતૈસ્તમશોકં ગુહારણિઃ ।
વાસયામાસ લોકાનાં જનની પુત્રલાલસા ।

શ્રીવેષ્ટકં નમેરુઞ્ચ ગુગ્ગુલં ઘૃતમેવ ચ ।
સમવેતં તતો ધૂપં દદૌ દેવવરપ્રદા । ।૬૩ । ।
તતઃ શંખનિનાદેન દેવતૂર્યરવેણ ચ ।
બલિં બલવતો ભાર્યા ચકાર ચરતી તપઃ

તથાર્ચયન્ત્યાસ્તં૭૭ વૃક્ષં ચન્દ્રહારામૃતપ્રભમ્ ।
સ્તનાભ્યામસ્રવત્ ક્ષીરં૭૮ પુત્રસ્નેહાભિસંગમાત્૭૯ ॥૬૫। ।
ઉમયા૮૦ સોર્ચિતો વૃક્ષઃ અશોકો વનદીપકઃ

અતીવ શુશુભે તત્ર વસન્ત ઇવ રૂપવાન્

નન્દિનાથ સમાનીતાન્ બ્રાહ્મણાન્ બ્રહ્મણઃ સમાન્ ।
વાચયામાસ પુણ્યાહં દત્ત્વા તેષાં યથેપ્સિતમ્૮૨ ॥૬૭। ।
તતઃ પુણ્યાહઘોષાન્તે આશીર્વાદસ્ય ચોભયોઃ ।
અનુમાન્ય પતિં દેવી ઋષીઁસ્તાનબ્રવીત્તુ સા૮૩ ॥૬૮। ।
અપુત્રા ભગવન્તોહમશોકતરુકં૮૪ સુતમ્ ।
ઇમમદ્ય૮૫ ગ્રહીષ્યામિ સમનુજ્ઞાતુમર્હથ૮૬ ॥૬૯। ।
ઇત્યેવં બ્રુવતીં દેવીં પાર્વતીં પુત્રલાલસામ્ ।
સમમૂચુર્દ્વિજાઃ સર્વે ઇષ્ટતો ગૃહ્યતામિતિ ।

તતઃ શંખરવો૮૭ દિવ્યઃ સર્વતૂર્યરવાન્વિતઃ

પ્રબભૌ પૂરયન્ સર્વં નારાયણપદત્રયમ્

- - - -- - - - - - - - -
૭૫ મુક્તામાલા (લ્યા) નિ - ખ. । ૭૬ આબબદ્ધ - ખ. । ૭૭.. ર્ચયત્યાસ્તં - ક. । ૭૮. મભવત્ ક્ષીરં (?), ક્ષીરમભચત્ - ક. । ૭૯ સંગતમ્ (?) । ૮૦ ઉમાયાઃ - ક. । ૮૧ અશોકવનદીપકમ્ - ક. ખ. । ૮૨ ગોધનમેવ ચ - ઘ... તામ્ - ક.,. તાન્ - ખ. । ૮૩ બ્રાહ્મણાન્બ્રવીત્ (?), બિપ્રાઁસ્તાનબ્રવીત્ - ક., ઋષીન્વમબ્રવીત્ - ઘ. । ૮૪ અપુત્રાહ હિ ભગવન્નશોકતરુક - ક.,... હં દ્વિજાઃ સ્વામી - ઘ. । ૮૫ ઇદમદ્ય - ક ઇયમદ્ય - ખ । ૮૬ મામનુજ્ઞાતુમર્હથ (?) । ૮૭ વરો - ઘ. । ૮૮ આડંબરવરાન્વિતઃ - ઘ ।
- - - -- - - - - - - - -

વેદાનુચ્ચારયન્૮૯ વિપ્રા નૃત્યન્ત્યપ્સરસાં ગણાઃ ।
નેદુશ્ચ પ્રમથાસ્સર્વે સગન્ધર્વમહોરગાઃ ।

ઋતવઃ ષટ્ ચ સંહૃષ્ટાઃ સ્વૈઃ સ્વૈઃ કુસુમસંચયૈઃ ।
અલઞ્ચક્રુરશોકઞ્ચ તચ્ચ દૈવતમણ્ડલમ્ ।

તત્પ્રવાદિતગાન્ધર્વં પ્રનૃત્તાપ્સરસાં ગણમ્ ।
પશ્યન્તિ હૃષિતા દેવા અશોકતરુકોત્સવમ૯૦

વાદયન્ કચ્છપીં વીણાં વીણાવાદયતાં વરઃ

નારદો નૃત્યતે હર્ષાદ્ વાતનુન્ન ઇવાનલઃ૯૨

તપોધનૈશ્ચ ધનિનો દેવૈશ્ચ ધનદાર્ચિતા ।
પૂજ્યમાના બભૌ તત્ર રવેરિવ યથા પ્રભા । ।૭૬। ।
સમાપ્ય નિયમં સાથ ગૃહીત્વાશોકપુત્રકમ્

ગિરીન્દ્રતનયા૯૪ ભાતિ ધરા ઇવ જલોક્ષિતા

અથ નન્દીશ્વરાદિષ્ટાઃ પ્રમથાસ્તે સહસ્રશઃ ।
અદદન્ સ્વાસનાન્યાશુ વિપ્રાણાં વિપ્રવત્સલાઃ

સ્વર્ણાનાં રાજતાનાં ચ સ્ફટિકાનાં૯૫ પ્રભાવતામ્ ।
પ્રમથૈઃ કીર્યમાણાના૯૬ માસનાનામભૂત્ સ્વનઃ ।

મેરોઃ શિખરવર્ષાણાં મહતી કુશજૈરિવ (?
તથાસનાન્યુદ્વહતાં પ્રમથાનાં બભૌ રવઃ૯૭ । ।8.162.૮૦ । ।
વર્ષાન્નમૃષ્ટાકામાનાં (?) મેઘાનાં સ્તનતામિવ ।
સ્કન્ધસ્થૈશ્ચ કરસ્થૈશ્ચ ઉત્તમાંગસ્થિતૈરપિ૯૮ । ।૮ ૧ । ।
આસનૈઃ પ્રમથા રેજુઃ સાર્કાગ્નય ઇવાચલાઃ ।
આનયન્ત્યપરે તૂર્ણમપરે ધારયન્ત્યુત । ।૮૨ । ।
પ્રમથાસ્તે૯૯ હૃષ્ટરૂપા હ્યાસનાનિ મહાસનાઃ ।
એકૈકયોજનશતં વિસ્તૃતાયોજનાન્તરમ્ ॥૮૩ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૮૯ સામાન્યુચ્ચારયન્ - ઘ । ૯ ૦ શક્રબ્રહ્મ પુરોગમાઃ પુરોગમા - - ઘ । ૯૧ વીણા વાદયિતાં - ક. ખ । ૯૨ ગન્ધ- નુન્ન ઇવાચલઃ - ઘ. । ૯૩ કં સ (સુ) ત - ઘ. । ૯૪ વવર્ષ હર્ષિતા - ઘ । સ્ફાટિકાનાં - ઘ. । ઽ ૧ ક્રીયમાણાનાં - ઘ., સીર્ય (?) । ૯૭ પ્રમથાનામભૂદ્ (?) । ૯૮ શતૈરપિ - ઘ. । ૯૯ પ્રકૃતાસ્તે - ઘ. ।
- - - -- - - - - - - - -

અસંસક્તાસના પંક્તિર્નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા ।
મન્દરસ્ય શુભે૧૦૦ પૃષ્ઠે વિપ્રપંક્ત્યો વિનિઃસૃતાઃ ।

તપનૈર્નિર્ગતૈઃ સર્વૈઃ સમામેઘાસ્વસેચતાન્? । ।૮૫ । ।
સ્નાતે પથ ઇવ દૃષ્ટવા રેજુરાસનભૂષણાઃ ।?
સહસ્રપંક્તયસ્તાસ્તુ મંદરે વિસ્તૃતે૧૦૧ ગિરૌ ।

દ્વિજાતીનનુલિપ્તાઁસ્તુ યક્ષજમ્બાલમિશ્રકાન્ ।?
સશેખરાન્ સસ્રગ્દામાનનુહૂય સમોદ્યતાન્? । ।૮૭। ।
મંદારૈસ્તુ૧૦૨ સસંતાનૈઃ પારિભદ્રૈસ્તથૈવ ચ ।
અનિલૈઃ સાંગનાદાશ્ચ (?) રેજુર્દેવા ઇવ દ્વિજાઃ

સુશ્લક્ષ્ણૈશ્ચ સુગન્ધૈશ્ચ ગન્ધચૂર્ણૈઃ સપિઞ્જરૈઃ ।
અવકીર્ણાસ્તતો દેવૈર્ભૂમિદેવાઃ સમંતતઃ । ।૮૯। ।
દિવ્યચન્દનપઙ્કાઙ્કા દિવ્યચૂર્ણાવચૂર્ણિતાઃ ।
બ્રાહ્મણા રેજુરેકસ્થા એકસ્થા ઇવ પાવકાઃ ।

દિવ્યં ધૂપં ચારયિત્વા મામાજ્ઞા (?) સર્વશશ્ચ હ ।
તતઃ સ્ફટિકસંકાશં પદ્મરેણુરિવાર્જિતાઃ (૧) ॥૯૧ । ।
હસ્તશૌચં મુહૂર્તેન દત્તં શંકરકિંકરૈઃ ।
બદ્ધકક્ષાસ્તતઃ શૂરા બદ્ધકક્ષા ઇવ દ્વિપાઃ ।
પરિવેષ્ટુમુપક્રાન્તાઃ પ્રમથા બ્રાહ્મણર્ષભાન્ । ।૯ ૨। ।
ભાજનાન્યથ સ્વર્ણાનિ રાજતસ્ફાટિકાનિ ચ ।
મુહૂર્તેન દ્વિજાતીનાં દદુર્દેવા૧૦૩ વિનીતવત્ ।

હૃત્વા હૃત્વા બભૂરેખં દંડે વારિ સમંડલમ્ (?) ।
ભક્ષ્યભોજ્યાન્નપાનાનિ૧૦૪ દદુઃ સમ્યક્ સમન્તતઃ । । ૯૪। ।
અર્થવદ્યો હરિપુરાસરાટપુરકાન્યપિ

નેત્રસ્થં હૃદયસ્થં ચ મુખસ્થં હસ્તસૂચિતમ્ । ।૯૫। ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૦૦ શુભાઃ - વ. । ૧૦૧ વિસૃતે - ઘ- । ૧૦૨ મંદરૈસ્તુ - ઘ. । ૧૦૩ દધુર્દેવા (?) । ૧૦૪ ભોક્ષ્ય- ભોજ્યાનિ પાનાનિ - ઘ. । ૧૦૫... ત્યપિ - ઘ ।
- - - -- - - - - - - - -

બ્રાહ્મણાનાં વિદુશ્ચૈવ દદુશ્ચ પ્રમથાધિપાઃ ।
ભૃઙ્ગારૈઃ કાઞ્ચનૈઃ કેચિત્૧૦૬ પાનીયં ગુણવર્ધનમ્૧૦૭।

દિશંતોપિ ચરંત્યેતે પાનીયમિતિવાદિનઃ ।
અપરે ચન્દ્રરશ્મ્યાભૈશ્ચામરૈઃ સત્સુગન્ધિભિઃ ॥૯૭। ।
આબીજુર્બ્રાહ્મણાન્૧૦૮ હૃષ્ટાઃ પ્રમથાઃ તપસોનિલઃ (?) ।
દિવ્યા દેવસ્ત્રિયશ્ચૈવ લોકત્રયનિવાસિનઃ । ।૯૮ । ।
એકૈકં બ્રાહ્મણાંસ્તત્ર સેવન્તે વાસવં યથા ।
અપ્સરોવારસંઘાશ્ચ સર્વાલંકારભૂષિતાઃ

નનૃતુર્દેવચેતાંસિ મુષ્ણન્ત્યઃ સર્વતોદિશમ્ ।
વિશ્વાવસુર્નારદશ્ચ તુમ્બુરુઃ પર્વતસ્તથા । ।8.162.૧

કુસ્તુમ્બુરુઃ શાલિશિરાઃ પર્જન્યો ગણ્ડમણ્ડકઃ ।
ચિત્રાઙ્ગદશ્ચિત્રસેનશ્ચિત્રશ્ચિત્રરથસ્તથા ॥ ૧૦૧ । ।
એતે દૈવતગન્ધર્વા રક્તાતોદ્યા હરપ્રિયાઃ ।
દિવ્યતાનેષુ ગાયન્તિ ગેયં મન્મથદીપનમ્ । ।૧ ૦ ૨। ।
નમેરુર્ગુગ્ગુલૂન્મિશ્રો ઘૃતધારાવસેચિતઃ

ધૂપઃ સઞ્ચાર્યતે તત્ર પ્રતીહારીભિરુત્તમઃ૧૧૦

યદર્થમેષ ભ્રમતિ નારાયણપદત્રયે ।
પૂજ્યમાનઃ સુરૈઃ સેન્દ્રૈઃ શ્લોકો ધૂપત્રયાઙ્કનઃ૧૧૧ । । ૧ ૦૪। ।
ગુગ્ગુલોશ્ચ નમેરોશ્ચ આજ્યધૂપસ્ય ચૈવ હ ।
તૃપ્તિં ન દેવા ગચ્છન્તિ પ્રિયાણામિવ દર્શનાત્ । । ૧

ત્રયાણામેવ ધૂપાનાં જહુર્ન પવના ગતિમ્

ગુગ્ગુલોશ્ચ નમેરોશ્ચ આજ્યધૂપસ્ય ચૈવ હ । । ૧૦

તં દૃષ્ટવા ચન્દ્રમૌલિસ્તુ૧૧૩ તરુકોત્સવમીશ્વરઃ ।
પાર્વતીહર્ષદો હર્ષં પુપોષાનુત્તમં મુહુઃ૧૧૪ । ।૧

- - - -- - - - - - - - -
૧૦૬ કશ્ચિત્ - ઘ. । ૧૦૭ વર્દ્ધત. - ઘ । ૧૦૮ અવિદુર્બ્રાહ્મણાન્ - ઘ. । ૧૦૯... વસેચિતં - ક. । ૧૧૦ પ્રતીહારિભિરુત્તમઃ (?) । ૧૧૧ ઙ્કરઃ - ક., કઙ્કણઃ - ખ. । ૧૧૨ ન જહદ્ ગન્ધમાગતં - ઘ. । ૧૧૩ તતઃ સ કૃતાતુલાલ ( ?) - ઘ. । ૧૧૪ બહુ - ઘ. ।
- - - -- - - - - - - - -

હૃષ્યમાણે પશુપતૌ મુહુર્વ્રતપતૌ હરે ।
ચરાચરં પશુપતૌ ત્રૈલોક્યં૧૧૫ હર્ષણાયતે૧૧૬ । । ૧૦૮ । ।
પ્રનૃત્તાપ્સરસોવારં૧૧૭ દિવ્યધૂપાધિવાસિતમ્ ।
ઋતુભિઃ૧૧૮ કુસુમૈઃ કીર્ણં તત્સદો ગગનાયતે । । ૧૦ ૯। ।
તતઃ શાલ્યોદનં તૂર્ણં - - - - - - - -

તેન તેમૃતકલ્પેન સર્વ એવ દ્વિજોત્તમાઃ ।
ભક્ષ્યભોજ્યાન્નપાનેન તતૃપુર્લોકપૂજિતાઃ૧૨૦ । ।8.162.૧

તતઃ શ્રુતિસુખઃ પુણ્યો રાક્ષસાસુરવેજનઃ ।
પુણ્યાહશબ્દઃ પ્રકૃતો વિપ્રૈસ્ત્રૈલોક્યપૂરણઃ ।

તતઃ સામ્બમશોકં તં સહરં સહ નન્દિના ।
કુસુમાક્ષતસંયુક્તમાશીર્ભિરભિનન્દ્ય ચ । ।૧ ૧ ૨। ।
મહાન્તઃ સુસ્વનાઃ સર્વે બ્રહ્મસૂત્રજટાધરાઃ ।
પ્રણમન્તો વિરૂપાક્ષં યયુર્વિપ્રા યથાગતમ્ ॥ ૧૧૩ । ।
સુરાશ્ચ પૂજિતા દાનૈર્વાક્પ્રદાનૈશ્ચ શૂલિના ।
યથાગતં૧૨૧ ગતાઃ સર્વે પરિવાર્ય શતક્રતુમ્૧૨૨ । । ૧

ગણાશ્ચ ગણપાલેન૧૨૩ પૂજિતાઃ સગણાધિપાઃ ।
યથાવાસં યયુઃ સર્વે હર્ષાદુદ્ધૂતવાસસઃ । । ૧૧ ૫। ।
અહો દેવ્યા હિ સૌભાગ્યમહોસ્યા૧૨૪ વલ્લભો હરઃ ।
અહો દેવસ્ય દેવ્યર્થં સંભ્રમો લક્ષિતો હિ નઃ । ।૧

યા નૈવં૧૨૫ દયિતા ભર્ત્તુર્યથેશસ્ય ગિરેઃ સુતા

કથં સા સુભગા નામ સ્ત્રીત્વં ચાપિ બિભર્ત્તિ કિમ્ ।

- - - -- - - - - - - - -
૧૧૫ પશુપાતેસ્ત્રૈલોક્યં - ખ. । ૧૧૬ હર્ષં જાયતે - ક. ગ । ૧૧૭ વારી - ઘ. । ૧૧૮ ધાતુભિઃ - ઘ. । ૧૧૯ ઇતઃ પરં કતિપયોંશઃ ખણ્ડિતઃ । ૧૨૦ તતૃપુર્લોકપૂજિતાઃ - ક. ખ. ગ. । ૧૨૧ પિતામહં - ક. ગ. । ૧૨૨ શતક્રતુ - ક.,... તુ - ગ. । ૧૨૩ ગણપાઃ સર્વે - કઃ ગ. । ૧૨૪.. તિસૌભાગ્યમહોસ્યા - ક., ભિ... - ખ. । ૧૨૫ નૈવ - ગ. । ૧૨૬ સુતાં - ક. ગ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ગિરિપુત્ર્યા કૃતં મન્યે તપઃ પરમભાસ્વરમ્ ।
તપસાભિજિતો૧૨૭ યસ્યા વરદો૧૨૮ વૃષભધ્વજઃ । । ૧૧ ૮। ।
અહો સ્ત્રીણાં બલં સૂક્ષ્મં દેવૈરપિ સુદુર્જયમ્ ।
યેન રુદ્રસમા ઈશાઃ સ્ત્રીણાં વશ્યત્વમાગતાઃ ।

અન્યે તાનબ્રુવઁસ્તત્ર મહાત્માનો ગણાધિપાઃ ।
દેવ એવૈષ રૂપેણ ભાર્યા ભૂત્વાવતિષ્ઠતે૧૨૯ । । 8.162.૧૨૦ । ।
માવમન્યત દેવીં તાં યોગાત્ કિં નાવબુધ્યથ ।
ઇત્યેવં જલ્પમાનાસ્તે અન્યોન્યેન૧૩૦ ગણોત્તમાઃ

જગ્મુઃ સ્વભવનાન્યેવ દીપ્યમાના યથાગ્નયઃ । । ૧૨૧ । ।
દેવોપિ નન્દિના સાર્ધં સોમ્બયા૧૩૨ ચાભિરૂપયા ।
અશોકતરુકસ્યાધ ઉપવિષ્ટોમ્બિકાર્ચિતઃ૧૩૩ । । ૧૨૨ । ।
તતઃ પ્રણમ્ય૧૩૪ વરદં૧૩૫ સોમા૧૩૬ સોમવિભૂષણમ્ ।
ઉવાચ વચસાં યોનિર્ભૂતસંઘપતિં પતિમ્ । । ૧૨૩ । ।
સુનિર્વૃતાસ્મિ સંવૃત્તા ત્રિપુરાન્ધકસૂદન

યન્મયાશોકતરુકઃ પુત્રઃ૧૩૮ પ્રકૃતકઃ કૃતઃ । ।૧ ૨૪। ।
સમસ્તવ્યસ્તમખિલં ત્રૈલોક્યં લોકભાવન ।
સમાગતં ત્વત્પ્રભાવાત્ મમ પુત્રતરૂત્સવે૧૩૯ । ૧ ૨૫। ।
નૂનં મે સુકૃતં દેવ તપઃ પરમભાસ્વરમ્ ।
લબ્ધોસિ યન્મયા દેવ સર્વભૂતપતિઃ પતિઃ ॥ ૧૨૬ । ।
દેવૈર્યચ્ચાપિ૧૪૦ મુષિતમિષ્ટપુત્રફલં પુરા

તન્મે સર્વં૧૪૨ વ્યપગતં પ્રાપ્યાશોકતરું સુતમ્ । ।૧ ૨૭। ।
મત્તો૧૪૩ ધન્યતરા દેવ૧૪૪ નાસ્ત્યન્યા ત્રિદિવે૧૪૫ ઙ્ગના

પતિર્વ્રતપતિર્વીર૧૪૭ યસ્યા મે ત્વં મહેશ્વર૧૪૮ । । ૧ ૨૮। ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૨૭ નિર્જિતો - ઘ. । ૧૨૮ વશગો - ઘ. । ૧૨૯ ભૂતાવતિષ્ઠતે - ક ગ, ભાર્યાભૂતો.. (?) । ૧૩૦ અન્યોન્યં તુ - ઘ. । ૧૩૧ દિવૌકસઃ - ઘ. । ૧૩૨ સામ્બયા - ક., સોમયા - ઘ. । ૧૩૩.. મ્બિકાશ્રિતઃ - ઘ. । ૧૩૪ તતો- ભિપૂજ્ય - ઘ. । ૧૩૫ વરદાં - ઘ. । ૧૩૬ સોમં - ક. ઘ. । ૧૩૭ ત્રિપુરાન્તક - ઘ. । ૧૩૮ પુત્ર - ક. । ૧૩૯ તરુપુત્રમહોત્સવે (?) । ૧૪૦ દેવૈર્યચ્ચાત્ર - ઘ. । ૧૪૧... મિષ્ટં પુત્રફલં - ઘ. । ૧૪૨ સવ્યં (ત્યં) - ક. । ૧૪૩ મયા - ઘ. । ૧૪૪ દેવિ - ક. । ૧૪૫ ત્રિદિવો - ખ., ત્રિદિવા - ઘ. । ૧૪૬ ત્રિદિવાઙ્ગના - ખ. ।ઽ ૧૪૭ પતિતા પતિવીરસ્ય - ઘ. । ૧૪૮ મહેશ્વરઃ - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ભવં ભવાની પ્રીત્યૈવમુક્ત્વા મુક્તાવલીધરા ।
પપાત પદ્ભ્યાં દેવસ્ય નેત્રાસ્રાપૂરિતેક્ષણા । । ૧૨૯। ।
તામુત્થાપ્ય ગિરીશસ્તુ પરિષ્વજ્ય ચ પીડિતમ્

નિવેશ્ય - - - રુમૂરૂભ્યાં૧૫૦ સસ્નેહમિદમબ્રવીત્૧૫૧ ।

દેવી સતી ચ સાધ્વી ચ સહધર્મચરી ચ મે ।
બ્રહ્મણ્યા ચ શરણ્યા ચ ત્વં મે નિત્યં પ્રિયા પ્રિયે ॥ ૧૩૧ । ।
અકાર્યમપિ કાર્યં હિ અતો૧૫૨ દેવિ મયા તવ ।
કિં પુનર્યદ્યશોન્મિશ્રમીદૃશં૧૫૩ ધર્મસંયુતમ્ । । ૧૩ ૨। ।
તર્પિતા બ્રાહ્મણા દેવિ દેવાશ્ચ સગણાસ્ત્વયા ।
ગૃહીતઃ પુત્રકશ્ચાયં ત્વયાશોકતરુઃ પ્રિયે

એહિ દેવિ ગૃહાન્ યામ સંપૂર્ણસ્તે મનોરથઃ ।
ભૂયઃ સુતં૧૫૪ તં દ્રક્ષ્યામઃ સ્તબકૈઃ સમલંકૃતમ્ ॥ ૧ ૩૪। ।
ઇત્યુક્તા પતિના સાધ્વી હર્ષપૂર્ણમુખેક્ષણા ।
પ્રાહેદં વચનં તત્ર હરિતં હરિણેક્ષણા૧૫૫ । । ૧૩ ૫। ।
હરિણાક્ષ સ્થિતમિહ૧૫૬ અમું૧૫૭ પુત્ર સુપુત્રકમ્ ।
ગોપાયસ્વ હરે યત્નાદ્ ગજાશ્વાચ્ચાણ્ડજાણ્ડપાત્ । ।૧ ૩ ૬। ।
યદિ વાપિ ભવેદેષ સ્તબકૈઃ સમલંકૃતઃ ।
અશોકપુત્રકો મહ્યં તદા માં દ્રષ્ટુમર્હસિ ॥ ૧ ૩૭। ।
ઇતિ સંદિશ્ય હરિતમુદ્ભ્રાન્તહરિણેક્ષણા ।
સાપાઙ્ગચક્ષુર્વિક્ષેપં કૃત્વોમા પતિના સહ ।
વિવેશ સદનં દેવી પ્રભેવાદિત્યમણ્ડલમ્ । । ૧ ૩૮। ।
ઇતિ પશુપતિના સહૈવ દેવી સુતમુપગૃહ્ય તરું હ્યશોકપોતમ્

પ્રમુદિતગણમધ્યગા વિવેશ સ્વભવનમેવ તદા પ્રહૃષ્ટચિત્તા । । ૧

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે અશોકતરુપુત્રગ્રહણે દ્વિષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
- - - -- - - - - - - - -
૧૪૯ પરિષ્વજ્યાવપીડિતમ્ - (?) , પીડિતાં - ઘ । ૧૫૦ મૂરુભ્યાં (?) । - ક., વરશૂરાભ્યાં - ઘ. । ૧૫૧ સસ્નેહામિદમબ્રવીત્ - ખ. । । ૫૨ કર્તવ્યતો ( ?) । ૧૫૩ ર્યશસા મિશ્રમીદૃશં - ઘ.,.. ઞ્ચેદૃશં - ખ. । ૧૫૪ શુ પ - ઘ. । । ૧૫૫ હરિણેક્ષણં - ઘ. । ૧૫૬ સ્થિતિરિહ - ઘ । ૧૫૭... મુમં - ઘ. । ૧૫૮ હ્યશોકવૃક્ષમ્ - ક ખ. । ૧૫૯ ૨૧૧ - ખ., ઇતઃ પરં નિયમાનુષ્ટાનમહિમાખ્યાનાત્મકાઃ કતિપયેધ્યાયાઃ અધિકા ઘ .પુસ્તકે ।
- - - -- - - - - - - - -

વ્યાસ ઉવાચ
શાર્વં તેજઃ સમાદાય વહ્નિઃ કિં કૃતવાંસ્તદા ।
કથં સ્કન્દસ્સમુત્પન્નઃ કસ્મિઁસ્થાને મહાદ્યુતિઃ

સેનાપત્યે કથઞ્ચાસાવભિષિક્તઃ સુરોત્તમૈઃ ।
કિમર્થમભિષિક્તશ્ચ૧ કસ્મિન્દેશેપિ વા પ્રભો

તારકશ્ચ કથં તેન નિહતો રણમૂર્ધનિ ।
એતદિચ્છામ્યહં વેત્તુ ત્વત્પ્રસાદાન્મહામુને

ઇતિ વિજ્ઞાપિતો ધીમાન્ વ્યાસેનાક્લિષ્ટકર્મણા ।
પ્રોવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠઃ પિતામહસુતસ્તદા

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ ત્રૈલોચનં તેજઃ સુતસંકલ્પસંભવમ્ ।
ન ધારયિતુમુત્સેહે દીપ્તિમાનપિ પાવકઃ

દાહાત્મકોપિ ભૂતાનાં દહ્યમાનસ્સ તેજસા ।
ગઙ્ગામભ્યર્થયામાસ ધારણે તસ્ય તેજસઃ

સા તેનાભ્યર્થિતા દેવી હુતાશેન ત્રિલોકગા ।
એવમસ્ત્વિતિ સાશઙ્કમુવાચ મધુરસ્વરા

તત્તેજો દેવદેવસ્ય તેજસ્વી હવ્યવાહનઃ ।
તદા સંક્રામયાઞ્ચક્રે ગઙ્ગાયાં યોગમાયયા

જ્ઞાત્વાપિ દુર્ધરં તત્સા પ્રતિપેદે વરાનના ।
અર્થિપ્રણયનિર્ભઙ્ગદોષભીતા૨ સરિદ્વરા

અથ સા ક્ષિપ્રમભવન્મન્થરાલસગામિની ।
પ્રભાવાત્તેજસસ્તસ્ય શ્યામોન્મુખપયોધરા૩

ભિન્નાઞ્જનરુચા તન્વ્યા૪ રોમરાજ્યા રરાજ સા

ઘનરાજ્યા ઘનાપાયે લેખેવાનુષ્ણદીધિતેઃ ॥૧

- - - -- - - - - - - - -
૧ કમર્થમભિષિક્તશ્ચ - ક. । ૨ પ્રણયિ નિર્ભઙ્ગદોષભીતા - ક ખ. । ૩ શ્યામામુખપયોધરા - ક. । ૪ તન્વી (?) । ૫ ચ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

જગામ ચ તદા ગ્લાનિં કિઞ્ચિદાવિપ્લુતેક્ષણા ।
નોપલેભે તદા દેવી રતિં શય્યાસનેષુ ચ । ।૧

અમૃતસ્યન્દિભિઃ શીતૈઃ૬ સ્પૃષ્ટાપિ શશિનઃ કરૈઃ ।
મમ્લૌ૭ સા તેજસા તેન દહ્યમાના તદાનઘા૮ ॥ ૧૩ । ।
- - - - - - - - શરસ્તમ્બાભિરાજિતે ।
સોત્સસર્જ તદા તેજો હરસ્યોગ્રં શુભેહનિ૯ । । ૧૪। ।
શરમધ્યાત્ સમભવદ્ બાલો૧૦ બાલપરાક્રમઃ ।
ષડ્વક્ત્રો દ્વાદશભુજઃ સૂર્યકોટિસમદ્યુતિઃ । । ૧

સમિધ્ય વિધિના તત્ર પાવકં પાવકત્વિષઃ ।
વિશ્વામિત્રસ્તદા ચક્રે જાતકર્મ સુજન્મનઃ ॥ ૧

કૃત્તિકાસ્તં૧૧ તદા દૃષ્ટ્વા પ્રસ્નુતોરુપયોધરાઃ

આજગ્મુરન્તિકં તસ્ય - - - - - - - - ॥ ૧૭। ।
ઉપતસ્થુશ્ચ તં વેદાસ્સોપવેદાસ્સસંગ્રહાઃ ।
કલા વિદ્યાશ્ચ નિખિલા લક્ષ્મીર્મેધા સરસ્વતી । ।૧

કાન્તિર્ધર્મો દયા ક્ષાન્તિર્ધૃતિર્ધૈર્યં પરાક્રમઃ ।
યોગસ્તેજો બલ પ્રજ્ઞા સ્થિતિગામ્ભીર્યસત્ક્રિયાઃ

અથાતો ધનુરાદાય દિવ્યમદ્ભુતવિક્રમઃ

સન્ધાય લીલયા બાણં સ મુમોચ ગિરૌ - - । ।8.163.૨ ૦ । ।
પ્રોદ્ભિન્નં સહસા તેન ભૂભૃતઃ શિખરોત્તમમ્ ।
પપાતાશુ પરિત્રસ્તભીતોદ્ભ્રાન્તવિહઙ્ગમમ્ ॥૨૧ । ।
તદ્ દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં સત્વાનાં તન્નિવાસિનામ્ ।
વિસ્મયશ્ચ ભયઞ્ચૈવ યુગપત્ સંબભૂવતુઃ । । ૨૨ । ।
અથ પ્રેક્ષ્ય ભયં તસ્માદાત્મનો બલસૂદનઃ ।
માતૄઃ સંપ્રેષયામાસ વિનાશાયામિતદ્યુતેઃ

- - - -- - - - - - - - -
૬ અમૃનસ્યન્દનિઃશીતૈઃ - ક । ૭ મમ્લે - ખ । ૮ તદાનઘાઃ - ક. । ૯ ઇતઃ પરં પત્રમેકં ખણ્ડિતં ક. પુસ્તકે । ૧૦ બલો - ખ. । ૧૧ કૃત્તિકાસ્તે - ગ । ૧૨ પ્રગ્વં (પુત્રં) ચારુપયોધરાઃ - ખ । ૧૩ ઘ પુસ્તકે ભિન્નક્રમમેતદાખ્યાનમ્ ।
- - - -- - - - - - - - -

આગત્ય માતરસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા તં તેજસાં નિધિમ્ ।
તમેવ શરણં જગ્મુસ્તત્તેજોહૃતચેતસઃ ।

આજગામ તતઃ ક્રુદ્ધઃ સહ વ્રાતૈર્દિવૌકસામ્ ।
ઐરાવતગજસ્કન્ધમારૂઢઃ પાકશાસનઃ ।

આગચ્છતઃ સુરાન્દૃષ્ટ્વા નનાદોચ્ચૈર્મહાદ્યુતિઃ ।
અભ્યદ્રવચ્ચ સંક્રુદ્ધઃ સિંહો મત્તાન્ ગજાનિવ૧૪ । ।૨૬। ।
બભૂવુસ્તેન નાદેન મુહુર્મૂઢા દિવૌકસઃ ।
અભૂદૈરાવણસ્યાપિ મદધ્વંસઃ૧૫ કપોલયોઃ । ।૨૭। ।
અર્ચીંષિ ચ૧૬ પ્રદીપ્તાનિ વિસસર્જ સહસ્રશઃ ।
ત્રિલોચનસુતસ્તેષાં સુરાણાં સુરદર્પહા । । ૨૮। ।
અર્ચ્ચિર્ભિર્હતકાન્તીનિ મુખાન્યસુરવિદ્વિષામ્ ।
બભૂવુર્હિમદગ્ધાનિ સરોજાનિ સરઃસ્વિવ૧૭ ।

અથ વજ્રં સમાદાય જ્વલિતં જ્વલનદ્યુતેઃ ।
રોષાદાતામ્રનેત્રાન્તો વિસસર્જ શતક્રતુઃ । ।8.163.૩ ૦ । ।
તેન વજ્રપ્રહારેણ સ દ્વિમૂર્ત્તિસ્તદાભવત્ ।
દ્વાભ્યામપિ ચ મૂર્ત્તિભ્યામભ્યધાવત્ પુરન્દરમ્ । ।૩ ૧ । ।
અથ દર્પં વિહાયાશુ પ્રણેમે પાકશાસનઃ ।
તેજસાં નિધયે તસ્મૈ પ્રાહ ચૈવં૧૮ વિનિર્જિતઃ૧૯ । ।૩ ૨ । ।
ગૃહાણ રાજ્યમપ્યેયત્૨૦ પ્રાર્થનીયં મનસ્વિનામ્ ।
ત્વમેવ યુક્તો૨૧ લોકાનાં પાલને પાવકાત્મજ ॥ ૩૩ । ।
સત્સ્વપ્યન્યેષુ૨૨ તેજસ્સુ તમસાં૨૩ વિનિહન્તૃષુ

અગ્નાવેવ હવિઃ પુણ્યં હૂયતે - - - - - । ।૩૪। । - - - - -- - - -- - ।
પ્રાહ પ્રભવતાં શ્રેષ્ઠો વિહસ્ય વિબુધાધિપમ્ । । ૩૫ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૪ મત્તગજાનેવ - ઘ. । ૧૫ સમદધ્વ (ત્વ) - ખ. । ૧૬ સ ( ?) । ૧૭ સરેષ્વિવ - ખ. ગ. । ૧૮ ચેત્યં - ગ., ચૈનં (?), ચેદં (?) । ૧૯ વિનિર્મિત - ગ, દિવિ સ્થિત ( ?) - ખ. । ૨૦... મદ્યૈવ - ગ । ૨૧ મુક્તો - ખ શક્તો - ગ । ૨૨ સત્સ્વપ્યેસુ ( ષુ) ચ - ખ । ૨૩ તપસા - ખ । ૨૪ વિનિવર્તિષુ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

શાધિ શક્ર ત્વમેવેદં રાજ્યં ચિરમભીપ્સિતમ્ ।
અનેન બહુદોષેણ નાહમર્થી પુરન્દર । । ૩૬ । ।
નિશામ્ય તદ્વચઃ શ્રીમાન્ સ્કન્દસ્યાક્લિષ્ટચેતસઃ ।
અર્થવદ્વચનં શ્લક્ષ્ણં પુનરાહ શચીપતિઃ । । ૩ ૭। ।
।
- - - - - - - - - - .. - - - - - । । ૩ ૮। ।
દર્શય નો વિચિત્રાણિ કાર્યજાતાન્યનેકધા ।
સંગતાનિ વિભિન્નાનિ - - - - - - - - ।
ત્રૈલોક્યરાજ્યગ્રહણં સ્વનુબદ્ધમનવ્યયમ્ ॥ ૩૯ । ।
એવમુક્તવતિ પ્રાહ સમ્ભવત્યનલદ્યુતિઃ

સ્નિગ્ધગમ્ભીરયા વાચા સ્મિતપૂર્વમિદં વચઃ । ।8.163.૪૦ । ।
ન વિચાલયિતું ચેતઃ૨૬ શક્ર૨૭ શક્તા૨૮ હઠાન્મમ

ન વારિ સરિતાં પત્યુરલાતૈઃ સંપ્રતપ્યતે । ।૪૧ । ।
રાજ્યં રાજીવપત્રાક્ષ ન જાતુ મનસાપ્યહમ્ ।
દોષાણાં નિત્યમાવાસં૩૦ કામયે૩૧ પાકશાસન । ।૪૨ । ।
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પુનર્વક્તુમિયેષ સઃ ।
સુધાનિષ્યન્દિભિઃ સ્કન્દં સ્નપયન્નિવ લોચનૈઃ । ।૪૩ । ।
આકરે૩૨ તેજસાં શ્લાઘ્યે નૈતચ્ચિત્રં ત્વયિ પ્રભો ।
શક્તા એવં૩૩ ન સજ્જન્તે ભોગેષુ સુમહત્સ્વપિ । ।૪૪। ।
સેનાપત્યેભિષિચ્યસ્વ સુરાણામર્થસિદ્ધયે ।
વપુઃ (?) સંમાનયામીહ૩૪ નાહમાજ્ઞાપયે વિભો૩૫ । ।૪૫। ।
અથ તદ્વચનં શ્રુત્વા પુરુહૂતં મહાભુજઃ ।
દ્વાદશાક્ષઃ સહસ્રાક્ષમિદમાહોરુવિક્રમઃ । ।૪૬ । ।
મમ પ્રભવતિ શ્રીમાન્ લોકાનાં પ્રભુરવ્યયઃ ।
અનન્યભૂરમેયાત્મા વૃષકેતુઃ પુરન્દર । ।૪૭। ।
- - - -- - - - - - - - -
૨૫ શમ્ભવત્યનિલદ્યુતિઃ - ખ. । ૨૬ ચૈવ - ક. । ૨૭ શક્રઃ - ગ. । ૨૮ શપ્તાઃ (ક્તઃ) - ગ. । ૨૯ શઠા મમ - ખ. ગ. । ૩૦ નિલયં નિત્યં - ગ. । ૩૧ કામોયં - ખ. । ૩૨ આધારે - ખ. । ૩૩ એવ - ખ. । ૩૪. માહં - ખ,... મ્યહં - ગ., નાજ્ઞાપકમહં - ખ । ૩૫ પ્રભો - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

તમારાધ્ય પ્રભું ભક્ત્યા ગૃહાણાજ્ઞાં શતક્રતો ।
તામહં પ્રતિપત્સ્યામિ૩૬ યામસૌ દાસ્યતિ પ્રભુઃ

તસ્યાભિપ્રાયમાજ્ઞાય દેવદેવો વૃષધ્વજઃ ।
આજગામ સપત્નીકો દિદૃક્ષુસ્તનયં તદા

સ્વાહયા સહિતો વહ્નિર્ગઙ્ગા ચ સરિતાં વરા ।
કૃત્તિકાશ્ચ સુસંહૃષ્ટાઃ શ્વેતં શિખરિણાં વરમ્

યુગપત્તે તદા તત્ર શ્વેતસ્ય શિખરોત્તમે ।
ચિન્તયામાસુરાયાન્તઃ કન્નુ સ્કન્દોભિયાસ્યતિ

અથ તેષામભિપ્રાયં જ્ઞાત્વા મતિમતાં વરઃ ।
ષોઢા સમભવત્ સ્કન્દો યોગીશો બલવત્તદા

સ્કન્દોભ્યગાન્મહાદેવં વિશાખો હિમવત્સુતામ્ ।
નૈગમેષો યયૌ ગઙ્ગાં વહ્નિં શાખો મહાદ્યુતિઃ

સ્વાહાં જગામ સંહૃષ્ટઃ કાકપક્ષધરો ગુહઃ ।
કૃત્તિકાઃ૩૭ ષણ્મુખઃ શ્રીમાન્ વેગાદભિસસાર ચ

મનોરથાન્ સ સર્વેષાં દેવદેવાત્મજઃ પ્રભુઃ ।
યુગપદ્યોગિનામીશઃ પૂરયામાસ મૂર્તિભિઃ ॥૫૫। ।
અથ તસ્મૈ દદૌ શમ્ભુરસ્ત્રગ્રામં ચતુર્વિધમ્ ।
સુધાકણપરિસ્રાવિ ચૂડારત્નં ચ પાર્વતી

સ્વમનોનિર્મલાં ગઙ્ગા વિશુદ્ધામમૃતોદ્ભવામ્ ।
એકાવલિં દદૌ તસ્મૈ ગુહાયોત્ફુલ્લલોચના ॥૫૭। ।
દ્વિષત્પ્રાણહરાં ગુર્વીમમોઘાં હવ્યવાહનઃ ।
અર્ચિષ્મતીં દદૌ ચાસ્મૈ શક્તિં શક્તાય સૂનવે

પતાકાં મહતીં રક્તાં જ્વલત્પાવકસપ્રભામ્ ।
કિઙ્કિણીનાદિતાં દિવ્યાં પ્રાદાત્ સ્વાહા મહાત્મને

સુપુણ્યગન્ધામુત્ફુલ્લાં સ્વરજઃપરિપિઞ્જરામ્ ।
કૃત્તિકાશ્ચ દદુસ્તસ્મૈ૩૮ માલામઞ્ચિતકેસરામ્ ॥8.163.૬૦ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૩૬ પ્રતિવક્ષ્યામિ - . ૩૭ કૃત્તિકાં - ક. ખ । ૩૮ દદૌ તસ્મૈ - ક ।
- - - -- - - - - - - - -

અથાજગ્મુઃ સુરાઃ સર્વે પિતામહપુરઃસરાઃ ।
શ્વેતાદ્રેઃ શિખરં રમ્યં વૃષકેતું દિદૃક્ષવઃ ।

તાનાગતાન્ સમં સર્વાન્ તદા તત્ર દિવૌકસઃ ।
દૃષ્ટ્વા સંભાવયામાસ મહાદેવઃ પ્રસન્નયા । ।૬૨ । ।
પ્રણમ્ય દેવદેવેશં૩૯ લબ્ધ્વાનુજ્ઞાં૪૦ દિવૌકસઃ ।
શિલાસુ શશિગૌરીષુ નિષેદુરમિતૌજસઃ । ।૬૩ । ।
પ્રોત્તુઙ્ગશિખરઃ શ્વેતો દ્યુતિમાનપિ ભૂધરઃ ।
તેજસાં સન્નિપાતેન બભૂવ દ્યુતિમત્તરઃ । ।૬૪। ।
અથ પ્રચોદિતઃ સર્વૈર્વિબુધૈર્વિબુધાધિપઃ ।
વ્યજ્ઞાપયન્મહાદેવં પ્રણમ્ય વદતાં વરઃ । । ૬૫। ।
તારકાખ્યેન નો લક્ષ્મીરામૃષ્ટા૪૧ પ્રસભં પ્રભો ।
વજ્રં વક્ષઃસ્થલે તસ્ય કઠિને કુણ્ઠતાં૪૨ યયૌ

ચક્રં હરેઃ સહસ્રારં જ્વલિતં જ્વલિતૌજસઃ ।
આસાદ્ય મૃદુતાં ભેજે કણ્ઠં તસ્યામરદ્વિષઃ ॥ ૬૭। ।
દણ્ડો વૈવસ્વતસ્યાપિ પ્રદીપ્તાનલભાસ્વરઃ

અલાતમિવ તોયૌઘે નિર્વાણો દાનવોરસિ ।

સમરે રિપુદુર્વારો મહાપાશઃ પ્રચેતસઃ ।
તસ્ય કણ્ઠે સમભવન્મન્ત્રેણેવ વશીકૃતઃ૪૪ ॥ ૬૯। ।
ઉત્પાટ્ય૪૫ પ્રસભં તેન નન્દને કલ્પપાદપાઃ

નિવેશિતા યથાકામં સ્વગૃહોદ્યાનભૂમિષુ

સમીપે તસ્ય સાશઙ્કસ્તાલવૃન્તાયતેનિલઃ ।
સ્વપુષ્પનિકરૈર્ભીતા ઋતવસ્તમુપાસતે । ।૭૧ । ।
હવિર્ભુજિ હુતં હવ્યમાચ્છિનત્તિ બલાદસૌ ।
મિષતાં સર્વદેવાનાં દેવદેવ દિતેઃ સુતઃ । ।૭૨ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૩૯ દેવદેવાય - ક. ખ. ગ. । ૪૦ લબ્ધાનુજ્ઞા - ક., લબ્ધાનુજ્ઞા - ગ. । ૪૧... રામિષ્ટા - ક.,.. રાશિષ્ટા - ગ. । ૪૨ કુણ્ઠિતાં - ખ., કુણ્ઠિતં (?) । ૪૩ ભાસુરઃ - વા. । ૪૪ વશીકૃતે - ખ. । ૪૫ ઉત્પાટ્યાપ્રસભં ક. । ૪૬ પાદપાન્ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

અભિષિચ્ય સુરાઃ સ્કન્દં સેનાપત્યે મહાદ્યુતિમ્ ।
જેતુમિચ્છન્તિ દૈત્યેન્દ્ર પ્રસાદાત્તવ શઙ્કર ।

એવં વિજ્ઞાપિતસ્તત્ર વજ્રિણા વૃષભધ્વજઃ ।
દાદાવનુજ્ઞાં સ્કન્દાય૪૭ સેનાપત્યાભિષેચને ।

અથ વિબુધસમૂહૈર્વન્દિતો વન્દનીયો
મદનતનુવિહન્તા બાલચર્ન્દ્રાર્ધમૌલિઃ ।
તનયમભિસમીક્ષ્ય સ્નેહસzફુલ્લનેત્રઃ
શશિકિરણસિતાદ્રેરાશુ સોન્તર્બભૂવ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે સ્કન્દાભિષેકાનુજ્ઞાને ત્રિષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ તે સ્કન્દમાદાય સુરા બ્રહ્મપુરસ્સરાઃ ।
સમન્તપઞ્ચકં પુણ્યમાજગ્મુરમિતૌજસઃ ।

તસ્મિઁસ્તીરે સરસ્વત્યાઃ પ્રાગુદક્પ્રવણે સમે ।
વિસ્તીર્ણે શ્વભ્રપાષાણ૧ કણ્ટકોષરવર્જિતે

સ્કન્દસ્ય૨ પરિતઃ સર્વે તદા સંહૃષ્ટચેતસઃ ।
નિષેદુસ્તે સુરશ્રેષ્ઠા૩ જ્વલિતાનલવર્ચસઃ । । ૩ । ।
તત્ પુણ્યમમરૈઃ પૃક્તં સ્થાનં પુણ્યતરં૪ પુનઃ ।
અભૂદ્ ગાઙ્ગૈરિવામ્ભોભિઃ સમેતં૫ યામુનં પયઃ ।

આજગામાથ તં દેશં ક્ષિતિર્મૂર્ત્તિમતી તદા ।
સ્કન્દાભિષેકે સઞ્જાતે હર્ષસંફુલ્લલોચના ॥૫ । ।
અથાસૌ ક્ષિપ્રમભવદ્ દેશઃ કનકબાલુકઃ ।
વિચિત્રઃ પરિતશ્ચિત્રૈઃ સ્ફુરદ્રત્નગભસ્તિભિઃ

- - - -- - - - - - - - -
૪૭ સ્કન્દસ્ય (?) । ૪૮ ૨૧૧ - ખ. પુ. ।
૧ સ્વર્ણપાષાણ - ખ. । ૨ સ્કન્દઞ્ચ (?) । ૩ વિષેદુરમરશ્રેષ્ઠા - ખ. । ૪ પુણ્યતમં - ક. । ૫ સંપૃક્તં (?) ।
- - - -- - - - - - - - -

અધ્યાસત મહાત્માનો યં દેશમપમત્સરાઃ ।
નિરસ્તદુરિતઃ સોભૂત્તત્ર૭ તેષાં વિભૂતિભિઃ ॥૭। ।
અથ સિંહાસનં દિવ્યં શાતકુમ્ભં સુસંસ્કૃતમ્ ।
ગૃહીત્વા ગિરિભિઃ સાર્ધમાજગામ હિમલયઃ૧૦

રત્નૈરોષધિભિર્ગન્ધૈઃ પૂર્ણાન્ પુણ્યૈશ્ચ વારિભિઃ ।
આદાય કલાશાન્ હૈમાન્ ફુલ્લામ્બુરુહમાલિનઃ

ઉદન્વન્તઃ સુસમ્ભ્રાન્તાઃ પ્રચલન્મણિકુણ્ડલાઃ ।
આજગ્મુસ્ત્વરિતાસ્તત્ર હારવિભ્રાજિતોરસઃ ॥8.164.૧

ગઙ્ગા રત્નમયાઁશ્ચારૂન્ કલશાન્૧૧ સ્ફુરિતત્વિષઃ ।
હૈમામ્બુજકૃતોત્તંસાન્ પૂર્ણાન્ પરમવારિણા ॥૧

ગૃહીત્વા સહ સર્વાભિસ્સરિદ્ભિસ્સરિતામ્બરા ।
આજગામ તદા હર્ષાત્ પ્રસ્ખલન્તી સમેષ્વપિ ॥૧

અભિષેચનિકાન્ કુમ્ભાન્ ગ્રાહયિત્વા સુસંસ્કૃતાન્ ।
નાનારત્નપ્રભોદ્યોતપ્રતિરક્તાર્કદીધિતીન્

દેવીભિઃ સહ બહ્વીભિરાજગામ દિવૌકસામ્ ।
આક્રામન્તીવ તેજાંસિ તેજસા સ્વેન પાર્વતી

અદ્ભિઃ પરમપુણ્યાભિઃ પૂર્ણાન્ રત્નાંશુમાલિનઃ ।
કલશાન્ સ્ફાટિકાન્ શુભ્રાન્૧૨ ગ્રાહયિત્વા સુસંસ્કૃતાન્

મુકુટં ચ મહચ્છ્રલાઘ્યં દીપ્તિમચ્ચારુવિગ્રહમ્ ।
નાનારત્નવિવિત્રાંશુસમૂહસ્ફુરિતોદરમ્ ।

હારઞ્ચ નિર્મલં૧૩ શુદ્ધં શશાઙ્કકિરણત્વિષમ્ ।
કાન્તં મુક્તાવિતાનઞ્ચ૧૪ ચેતોહારિ સુનિર્મલમ્૧૫ ।

અભ્યાગમત્તદા તત્ર પ્રહૃષ્ટો યાદસાં પતિઃ ।
દાનવાધિપમાતઙ્ગવિષાણોલ્લિખિતાઙ્ગદઃ

- - - -- - - - - - - - -
૬ અધ્યાસન્ત - ક. ખ. । ૭ શશ્વત્તત્ર - ખ., સશ્ચ - ક । । ૮ વિભૂતયઃ - ક. ખ । ૯ શાતકુમ્ભસુસંસ્કૃતમ્ - ક. । ૧૦ હિમાચલઃ - ખ. । ૧૧.. શ્ચારુકલશાન્ - ખ. । ૧૨ સ્ફાટિકમયાન્ - ક. ખ । ૧૩ નિસ્તતં - ક, કાન્તમુક્તાવિતાનઞ્ચ - ખ. । ૧૪ ચેતસાં હારનિર્મલમ્ - ક. ખ, હારિ.? (?) । ૧૫ નિર્મલમ્ - ક ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

રત્નાઙ્ગદાનિ ચારૂણિ દ્યુતિમન્તિ ધનેશ્વરઃ ।
સમાદાયાભ્યગાત્ સારં સર્વાસામિવ સમ્પદામ્ । ।૧

નિશાકરાંશુગૌરાણિ૧૬ દીર્ઘાણિ રુચિમન્તિ ચ ।
આદાય રત્નદણ્ડાનિ ચામરાણિ નહાદ્યુતિઃ૧૭

વૈવસ્વતોપિ સં૧૮પૂર્ણશરચ્ચન્દ્રાંશુનિર્મલમ્ ।
પ્રોદ્વહન્ વક્ષસા હારમાજગામ તદન્તિકમ્ ।

આતપત્રાપદેશેન દદૌ તસ્મૈ મહાત્મને ।
ફલં સુરાધિપત્યસ્ય સમગ્રમિવ વાસવઃ । ।૨૨। ।
ભૂષયન્તસ્તરૂઁસ્તત્ર ખપુષ્પાનેકરોદ્ગમૈઃ ।
ઋતવસ્તં તદા દેશમાજગ્મુસ્તુષ્ટચેતસઃ ॥૨૩ । ।
અરુન્ધતી શચી સ્વાહા સિનીવાલી ગિરીન્દ્રજા ।
અદિતિર્દેવમાતા ચ નિશા સાનુમતિઃ૧૯ કુહૂઃ ॥૨૪। ।
હ્રીઃ શ્રીઃ પુષ્ટિર્દિશો૨૦ દ્યૌશ્ચ સુતાઃ સર્વાઃ પ્રજાપતેઃ ।
રાકા ચ ધિષણા ચૈવ સુરભિર્દેવયોષિતઃ । ।૨૫। ।
ઓષધ્યો મૂત્તિમત્યશ્ચ કૌશિકો વનદેવતા ।
અહઃ કાષ્ઠા મુહૂર્તાશ્ચ માસાઃ સંવત્સરઃ કલાઃ ।

ઐરાવણઃ સુપ્રતીકો વામનઃ કુમુદોઞ્જનઃ ।
પુષ્પદન્તો મહાપદ્મઃ૨૧ સાર્વભૌમશ્ચ દિગ્ગજાઃ ।
આભિષેચનિકં સર્વમુપનિન્યુર્મહાત્મનઃ૨૨

જ્વલિતવહ્નિસમાનરુચો જટાઃ પરિનિયમ્ય હિમાચલવાસિનઃ ।
તમભિજગ્મુરુદીર્ણતપોબલા મુનિવરા મુદિતા દહનાત્મજમ્

વિબુધસદ્મરતા જ્વલિતૌજસસ્ત્રિદશવન્દિતપાદસરોરુહાઃ

ઋષિગણાસ્ત્વરિતાભિયયુર્ગુહં૨૪ નિયમિતોર્જિતનિત્યતપઃક્રિયાઃ૨૫ ।

- - - -- - - - - - - - -
૧૬ નિશાકરોંશુગૌરાણિ - ખ. । ૧૭ મહાદ્યુતે (તેઃ) - ક । ૧૮ યત્ - ક. । ૧૯ સાનુમતી - ક. । ૨૦ હ્રીઃ પુષ્ટિર્વિદિશો - ખ. । ૨૧ પુષ્પદન્તઃ પુણ્ડરીકઃ (?) । ૨૨ અભિષેચનિકીઃ સર્વે અપો નિન્યુર્મહાત્મનઃ - ખ. । ૨૩. પાદવિવન્દિસરોરુહાઃ - ક । ૨૪ ર્ગૃહં - ક. । ૨૫ નિયમિતા નિયતેન્દ્રિય.., - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

સમુદિતા મુદિતોત્સુકમાનસાઃ કમલયોનિસુતાશ્ચ મહૌજસઃ ।
તમભિજગ્મુરુદારયશોભૃતસ્ત્રિનયનાત્મજમગ્ર્યબલોદયમ્ । ।8.164.૩ ૦ । ।
અભિયયુસ્ત્વરિતા ભુજગેશ્વરાઃ સ્વફણિરત્નમરીચિવિતાનિનઃ

વિષભૃતોપ્યતિસૌમ્યવપુર્ધરા દહનસૂનુમલંઘ્યપરાક્રમમ્ ॥ ૩૧ । ।
ઉપયયુર્ગરુડાશ્ચ વિમત્સરા ભુજગરાજસુરૂઢબલોદયાઃ ।
દ્રુતતરં તરુણાર્કસમદ્યુતિં પવનવેગવિજિહ્મિતપાદપાઃ । । ૩૨ । ।
નનૃતુરાયતલોલવિલોચના વિવિધભાવવિલાસરસાન્વિતાઃ ।
પરમયૌવનરૂપગુણાન્વિતાઃ૨૭ પ્રમુદિતાઃ પરિતોપ્સરસોલસાઃ ॥૩

વિવિધપુષ્પરજોરુણમૂર્ત્તયઃ સુરભિગન્ધવહા વિવવુસ્તદા ।
વિરજસોતિતરાં મૃદુવૃત્તયો૨૮ વિબુધચિત્તસુખાશ્ચ સમીરણાઃ ।

આભિષેચનિકં કૃત્સ્નં વિધિં તસ્ય બૃહસ્પતિઃ ।
સમિદ્ધ્ય જ્વલનં સમ્યક્ ચચાર શરજન્મનઃ ।

આશીર્ભિરાશિષાં ધામ સમાશ્લિષ્ય શિવાત્મજમ્ ।
સ્તુત્યં સ્તુતિભિરગ્ર્યાભિસ્તુષ્ટુવુર્મુનયસ્તદા

મઙ્ગલાનિ જગુસ્તસ્ય ગન્ધર્વા નારદશ્ચ યઃ ।
પ્રતિસાર્ય તદા વીણાં તારં રક્તમનાકુલમ્

અથ તં દક્ષિણે પાણૌ ગૃહીત્વા કૃતમઙ્ગલમ્ ।
ગુરુઃ સિંહાસને તસ્મિન્ પ્રાઙ્મુખં સંન્યવેશયત્૨૯ । ।૩૮। ।
અનાહતાસ્તદા વ્યોમ્નિ નેદુરુચ્ચૈર્દિવૌકસામ્ ।
ભૃશં દુન્દુભયશ્ચિત્રાઃ સમ્યક્ ચેતોપહારિણઃ । ।૩

મત્તદ્વિરેફસંગીતાઃ સ્વકિઞ્જલ્કારુણત્વિષઃ ।
પુણ્યગન્ધા વિચિત્રાશ્ચ નિપેતુઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ ।

ચતુર્ભિર્વદનૈઃ સ્કન્દં સ્તુવન્ ગીર્ભિઃ પ્રજાપતિઃ ।
આદદે કલશં પૂર્વં પૂર્ણં પુણ્યેન વારિણા ।

- - - -- - - - - - - - -
૨૬ વિકાશિનઃ - ચ । ૨૭ ગુણાચિતાઃ - ખ. । ૨૮ મૃવિવિત્તદા (?) - ક । ૨૯ સ ન્યવેશયત્ - ક. ખ. ગ. ।
- - - -- - - - - - - - -

સમાધાયામ્બરં પીતં તતો વિષ્ણુઃ સમાદદે ।
કલશં કૌસ્તુભમણેઃ પરામૃષ્ટં૩૦ ગભસ્તિભિઃ ।

તતઃ કેયૂરરત્નાંશુખચિતં પાકશાસનઃ ।
ઉત્તરીયં નિયમ્યાશુ જગ્રાહ કલશં તદા

નિબધ્ય શશિલેખાઙ્કા જટા જ્વલનપિઙ્ગલાઃ

જગૃહુઃ કલશાન્ રુદ્રા ભુજઙ્ગકૃતકઙ્કણાઃ । ।૪૪। ।
બિભ્રતોપિ પરાં દીપ્તિં સુખસંસ્પર્શમૂર્ત્તયઃ ।
આદિત્યા૩૨ જગૃહુઃ પૂર્ણાન્ કલશાન્ પુણ્યવારિભિઃ

વસવોપિ સુરેન્દ્રારિગજદન્તક્ષતોરસઃ ।
આદદુઃ કલશાઁસ્તત્ર પૂર્ણાન્ પુણ્યેન વારિણા ॥૪૬। ।
અશ્વિનાવપિ પુણ્યાભિઃ પૂર્ણાવદ્ભિઃ સુસંસ્કૃતૌ ।
આદદાતે તદા કુમ્ભૌ હૈમૌ રત્નાંશુમાલિનૌ ॥૪૭। ।
કુમ્ભાનાદદિરે તત્ર જ્વલના જ્વલિતત્વિષઃ ।
હૈમામ્બુરુહસંછન્નાન્ ચિત્રાન્ રત્નગભસ્તિભિઃ । ।૪૮। ।
નાગગન્ધર્વરાજાનો લોકપાલા મરુદ્ગણાઃ ।
ઋષયો બાલખિલ્યાશ્ચ૩૩ પિતરઃ પતગેશ્વરાઃ । ।૪૯। ।
ધર્મો ધાતા વિધાતા ચ કાલો મૃત્યુર્વસુન્ધરા

સન્ધ્યા કાન્તિર્ધૃતિર્મેધા કીર્તિર્લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી । ।8.164.૫

સમુદ્રાસ્સરિતો વેદાસ્તીર્થાનિ ગિરયો ગ્રહાઃ ।
કુમ્ભાનાદદિરે તત્ર પૂર્ણાન્ પરમવારિણા ॥૫૧ । ।
અથ તે હૃષ્ટમનસઃ પ્રહૃષ્ટં પાવકાત્મજમ્ ।
અભ્યષિઞ્ચન્ તદા સર્વે સેનાપત્યે મહૌજસમ્ ॥૫૨। ।
જયશબ્દં તતશ્ચક્રુઃ સમં સર્વે દિવૌકસઃ

જયિનઃ શર્વપુત્રસ્ય૩૬ ઋષયશ્ચ સમાગતાઃ

- - - -- - - - - - - - -
૩૦ પૃષ્ટં - ક । ૩૧ જ (જ્વ) લજ્વલન પિંઙ્ગલાઃ - ક ખ । ૩૨ સૂર્યાશ્ચ - ક ખ. । ૩૩ બાલિ- ખિલ્યાશ્ચ - ક. ખ. ગ. । ૩૪ વસુન્ધરાઃ ક. ખ. ગ. । ૩૫ સમ સર્વદિવૌકસઃ - ક., સમમેવ દિવૌકસઃ - ગ. । ૩૬ સર્વભૂતસ્ય - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

જગ્રાહ મઘવા તસ્ય૩૭ શ્વેતમાતપવારણમ્ ।
સર્વરત્નપ્રભાવ્રાતવિતાનપરિવેષવત્ । ।૫૪। ।
દુધુવુશ્ચામરૈર્દીર્ઘૈઃ શરચ્ચન્દ્રાંશુનિર્મલૈઃ

પરિતો રત્નદણ્ડૈશ્ચ લોકપાલા મહાદ્યુતિમ્ ।

અમૃતાદુત્થિતં દિવ્યમુપનીતં પ્રચેતસા ।
મૌલિમારોપયાઞ્ચક્રે૩૯ સુતસ્ય હિમવત્સુતા । ।૫૬। ।
હેમાવદાતે૪૦ વિસ્તીર્ણે શશાઙ્કકિરણદ્યુતિમ્ ।
તસ્ય વક્ષઃસ્થલે હારં બબન્ધ સરિતાં વરા । ।૫૭। ।
હારેણાલંકૃતં વક્ષઃ કિન્નુ હારો ગુહોરસા ।
ઇતિ તત્ર વિતર્કોભૂત્તદા વિબુધસંસદિ । ।૫૮। ।
આબબન્ધ મહાબાહોરઙ્ગદાનિ સ્વલંકૃતા

ભુજેષુ પારણાલાનસ્તમ્ભપીનેષ્વરુન્ધર્તા૪૨ ।

દીપ્તિમાન્ પાવકસુતસ્તદાભૂદ્દીપ્તિમત્તરઃ ।
સર્પિષા હૂયમાનેન જ્વલિતોગ્નિરિવાધ્વરે । ।8.164.૬

દદૌ તસ્મૈ ચતુર્વક્ત્રઃ પ્રભુઃ પ્રીતો મહાત્મને ।
મહાપારિષદાન્ શૂરાન્ બલિનઃ કામરૂપિણઃ ॥૬૧ । ।
ઘણ્ટાકર્ણં સુરક્તાક્ષં નન્દિષેણં ચ દુર્જયમ્ ।
ચતુર્થં બલિનાં શ્રેષ્ઠં ખ્યાતં કુમુદમાલિનમ્ । ।૬૨ । ।
દદૌ સ્થાણુર્મહાવીર્યં૪૩ મહાપારિષદં ક્રતુમ્ ।
સંપ્રવૃત્તે તદા ઘોરે સંગ્રામે તારકામયે

ક્રુદ્ધો જઘાન દૈત્યાનાં યોયુતાનિ૪૪ ચતુર્દશ ।
વિબુધાશ્ચ દદુસ્તસ્મૈ સેનાં નૈરૃતસંકુલામ્ ।

દૈત્યયક્ષક્ષયકરીમજેયાં૪૫ વિશ્વરૂપિણીમ્ ।
દદૌ વૈવસ્વતસ્તસ્મૈ મહાપારિષદાવુભૌ

- - - -- - - - - - - - -
૩૭... ન્તસ્ય - ક. ખ. । ॥ ૩૮ સરશ્ચન્દ્રસુનિર્મલૈઃ - ક. । ૩૯... મારોપમામાસ - ખ । ૪૦ હૈમાવદાતે - ગ. । ૪૧ સ્વલંકૃતાં - ક. ગ । ૪૨... નાલસ્તમ્ભપીનેસ્વરુન્ધતી - ક, કાલ ... - ખ । ૪૩ મહાવીર્યો - ખ. । ૪૪ પ્રયુતાનિ - ક. ખ. । ૪૫ મજેયં - ક. ગ ।
- - - -- - - - - - - - -

ઉન્માથઞ્ચ૪૬ પ્રમાથઞ્ચ મહાવીર્યપરાક્રમૌ ।
સુભ્રાજં ભાસ્વરઞ્ચૈવ દદૌ સૂર્યોનુયાયિનૌ । ।૬૬। ।
કાર્ત્તિકેયાય સંહૃષ્ટો રણે પરમદુર્જયૌ ।
કૈલાસશિખરાકારૌ શ્વેતસ્રગનુલેપનૌ ॥૬૭। ।
ચન્દ્રમાપિ દદૌ તસ્મૈ મણિં સુમણિમેવ ચ ।
જ્વાલાજિહ્વં તથા જ્યોતિમાત્મજાય વિભાવસુઃ ।

દદૌ પરમસંપ્રીતઃ શત્રુસૈન્યનિબર્હણૌ ।
પરિઘં પટહં૪૭ ભીમં દહાતિદહનૌ તથા ॥૬૯। ।
અંશોપ્યનુચરાન્ પઞ્ચ દદૌ સ્કન્દાય ધીમતે ।
ઉત્ક્રોશં સત્વરઞ્ચૈવ વજ્રદણ્ડધરાવુભૌ

સુતાય દેવદેવસ્ય દદૌ પ્રીતઃ શતક્રતુઃ ।
ચક્રં વિક્રમકઞ્ચૈવ સંક્રમઞ્ચાતિદુર્જયમ્ । ।૭૧ । ।
દદૌ જ્વલનપુત્રાય વિષ્ણુઃ પ્રીતો મહાયશાઃ ।
વર્દ્ધનં નન્દનઞ્ચૈવ સર્વવિદ્યાન્તગાવુભૌ૪૮ । ।૭૨। ।
સ્કન્દાય દદતુઃ૪૯ પ્રીતાવશ્વિનૌ૫૦ ચ મહાબલૌ ।
કુન્દરં કુમુદં ચોગ્રં કુમુદઞ્ચ મહાબલમ્ ।

ડમ્બરાડમ્બરૌ૫૧ ચૌભૌ દદૌ ધાતાગ્નિસૂનવે ।
વક્રાનુવક્રૌ બલિનૌ મેષાસ્યૌ૫૨ દુર્જયૌ રણે । ।૭૪। ।
દદૌ ત્વષ્ટા મહામાયૌ સ્કન્દાયાનુચરાવુભૌ ।
સુવ્રતં સત્યસન્ધઞ્ચ દદૌ મિત્રો મહાત્મને

સુપ્રભઞ્ચ મહામાયં શુભકર્માણમેવ ચ ।
પ્રાદાદ્વિધાતા સ્કન્દાય શત્રુપક્ષનિષૂદનૌ

પાલિન્તકં મહાવીર્યં કાલકઞ્ચ મહાબલમ્ ।
દદૌ પારિષદૌ૫૩ પૂષા સ્કન્દાયામિતતેજસે ।

- - - -- - - - - - - - -
૪૬ પ્રમથઞ્ચ - ગ. । ૪૭ વટકં (હં) - ક, પટ્ટહં - ખ । ૪૮ વિદ્યોત્તમાબુભૌ - ક. । ૪૯ પ્રદદુઃ - ખ. । ૫૦ અશ્વિનૌ - ક । ૫૧ ડમ્બરોદુમ્બરૌ - ખ. । ૫૨ મેઘાસ્યૌ - ક ખ. । ૫૩ ચ પાર્ષદૌ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

બલઞ્ચાતિબલઞ્ચૈવ મહાકાયૌ મહાબલૌ ।
પ્રદદૌ કાર્ત્તિકેયાય વાયુઃ પ્રીતો મહાત્મને

ઘસઞ્ચ પ્રઘસઞ્ચૈવ તિમિવક્ત્રૌ મહોદરૌ

દદૌ જ્વલનપુત્રાય વરુણઃ પાશધારિણૌ ॥૭૯। ।
સુવર્ચસં મહાવીર્યં તથા ચાપ્યતિવર્ચસમ્ ।
હિમવાન્ પ્રદદૌ તસ્મૈ સ્કન્દાયાતિબલાવુભૌ । ।8.164.૮૦ । ।
કાઞ્ચનઞ્ચ મહામાયં તથા જીમૂતમાલિનમ્ ।
દદાવનુચરૌ મેરુરુભૌ૫૫ જ્વલનસૂનવે । ।૮ ૧ । ।
સ્થિરઞ્ચાતિસ્થિરઞ્ચૈવ તથા પરિષદાવુભૌ ।
પુનર્દદૌ મહામેરુઃ સ્કન્દાયામિતતેજસે ।

ઉચ્છૃઙ્ગં ચ વિશૃઙ્ગં૫૬ ચ શિલાપાષાણયોધિનૌ ।
પ્રાદાદ્વિન્ધ્યો મહાસત્વૌ સ્કન્દાય જ્વલિતૌજસે

સંગ્રહં વિગ્રહં ચૈવ સમુદ્રશ્ચ ગદાધરૌ ।
પ્રદદૌ કાર્ત્તિકેયાય મહાપારિષદૌ તદા । ।૮૪। ।
ઉન્માદં૫૭ પુષ્પદન્તં ચ શઙકુકર્ણઞ્ચ દુર્જયમ્ ।
મહાવીર્યાન્મહાસત્વાન્ પ્રાદાત્ પુત્રાય પાર્વતી

જયં મહાજયં ચૈવ દદુર્નાગા મહાત્મને ।
દદૌ ચ૫૮ પરમપ્રીતઃ સ્કન્દાય વૃષવાહનઃ ॥૮૬। ।
બહૂન્પારિષદાઞ્છૂરાન્ સમરે દુર્જયાન્પરૈઃ ।
ગજકર્ણં નિકુમ્ભઞ્ચ પદ્મં કુમુદમેવ ચ । ।૮૭। ।
સનન્દં દ્વાદશભુજં તથા કૃષ્ણોપકૃષ્ણકૌ

કૃતગ્રીવં કપિસ્કન્ધં કાઞ્ચનાક્ષં જલન્ધમમ્ ।

અક્ષિસન્તર્દનં કુણ્ઠં૬૦ પાર્શ્વગ્રીવં મહોદરમ્ ।
એકાક્ષં દ્વાદશભુજમેકપાદં૬૧ મહાજટમ્

- - - -- - - - - - - - -
૫૪ સમુદ્રશ્ચ ગદાધરૌ - ખ. । ૫૫ ઉભૌ - ક. ખ । ૫૬ ઉચ્છૃતં પાતિશૃઙ્ગં (?) - ક. । ૫૭ ઉન્નાદં (?) । ૫૮ સ - ખ । ૫૯ કૃષ્ણાપકૃષ્ણકૌ - ક. । ૬૦ ક્રુષ્ઠ - ખ. । ૬૧ દ્વાદશભજં વક્ત્રપાદં - ખ ।
- - - -- - - - - - - - -

સહસ્રબાહું વિકચં વ્યાઘ્રાસ્યં ક્ષિતિકમ્પનમ્ ।
પૃષ્ઠવક્ત્રં સુનામાનં પાર્શ્વાનનમહાનનૌ ॥ 8.164.૯૦ । ।
પરિસ્રુતં કોકનદં પ્રિયમાલ્યાનુલેપનમ્ ।
અજોદરં૬૨ ગજસ્કન્ધં સ્કન્ધાક્ષં શતલોચનમ્ । ।૯૧ । ।
જ્વાલાજિહ્વં કરાલં ચ૬૩ શિતકેશં તતોદરમ્

અષ્ટજિહ્વં ચતુર્દંષ્ટ્રં મેઘનાદં પૃથૂદરમ્

વિદ્યુદક્ષં ધનુર્વક્ત્રં૬૫ જરઠં૬૬ મારુતાશનમ ।
ઉદરાક્ષં ઝષાક્ષં૬૭ ચ વજ્રનાભં ચ સુપ્રભમ્૬૮

સમુદ્રવેગં ગોકર્ણં શૈલકમ્પનમેવ ચ ।
પત્રમેષં પ્રબાહું૬૯ ચ તથા નન્દોપનન્દકૌ । ।૯૪। ।
ધૂમ્રં શ્વેતં કલિઙ્ગં ચ સિદ્ધાર્થં વરદં તથા ।
પ્રિયકં૭૦ ગર્દભાસ્યં ચ ગોનર્દં૭૧ ભૂતતાપનમ્

આનન્દં ચ પ્રમોદં ચ સ્વસ્તિકં ધ્રુવકં તથા ।
ક્ષેપવાપં૭૨ સુજાતં ચ સિદ્ધયાત્રં મહાવરમ્ ॥૯ ૬ । ।
ગોવ્રજં કનકાપીડં મહાપાર્શ્વં મહોદરમ્ ।
ગાયનં હસનં ચૈવ બાણખઙ્ગધરં૭૩ પ્રભુમ્ । । ૯૭। ।
વૈતાલિં ચાતિતાલિં ચ તથા શઠિકવાતિકૌ ।
માંસજં પઙ્કદિગ્ધં ચ સમુદ્રોન્માથમવ્યયમ્

રણોત્કટં પ્રભાસં ચ શ્વેતમૂર્ધાનમચ્યુતમ્ ।
કાલકણ્ઠશરીરઞ્ચ૭૪ કુષ્માણ્ડં શત્રુતાપનમ્

ગોમાયુવક્ત્રં શ્યેનાસ્યં ભૂતલોન્માથનં તથા ।
યજ્ઞવાહં પ્રવાહં ચ કાકાસ્યં કાકલોચનમ્ ॥8.164.૧ ૦૦ । ।
મઞ્જુલં વક્રનાસં ચ મહાનાસં ગજોદરમ્ ।
તુહનં ચ તુહાનં૭૫ ચ ચિત્રદેવમજં૭૬ ખરમ્ । । ૧૦૧ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૬૨ અઞ્જોદરં - ક. । ૬૩ કરાલાસ્યં - ખ । ૬૪ નતોદરમ્ - ખ । ૬૫ ધનુષ્કણ્ઠ (?) - ક । ૬૬ જઠરં - ક. ખ. । ૬૭ મયાક્ષં - ખ । ૬૮ વસુપ્રભમ્ - ખ. । ૬૯ પ્રવાહ - ક. । ૭૦ પ્રિયાક્ષં (?) । ૭૧ ગોનર્દં - ખ. । ૭૨ ક્ષેમવાપં - ખ । ૭૩ પાણ્યોઃ ખડ્ગધરં - ખ. । ૭૪ બાલકણ્ઠશરીરઞ્ચ - ખ. । ૭૫ તુદાનં - ખ. । ૭૬ ચિત્રદેહમજં (?) ।
- - - -- - - - - - - - -

મધુરં સુપ્રસાદં ચ કિરીટં ભકુટોત્કટમ્

વસનં મધુવર્ણઞ્ચ૭૮ કલશં કલશોદરમ્

રેવન્તં૭૯ મન્મથકરં સૂચીવક્ત્રં ગજાનનમ્ ।
શ્વેતવક્ત્રં સુવક્ત્રં ચ ચારુવક્ત્રં ચ પાણ્ડરમ્ ।

કણ્ઠબાહું સુબાહું ચ બકં કોકિલકં તથા ।
અચલં કનકાક્ષં ચ બલાનામગ્રનાયકમ્ ॥ ૧ ૦૪। ।
સઞ્ચારં ચ કોકમુખં ગૃધ્રાસ્યં જમ્બુકં તથા ।
લોમશઞ્ચ જરાસ્યં ચ ઉષ્ટ્રગ્રીવં કમણ્ડલુમ્૮૦ । ।૧

દણ્ડકં દીર્ઘવક્ત્રં ચ હંસવક્ત્રં મહાબલમ્ ।
ટુણ્ડુકં૮૧ શતપાદં ચ શતાક્ષં ચાપપૃષ્ઠક્રમ્ । । ૧૦

શિક્ષકં ચાપવક્ત્રં ચ શાખવક્ત્રં૮૨ ચ કુણ્ડકમ્ ।
મહાયોગાન્મહાસત્વાન્ સતતં બ્રહ્મચારિણઃ ॥ ૧

અપ્રધૃષ્યાન્મહાવીર્યાન્ સમરે રિપુસૂદનાન્ ।
નાનાશસ્ત્રપ્રહરણાન્ નાનારૂપાન્ મહૌજસઃ । । ૧૦૮ । ।
નાનાવક્ત્રૈઃ પરિવૃતાન્ ગણૈશ્ચ ગણનાયકાન્ ।
ગજેન્દ્રચર્મવસનાન્ વ્યાઘ્રકૃષ્ણાજિનામ્બરાન્ । । ૧૦

રક્તકેશાન્ હરિશ્મશ્રૂન્ મુણ્ડાન્ દિગ્વાસસોપરાન્ ।
જટિનઃ પિઙ્ગનેત્રાઁશ્ચ ભુજઙ્ગકૃતમેખલાન્ ॥ 8.164.૧૧૦ । ।
પન્નગાઙ્ગદિનઃ શૂરાઞ્છ્વસદ્ભોગીન્દ્રકુણ્લાન્ ।
પાવનૈઃ પરિદિગ્ધાઙ્ગાન્૮૩ ભસ્મભિશ્ચન્દ્રપાણ્ડરૈઃ ॥ ૧૧

નૃત્યતો વલ્ગમાનાઁશ્ચ હાસોત્ફુલ્લવિલોચનાન્ ।
ગણૈઃ પરિવૃતાનન્યૈર્બહુભિર્ગણનાયકાન્ ॥ ૧૧૨ । ।
કૂર્મકુક્કુટવક્ત્રૈશ્ચ શશગોધાવૃકાનનૈઃ ।
ખરોષ્ટ્રાશ્વમુખૈર્ભીમૈર્વરાહમહિષાનનૈઃ । । ૧૧૩ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૭૭ કિરીટમ (મુ) કુટોત્કટમ્ - ખ. । ૭૮ મધુપર્ણઞ્ચ - ખ । ૭૫ એવન્તં - ખ. । ૮૦ કમણ્ડલં (?) । ૮૧ કન્ડુકં - ખ. । ૮૨ શાખાવક્ત્રં - ક. । ૮૩ પરિદુગ્ધાઙ્ગાન્ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

મનુષ્યમેઢવક્ત્રૈશ્ચ૮૪ શ્વશૃગાલમૃગાનનૈઃ ।
ભીમૈર્મકરવક્ત્રૈશ્ચ શિશુમારરુષાનનૈઃ ।
માર્જારવૃકવક્ત્રૈશ્ચ૮૫ દીર્ઘવક્ત્રૈરવક્ત્રકૈઃ । ।૧

લકુલોલૂકચક્રાહ્વશતપત્રનિભાનનૈઃ ।
આખુબભ્રુ વિડાલાનાં તુલ્યાસ્યૈ રિપુદુર્જયૈઃ ॥ ૧૧ ૫। ।
છાગમેષમુખૈશ્ચાન્યૈઃ શુકકારણ્ડવાનનૈઃ ।
ઋક્ષશાર્દૂલવક્ત્રૈશ્ચ દ્વિપિસિંહાનનૈસ્તથા૮૬ ॥ ૧૧

ભીમૈર્દ્વિરદવક્ત્રૈશ્ચ૮૭ તરક્ષુવદનૈસ્તથા

ગરુડક્રોષ્ટુકાસ્યૈશ્ચ કાકકોકિલવક્ત્રકૈઃ ॥ ૧ ૧૭। ।
ગોવાનરમુખૈશ્ચાન્યૈઃ૮૯ શ્યેનગૃધ્રમુખૈસ્તથા ।
મહાજઠરપાદાઙ્ગૈસ્તારકાક્ષૈર્મહાબલૈઃ । ।૧

પારાવતમુખૈશ્ચાન્યૈઃ કૃકવાકુમુખૈસ્તથા ।
લાવતિત્તિરિવક્ત્રૈશ્ચ કૃકલાસમુખૈરપિ ॥ ૧૧

પીતકૌશેયવાસોભિશ્ચીરવલ્કલધારિભિઃ ।
ફણીન્દ્રાનદ્ધગાત્રૈશ્ચ ચિત્રગોનસકઙ્કણૈઃ૯૦ । ।8.164.૧ ૨૦ । ।
સ્થૂલોદરૈઃ કૃશાઙ્ગૈશ્ચ સ્થૂલાઙ્ગૈશ્ચ કૃશોદરૈઃ ।
હ્રસ્વગ્રીવૈર્મહાકર્ણૈર્નાનાવ્યાલવિભૂષણૈઃ ॥ ૧૨૧ । ।
ગજેન્દ્રચર્મવાસોભિઃ શૂરૈઃ સમરદુર્જયૈઃ ।
સ્કન્ધવક્ત્રૈરવક્ત્રૈશ્ચ પૃષ્ઠાસ્યૈઃ સર્વતોમુખૈઃ । ।૧ ૨૨। ।
નાનાકૃતિભુજૈર્વીરૈર્નાનાભુજગભીષણૈઃ

નાનાવેષૈ૯૨ મહાયોર્ગર્નાનાસ્થાનનિવાસિભિઃ । । ૧૨૩ । ।
નાનાવસ્ત્રધરૈશ્ચાન્યૈ૯૩ ર્નાનામાલ્યાનુલેપનૈઃ ।
નાનાચર્મામ્બરૈરન્યૈર્નાનાભરણધારિભિઃ ॥૧

ઉષ્ણીષિભિર્મુકુટિભિઃ કમ્બુગ્રીવૈઃ સુસંસ્થિતૈઃ ।
કિરીટિભિઃ પઞ્ચશિખૈર્જટામુકુટધારિભિઃ ॥૧

- - - -- - - - - - - - -
૮૮ મેષવક્ત્રૈશ્ચ - ખ, મૃષ - ક. । ૮૫ શુકવક્ત્રૈશ્ચ - ક. । ૮૬ તરક્ષુવદનૈસ્તથા - ક । ૮૭ દ્વીપિસિંહાનનૈશ્ચૈવ - ક. । ૮૮ ભીમૈર્દિરદવક્ત્રકૈ. - ક. । ૮૯ ગોધાનરમુખૈશ્ચાન્યૈઃ (?) । ૯૦ ગોનાસકઙ્કણૈઃ (?) । ૯૧ ભૂષણૈઃ (?) । ૯૨ નાનાવેગૈ - ખ? । ૯૩ નાનાવક્ત્રધરૈશ્ચાન્યૈ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

ત્રિશિખૈર્દ્વિશિખૈશ્ચાપિ૯૪ તથા સપ્તશિખૈરપિ ।
શિખણ્ડિભિર્દીર્ઘજટૈર્મુણ્ડૈઃ કપિલમૂર્ધજૈઃ ॥ ૧

ચિત્રાક્ષકૈશ્ચિત્રમુખૈશ્ચિત્રસ્રગનુલેપનૈઃ ।
ચિત્રામ્બરધરૈઃ વીરૈઃ સતતં પ્રિયવિગ્રહૈઃ૯૫ । । ૧૨૭। ।
કૃષ્ણનિર્માંસવક્ત્રૈશ્ચ૯૬ દીર્ઘપૃષ્ઠૈઃ કૃશોદરૈઃ ।
સ્થૂલપૃષ્ઠૈર્મહાગ્રીવૈર્લમ્બોદરમહોદરૈઃ૯૭ ॥૧

મહાભુજૈર્મહાવક્ત્રૈર્હ્રસ્વગ્રીવૈઃ કૃશાનનૈઃ ।
કુબ્જૈભ્ર દીર્ઘજંઘૈશ્ચ હસ્તિકર્ણશિરોધરૈઃ । ।૧ ૨૯। ।
દીર્ઘોષ્ઠર્દીર્ઘજિહ્વૈશ્ચ૯૮ દીર્ઘાક્ષૈર્દીર્ઘનાસિકૈઃ ।
મહાદંષ્ટ્રૈઃ સુદંષ્ટ્રૈશ્ચ ચિત્રદંષ્ટ્રૈર્મહાબલૈઃ । । 8.164.૧૩૦ । ।
સુવિભક્તશરોરૈશ્ચ દીપ્તિમદ્ભિઃ સ્વલંકૃતૈઃ ।
પિઙ્ગલાક્ષૈર્મહાકર્ણૈઃ શંકુકર્ણૈરકર્ણકૈઃ

દીર્ઘદંષ્ટૈઃ પૃથૂરસ્કૈઃ સ્થૂલોષ્ઠૈ૯૯ર્હરિમૂર્ધજૈઃ ।
નાનાપાદોષ્ઠદંષ્ટ્રૈશ્ચ નાનાહસ્તશિરોધરૈઃ । । ૧૩

નાનાચર્મભિરાચ્છન્નૈર્નાનાવાસોભિરાવૃતૈઃ ।
હૃષ્ટૈઃ પરિપતદ્ભિશ્ચ નૃત્યદ્ભિશ્ચ મહારવૈઃ । ।૧

લમ્બકર્ણૈર્મહોરસ્કૈર્નીલકણ્ઠૈ૧૦૦ સ્ત્રિલોચનૈઃ ।
શુકોદરનિભૈઃ કૈશ્ચિત્ કૈશ્ચિદઞ્જનસન્નિભૈઃ । ।૧

શ્વેતાઙ્ગૈર્લોહિતગ્રીવૈઃ પિઙ્ગાક્ષૈર્ભીમદર્શનૈઃ ।
કલ્માષપાણિપાદૈશ્ચ જાતીહિઙ્ગુલકપ્રભૈઃ૧૦૧ । । ૧૩ ૫। ।
ચામીકરાપીડનિભૈઃ૧૦૨ શ્વેતૈર્લોહિતરાજિભિઃ

રાજાવર્ત્તસવર્ણૈશ્ચ૧૦૪ મયૂરસદૃશપ્રભૈઃ ॥૧ ૩ ૬। ।
પાશોદ્યતકરૈઃ૧૦૫ કૈશ્ચિદ્ વ્યાત્તવક્ત્રૈ૧૦૬ ર્મહારવૈઃ ।
પિઙ્ગાક્ષૈર્નીલકણ્ઠૈશ્ચ મહાપરિઘબાહુભિઃ

- - - -- - - - - - - - -
૯૪ શ્ચૈવ - ક. ખ । ૯૫ વિગ્રહપ્રિયૈઃ (?) । ૯૬ નિર્માલ્યવસ્ત્રૈશ્ચ (?) । ૯૭ પ્રલમ્બોદરમેહનૈઃ (?) । ૯૮ દીર્ઘજંઘૈશ્ચ - ખ. । ૯૯ સ્થૂલાક્ષૈ - ખ. । ૧૦૦. નીલકર્ણૈ. - ક., નીલકણ્ઠૈઃ - ખ. । ૧૦૧ જાતિહિઙ્ગુ- લકપ્રભૈઃ - ખ. । ૧૦૨. પીતનિભૈઃ - ખ. । ૧૦૩ શ્વેતલોહિતરાજિભિઃ (?) । ૧૦૪ લાજાવર્તસવર્ણૈશ્ચ (?) । ૧૦૫ પાદોદ્યતકરૈઃ - ખ. । ૧૦૬ વ્યાઘ્રવક્ત્રૈ - ક ।
- - - -- - - - - - - - -

શતઘ્નીશક્તિહસ્તૈશ્ચ ગદામુશલપાણિભિઃ ।
શૂલાસિપાણિભિઃ કૈશ્ચિન્મહાકાયૈર્મહાબલૈઃ ૧૩૮ । ।
ભુશુણ્ડીપ્રાસહસ્તૈશ્ચ વીરૈઃ પરશુપાણિભિઃ ।
પાશમુદ્ગરહસ્તૈશ્ચ ચક્રતોમરપાણિમિઃ ।

ચિત્રાયુધધરૈર્વીરૈરાવૃણ્વદ્ભિર્દિશો દિશમ્ ।
ઘણ્ટાજાલવિનદ્ધાઙગૈઃ કિંકિણીજાલધારિભિઃ । । 8.164.૧૪૦ । ।
વૃતા ગણૈર્ગણાધ્યક્ષા મહાસત્વૈર્મહાબલૈઃ ।
ઉપતસ્થુર્મહાત્માનં કાર્ત્તિકેયં યશસ્વિનમ્ ।

માતૄશ્ચ પ્રદદૌ તસ્મૈ કૌશિકીદેહસંભવાઃ ।
મહાબલા૧૦૭ મહાસત્વાઃ સમરેષ્વપરાજિતાઃ

પ્રભાવતીં વિશાલાક્ષીં પલિતાં૧૦૮ વૃષનાસિકામ્ ।
શ્રીમતીં બહુલાં સિંહીં વિજયાં બહુપુત્રિકામ્ । ।૧૪૩ । ।
ગોપાલીં સુપ્રભાં ષષ્ઠીં બૃહદમ્બાલિકાં૧૦૯ કૃશામ્ ।
જયાવતીં માલતિકાં ધ્રુવરત્નાં૧૧૦ પ્રભાકરીમ્

સુપ્રભાં વસુદાં૧૧૧ ચૈવ વિશોકાં નન્દિનીં તથા ।
વજ્રચૂડાં મહચૂડાં વજ્રનેમિં૧૧૨ મહાપ્રભામ્ । । ૧૪૫। ।
અઞ્જનીઞ્ચ ભરત્સેનાં કમલાક્ષીં શશિપ્રભામ્ ।
શત્રુઞ્જયાં મહાનાસાં ક્રોધનાં શલભીં ખષીમ્ ।

માધવીં શુકવક્ત્રાઞ્ચ કીર્તિનેમિમનિન્દિતામ્

ગીતપ્રિયાં મહામાયાં વાયસીમમૃતાં સતીમ્ । । ૧૪૭। ।
સરસ્વતીં ભોગવતીં સુભ્રૂઞ્ચ કનકાવતીમ્ ।
સુતાં લક્ષ્મીં વીર્યવતીં વિદ્યુજ્જિહ્વાં મહાબલામ્ ।

પદ્માવતીં સુનક્ષત્રાં કન્દરાં બહુયોજનામ્

સન્તાનિકાં શિવાં ચૈવ કમલાં મલદામપિ ।

- - - -- - - - - - - - -
૧૦૭ મહબલમ્ - ક. । ૧૦૮ પાલિતાં - ક ખ । ૧૦૯ બૃહદત્પાલિશા - ક । ૧૧૦ ધ્રુવનન્દાં - ખ. । ૧૧૧ વસુધાં - ખ. । ૧૧૨ વક્રનેમિં? - ખ- । ૧૧૩. મનન્દતામ્ - ખ । ૧૧૪ બહુભોજનામ્ (?) ।
- - - -- - - - - - - - -

સુદામાં બહુદામાં ચ સુપ્રભાં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
નૃત્તપ્રિયાં વરારોહાં સિતોલૂખલમેખલામ્૧૧૫

શતઘણ્ટાં શતાનન્દાં શતનેત્રાં યશસ્વિનીમ્ ।
વપુષ્મતીં ચ શીલાઞ્ચ ભદ્રકાલીઞ્ચ ભૈરવામ્ । ।૧

સંહારિકાં નિષ્કુટિકાં ભૂતાં૧૧૬ ચત્વરવાસિનીમ્ ।
સુમઙ્ગલાં સ્વસ્તિમતીં વૃદ્ધિકામાં જનપ્રિયામ્ । । ૧૫૨। ।
ધનદાં સુપ્રદાં૧૧૭ ચૈવ ભવદાં સુખદામપિ ।
ઐલીં૧૧૮ ભેલીં સમેલીં૧૧૯ ચ વેતાલીં જનનીં નિશામ્

કણ્ડૂં પિઙ્ગલિકાં ચૈવ દેવમિત્રાં યશસ્વિનીમ્ ।
લમ્બુષીં૧૨૦ સનકાં ચૈવ ચિત્રસેનામથાચલામ્ । । ૧ ૫૪। ।
કુકૂનિકાં૧૨૧ શંખિનિકાં૧૨૨ તથા ઝર્ઝરિકામપિ

કુણ્ડાલિકાં કોલવિલાં૧૨૪ કણ્ડરાઞ્ચ શતોદરીમ્ । ।૧ ૫૫। ।
ઉત્ક્વાથનીં જુરેલાઞ્ચ૧૨૫ મહાવેલાં ચ૧૨૬ કઙ્કણામ્ ।
મનોજવાં કણ્ટકિનીં વિઘસાં પૂતનાં તથા ॥ ૧ ૫૬। ।
વૈશયાં૧૨૭ ચર્ચિકાં૧૨૮ વામાં ક્રોધનાં મુખમણ્ડિકામ્ ।
મણ્ડોદરીં ચ ટુણ્ડાઞ્ચ કોટરાં મેઘવાસિનીમ્ । । ૧

સુભગાં લમ્બિનીં લમ્બાં વામધૂલીં૧૨૯ વિકત્થનામ્ ।
ઊર્ધ્વવેણીધરાં ચૈવ લલાટનયનાં તથા । ।૧ ૫૮ । ।
પૃથુબર્હાં મહાકાયાં મધુકુમ્ભાં તડિત્પ્રભામ્ ।
મન્થાનિકામુન્મનિકાં જરાયું જર્જરાનનામ્ । । ૧

ખ્યાતાં દહદહાં ચૈવ તથા ધમધમામપિ ।
ખટંખટાં૧૩૦ મહાવીર્યાં વૃષણાં મણિતુણ્ડિકામ્

બદ્ધવેણીં૧૩૧ ધરાધારાં પિઙ્ગાક્ષીં લમ્બકર્ણિકામ્ ।
આમોદાં ચ પ્રમોદાં ચ તથા લમ્બપયોધરામ્ ।

- - - -- - - - - - - - -
૧૧૫ શ્વેતોલૂખલમેખલામ્ - ખ । ૧૧૬ ભ્રા? - ખ । ૧૧૭ સુ ૧ધાં - સ । ૧૧૮ વેલીં - ખ. । ૧૧૯ સમેલિં - ક? । ૧૨૦ લમ્બુસીં - ક. ખ. । ૧૨૧ કુક્કૂણિકાં - ખ. । ૧૨૨ શંખનિકાં - ખ. । ૧૨૩ જમ્ભનિકામપિ - ખ! ૧૨૪ કોલવિકાં - ખ. । ૧૨૫ જરેલ્લાઞ્ચ - ક । ૧૨૬ મહાવેશાં ચ - ખ. । ૧૨૭ વૈશાયાં - ક, ૧૨૮ ચ દ્રુહાં - ખ. । ૧૨૯ શતધૂલિં (?) - ક । ૧૩૦ ખટ્વખટાં - ખ. । ૧૩૧ બહુ (ઊર્ધ્વ?) વેણીં - ખ ।
- - - -- - - - - - - - -

શશોલૂકમુખીં કૃષ્ણાં ખરજંઘાં મહારવામ્ ।
શિશુમારમુખીં શ્વેતાં લોહિતાક્ષીં વિભીષણામ્ ।

જટાલિકાં કામચરીં૧૩૨ દીર્ઘજિહ્વાં ચ લોલુપામ્ ।
કનેલિકાં૧૩૩ વાસનિકાં મુકુટાઞ્ચ મહાબલામ્ ।

લોહિતાક્ષીં૧૩૪ મહાકાયાં હરિપિણ્ડીઞ્ચ દુર્જયામ્ ।
પશુદાં વિત્તદાં વીરામઙ્ગદાઞ્ચ મહબલામ્ । । ૧૬૪। ।
પયોદાં ગોપ્રદાં શંખાં સુનિષણ્ણાં તરસ્વિનીમ્ ।
પ્રતિષ્ઠાં સુપ્રતિષ્ઠાં ચ રોચમાનાં સુરોચનામ્ । ।૧

ગોકર્ણીમશ્વકર્ણીઞ્ચ સશિરાં૧૩૫ ખરિકાં તથા ।
કચક્રચાં મેઘરવાં મેઘમાલાં વિરોચનામ્ । । ૧૬૬ । ।
એતા૧૩૬શ્ચાન્યાશ્ચ૧૩૭ બહુલા માતરો૧૩૮ મારુતસ્યદાઃ ।
એકાક્ષરાં૧૩૯ સુગન્ધાં૧૪૦ ચ કૃષ્ણકર્ણીં ચ દારુણામ્ ॥૧

ક્ષુરકર્ણીં ચતુષ્કર્ણીં કર્ણપ્રાવરણાં તથા ।
ચતુષ્પથનિકેતાં ચ ગોકર્ણીં મહિષાનનામ્ ॥૧ ૬૮ । ।
ખરકર્ણીં મહાકર્ણીં ભેરીસ્વનમહાસ્વને ।
શંખકુંભશ્રવાં૧૪૧ ચૈવ સંગ્રામેષ્વપરાજિતામ્ । ।૧

ગણાં૧૪૨ ચ સુગણાં ચૈવ તથા વાતીં૧૪૩ ચ કામગામ્ ।
ચતુષ્પથરવાં૧૪૪ ચૈવ ભૂતિનીં વન્યગોચરામ્૧૪૫ । ।8.164.૧૭૦ । ।
કાર્ત્તિકેયાનુયાયિન્યો નાનારૂપાઃ સહસ્રશઃ ।
દીર્ઘદન્ત્યોતિનખ્યશ્ચ૧૪૬ દીર્ઘવક્ત્રાતિભીષણાઃ૧૪૭

ચતુરા૧૪૮ મધુરાશ્ચૈવ યૌવનસ્થાઃ સ્વલંકૃતાઃ ।
માહાત્મ્યેન ચ સંયુક્તાઃ કામરૂપા મહાબલાઃ ॥૧૭૨। ।
નિર્માંસગાત્ર્યઃ શ્વેતાશ્ચ જામ્બૂનદસમપ્રભાઃ ।
કૃષ્ણા જીમૂતવર્ણાશ્ચ ધૂમ્રકેશ્યો મહાભયાઃ ।

- - - -- - - - - - - - -
૧૩૨ કામચરાં - ક. । ૧૩૩ ક્રમેલિકાં (?) । ૧૩૪ રોહીતાક્ષીં (?) । ૧૩૫ સસિરાં - ખ. । ૧૩૬ એતાં - ક. । ૧૩૭. શ્ચાન્યાશ્ચ - ક. । ૧૩૮ મારુતો - ખ. ૧૩૯ એકાક્ષદાં - ખ. । ૧૪૦ યુગન્ધાં - ખ. । ૧૪૧ કુમ્ભસ્રવાં - ક ખ. । ૧૪૨.. ગણાં - ક. । ૧૪૩ વાપીં - ખ. । ૧૪૪ ચતુષ્પથરતાં - ખ. । ૧૪૫ વા(ધા)ન્યગોચરામ્ - ક. । ૧૪૬ તિનખ્યશ્ચ - ક. । ૧૬૭ શ્ચ દારુણાઃ -ખ. । ૧૪૮ ચર શ્ચ - ખ ।
- - - -- - - - - - - - -

અસુરાણાં મહાદંષ્ટ્રા દીર્ઘદંષ્ટ્રાઃ સિતામ્બરાઃ ।
ઊર્ધ્વકર્ણોધરાશ્ચૈવ પિઙ્ગાક્ષ્યો લમ્બમેખલાઃ ૧૪૯

લમ્બોદર્યો વિલમ્બોષ્ઠ્યો લમ્વકર્ણપયોધરાઃ ।
તામ્રાક્ષ્યસ્તામ્રવક્ત્રાશ્ચ હર્યક્ષ્યો૧૫૦ હરિમૂર્ધજાઃ ।

વૃક્ષચત્વરવાસિન્યશ્ચતુષ્પથનિકેતનાઃ ।
ગુહાશ્મશાનવાસિન્યઃ શૈલપ્રસ્રવણાલયાઃ

નાનાભરણધારિણ્યો નાનાસ્રગનુલેપનાઃ ।
નાનાવસ્ત્રાણિ બિભ્રત્યો નાનાયુધધરાસ્તથા૧૫૧ ॥ ૧૭૭। ।
એતાશ્ચાન્યાશ્ચ સંહૃષ્ટા૧૫૨ દદૌ સ્કન્દાય કૌશિકી ।
વૈજયન્તીં દદૌ તસ્મૈ માલામઞ્ચિતકેસરામ્ । । ૧૭૮। ।
વિષ્ણુર્વિવિધગન્ધાઢ્યામુત્ફુલ્લાં ચારુદર્શનામ્

વાસસી વિરજસ્કે ચ તરુણાર્કસમપ્રભે । । ૧૭૯। ।
સંપ્રીતા પ્રીતમનસે૧૫૪ દદૌ સ્કન્દાય પાર્વતી ।
કમણ્ડલું સુધાવારિસંપૂર્ણમમૃતોદ્ભવમ્ ॥8.164.૧ ૮૦ । ।
દદૌ પ્રીતા કુમારાય ગઙ્ગા ગમ્ભીરચેતસે ।
ગરુત્માન્ દયિતં પુત્રં ચિત્રબર્હં શિખણ્ડિનમ્ । ।૧૮૧ । ।
દદૌ સ્કન્દાય સંપ્રીતો બલિનં કામરૂપિણમ્ ।
તામ્રચૂડમદાદ્વીરમરુણશ્ચરણાયુધમ્ । । ૧૮૨ । ।
ભવવીર્યજવોપેતં સ્કન્દાય પ્રિયદર્શનમ્ ।
મહાભારસહં છાગં કામગં કામરૂપિણમ્ ।
પ્રદદૌ વરુણસ્તસ્મૈ સ્કન્દાય બલવત્તરમ્ ॥૧૮ ૩ । ।
બ્રહ્મણ્યાય દદૌ બ્રહ્મા મેધ્યં કૃષ્ણાજિનામ્બરમ્ ।
પ્રમદાહાવવિભ્રાન્તં૧૫૫ લોચનોદરસન્નિભમ્ । । ૧૮૪। ।
તેજસાં નિધયે તસ્મૈ દદૌ દણ્ડં બૃહસ્પતિઃ ।
સ્કન્દાય પરમપ્રીતશ્ચારુચામીકરસ્રજમ્ । । ૧

- - - -- - - - - - - - -
૧૪૯ લમ્બુમેખલાઃ - ખ. । ૧૫૦ હર્યક્ષા - ક. ૧૫૧. સ્તદા - ક. । ૧૫૨ બિભ્રત્યો - ક । ૧૫૩ ...લોચનામ્ - ક. । ૧૫૪ પ્રીતમનસા - ક. । ૧૫૫ વિભ્રાન્તં - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

સેનાપતિં તમભિષિચ્ય હુતાશપુત્રં
સમ્યક્ પ્રહૃષ્ટમનસો વિબુધાઃ સમેતાઃ ।
દૈત્યેશ્વરસ્ય નિધનાય મહાપ્રભાવા
યાત્રાં સુરારિજયિની૧૫૬ સહિતાઃ પ્રચક્રુઃ૧૫૭ । । ૧૮ ૬। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે સેનાપત્યાભિષેકે ચતુઃષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
સ્કન્દં પુરોધાય સુરાઃ સમસ્તાઃ સન્નાહયામાસુરનીકમાશુ ।
આહત્ય ભેરીઃ શતશો મહદ્ભિર્દણ્ડૈર્દૃઢં હાટકરત્નચિત્રૈઃ । । ૧ । ।
દિગ્વારણાન્ ભૂધરકૂટકલ્પાન્ મન્દાકિનીવારિભિરાપ્લુતાઙ્ગાન્ ।
આનાય્ય ગન્ધૈર્વિવિધૈશ્ચ માલ્યૈરભ્યર્ચ્ચયાઞ્ચક્રુરનીકમુખ્યાઃ ॥૨। ।
ચિત્રાણિ વર્માણિ તતો બબન્ધુર્બદ્ઘ્વા૧ પ્રયત્નાતિશયેન કક્ષે

તેષાં સુયત્નાદ્૩ ગજવાજિમુખ્યાન હૈમાનિ યન્ત્રાણિ તયાયુધાનામ્ । । ૩ । ।
ચિત્રાઃ સમુચ્છિશ્રિયિરે૪ પતાકા ધ્વજાશ્ચ ચામીકરચારુદણ્ડાઃ ।
ક્ષુરપ્રમાલા વિવિધા બબન્ધુઃ પક્ષેષુ૫ ઘણ્ટાશ્ચ સમાસસર્જ્જુઃ૬ । ।૪। ।
રથઞ્ચ કાર્તસ્વરચારુચક્રં૭ સાંગ્રામિકં રત્નમરીચિચિત્રમ્ ।
સંયોજયામાસુરુદારવેષૈઃ પ્રહૃષ્ટચિત્તૈઃ ખગમૈસ્તુરઙ્ગૈ દ્વે । ।૫। ।
પર્યચ્છમમ્ભોરુહગર્ભગૌરં બબન્ધ શક્રઃ કવચં મહાર્હમ્ ।
વક્ષસ્યભેદ્યે હરિચન્દનાક્તે વજ્રપ્રભાપ્રજ્વલિતપ્રકાશમ્ । । ૬ । ।
બબન્ધુરુચ્ચૈર્વિનિયમ્ય પિઙ્ગા જટા ભુજઙ્ગૈર્બૃહતીઃ શ્વસદ્ભિઃ ।
ચિત્રાણિ હૃષ્ટાઃ કવચાનિ રુદ્રા વક્ષસ્સુ દૈત્યદ્વિપવિક્ષતેષુ । ।૭। ।
ચિત્રં દધાનઃ૯ કવચં મહાદ્યુતિર્નિબદ્ધનિસ્ત્રિંશતલાઙ્ગુલિત્રવાન્

બિભ્રદ્ધનુઃ સજ્જમપીદ્ધપૌરુષો જહૌ શશાઙ્કઃ સહજાં ન સૌમ્યતામ્ । ।૮। ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૫૬ દમનીં - ક. ટિ. । ૧૫૭ પ્રજગ્મુઃ - ક. ખ. ।
૧ બુધ્વા - ક ખ. । ૨ કક્ષ્યે - ક. ખ. ૩ સયત્ના (?) । ૪ સમુચ્ચિચ્છ્રિયિરે - ક । ૫ વક્રેષુ - ક. । ૬ સમાસસર્જુઃ - ક ખ. । ૭ કાર્તસ્વનચારુચક્રં - ક. ખ. । ૮ પ્રયચ્છ - ક. ખ. । ૯ બધાન - ખ । ૧૦ લતાઙ્ગુલિત્રવાન્ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

યત્નાદ્ બન્દ્બધુઃ કવચાનિ સૂર્યાઃ કિઞ્ચિત્પ્રદીપ્તાનિ તદા સ્વદીપ્ત્યા

લૌહાન્યભેદ્યાનિ૧૨ શરૈઃ પરાસ્તૈશ્ચારૂણિ ચામીકરચિત્રિતાનિ ॥૯। ।
નિબદ્ધભાસ્વત્કવચઃ સુધન્વા૧૩ સુપીનનિસ્ત્રિંશનિબદ્ધપાર્શ્વઃ ।
ગૃહીતદણ્ડો વિનિબદ્ધમૌલિર્ભયાનકોભૂત્ સુતરાં યમોપિ ।

રુચા પરીતઃ પરયાતિમાત્રં સ્ફુરન્મુહુઃ પ્રોન્નતપૂર્વકાયઃ ।
પરાભવં વિદ્વિષતાં સમાજે પ્રચેતસઃ ખ્યાપયતીવ પાશઃ ।

દૃષ્ટિં ધનેશોપિ હુતાશપિઙ્ગાં દધદ્ ગદાયાં પરિઘોરુબાહુઃ ।
ઈશપ્રસાદેન નિજેન૧૪ વેતિ સુરદ્વિષામાહનને વિનાશમ્ ॥૧ ૨। ।
સૈન્યેથ દેવદ્વિષતાં નિપેતુરુલ્કાઃ સ્ફુરદ્વહ્નિકણા બૃહત્યઃ ।
વિના ઘનૈર્વ્યોમ રરાસ ભીમં સવૃક્ષશૈલા વિચચાલ ચોર્વી । । ૧૩ । ।
રજો નભસ્તઃ પરિતઃ પપાત વાતેરિતં રાસભપૃષ્ઠધૂસ્રમ્

ધ્વજા નિપેતુર્દૃઢહેમદણ્ઢા રક્તામ્બુવૃષ્ટિં સસૃજુઃ પયોદાઃ ॥૧૪। ।
મુહુર્મુહુર્દૈન્યપરિતચિતાઃ કદુષ્ણમસ્રં૧૬ મુમુચુસ્તુરઙ્ગાઃ ।
કપોલભિત્તીઃ૧૭ પ્રજહૌ ગજાનાં મદશ્ચ પારાવતકણ્ઠનીલઃ । । ૧૫ । ।
સ્થાનેષુ દીપ્તેષુ વિનેદુરુચ્ચૈર્દીપ્તસ્વરાઃ પક્ષિમૃગાશ્વસંઘાઃ

પ્રસાદમાલાઃ૧૯ પરિતો વિમૃદ્રન્ વવૌ૨૦ વિવૃદ્ધઃ૨૧ પરુષો નભસ્વાન્ ॥ ૧

સેના પ્રહૃષ્ટા મહતી સુરાણામભ્યાયયૌ દૈત્યપતિં રરાણા

દૈત્યોપિ દેવાગમનં વિદિત્વા સન્નાહયામાસ૨૩ તદા સ્વસૈન્યમ્ । ।૧૭। ।
સૈન્યાનિ તાનિ૨૪ ત્રિદશાસુરાણામન્યોન્યમાસેદુરુદાયુધાનિ ।
ક્ષુબ્ધાન્યતીવ પ્રલયે મહાબ્ધેઃ૨૫ પૂર્વાપરાણીવ તદા જલાનિ ॥ ૧૮। ।
નિશામ્ય દૈત્યા રણતૂર્યનિસ્વનં પ્રરૂઢગર્વા બલિનો જયોત્સુકાઃ ।
અતિપ્રહર્ષાદસમાપ્તમઙ્ગલા ગૃહીતશસ્ત્રાઃ સમરાય નિર્યયુઃ ॥ ૧

રથાશ્વપાદાતસમુદ્ધતં૨૬ રજો રણાજિરે વાનરકણ્ઠધૂસરમ્ ।
સ્વનશ્ચ તેષામતિદારુણો મહાન્ નભસ્તદા વ્યાપ દિશશ્ચ સર્વતઃ । ।8.165.૨૦ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૧ સ્વદીપ્તી - ક. । ૧૨ લોહાન્યભેદ્યાનિ - ક. ખ । ૧૩ સુધર્મા - ક. । ૧૪ જિનેન - ક. । ૧૫. ધોસ્ર - ક, ..ધૌસ્રં - ખ. । ૧૬ સાસ્રં - ક. । ૧૭ કપોલભિત્તી - ક., ભિત્તૌ - ખ. । ૧૮ પક્ષિમૃગાશ્ચ સઘાઃ - ક. ખ. । ૧૯ માલા - ક ખ- । ૨૦ બભૌ - ક. ખ. । ૨૧ વિબદ્ધઃ - ખ । ૨૨ રણાય - ખ., સુરાણા - ક. । ૨૩ સમાહ્વયામાસ - ક. । ૨૪ સૈન્યે હિ તાનિ - ક. ખ. । ૨૫ મહોદધેઃ - ક. ખ. । ૨૫૬ પાદાતિસમુદ્ધતં - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

સમુદ્યતૈર્દાનવદેવતાયુધૈર્ધ્વજૈઃ પતાકાતપવારણૈસ્તથા ।
બભૌ સવિદ્યુચ્છશિશક્રકાર્મુકં૨૭ સહંસપંક્તીવ તદા નભસ્તલમ્ ।

શસ્ત્રાણિ ગાત્રેષુ તનુત્રવત્સુ નિપાત્યમાનાનિ પરસ્પરસ્ય ।
દૈત્યામરૈરાહનને પ્રચક્રુઃ શબ્દં સ્ફુરદ્વહ્નકિણૈઃ સમેતમ્ । ।૨૨ । ।
દૃષ્ટ્વાસુરાન્ સત્વબલોપપન્નાન્ સુરાસ્સહાયાનનપેક્ષ્ય૨૮ કેચિત્ ।
સન્નેહિરે મત્તગજાનિવેભા મદામ્બુભિઃ શ્યામકપોલદેશાઃ

બલાનિ વેગાદભિસૃત્ય દૂરમગ્રેસરાણિ૨૯ ત્રિદશાસુરાણામ્

સ્વજીવિતાશામપહાય જઘ્નુરન્યોન્યમાવિષ્કૃતપૌરુષાણિ ॥૨૪। ।
નિકામવૈરાશયમાનસાનાં જિઘાંસતા તત્ર પરસ્પરેણ ।
સ સંપ્રહારસ્તુમુલસ્તદાસીત્ સુરાસુરાણામનવો મહાજૌ૩૧ ॥ ૨૫। ।
સેદુર્ગજાસ્તોમરશક્તિભિન્નાસ્તુરઙ્ગમા બાણહતા નિપેતુઃ ।
સફેનમાસ્યૈ રુધિરં વમન્તો દૃઢપ્રહારાન્મુમુહુશ્ચ યોધાઃ

છિન્નાનિ પેતુર્નિશિતૈઃ ક્ષુરપ્રૈઃ સકુણ્ડલાન્યાનનપઙ્કજાનિ ।
અન્યોન્યમાવિષ્કૃતદર્પરોષૈર્મહાહવે દાનવદેવમુખ્યૈઃ૩૨ । ।૨૭। ।
તા માતરસ્તે ચ ગણા વિચેરુર્વિપોથયન્તઃ સમરેરિસંઘાન્

મુષ્ટિપ્રહારૈસ્તલપાર્ષ્ણિઘાતૈર્વિકર્ષણાવેષ્ટનપીડનૈશ્ચ ।
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

માતઙ્ગમુખ્યાન્ દ્વિરદૈઃ પ્રભિન્નૈસ્તુરઙ્ગમાન્ વાજિભિરુત્તમાઁશ્ચ ।
રથાન્ રથૈઃ૩૪ પત્તિગણાન્ પદાતૈર્ગણા નિજઘ્નુર્યુધિ દાનવાનામ્

ઉત્પત્ય વેગાદિષુભિર્ગણેન્દ્રા૩૫ ગજાધિરૂઢાન્ દિતિજેન્દ્રયોધાન્ ।
મુષ્ટિપ્રહારૈઃ કુલિશોગ્રપાતૈર્વિભિન્નમસ્તિષ્કવિનિર્ગતાક્ષાન્

પરશ્વધૈશ્ચિચ્છિદુરાત્તરોષાઃ૩૬ ખડ્ગૈશ્ચકર્તુર્બિભિદુશ્ચ શૂલૈઃ ।
મહાદ્વિપાલાનનિતાન્તપીનૈઃ૩૭ પ્રપોથયાઞ્ચક્રુરરીન્૩૮ ભુજૈશ્ચ ॥૩

- - - -- - - - - - - - -
૨૭ સવિદ્યુચ્છવિશક્રકાર્મુકં (?) । ૨૮ સહાયાનપેક્ષ્ય - ક ।૨૯ .મગ્રેશ્વરાણાં - ક. । ૩૦ દદૃશે સુરાણામ્ - ખ.। ૩૧ .મનવં મહાજૌ - ક, મભવત્તદાજૌ - ખ. । ૩૨ મહાહવૈર્દ્દાનવદૈત્યમુખ્યૈઃ - ક. । ૩૩ .સિંહાન્ - ખ । ૩૪ રથાદ્રથૈઃ - ક. । ૩૫ વેગાન્નિષુભિર્ગજેન્દ્રા - ક, .. દિષુ તદ્ ગજેન્દ્રા - ખ, । ૩૬.. રાત્તદોષાઃ - ક. । ૩૭ નિભાત્તપીનૈઃ - ખ. । ૩૮ પ્રપોઢયાઞ્ચક્રુરરીન્ - ખ ।
- - - -- - - - - - - - -

દેવ્યોપિ તાન્૩૯ દૈત્યગણાન્ નિજઘ્નુર્મહાસમાજે સમુપાત્તશસ્ત્રાન્ ।
ઉત્પત્ય વાજિપ્રવરાધિરૂઢાન્ રથસ્થિતાન્ વારણધૂર્ગતાંશ્ચ

પ્રચુક્ષુભે તદ્બલમાસુરં તદા ગણેન્દ્રનિષ્પિષ્ટબલાગ્રનાયકમ્ ।
ગુરુત્મતઃ પક્ષસમીરણાહતં૪૦ મહાહ્રદં યદ્વદગાધમમ્બુધેઃ૪૧ ॥૩

અથાભિવીક્ષ્ય પ્રસભં ગણાધિપૈર્નિહન્યમાનાનિ બલાનિ તારકઃ ।
રુષા તદા તામ્રતરાયતેક્ષણઃ૪૨ સમભ્યગાન્મૌલિબલાભિપાલિતઃ

વિસ્ફાર્ય શક્રાશનિતુલ્યનિસ્વનં રત્નપ્રભાપ્રજ્વલિતં સ કાર્મુકમ્ ।
સંછાદયન્ બાણતલૈર્નભસ્તલં મર્માતિગૈઃ કઙ્કમયૂરપત્રિભિઃ ॥ ૩

તસ્યાગમં દૈત્યપતેર્વિદિત્વા તદાનનાદાનલસૂનુરુચ્ચૈઃ ।
સ્વપાણિસસ્થામભિવીક્ષ્ય શક્તિં વિચિત્રચામીકરચારુઘણ્ટામ્ ॥૩૬। ।
નભો વિગાહ્ય૪૪ પ્રદિશો દિશશ્ચ સ કાર્ત્તિકેયસ્ય તદા નિનાદઃ ।
મનાંસિ દેવદ્વિષતાં પ્રસહ્ય વિમોહયામાસ મહાસમાજે

અથાપતન્તં સમભીક્ષ્ય૪૫ તારકં બલેન ગુપ્તં મહતા મહાહવે ।
મુમોચ શક્તિં જ્વલિતાનલપ્રભાં વિનાશનાયામરવિદ્વિષાં ગુહઃ ॥૩૮। ।
સા તેન મુક્તા જ્વલનાત્મજેન જ્વાલાભિરાવૃત્ય નભો દિશશ્ચ ।
અનેકધા વ્યોમ્ન્યભવત્ સુઘોરા૪૬ માયેવ દૈત્યાન્ પરિમોહયન્તી ॥ ૩૯। ।
પપાત વક્ષઃસુ ચ સહતેષુ૪૭ સુરદ્વિષાં ચિત્રતનુત્રભૃત્સુ ।
સમં સમસ્તૈસ્ત્વનિવાર્યવેગા૪૮ વિદાર્ય ચોરાંસિ વિવેશ તૂર્ણમ્ । ।8.165.૪૦ । ।
દેવદ્વિષસ્તેભિહતાસ્સમસ્તાઃ૪૯ પર્યસ્તપૃથ્વાયતરક્તનેત્રાઃ ।
સન્દષ્ટજિહ્વાધરવિહ્વલાઙ્ગાઃ પ્રાણાઞ્જહુઃ શોણિતમુદ્વમન્તઃ ॥૪૧ । ।
તમાંસિ યદ્વત્ સવિતા ભિનત્તિ સમં મયૂખૈરતિરસ્કૃતાનિ ।
બિભેદ તદ્વદ્ દ્વિષતાં બલાનિ રણાજિરે શક્તિભિરગ્નિસૂનુઃ ॥૪૨। ।
નિહત્ય દેવદ્વિષતઃ સમસ્તાન્ રણાજિરે પ્રોન્નતદર્પવીર્યાન્ ।
પ્રભેવ સૂર્યં પરિતપ્ય લોકાન્ પુનસ્તદા સ્કન્દમિયાય શક્તિઃ ।

- - - -- - - - - - - - -
૩૯ દૈવ્યોતતં - ક. ૪૦ પક્ષિસમીરણાહત - ક. । ૪૧ દગાધમમ્બુધિ - ક । ૪૨ યતેક્ષણો - ક. ખ. ૪૩ મુદાનાન દાનલસૂનુરુચ્ચૈઃ (?) । ૪૪.. વગાહ્ય (?) । ૪૫ સમવીક્ષ્ય ક. । ૪૬ સુઘોરં - ક. । ૪૭ વક્ષઃસુરસંઘ(હ) તેષુ - ક., સુસંહ (?) । ૪૮ સ્તેષ્વપિ - ખ, રનિવાયંવેગા (?) । ૪૯ ભિહિતા- સ્સમસ્તાઃ - ક ।
- - - -- - - - - - - - -

દિતિતનયસમૂહૈઃ સાર્ધમાવિપ્રતાપૈઃ (?)
સમરશિરસિ હત્વા તારક દૈત્યરાજમ્ ।
ત્રિદશસમિતિમુખ્યૈઃ સ્તૂયમાનઃ પ્રહૃષ્ટૈઃ
પ્રતિગમદમિતૌજાઃ૫૦ શૂલપાણેઃ સમીપમ્ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે તારકવધે પઞ્ચષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ભગવન્ સર્વધર્મજ્ઞ મહાયોગબલાન્વિત ।
શ્રુતમેતન્મયા કૃત્સ્નં સ્કન્દસ્ય ચરિતં મહત્ ॥૧ । ।
ત્વત્તઃ પરમયોગેશ ગુહ્યં ભગવતઃ પરમ્ ।
તતઃ૧ પરં સ દેવેશસ્ત્રિપુરારિર્વૃષધ્વજઃ । । ૨ । ।
સંપ્રેષ્ય સહિતં દેવૈર્મહાસેનાપતિં ગુહમ્ ।
સંન્યસ્ય૨ દેવતાઃ સ્કન્દે કિમન્યદકરોત્ પ્રભુઃ । ।૩ । ।
ક્વ જગામ ચ દેવેશઃ કિમુવાચાચલાત્મજા

કાનિ ચૈનમુમા૪ પ્રાહ શંસૈતત્ પૃચ્છતો મમ । ।૪। ।
સૂત ઉવાચ
વ્યાસેનૈવં તદા પૃષ્ટ આખ્યાતુમુપચક્રમે ।
સર્વાગમપરાર્થજ્ઞો૫ બ્રહ્મસૂનુર્મહાતપાઃ । ।૫। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
સંન્યસ્ય ષણ્મુખે દેવાન્ દેવદેવો ભવસ્તદા ।
જગામ સહિતો દેવ્યા મન્દરં હેમકન્દરમ્

ત તસ્થાવાસને૬ તત્ર હૈમે મહતિ સુપ્રભે ।
નાનારત્નસમાકીર્ણે હેમશૃઙ્ગ ઇવોચ્છ્રિતે

તસ્ય પાર્શ્વે સ્થિતા દેવી રરાજ હિમવત્સુતા ।
વ્યભ્રે વિયતિ પૂર્ણેન્દો રોહિણીવ સમીપગા ।

- - - -- - - - - - - - -
૫૦ પ્રતિયયુર્.. - ક. । ૫૧ ૨૦૦ (૨૧૬) - ખ. પુ ।
૧ અતઃ - ક. । ૨ સ ન્યસ્ય - ક. ખ । ૩. .લાત્મજા - ક. । ૪ ચૈવમુમા - ક. । ૫ સર્વાગમપરો- ર્થજ્ઞો - ક. । ૬ સદા વૈ (સ તદા ) વસતે - ક, સેમસ્થાનુસતે (?) - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

સોવાચ પરમેશાનં પ્રણમ્ય ગિરિજા તદા ।
સહધર્મચરી યસ્માત્ પ્રિયા ચાહમતીવ તે । ।૯। ।
પૂર્વપ્રણયલબ્ધા ચ તેન પૃચ્છામ્યશઙ્કિતા ।
પાવનાનિ પવિત્રાણિ નામાનિ તવ કામદ । । 8.166.૧૦ । ।
સાર્થાનિ શ્રોતુમિચ્છામિ કથિતાનિ ત્વયા વિભો ।
એવં પૃષ્ટસ્તદા ગૌર્યા પ્રાહ સર્વં સુરાધિપઃ

સર્વયજ્ઞફલૈસ્તુલ્યં નામ્નામર્થપ્રબોધનમ્ ।
મમ દેવિ પરં ગુહ્યં બ્રહ્માદ્યા યદ્વિજાનતે । । ૧ ૨। ।
તત્ પ્રવક્ષ્યામિ તે દેવિ યેન દેવત્વમાપ્યતે ।
રુજઃ સર્વગતો૮ યસ્માદ્ દ્રાવયામિ જગત્યહમ્ । ।૧

રોદનં હન્મિ યસ્માચ્ચ રુદ્રસ્તસ્માદહં પ્રિયે ।
સંહરામિ જગત્ કૃત્સ્નમન્તકાલે યતો હ્યહમ્ ।

મૃત્યુહર્ત્તા યતશ્ચાપિ હરસ્તેન૯ પ્રકીર્ત્તિતઃ ।
પુરં શરીરમાખ્યાતં સર્વેષાં પ્રાણિનામિહ । । ૧

સર્વપ્રાણિગતં યસ્માત્ તત્પુરં શયનં મમ ।
તસ્માત્ પુરુષ ઇત્યેવ મમ નામ મહર્દ્ધિમત્ । । ૧ ૬। ।
કદાચિન્નૈવ જાતોહં ન ચ મે જન્મ યત્૧૦ ક્વચિત્ ।
અજસ્તતોહમીશાનિ સર્વદૈવ૧૧ પ્રકીર્ત્તિતઃ । ।૧૭। ।
અભાવં મયિ ગત્વા તુ જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
પુનર્ભવતિ મત્તશ્ચ ભવસ્તેન નિરૂપિતઃ૧૨ । ।૧

મહતામપિ દેવાનામહમેવ મહાન્ યતઃ ।
ન ચ મત્તો મહાનન્યો મહાદેવસ્તતો હ્યહમ્ ।

પાલયામિ પશૂન્ યસ્માત્ સૃજામિ ચ યદૃચ્છયા ।
તેષાઞ્ચ પતિરેવાહં તસ્માત્ પશુપતિઃ સ્મૃતઃ । । 8.166.૨૦ । ।
ઈશ એવાહમન્યેષાં૧૩ ન ચ મામીશતે પરે

નયામિ ચેશતાં ભક્તાનીશાનસ્તેન કીર્ત્તિતઃ ॥૨ ૧ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૭ પૂર્વં પ્રણયલબ્ધા - ક ખ । ૮ સર્વગત - ખ. । ૯ શ્ચાપિ હરસ્તેન - ક. । ૧૦ યઃ - ક. । ૧૧ સર્વદેવૈઃ - ક ખ । ૧૨ વિરૂપિતઃ - ક. ખ. । ૧૩ ઈશમેવાહમન્યેષાં - ક ખ. । ૧૪ પરઃ - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

દિશો હિ મમ૧૫ વાસાંસિ સર્વદિક્ષુ વસામ્યહમ્ ।
વાસશ્ચાહં દિશાં યસ્માદ્ દિગ્વાસાસ્તેન સંસ્મૃતઃ

ભૂતાનાં શઙ્કરો૧૬ યસ્માત્ તેનાહં શઙ્કરઃ સ્મૃતઃ ।
લોકાનાં શિબકૃદ્ યસ્માચ્છિવસ્તસ્માદહં સ્મૃતઃ ॥૨૩ । ।
નીલં યેન મમાઙ્ગસ્ય૧૭ સંરક્તં લોહિતત્વિષમ્

નીલલોહિત ઇત્યેવ તેનાહં પરિકીર્તિતઃ

શૂલી શૂલેન સંપ્રોક્તો લકુલેન૧૯ ચ લાકુલી

રુદ્રેતિ કીર્તિતે દેવિ અગ્નિષ્ટોમફલં સ્મૃતમ્ । ।૨ ૫ । ।
હરેત્યભિહિતે ચાપિ ગોસવસ્ય ફલં લભેત્ ।
ભવેતિ કીર્તિતે સદ્યઃ સર્વપાપૈર્વિમુચ્યતે

પુરુષેતિ પરં સૌખ્યમજેતિ ચ સલોકતામ્ ।
ઈશાનેતિ મહૈશ્વર્યં મહાદેવેતિ ચાક્ષયમ્ ।

દિગ્વાસેતિ પરં મોક્ષં શઙ્કરેતિ સુખં મહત્ ।
શિવેતિ શિવમત્યર્થં શૂલીતિ પરમં બલમ્ ।

લાકુલીતિ૨૧ પરાંલ્લોકાન્ કીર્તર્યેલ્લભતે નરઃ ।
સર્વયજ્ઞફલાનીહ કીર્ત્તયન્નીલલોહિતમ્ ॥૨૯। ।
લભતે દેવિ મદ્ભક્તો મયિ ચાવાસમવ્યયમ્ ।
એવં તત્ કથિતં વ્યાસ નામ્નામર્થપ્રબોધનમ્ । ।8.166.૩

શૂલિના૨૨ દેવદેવેન૨૩ દેવ્યાઃ પ્રિયહિતેચ્છયા ।
કિમન્યત્ પૃચ્છસિ બ્રહ્મન્ વદ યાવદ્ બ્રવીમિ તે । ।૩ ૧ । ।
વ્યાસ ઉવાચ
શ્વેતજીવપ્રદો રુદ્ર ઇતિ પૂર્વં ત્વયા મુને ।
પ્રોક્તં પરમધર્મજ્ઞ તન્મે બ્રૂહિ સમાસતઃ ॥ ૩

પ્રદદૌ કથમીશાનસ્તજ્જીવં મુનયે વિભો

કિમર્થં ક્વ ચ યોગેશ કશ્ચાસૌ શ્વેત ઉચ્યતે ॥૩

- - - -- - - - - - - - -
૧૫ મમ હિ - ક. । ૧૬ શમકૃદ્ - ક. ખ. । ૧૭. સ્યા - ક. । ૧૮ લોવિતાદ્ વિષં - ક. । ૧૯ લગુડેન - ખ., નકુલેન (?) । ૨. લાગુડીતિ - ખ., નાકુલીતિ (?) । ૨૧ લાગુડીતી - ખ., નાકુલીતિ (?) । । ૨૨ શૂલિનો - ખ. । ૨૩ દેવદેવસ્ય - ખ. । ૨૪ વિભુઃ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

સનત્કુમાર ઉવાચ
શૃણુ વત્સ યથા દત્તં પુનર્જન્મ પિનાકિના ।
યમેન હ્રિયમાણાય૨૫ શ્વેતાય વિગતાયુષે । ।૩૪। ।
આસીદ્ દર્ભધ્વજો નામ બૃહસ્પતિસમો મુનિઃ ।
સર્વવિદ્યાવિનીતાત્મા યસ્ય પુત્રઃ કુશધ્વજઃ ॥ ૩૫। ।
બભૂવ સુમહાતેજા વિશ્વામિત્ર ઇવાપરઃ ।
પ્રિયસ્તસ્યાભવત્પુત્રઃ શ્વેતો નામ મહાદ્યુતિઃ ॥૩ ૬। ।
તસ્ય જન્મપ્રભૃત્યેવ૨૬ કુશઘ્વજસુતસ્ય વૈ ।
છાયેવાનપગા ભક્તિર્બભૂવ વૃષભધ્વજે । । ૩૭। ।
તિષ્ઠતો ગચ્છતશ્ચાપિ સ્વપતસ્તપ્યતસ્તથા

સર્વભાવેન દેવેશં ધ્યાયન્ તસ્થૌ મહામુનિઃ ।

અથ કાલેન વિપ્રેન્દ્ર વિપૃથુર્નામ દાનવઃ
વવ્રે દુહિતરં ગત્વા શ્વેતસ્ય પિતરં બલી

ન ચ તસ્મૈ સુતાં પ્રાદાત્ તામસૌ સુરવિદ્વિષે ।
સ તેન નિહતો રાત્રૌ બલાદ્ દર્ભધ્વજોપિ ચ૨૮

જામાતા કાંક્ષિતશ્ચાસીત્ તેન ચક્રગદાધરઃ ।
વિષ્ણુઃ પરમધર્માત્મા દુહિત્રા ચાસ્ય સુવ્રત૨૯ । ।૪૧ । ।
તસ્ય તં દુહિતા જ્ઞાત્વા હતં પિતરમાત્મનઃ ।
જગામ તપસે૩૦ સાધ્વી પરહેતોર્મહાવ્રતા ।

શ્વેતોપિ તત્તતો જ્ઞાત્વા વૈરાગ્યં પરમાસ્થિતઃ ।
નર્મદાતીરમાસાદ્ય એકચિત્તો જિતેન્દ્રિયઃ ॥૪૩ । ।
રૂદ્રમેવાર્પિતાવસ્થ૩૧ સ્તન્નિષ્ઠસ્તત્પરાયણઃ ।
તપ્યમાનસ્તપો ઘોરં તસ્થૌ યુક્તસ્તપોધનઃ

અથાગાત્ સુમહાન્ કાલસ્તપ્યતસ્તસ્ય ધીમતઃ ।
આયુર્યદ્વિહિતં ધાત્રા તત્તસ્ય ક્ષયમભ્યગાત્ । ।૪૫। ।
- - - -- - - - - - - - -
૨૫ હ્રિયતે વ્યાસ - ક. ખ. । ૨૬ પ્રભૃત્યૈવ - ક । ૨૭ તિષ્ઠન્ ગચ્છન્સ્વપંશ્ચાપિ તપ્યંશ્ચાપિ યથા તથા (?) । ૨૮ મિથ - ખ. । ૨૯ સુવ્રતઃ - ક. ખ. । ૩૦ તપસા - ખ. । ૩૧ રુદ્રે સર્વોપિતાવસ્થ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ક્ષીણાયુષમથો જ્ઞાત્વા શ્વેતં મૃત્યુવિચેષ્ટિતમ્ ।
સુતો વિવસ્વતો હૃષ્ટઃ કાલમૃત્યુપુરોગમાન્

કિઙ્કરાન્ પ્રેષયામાસ તમાનેતું દ્વિજોત્તમમ્ ।
તમથા૩૨ ભ્યેત્ય તે દૂતાઃ સ્થિતાઃ શ્વેતજિઘાંસયા ૪૭। ।
તાન્ દૃષ્ટ્વા સ તદા શ્વેતો યમદૂતાનવસ્થિતાન ।
હાહેતિ મરણાદ્ભીતસ્ત્રાસાદ્ દુઃખપરિપ્લુતઃ । ।૪૮। ।
અન્વચિન્તયદવ્યગ્રઃ પરિત્રાણાય શઙ્કરમ્ ।
અથ ચિન્તિતમાત્રસ્તુ ગિરીન્દ્રશિખરસ્થિતઃ૩૩ । ।૪૯ । ।
ભક્તાનુગ્રહકૃદ્દેવઃ શ્વેતં વેદ યમાર્દ્દિતમ્ ।
તં તથા દુઃખિતં જ્ઞાત્વા ભક્તં મૃત્યુવશં ગતમ્ । ।8.166.૫૦ । ।
શઙ્કરઃ પ્રહસન્ દેવીમિદમાહ સુરેશ્વરઃ ।
શ્વેતો નામ મુનિર્દેવિ મદ્ભક્તસ્તપસૈધિતઃ૩૪

ક્ષીણાયુરભવન્મૂઢો મૃત્યુપાશવિમોહિતઃ ।
વ્યવસ્થૈષા પુરા સૃષ્ટા બ્રહ્મણા લોકકર્તૃણા । । ૫૨ । ।
પ્રાણિનામાયુષો હાનિઃ કાલસંસ્થાનસંક્ષયે ।
બ્રહ્માપિ હિ સૃજઁલ્લોકાન્ મૂઢો ભવતિ શૈલજે । ।૫૩ । ।
મૃત્યુદુઃખાન્વિતાઁલ્લોકાન્ યસ્માત્સૃજતિ મોહિતઃ ।
સોપિ ભક્તો મમાત્યન્તં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।

તસ્ય ભક્તિવિશેષાચ્ચ ગૌરવાચ્ચ ગિરીન્દ્રજે ।
અનુજ્ઞાતા મયાપ્યેષા સૃષ્ટિર્મૃત્યુસમન્વિતા ॥૫૫। ।
તથા તુ સ મુનિર્દેવિ મયિ સર્વાર્પિતક્રિયઃ ।
એકભક્તિતયા૩૫ તસ્ય દૃઢં પ્રીતોસ્મિ પાર્વતિ ॥૫૬। ।
ત્રાતા૩૬ તસ્ય ભવિષ્યામિ જીવયિષ્યામિ તં મુનિમ્ ।
તતો ભર્તુર્વચઃ૩૭ શ્રુત્વા ગિરિજા વાક્યમબ્રવીત્ ।

એવં૩૮ કુરુ મહાદેવ ભક્તાનુગ્રહમીપ્સિતમ્ ।
શરણં કો ભવેદન્યસ્તસ્ય ભક્તિમતો મુનેઃ૩૯

- - - -- - - - - - - - -
૩૨ તમથો - ક । ૩૩ શિરસિ સ્થિતઃ - ખ. । ૩૪ તપસેધિતઃ - ક. ખ. । ૩૫ એકભક્તતયા - ખ. । ૩૬ તતો - ક. । ૩૭ ભર્તૃવચઃ - ખ. । ૩૮ એતત્ - ક. । ૩૯ મુને - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

એવમુક્તઃ સ પાર્વત્યા દેવદેવો કૃષધ્વજઃ ।
નન્દીશ્વરપુરોગાઁસ્તાન્ ગણેશાન્ ગણપાધિપઃ ।

શંકુકર્ણઞ્ચ ગણપં તથાન્યાંશ્ચ સહસ્રશઃ ।
મુનેઃ શ્વેતસ્ય રક્ષાર્થં પ્રેષયામાસ શૂલધૃક્ । ।8.166.૬

મહાબલાસ્તે ગણનાયકેન્દ્રા આજ્ઞાં ગૃહીત્વા પરમેશવક્ત્રાત ।
તૂર્ણ યયુઃ શ્વેતમુનેરુપાન્તં૪૦ દૂતાન્ દિધક્ષન્ત ઇવાન્તકસ્ય । ।૬૧ । ।
તે ગત્વા૪૧ શ્વેતમૈક્ષન્ત યમદૂતૈરથાદિર્તમ્ ।
મૃગમેકમિવારણ્યે વ્યાધૈર્બહુભિરાવૃતમ્ । । ૬૨ । ।
ગ્રીવાયાં કાલપાશેન હસ્તપાદે૪૨ ચ યન્ત્રિતમ્ ।
મૃત્યુના સ્વયમાકૃષ્ટં૪૩ સ્રવદ્રુધિરચક્ષુષા । ।૬૩ । ।
વિકૃતાસ્યૈર્મહાદંષ્ટ્રૈસ્સંરક્તશ્મશ્રુમૂર્ધજૈઃ

વિદ્યુત્સદૃશનેત્રૈશ્ચ લોહદણ્ડોગ્રપાણિભિઃ ।
યમદૂતૈર્મહાઘોરૈઃ ક્ષિપ્યમાણં સમન્તતઃ । ।૬૪। ।
દૃષ્ટ્વા તથા તં મુનિમાર્ત્તમુચ્ચૈઃ ક્રોશન્તમીશેત્યસકૃદ્ ગણેન્દ્રઃ ।
મુમોચ પાશાન્મુનિમાશુ તસ્માત્ પાશાત્પશૂનામિવ બન્ધમીશઃ ॥ ૬૫। ।
ગચ્છધ્વં યમકિઙ્કરા મુનિમિતસ્ત્યક્ત્વા શરીરૈર્દૃઢૈઃ

ર્ભક્તો હ્યેષ સુરાસુરેશ્વરમજં શમ્ભું જગત્કારણમ્ ।
યઃ સ્રષ્ટા પવનાગ્નિશક્રમરુતાં બ્રહ્માદિભિર્વન્દિત-
સ્ત્રાતા સોસ્ય વૃષેન્દ્રકેતુરજિતો નૈનં યમો દ્રક્ષ્યતિ ।

તે દૃષ્ટ્વા ગણપાન્ દૂતાઃ કાલમૃત્યુપુરસ્સરાઃ ।
ભયાન્મુક્ત્વા મુનિં શ્વેતમબ્રુવન્ દૂરતઃ સ્થિતાઃ

પૂર્ણઃ કાલો મુનેરસ્ય ક્ષીણમાયુર્ગણેશ્વરાઃ ।
કિમનેન વિમુઞ્ચધ્વં નયામૈનં યમાન્તિકમ્ । ।૬૮। ।
અથ નન્દીશ્વરઃ પ્રાહ ક્રુદ્ધસ્તાન્ પ્રદહન્નિવ ।
અક્ષતા ગચ્છત ક્ષિપ્રં કૃપણા યમકિઙ્કરાઃ । ।૬૯। ।
- - - -- - - - - - - - -
૪૦ રૂપાન્તિકં - ક, સમીપમ્ (?) । ૪૧ ગતાઃ - ક. । ૪૨ હસ્તપાદૌ ચ - ક., હસ્તપાદૈશ્ચ - ખ. । ૪૩ ઃ ?માક્રુષ્ટં - ક. । ૪૪ મૂર્ધજં - ખ. । ૪૫ શરીરં દૃઢમ્ - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

યાવચ્ચૈતે૪૬ ન કુપ્યન્તિ પ્રમથેન્દ્રાઃ સુરોષણાઃ ।
મા વઃ સિંહા ઇવારણ્યે વારણાન્મદમોહિતાન્

સકૃદેવ સમાહત્ય કરિષ્યન્તિ ગતાયુષઃ । ।8.166.૭૦ । ।
અથૈવમુક્તા ગણનાયકેન નન્દીશ્વરેણામિતવિક્રમેણ ।
ભીતા યયુસ્તે પિતૃરાજદૂતા ગત્વા ચ ચક્રુઃ કથયાં યમસ્ય

તેષામુપશ્રુત્ય તદા વચાંસિ તીવ્રાણિ નન્દીશ્વરભાષિતાનિ ।
આદિત્યસૂનુઃ પ્રચુકોપ મોહાત્ સ્વયં પ્રયાતું ચ મતિં ચકાર ॥૭૨। ।
અથાભ્યયાત્ ક્રોધવિરક્તનેત્રઃ સર્વૈર્વૃતો મૃત્યુપુરસ્સરૈસ્તૈઃ ।
વિનિઃશ્વસન્નાગ ઇવ પ્રચણ્ડો જગદ્દિધક્ષન્નિવ કૃત્સ્નમેકઃ ।

દૃષ્ટા મુનિં શ્વેતમપેતમોહં વૃતં ગણેન્દ્રૈર્હરતુલ્યરૂપૈઃ ।
મુઞ્ચધ્વમેનં તરસેત્યવોચન્૪૮ નન્દીશ્વરાદ્યાન્ ગ્રહરાજસૂનુઃ ।

કસ્ત્વં યમ૪૯ શ્વેતમુનિં વિનેતું ભવસ્ય ધન્યઃ૫૦ પ્રમથેશભક્તમ્ ।
સંરક્ષ્યમાણં સ્વયમેવ મૂઢં૫૧ ગચ્છાકૃતાત્મન્નિતિ નન્દ્યુવાચ ।

અથ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય નન્દિનઃ પરુષં મહત્ ।
યમઃ પ્રોવાચ સંક્રુદ્ધ ઇદં સર્વગણાધિપમ્

ગણેન્દ્રા ગતજીવોયં વિપ્રસ્તિષ્ઠતિ મૂઢવત્ ।
કિમનેન વિમુઞ્ચધ્વં મા વૃથા ખેદમાપ્સ્યથ । ।૭૭। ।
રક્ષિતોપિ ચિરં હ્યેષ મામેવ સમુપૈષ્યતિ ।
કાલેન પરિપૂર્ણેન ક્ષીણાયુરિહ કશ્ચન ॥૭૮। ।
તપોધર્મસમાયુક્તો વિદ્વાનપિ ન જીવતિ ।
યદનેન કૃતં કર્મ ધર્મ્યં ગર્હિતમેવ વા । ।૭૯। ।
સન્ત્યજ્ય તદિમં૫૩ દેહં પ્રાપ્નોતુ૫૪ ગણપાધિપાઃ ।
મમાયત્તમિદં૫૫ સર્વં ભૂતગ્રામપરીક્ષણમ્૫૬ । ।8.166.૮૦ । ।
પુણ્યપાપીયસોર્નિત્થં કર્મણોઃ પ્રવિચારણમ્

તેનાર્પયત મે ક્ષિપ્રં શ્વેતમેનં ગતાયુષમ્ । ।૮૧ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૪૬ યાવદેતે - ખ. । ૪૭ વારણન્દર્પમોહિતમ્ - ખ. । ૪૮ તરસૈત્યવોચન્ - ક. ખ । ૪૯ યમઃ - ક. । ૫૦ ધન્યં - ક. ખ. । ૫૧ મૂઢ - ખ ૫૨ ..પેષ્યતે - ક., .. પાસ્યતિ - ખ । ૫૩ તમિમં - ખ. । ૫૪ પ્રાપ્તાતુ - ખ. । ૫૫ મદાયત્તમિદં (?) । ૫૬ ભૂતગ્રામપીક્ષણમ્ - ખ., ... સમીક્ષણમ્ (?) । ૫૭ વિપ્રચારણમ્ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

અથવૈનં ગૃહીત્વેહ સર્વ એવ ગણેશ્વરાઃ ।
પ્રયામ શૂઽલિનોભ્યાસં નિયતં સ વિમોક્ષ્યતિ । ।૮૨ । ।
પિતૃરાજવચઃ શ્રુત્વા નન્દીશ્વરપુરોગમાઃ ।
એવમસ્ત્વિતિ તં પ્રાહુર્યમં ક્રોધવશં ગતમ્ । ૮૩ । ।
તતસ્તે સહિતાઃ સર્વે શ્વેતશ્ચ મુનિસત્તમઃ ।
જગન્નાથં હરં દ્રષ્ટુમાજગ્મુવિન્ધ્યપર્વતમ્ ।

ન્યવેદયદ્યથાવૃત્તં નન્દી સર્વગણાધિપઃ

પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા ભવાયામિતતેજસે । ।૮ ૫ । ।
શ્રુત્વા તુ ભગવાન્ વાક્યં નન્દિના સંપ્રભાષિતમ્ ।
પ્રાહ વૈવસ્વતં સાક્ષાત્ સ્નિગ્ધગમ્ભીરયા ગિરા । ।૮૬। ।
શ્વેતસ્યાસ્ય પરા ભક્તિર્મયિ પ્રેતગણાધિપ ।
અતઃ૫૯ ક્ષીણાયુષોપ્યસ્ય મૃત્યુર્ન પ્રભવિષ્યતિ । ।૮૭। ।
મહતા તપસા ભક્ત્યા મયિ ભાવિતચેતસઃ

મત્પ્રસાદાજ્જિતો મૃત્યુઃ શ્વેતેનાનેન તાપન । ।૮૮। ।
મમાદેશાત્ત્વયાપ્યસ્ય નૈવ કાર્યઃ પરાભવઃ ।
કિન્ન વેત્સિ રવેઃ પુત્ર મદ્ભક્તા નરપુઙ્ગવાઃ । ।૮૯। ।
ન પશ્યન્તિ તવાવાસં૬૧ દેહભેદેપ્યુપસ્થિતે ।
અસ્ય ભક્તિવિશેષેણ પરેણ પરિતોષિતઃ ।

અનેનૈવ શરીરેણ અમરત્વં દદામ્યહમ્ ।
ઇતિ મત્વા વિસન્દેહ૬૨સ્ત્વરા ગચ્છ સ્વમાલયમ્ । ।૯

ઇતિ દેવવચઃ શ્રુત્વા પ્રણમ્ય તપનાત્મજઃ ।
પરમાર્થમવિજ્ઞાય પ્રોવાચેદં પિનાકિનમ્ । ।૯

ત્વયૈવ ભગવન્નેષા સ્થિતિઃ સૃષ્ટા પુરાતની ।
કર્મણ્યસ્મિન્નિયુક્તોહં જન્મમૃત્યુવિચારણે । । ૯૩ । ।
અધિકાર૬૩ નિવૃત્તૌ૬૪ હિ શક્રસ્યાપિ વૃષધ્વજ ।
ત્વયૈવ પવનઃ સૃષ્ટો હ્યહં૬૫ ચૈવ સુરેશ્વર । ।૯૪। ।
- - - -- - - - - - - - -
૫૮ ગણાધિપમ્ - ક । ૫૯ અથ - ક. । ૬૦ ભાવિતચેતસિ - ક., ચેતસા (?) । ૬૧ યમાવાસં ક.। ૬૨ મત્વાપિ સન્દેહ ક। ૬૩ અધિકરો ( ?) । ૬૪ નિર્વૃત્તૌ - ક-, નિયુક્તૌ ખ, નિવૃતૌ(?), નિવૃત્તો (?)। ૬૫ અહં ક.।
- - - -- - - - - - - - -

ન કેનચિદયં૬૬ પન્થાઃ કાલમૃત્યુક્ષયાત્મકઃ

વ્યભિચીર્ણો મહાદેવ કાલાતિક્રમધારણાત્૬૮ । । ૯૫ । ।
એવમેતાં પરાં સૃષ્ટિં વિચિન્ત્ય વિબુધેશ્વર ।
મોક્તુમર્હસિ વિપ્રાગ્ર્યં કાલે પૂર્ણે૬૯ ગતાયુષમ્ । । ૯૬ । ।
એવં સ્થિતિરભિન્ના૭૦ સ્યાદહં ચ ન વિમાનિતઃ ।
મૃત્યુશ્ચાન્તઃશરીરસ્થઃ૭૧ શ્વેતસ્તદ્વરમાપ્સ્યતિ । । ૯૭ । ।
ઇત્યુક્તં૭૨ પ્રેતરાજેન શ્રુત્વા વાક્યં વૃષધ્વજઃ ।
દિપ્તાઙ્ગાર૭૩ ઇવૈકસ્માત્૭૪ સંહાર ઇવ પાવકઃ । । ૯૮ । ।
જગત્ક્ષોભ ઇવાકસ્માદુત્પ્રેક્ષ્યઃ૭૫ સમપદ્યત ।
નન્દીશસ્ય તતઃ સ્કન્ધમુપાશ્રિત્ય પિનાકધૃક્ । । ૯૯ । ।
ઇદં પ્રાહ વચો વ્યાસ તં દૃષ્ટ્વા યમમાસ્થિતમ્ ।
અહો દિનકૃતઃ સૂનોરસ્ય શાઠ્યપ્રભાષિતમ્૭૬ । । 8.166.૧૦૦ । ।
કાર્કશ્યં વચસઃ પશ્ય પ્રત્યુત્તરસમીરિતમ્ ।
પરિત્રાતો મયા શ્વેતો યમ ગચ્છેતિ ભાષિતઃ૭૭ । । ૧૦૧ । ।
મુઞ્ચ શ્વેતમિતિ પ્રાહ મામેવ ગતચેતનઃ ।
કિન્ત્વયં મૂઢ એવ સ્યાદુત પૌરુષગર્વિતઃ । । ૧૦૨ । ।
ગચ્છેતિ કો મયાજ્ઞપ્તે૭૮ સ્થાતુમત્ર ભવત્યલમ્ ।
પ્રત્યુત્તરં પુનઃ પ્રાહ મામેવ પુરતઃ સ્થિતઃ૭૯ । । ૧૦૩ । ।
એવં સ ભગવાનુક્ત્વા જગત્પ્રભવકારણઃ ।
તિર્યગ્ દૃષ્ટિ સમાધાય સરોષં યમમૈક્ષત । । ૧૦૪ । ।
સ તેન ચક્ષુષા દગ્ધો નિપપાત મહીતલે ।
મહાવૃક્ષ ઇવારણ્યે મહાવાયુસમીરિતઃ ।
ભસ્મસાત્ત્વં૮૦ યયૌ તૂર્ણં પ્રજહાસ તતો ભવઃ । । ૧૦૫ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૬૬.. દિયં - ક ખ. । ૬૭ ક્ષયાત્મિકા - ક । ૬૮ વારણાત્ (?) । ૬૯ પૂર્ણં - ખ । ૭૦. રભિજ્ઞા - ક. ખ.। ૭૧ શ્ચાન્તશરીરસ્યઃ - ક., શ્ચાન્યશરીરસ્થ - ખ, સ્થ - ક ખ. । ૭૨ ઇત્યુક્તઃ - ખ. । ૭૩ દીપ્તાંશ?વ - ક. ખ. । ૭૪ ઇવાકસ્માત્ (?) । ૭૫ દુષ્પ્રેક્ષ્ય (?) । ૭૬ સાન્ત્વપ્રભાષિતમ્ (?) । ૭૭ ભાષિતં - ખ । ૭૮ જ્ઞપ્તઃ (?) । ૭૯ સ્થિતં - ક ખ. । ૮૦ ભમ્મસાચ્ચ - ક ।
- - - -- - - - - - - - -

શ્વેતં તતસ્તં પ્રણતં મુનિં તુ સગદ્ગદં મૃત્યુભયાદ્વિષણ્ણમ્ ।
પસ્પર્શ મૂર્ધ્નિ ત્રિપુરાસુરારિર્વચો ન ભેતવ્યમિતિ બ્રુવાણઃ ॥૧ ૦ ૬। ।
પ્રાદાદ્વરં શૂલધરશ્ચ૮૧ તસ્મૈ મૃત્યુર્ન તે વિપ્ર ભવિષ્યતીતિ ।
દદૌ ચ નિત્યં ગણપત્વમેવ પ્રોવાચ ચૈનં પરિતુષ્ટ ઈશઃ । । ૧

ક્રુદ્ધશ્ચ યસ્માદહમર્કસૂનોરસ્મિન્ ગિરૌ પુણ્યતમસ્તતોયમ્ ।
વત્સ્યામિ ચેહાચલરાજમૂર્ધ્નિ ક્રોધેશ્વરસ્તેન ભવિષ્યતીહ । । ૧ ૦૮। ।
વિન્ધ્યપ્રદેશેમરસિદ્ધજુષ્ટે ક્રોધેશ્વરે પુણ્યગિરૌ પુમાંસઃ ।
ત્યક્ષ્યન્તિ યે દેહમપેતમોહાસ્તેષાં ગતિઃ શ્વેતસમા સ્મૃતા મે ॥૧

દ્રક્ષ્યન્તિ શ્વેતેશ્વરમત્ર યે ચ તે ચાપિ દિવ્યા ગણપા મમૈવ ।
તવૈવ૮૨ નામ્ના ચ નદી સુપુણ્યા૮૩ શ્વેતસ્ય ગઙ્ગેતિ ભવિષ્યતીયમ્૮૪ ॥8.166.૧ ૧

સન્તર્પણાન્નૈકવિધં૮૫ પિતૄણાં સ્વર્લોકદં સ્થાનમતીવ યસ્યામ્

ઇત્યુક્તમાત્રે જગદીશ્વરેણ શ્વેતો મુનિર્દિવ્યવપુર્બભૂવ । ।૧

નન્દીશચણ્ડેશસમાનધર્મા પ્રણમ્ય દેવં પુરતઃ સ્થિતોભૂત્ ।
દૃષ્ટ્વાથ સૂનું વિગતાસુમર્કઃ શોકાભિતપ્તસ્ત્વરિતો જવેન

બ્રહ્માદિભિઃ શક્રપુરસ્સરૈસ્તૈઃ૮૭ સાર્દ્ધં જગત્કારણમાજગામ ।
વિજ્ઞાપયામાસુરથામરાસ્તે આદિત્યસૂનુ૮૮ પ્રતિજીવહેતોઃ ॥ ૧૧૩ । ।
મૂઢો યતોયં જગદીશ્વરેશ કૃચ્છ્રં તત૮૯સ્તીવ્રમિદં પ્રયાતઃ ।
પ્રસીદ દેવેશ કુરુ પ્રસાદં જીવત્વયં પ્રેતગણાધિરાજઃ । ૧ ૧૪। ।
યથાપુરા ચૈષ ભવત્વિદાનીમાર્ત્તિં હિ૯૦ નશ્છિન્ધિ સુરાસુરેશ ।
વિજ્ઞપ્તિમેવં ત્રિદિવાલયાનાં બ્રહ્માદિશક્રાર્કપુરસ્સરાણામ્ ॥૧ ૧ ૫। ।
શ્રુત્વા યમં તં કરુણાયમાન ઉત્તિષ્ઠ પુત્રેતિ વિભુર્બભાષે ।
દિવ્યં તતઃ પૂર્વવદદ્રિકલ્પં વિભ્રત્ સ દેહં ગ્રહરાજસૂનુઃ

પ્રોત્થાય તૂર્ણં ભગવન્તમાશુ નનામ પદ્ભ્યાં સહસા ગૃહીત્વા ।
બ્રહ્માદયસ્તે ચ સુરેન્દ્રસંઘા દૃષ્ટ્વા૯૧ તતસ્તાન્ પ્રણતાનવોચત્ ।

- - - -- - - - - - - - -
૮૧ શૂલભૃતશ્ચ - ક. । ૮૨ તથૈવ - ખ. । ૮૩ નદીષુ પુણ્યા - ખ. । ૮૪ ભવિષ્યતીહ - ક. । ૮૫ સન્તર્પણં નૈકવિધં - ક., .. ણેનૈકવિધિં - ખ । ૮૬ યત્સ્યાત્ (?) । ૮૭ શક્રાદિભિર્બ્રહ્મપુરસ્સરૈસ્તૈઃ (?), પુરસ્સરૈશ્ચ - ખ. । ૮૮.. .સૂનું - ક. । ૮૯ જગત્ - ક. । ૯૦ હ - ક । ૯૧ દૃષ્ટા - ક.।
- - - -- - - - - - - - -

બ્રહ્માર્કવિષ્ણુજ્વલનાદિનાથઃ કર્તા સુરાણાં સુરનાથ એકઃ ।
સુરેશ્વરઃ સોમજટાર્ધમૌલિર્દેવાઃ પ્રયાત સ્વનિકેતનાનિ ।

વિજ્ઞપ્તિરેષા સફલા કૃતા વો મૈવં૯૨ કૃથાસ્ત્વં પુનરાત્મમોહમ્

પ્રેતેશ્વરં ચેતિ વચોભ્યુવાચ જગ્મુસ્તતો દેવગણાઃ પ્રણમ્ય ।

પ્રગૃહ્ય સૌરિં પિતૃરાજમાશુ શ્વેતોપિ તસ્થૌ મરણાદ્વિહીનઃ ।
નન્દી યથા નિર્વૃતદુઃખભાવ૯૪સ્તથૈવ વિપ્રઃ પરમેશભક્તઃ૯૫

ઇતિ કથિતમિદં તે શ્વેતમૃત્યુપ્રણાશં
હિમગિરિતનયાયા ભર્તુરીશસ્ય શમ્ભોઃ ।
ફલમવિતથભક્તિ૯૬ પ્રાપ્તિસંપદ્વિશેષં
જગતિ શરણમેકં તં શરણ્યં નમસ્યે । ।૧ ૨૧ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે શ્વેતવરપ્રદાને ષટ્ષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ

વ્યાસ ઉવાચ
યત્ પ્રોક્તં ભવતા ગુહ્યં માહાત્મ્યમિદમુત્તમમ્ ।
નાન્યસ્યૈતદ્ ભવેન્મુક્ત્વા જગદાર્ત્તિહરં હરમ્

પુણ્યાન્યાયતનાનીહ દેદેવસ્ય શૂલિનઃ
યાનિ દૃષ્ટ્વા ન શોચન્તિ જન્મમૃત્યૂ મહામુને૧ ।

તાનિ મે બ્રૂહિ ધર્મજ્ઞ યદ્યનુગ્રાહ્યતા મયિ ।
એવં કૃતાર્થમાત્માનં મુચ્યે યન્મુનિસત્તમ । ।૩ । ।
વ્યાસસ્ય વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મપુત્રોબ્રવીદિદમ્ ।
સાધુ વ્યાસ મહાબુદ્ધે ભક્તિમાનસિ શઙ્કરે । ।૪। ।
- - - -- - - - - - - - -
૯૨ યૈ... - ક., મે... - ખ- । ૯૩ ...મોહાત્ - ખ. । ૯૪ નિર્હૃતદુઃખભાવ (?) । ૯૫ ...ભક્ત્યા - ખ. । ૯૬ પુણ્ય (?) । ૯૭ ૨૧૪ - ખ ।
૧ જન્મમૃત્યુભયાન્નરાઃ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

સ્થાનાનિ શૂલિનો યસ્ત્વં પુણ્યાનિ શ્રોતુમિચ્છસિ ।
કૃતાર્થસ્ત્વં મહાયોગ મુક્તઃ સંસારબન્ધનૈઃ । ।૫। ।
શૃણુ વક્ષ્યામિ તે વત્સ ગુહ્યમેતત્ પરં હિ મે ।
સ્થાનાનુવર્ણનં૨ શમ્ભોર્મૃત્યુજન્મભયાપહમ્ ॥ ૬। ।
આદિત્યબન્ધનં નામ કૂટં વિન્ધ્યગિરેઃ શુભમ્ ।
સ્થાપિતં તત્ર લિઙ્ગં તુ તપનેન મહાપ્રભમ્

તદ્ દૃષ્ટ્વા મનુજો વ્યાસ જન્મપ્રતિ ન શોચતિ ।
હેમસોમોદ્ભવં નામ કૂટં હિમગિરેઃ શુભમ્ । ।૮। ।
પુણ્યમાયતનં તત્ર ચ્યવનેનાભિનિર્મિતમ્ ।
યે તદાયતનં શમ્ભોરભિગચ્છન્તિ માનવાઃ । ।૯। ।
ન ચ્યવન્તિ પુનઃ સ્વર્ગાત્ પ્રલયેપિ સમાગતે ।
ઉદયે તુ ગિરૌ પુણ્યે સિદ્ધસંઘૈર્નિષેવિતે । । 8.167.૧૦ । ।
સત્યો નામ હ્રદઃ પુણ્યો હેમપદ્મસમાવૃતઃ ।
યત્ર તે મુનયઃ સત્યાઃ સત્યાનલરવિપ્રભાઃ । । ૧૧ । ।
ધારયન્તિ મહાત્માન આશીર્ભિસ્સરથં૪ રવિમ્ ।
પુણ્યમાયતનં તત્ર સ્થાપિતં તૈઃ પિનાકિનઃ૫ । । ૧ ૨। ।
અમરૈરર્ચિતં વ્યાસ સિદ્ધવિદ્યાધરૈર્વૃતમ્ ।
યૈસ્તદાયતનં દૃષ્ટં ભવભક્તૈર્વિયદ્ગમૈઃ૬

તે ભવસ્ય પ્રિયા ભૂત્વા ભવન્તિ પ્રમથેશ્વરાઃ ।
ઉશીરવીજઃ શૈલેન્દ્ર૭સ્તત્રાશ્રમપદં મહત્ । । ૧૪। ।
આગસ્ત્યસ્ય તૃણાઙ્ગસ્ય દેવદાનવપૂજિતમ્ ।
મહાનીલમયં લિઙ્ગં તસ્મિન્ વ્યાસ મહોચ્છ્રયમ્ ॥ ૧

તસ્મિન્નાયતને રુદ્રં તૃણાઙ્ગઃ સ મહાનૃષિઃ ।
દક્ષિણામૂર્ત્તિમાસ્થાય૮ સ્તૌતિ નિત્યં કપર્દિનમ્ ।
દિવૌકસસ્તમભ્યર્ચ્ય ભવન્તિ ગણપાધિપાઃ

- - - -- - - - - - - - -
૨ સ્થાનાનાં વર્ણનં - ખ. । ૩ તં - ક. ખ । ૪ માશોર્મિસ્સરથ - ખ. । ૫ પિનાકિનં - ક ખ । ૬ વિપદ્ગતૈઃ - ખ. । ૭ ઉશીરવીજશૈલેન્દ્ર - ખ. । ૮ દક્ષિણાં મૂર્તિમાસ્થાય - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ઉત્તરેણ નિરાલોકે રવિચન્દ્રવિવર્જિતે ।
મેરુશૃઙ્ગે મહોત્સેધં સૌવર્ણં સ્થાપિતં મહત્ । ।૧૭। ।
લિઙ્ગં ભગવતો વ્યાસ યત્રાસ્તે શૂલધૃક્ સ્વયમ્ ।
ઉત્તાનપાદપુત્રેણ ભવભક્તિપરાત્મના । ।૧૮। ।
નિત્યમભ્યર્ચિતં લિઙ્ગં ધ્રુવેણાસ્તે૯ મહામુને ।
દેવાનામપ્યગમ્યં તદ્ ધ્રુવં મુક્ત્વા પરં વરમ્ । । ૧

જૈગીષવ્યેણ મુનિના અસ્તે પર્વતરાજનિ ।
સ્થાપિતં સુમહલ્લિઙ્ગં દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ

તદ્૧૦ દૃષ્ટ્વા માનવો વ્યાસ રુદ્રલોકમવાપ્નુયાત્ ।
મોક્ષવિદ્યાસ્વભિજ્ઞાશ્ચ સાંખ્યયોગવિશારદાઃ

ભવન્તિ મનુજા દૃષ્ટ્વા તલ્લિઙ્ગં પરમાદ્ભુતમ્ ।
નન્દને દેવરાજેન સ્થાપિતં લિઙ્ગમુત્તમમ્ ।

તપનીયમયં શુભ્રં દેવતા યદુપાસતે ।
તદ્ દૃષ્ટ્વા દેવતા લિઙ્ગં૧૧ પ્રાપ્નુવન્તિ પરં પદમ્ । ।૨ ૩ । ।
ક્ષીરોદે સાગરે દિવ્યં૧૨ બાલખિલ્યૈઃ૧૩ સ્વયં કૃતમ્ ।
મહદાયતનં પુણ્યં સિદ્ધકિન્નરસેવિતમ્ । ।૨૪। ।
તસ્મિઁશ્ચન્દ્રપ્રભં લિઙ્ગં સ્ફાટિકં મણિરઞ્જિતમ્ ।
બાલખિલ્યાસ્તમભ્યર્ચ્ય જગ્મુરીશસલોકતામ્૧૪ ॥ ૨

સૌવર્ણં યક્ષરાજેન સ્થાપિતં ગન્ધમાદને ।
લિઙ્ગં ભગવતો દિવ્યં યત્ કુબેરેશનામકમ્૧૫ ।

મન્દારકુસુમૈર્દિવ્યૈર્હેમપદ્મૈશ્ચ ભક્તિતઃ ।
તમભ્યર્ચ્ય મહેશાનં કુબેરો નિર્વૃતોભવત્ । ।૨૭। ।
યૈસ્તદાયતનં દૃષ્ટં કુબેરસ્ય સુરાસુરૈઃ ।
સર્વયજ્ઞફલં તેભ્યો દદાતિ વૃષભધ્વજઃ । ।૨૮ । ।
એભ્યઃ પુણ્યતમાનીહ યાનિ ગમ્યાનિ માનુષૈઃ ।
શૃણુ તાનિ મહાબુદ્ધે સ્થાનાનિ શશિમૌલિનઃ । ।૨૯। ।
- - - -- - - - - - - - -
૯ ધ્રુવમસ્તૌ - ખ. । ૧૦ તં - ક. ખ । ૧૧ દેવતાસ્તે તુ - ક ખ. । ૧૨ દિવ્યે - ક. ખ. । ૧૩ બાલિખિલ્યૈઃ - ક. ખ. । ૧૪ ...રીશસ્ય લોકતામ્ - ક. । ૧૫ કુબેરો નનામ હ( મ્) - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

સર્વપર્વતરાજસ્ય શૃઙ્ગે હિમવતઃ શુભે ।
મહાલયમિતિ ખ્યાતં સ્થાનમાદ્યં સ્વયમ્ભુવઃ । ।8.167.૩

યત્ર સર્વામરા વ્યાસ ચતુર્વક્ત્રપુરસ્સરાઃ ।
સંસિદ્ધા મુનયશ્ચૈવ યે ચ યોગીશ્વરા ભુવિ । ।૩ ૧ । ।
સમભ્યર્ચ્ય હરં૧૬ ભક્ત્યા તદવાપ્તાઃ પરં પદમ્ ।
યત્ર સાક્ષાન્મહાદેવો ન્યસ્તવાન્ પદમાત્મનઃ ॥ ૩

યં પ્રણમ્ય નરાઃ સર્વે મુચ્યન્તે સર્વકિલ્બિષૈઃ ।
અભિગમ્ય તમીશાનં મહાલયનિવાસિનમ્

દેહભેદં સમાસાદ્ય યત્ર તત્ર યથા તથા ।
ન પુનર્જાયતે મર્ત્યો યાતઃ૧૭ સિદ્ધિમનુત્તમામ્ ।

ન તં પશ્યન્ત્યધર્મજ્ઞા૧૮ યેપિ પાપકૃતો૧૯ નરાઃ ।
મહાગણપતિસ્તત્ર દ્વારસંસ્થો મહાબલઃ ॥ ૩

સ તેષાં ગમનં હન્તિ યે નરાઃ પાપકારિણઃ ।
યોગિનો યત્ર દેવાશ્ચ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ૨૦ । ।૩ ૬। ।
તં૨૧ પ્રણમ્ય યયુઃ સિદ્ધિં પુણ્યં પશુપતેઃ પદમ્ ।
તસ્ય સંકલ્પનાદેવ દ્રક્ષ્યામીતિ મહાલયમ્ ॥ ૩૭। ।
કર્મભિર્મુચ્યતે જન્તુર્મહાપાતકસંજ્ઞિતૈઃ

મહાલયં મહત્ક્ષેત્રં મોક્ષસિદ્ધિપ્રદં શુભમ્૨૩ ॥૩૮। ।
કુલાન્યુભયતઃ૨૪ સપ્ત દૃષ્ટત્વા ત્રાયતિ માનવઃ ।
તતઃ પુણ્યતમં વ્યાસ કેદારં નામ નામતઃ ॥૩૯। ।
પરં ધામ વૃષાઙ્કસ્ય તસ્યૈવોત્તરતઃ શુભમ્

સ્વયં કિલ હરો દેવસ્તસ્મિન્નચલસત્તમે । ।8.167.૪૦ । ।
જટાભારાજ્જલં પુણ્યં મુમોચ - - - - -

- - - દભવત્તત્ર હરમૌલિવિનિઃસૃતમ્

- - - -- - - - - - - - -
૧૬ મહદ્ - ખ. । ૧૭ જન્તુર્યાતઃ - ખ । ૧૮ ધર્મિજ્ઞા - ક. । ૧૯ મહાપાપકૃતો - ખ. । ૨૦ પરમર્ષભ - ક- । ૨૧ તત્ - ખ. । ૨૨ સંજ્ઞિતમ્ - ક. । ૨૩ વિભો - ખ. । ૨૪ કુલાનુભયતઃ - ક. ખ. । ૨૫ શુચિમ્ - ખ. । ૨૬ ઇતઃ પર પત્રમેકં ખણ્ડિતં ખ. પુસ્તકે ।
- - - -- - - - - - - - -

નરાસ્તદમૃતપ્રખ્યં યે પિબન્તિ જલં શુભમ્ ।
તે ભવન્તિ ગણા વ્યાસ કુષ્માણ્ડા રુદ્રવલ્લભા ।

મહારૂપા મહાત્મનો નન્દિનોપ્યધિકપ્રભાઃ ।
કેદારવાસિનં દૃષ્ટવા દેવદેવં જગત્પતિમ । ।૪૩ । ।
- - - - - -- -- - ।
બ્રહ્મા શક્રસ્તથા વિષ્ણુઃ સોમો યક્ષગણાધિપઃ ॥૪૪। ।
અર્ચયન્તિ સ્થિતં તત્ર ભક્તિતઃ પરમેશ્વરમ્ ।
કેદારસલિલં પીતં યૈર્નરૈઃ સુમહાત્મભિઃ ॥૪૫। ।
કથં શોચન્તિ તે વ્યાસ પ્રાપ્તં કિન્નુ ન તૈઃ સુખમ્ ।
કેદારે હિમવન્મહીધ્રશિખરે યત્તત્પયઃ પ્રસ્રુતં
મૂર્ધ્નઃ સોમમહેન્દ્રવિષ્ણુમરુતાં સ્રષ્ટુર્વિભોઃ શૂલિનઃ ।
પાતું યન્ન લભન્ત્યધર્મરુચયઃ શૈવં વિનાનુગ્રહં
તત્પીત્વા ભવબન્ધનપ્રતિભયાન્મુક્તા ભવેયુઃ પ્રજાઃ ।

મધ્યમેશ્વરમત્રૈવ સ્થાનમાદ્યમુમાપતેઃ ।
ગત્વા૨૭ તમપિ દેવેશં ગાણપત્યમવાપ્નુયાત્ ।

તત્રાપિ સ્વયમેવેશઃ સદા સન્નિહિતો મુને ।
અભિગમ્ય તમીશાનં ન શોચેન્મરણં પ્રતિં ॥૪૮। ।
ત્રયાણામપિ લોકાનાં પ્રદેશે હિમવદ્ગિરેઃ ।
એષ શ્રેષ્ઠતમો વ્યાસ સર્વસિદ્ધિપ્રદઃ શુભઃ

અસ્યાભિગમનાદેવ સર્વયજ્ઞફલં સ્મૃતમ્ ।
વિપન્નસ્ય પ્રમાદાદ્વા ગાણપત્યા ગતિર્વરા ।

નાતઃ પુણ્યતમં કિઞ્ચિત્ સર્વલોકેષુ વિદ્યતે ।
ત્રૈલોક્યે ચક્રવર્ત્તિત્વમસ્મિન્ વા મરણં ગિરૌ ।

ચક્રવર્ત્તિપદાત્તસ્માદિહ મૃત્યુર્વિશિષ્યતે

યાતિ સાયુજ્યતાં શમ્ભોઃ પરમૈશ્વર્યસંયુતઃ૨૯ ॥૫૨ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૨૭ દૃષ્ટ્વા (?) । ૨૮ ...ર્વિશેષ્યતે - ક. । ૨૯ સંયુતં - ક ।
- - - -- - - - - - - - -

ગિરાવિહ મૃતો જન્તુઃ કિન્તતઃ પરમં પદમ્ ।
મહદ્ધિમવતસ્ત્વન્યત્ કૂટં સિદ્ધનિષેવિતમ્

યત્ર દેવી તપસ્તેપે ગૌરવર્ણસમીપ્સયા ।
ગૌરીશિખરમિત્યેવ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ॥૫૪। ।
કુચકુણ્ડ ઇતિ ખ્યાતે તીર્થે યત્રોમયા કૃતે ।
તદ્ ગૌરીશિખરં પુણ્યં યેભિગચ્છન્તિ માનવાઃ ।

અશ્વમેધફલં પ્રાપ્ય તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્ ।
ઋષભં શૃઙ્ગમપરં વજ્રસ્ફટિકસન્નિભમ્ ।

યત્ર નન્દી તપસ્તેપે વરઞ્ચાવાપ શઙ્કરાત્ ।
ઋષભં પ્રાપ્ય તત્કૂટં સ્થાનં પુણ્યમુમાપતેઃ । ।૫૭। ।
દૃષ્ટ્વા પાપવિનિર્મુક્તો રુદ્રલોકમવાપ્નુતે ।
અન્યદ્ધિમગિરેઃ કૂટં હેમકૂટસમપ્રભમ્ ॥૫૮। ।
યત્ર ભસ્ત્રેશ્વરં નામ રુદ્રસ્યાયતનં શુભમ્ ।
રુદ્રસ્તસ્મિન્ ગિરૌ દેવો ભસ્ત્રેશ્વર ઇતિ સ્મૃતઃ । ૫૯। ।
તં નમસ્ય મહાદેવં કિન્નરોરગચારણાઃ ।
મૃત્યુભીતાશ્ચ પુરુષા જન્મદુઃખૈસ્તથાર્દિતાઃ ।

તદાયતનમાસાદ્ય કામાનાપુર્યથેપ્સિતાન્

તં દૃષ્ટ્વા મનુજો વ્યાપ્ત રાજસૂયફલં લભેત્ ॥૬૧ । ।
ગઙ્ગાદ્વારે શુભદ્વારે મહાપુણ્યે મહાત્મના ।
દક્ષેણ સ્થાપિતં લિઙ્ગં ભક્તિહેતોઃ કપર્દિનઃ ॥૬૨। ।
વૃક્ષાઃ કનખલા નામ યત્રાસન્ કનકાત્મકાઃ ।
માનુષાણામશીલત્વાત્ સંવૃક્ણા૩૧ દારવો૩૨ બભુઃ

વિશ્વાત્મા યત્ર વિશ્વેશઃ શમ્ભુરમ્બિકયા સહ ।
બહુરૂપેશ્વરો નામ્ના નૈકપ્રાણિવરપ્રદઃ । ।૬૪। ।
માનવા યન્ન પશ્યન્તિ જન્મ ચેષ(?) મુમુક્ષવઃ ।
વાજિમેધં દશગુણં યં દૃષ્ટવા પ્રાપ્નુતે નરઃ । ।૬૫। ।
- - - -- - - - - - - - -
૩૦ કામાનાપ્નુર્યથેપ્સિતાનુ - ક. । ૩૧ સંવૃત્તા - ક. । ૩૨ દારવા - ક. ખ, ।
- - - -- - - - - - - - -

યં દેવવિદ્યાધરસિદ્ધસંઘા ગન્ધર્વયક્ષોરગદાનવાશ્ચ ।
દૃષ્ટ્વેશ્વરં નીલપયોદકણ્ઠં સંસારપઙ્કે ન પુનઃ પતન્તિ

જપ્યેશ્વરમિતિ ખ્યાતમન્યદાયતનં વિભોઃ

યત્ર જપ્યં પુરા કૃત્વા લિઙ્ગં સ્થાપિતવાન્ દ્વિજઃ ॥૬૭। ।
જપ્યેશ્વરં તદાસાદ્ય૩૪ પ્રાણાઁસ્ત્યક્ષ્યન્તિ યે નરાઃ ।
તે જન્મમરણાન્મુક્તા વત્સ્યન્તિ શિવસદ્મનિ । । ૬૮। ।
અન્યદાયતનં વ્યાસ શશિબિમ્બાર્ધમૌલિનઃ ।
મહાભૈરવ ઇત્યેવ ખ્યાતં૩૫ જગતિ યન્મુને

યત્ર શૂલધરો દેવઃ સ્વયમેવ વૃષધ્વજઃ ।
ચકાર ભૈરવં રૂપં નન્દ્યુમાગણભીષણમ્ । ।8.167.૭૦ । ।
યદ્ દૃષ્ટવા૩૬ હિમવત્પુત્રી બભૂવ ભયવિહ્વલા ।
ક્રીડાહેતોર્ભવો યત્ર ત્રાસયિત્વા રિરીન્દ્રજામ્ । ।૭૧ । ।
સૌમ્યરૂપોભવદ્ ભૂયઃ સાન્ત્વયામાસ શૈલજામ્ ।
મહાભૈરવ ઇત્યેવ તદાયતનમુચ્યતે । ।૭૨ । ।
ભૈરવેશ્વરમાગમ્ય યઃ પશ્યેત પિનાકિનમ્ ।
મરણં જન્મ ચ૩૭ વ્યાસ નાસૌ પુનરવાપ્નુયાત્ । ।૭૩ । ।
યદેવાશ્રમિણાં પુણ્યં તથેશવ્રતચારિણામ્ ।
તત્ફલં ભૈરવં દૃષ્ટ્વા પ્રાપ્નોતિ નરપુઙ્ગવઃ૩૮ ।

કુમ્ભકારેશ્વરં૩૯ ચૈવ તથૈવોત્કુટુકેશ્વરમ્

છગલણ્ડેશ્વરં૪૧ ચૈવ મહાભૈરવજં સ્થલમ્૪૨ ।

દૃષ્ટૈરેભિસ્ત્રિભિઃ સ્થાનૈસ્ત્રિલોકાધિપતિર્ભવેત્ ।
રુદ્રકોટીતિ૪૩ ચાપ્યન્યચ્છિવાયતનમુચ્યતે

રુદ્રકોટીત્રયં જપ્ત્વા તત્ર નન્દી વરોત્તમાન્ ।
અવાપ શઙ્કરાદ્ વ્યાસ ગણેશત્વં તથોત્તમમ્ । ।૭૭। ।
- - - -- - - - - - - - -
૩૩ વિભો - ક । ૩૪ તમાસાદ્ય - ક । ૩૫ ખ્યાતિં - ક । ૩૬ યન્દૃષ્ટ્વા - ક. ૩૭ વા - ક । ૩૮ ભગપુઙ્ગવઃ (?) - ક । ૩૯ કુમ્ભકારેશ્વરે - ખ. । ૪૦ ..કુટુકેશ્વર. - ક, ... કુટુકેશ્વરે (?) । ૪૧ છગલણ્ડશ્વરે - ક,.. રં - ખ. । ૪૨ ફલમ્ - ક, । ૪૩.. ભિ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

યૈસ્તદાયતનં દૃષ્ટં તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્ ।
દેવદારુવને ચાપિ ભવસ્યાયતનં વરમ્ । ।૭૮। ।
દેવદારુવનૈશ્છન્નં સરલૈશ્ચ સુગન્ધિભિઃ ।
સદા સંસેવિતં તદ્ધિ ગન્ધર્વોરગકિન્નરૈઃ ॥૭૯ । ।
યત્ર વૈખાનસા વિપ્રાઃ શિવભક્તિપરાયણાઃ ।
ભાસ્કરાનલસંકાશા નિવસન્તિ તપોધનાઃ ।

ભિક્ષાહેતોર્વનં તત્તુ૪૪ પ્રાવિશત્ કિલ શૂલધૃક્ ।
સ દૃષ્ટસ્તત્ર૪૫ દેવેશો મુનિભિઃ સ્તબ્ધમેહનઃ

ઈર્ષ્યયા મુનિભિર્લિઙ્ગં તસ્ય દેવસ્ય તન્મહત્ ।
વિમૂઢૈઃ પાતિતં વ્યાસ દેવદારુવનાશ્રમે ॥૮૨। ।
તસ્મિન્ નિપતિતે૪૬ લિઙ્ગે લિઙ્ગહીનમભૂજ્જગત્ ।
સ્થાવરં જઙ્ગમં ચૈવ બભૌ સર્વં નપુંસકમ્ । ।૮

બ્રહ્માદયસ્તતો દેવાસ્તે ચ સિદ્ધા મુમુક્ષવઃ ।
જ્ઞાત્વા શઙ્કરજં સર્વં તદપાયં સુદારુણમ્ ॥ ૮૪। ।
સંસ્તુત્ય વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ શઙ્કરં પર્યતોષયન્ ।
તતસ્તદભવલ્લિઙ્ગં યથાપૂર્વં પિનાકિનઃ ।

જગતશ્ચ તતઃ૪૭ પુંસ્ત્વં તત્ક્ષણાત્ સમપદ્યત ।
તત્ર તૈઃ સ્થાપિતં લિઙ્ગં પરમેશસ્ય ભક્તિતઃ ।

તદ્ દૃષ્ટવા૪૮ વાજિમેધાનાં દશાનાં પ્રાપ્નુતે ફલમ્ ।
એવં૪૯ દારુવનં૫૦ પુણ્યમીશસ્યાસ્તે મહામુને૫૧

અભિગમ્ય નરાઃ ક્ષિપ્રં મુચ્યન્તે સર્વપાતકૈઃ ।
દધીચેન મહદ્દિવ્યં પુણ્યમાયતનં કૃતમ્ ।

સ્થાનેશ્વરમિતિ ખ્યાતં ત્રિષુ લોકેષુ૫૨ વિશ્રુતમ્ ।
નરઃ સ્થાનેશ્વરં પ્રાપ્ય યસ્ત્યજેદાત્મનસ્તનુમ્

- - - -- - - - - - - - -
૪૪ તત્ર - ક. । ૪૫ અદૃષ્ટસ્તત્ર - ક, સંદૃષ્ટસ્તત્ર(?) । ૪૬ હિ પતિતે (?) । ૪૭ પુનઃ - ખ । ૪૮ તન્દૃષ્ટ્વા - ક ખ, । ૪૯ દેવ - ખ. । ૫૦ દારુવણં - ક । ૫૧ સ - ક, .. મીશસ્ય સુમહામુને - ખ., મહાત્મનઃ - ખ. । ૫૨ લોકેષુ ત્રિષુ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

યોગૈશ્વર્યમનુપ્રાપ્ય સ્વર્ગલોકે સ મોદતે

તક્ષકેન ભુજઙ્ગેન દૃઢભક્તેન૫૪ શઙ્કરે૫૫ ।

તક્ષકેશ્વરમિત્યેવં સ્થાપિતં જાહ્નવીતટે ।
દેવદેવસ્ય રુદ્રસ્ય યત્ર સાન્નિધ્યમુત્તમમ્ ॥૯૧ । ।
તન્દૃષ્ટત્વા પુરુષો દેવમશ્વમેધફલં લભેત્ ।
અગસ્ત્યેન કૃતં ચાન્યત્ પુણ્યમાયતનં મહત્ ।

આમ્રાતેશ્વરમિત્યેવ ખ્યાતં જગતિ સુવ્રત ।
દૃષ્ટ્વા પરમયા ભક્ત્યા પુરુષસ્તં શુચિવ્રતઃ ।

દેહભેદમનુપ્રાપ્ય શર્વલોકમવાપ્નુયાત્ ।
ગિરૌ કાલઞ્જરે લિઙ્ગં દૃષ્ટ્વા સ્થાનમુમાપતેઃ । । ૯૪। ।
અશ્વમેધફલં પ્રાપ્ય રુદ્રલોકમવાપ્નુયાત્ ।
પુષ્પભદ્રમિતિ ખ્યાતં વિન્ધ્યપ્રસ્થે દ્રુમાવૃતમ્ ।

ભવસ્યાયતનં પુણ્યં દેવગન્ધર્વસેવિતમ્ ।
યત્તદ્રાવણપુત્રેણ મેઘનાદેન રક્ષસા ।
સ્થાપિતં તોષયાનેન સર્વભૂતપતિં ભવમ્ । ।૯૬। ।
યત્ર મન્દોદરીપુત્રઃ સ્થાણુના શશિમૌલિના ।
માયારથપ્રદાનેન કૃતઃ પ્રાપ્તમનોરથઃ ।

તદ,૫૬ દૃષ્ટવા તત્ર ગત્વા૫૭ ચ પ્રણમ્ય ચ જગત્પતિમ્

પુરુષાઃ સ્વર્ગમાયાન્તિ દિવ્યયોગસમન્વિતાઃ ॥૯૮। ।
અન્ધ્રેષ્વાયતનં ચાન્યચ્છર્વસ્ય પરમાત્મનઃ ।
નામ્ના ચિત્રરથં નામ યોગસિદ્ધિવરપ્રદમ્ । ।૯૯। ।
ત્રિપુરસ્ય વધે યત્ર રથો દેવસ્ય ધીમતઃ ।
અમરૈશ્ચિત્રિતો૫૯ વ્યાસ સોમાદિત્યયમાદિભિઃ

સમ્યગિષ્ટે તુ૬૦ યત્ પ્રોક્તમશ્વમેધે ફલં૬૧ બુધૈઃ ।
તચ્ચિત્રરથમાસાદ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ૬૨ માનવઃ ॥૧ ૦૧ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૫૩ મોદતિ - ખ. । ૫૪ દૃઢ ભક્તેન - ક. । ૫૫ શઙ્કર - ક. ખ. । ૫૬ તં - ક. । ૫૭ ચાભિગત્વા - ખ. । ૫૮ જગતઃ પતિમ્ - ખ. । ૫૯ ...શ્ચિન્તિતો - ખ. । ૬૦ સમ્યગિષ્ટેષુ - ખ. । ૬૧. અશ્વમેધફલં - ક. । ૬૨ લભતિ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

અન્યદુક્તરથં નામ ભવસ્યાયતનં શુભમ્ ।
સુરકિન્નરગન્ધર્વૈઃ સદા સંસેવિતં શુભમ્ । । ૧૦૨ । ।
તત્ર શ્રીપર્વતો૬૩ નામ પર્વતઃ શ્રીનિકેતનઃ ।
સિદ્ધામરશતાકીર્ણ્ણં સિદ્ધિક્ષેત્રં૬૪ તદુત્તમમ્

શૂલિનો યત્ર લિઙ્ગાનાં પુણ્યાનાં વરદાયિનામ્ ।
સહસ્રં સ્થાપિતં વ્યાસ શિલાદેન મહાત્મના । ।૧

યે પશ્યન્તિ તમીશાનં શ્રીપર્વતનિવાસિનમ્ । ।
જન્મમૃત્યુભયં તેષાં નાસ્તિ પુંસાં કદાચન ॥ ૧૦ ૫। ।
અનેનૈવ શરીરેણ તસ્મિન્ ક્ષેત્રે ભવાત્મકે ।
યોગાભ્યાસપરા વિપ્રાઃ સિદ્ધિં યાન્તિ યથેપ્સિતામ્ ॥ ૧૦૬ । ।
મનસાપ્યભિગચ્છન્તિ યે નરાઃ શ્રીગિરિં મુને ।
ન તે યાન્તિ યમાવાસં મૃત્યાવપિ સમાગતે

તતશ્ચોત્તરગોકર્ણં હરલિઙ્ગાઙ્કિતાશ્રમમ્

તપ્તં યત્ર તપસ્તીવ્રં રાક્ષસૈઃ પિશિતાશનૈઃ । ।૧ ૦૮। ।
રાવણાદ્યૈર્મહાભાગૈર્લબ્ધશ્ચ૬૭ વર ઈપ્સિતઃ

પુરા યત્ર તપઃ કૃત્વા પ્રસાદ્ય ચ પિનાકિનમ્ ॥ ૧ ૦૯। ।
ત્રૈલોક્યે ચક્રવર્તિત્વં રાવણસ્સમવાપ્તવાન્ ।
અશ્વમેધં દશગુણં તદ્૬૯ દૃષ્ટવા લભતે નરઃ । । 8.167.૧૧૦ । ।
મૃતશ્ચ રુદ્રસાયુજ્યં ગચ્છત્યત્ર ન ૭૦ સંશયઃ ।
તતો દક્ષિણગોકર્ણં સ્થાનં પુણ્યં પિનાકિનઃ ॥૧

સ્પૃક્કયા જાતયા યત્ર૭૧ લઙ્કામલયસાનુષુ ।
અર્ચ્યતે ભગવાન્દેવઃ સર્વામરવરેશ્વરઃ । । ૧૧૨ । ।
એકો૭૨ રાક્ષસશાર્દૂલો યત્રાદ્યાપિ વિભીષણઃ ।
સમભ્યર્ચ્યામરેશાનં ભુંક્તે રાજ્યમશઙ્કિતઃ૭૩

- - - -- - - - - - - - -
૬૩ શ્રીપર્વતં - ક. । ૬૪ સિદ્ધક્ષેત્રં - ખ. । ૬૫ ભવાત્મિકે - ક. । ૬૬. શ્રયમ્ - ખ. । ૬૭ મહાભાગ લબ્ધશ્ચ (?) । ૬૮ ઈપ્સિતમ્ - ક. । ૬૯ તં - ક. ખ । ૭૦ ગચ્છતે નાત્ર - ક. ખ. । ૭૧ તત્ર - ક.। ૭૨ એક - ક. । ૭૩ .મશઙ્કિતમ્ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

માનવા યેભિગચ્છન્તિ ગોકર્ણાયતનાશ્રમમ્ ।
દશાનામશ્વમેધાનાં પ્રાપ્નુવન્તિ ફલં શુભમ્ । ।૧ ૧૪। ।
હરિશ્ચન્દ્ર ઇતિ ખ્યાતો ગિરિર્નૈકવિનિર્ઝરઃ ।
જામદગ્ન્યેન રામેણ યસ્મિન્નાયતનં૭૪ કૃતમ્ ॥૧

યત્ર દેવાશ્ચ સિદ્ધાશ્ચ યક્ષગુહ્યકકિન્નરાઃ ।
વ્રતિનો યોગિનશ્ચૈવ નેમિરે૭૫ વૃષભધ્વજમ્ । ।૧ ૧૬ । ।
હરિશ્ચન્દ્રગિરે શૃઙ્ગમાકૂટં યૈર્નિરીક્ષિતમ્ ।
ન તે વસન્તિ મર્ત્યેષુ દેવા ભૂત્વા પુનર્મુને ॥ ૧

ઉત્તરે નર્મદાતીરે યોજનૈકપથાન્તરે

કારોહણમિતિ સ્થાનં ત્રિનેત્રાયતનં મહત્ ॥ ૧૧ ૮। ।
યત્ર કાકાં૭૭ તપસ્યન્તીમારુરોહ પ્રજાપતિઃ ।
આરુરોહ યતઃ કાકાં૭૮ તસ્મિન્ દેશે પ્રજાપતિઃ ॥ ૧૧ ૯। ।
તસ્માત્ કારોહણો૭૯ નામ્ના૮૦ સ દેશઃ પરિકીર્તિતઃ ।
તસ્મિન્ દેશેવતીર્ણશ્ચ ભગવાન્ વૃષભધ્વજઃ ।

પુણ્યોસૌ સર્વદેશેભ્યો દેશો યેન નિબોધ તમ્

ક્ષીણે કૃતયુગે વ્યાસ ત્રેતાયુગમુખોદયે

તસ્મિન્ પાદં મુમોચૈકં ધર્મોધર્મનિપીડિતઃ ।
દ્વિતીયં દ્વાપરે પ્રાપ્ત તૃતીયં ચ કલૌ યુગે ॥૧

ચતુર્થેનાવતસ્થે ચ યતઃ સ ભગવાન્ પ્રભુઃ ।
એવં સ ધર્મસંવાસાદ્૮૨ દેશઃ પુણ્યતમઃ સ્મૃતઃ ।

ભારભૂતિસ્ત્વસૌ ભૂત્વા તસ્મિન્દેશે પિનાકધૃક્ ।
ભારાન્૮૩ બદ્ધ્વા દ્વિજાતીનાં નર્મદાયાં વિચિક્ષિપે ॥ ૧

કારુણ્યેન મહાદેવો મર્ત્ત્યજન્મમુમુક્ષયા ।
ત્રેતાયાં દિણ્ડિમુણ્ડશ્ચ શિરાંસિ વિનિકૃત્તવાન્ ॥ ૧

- - - -- - - - - - - - -
૭૪ ન્નારાયણં - ખ. । ૭૫ મેનિરે - ખ. । ૭૬ દ્વિયોજનપથાન્તરે - ખ. । ૭૭ કઃ કા - ક । ૭૮ કાન્તાં - ક । ૭૧ કારોહણં - ખ. । ૮૦ નામ - ક. ખ. । ૮૧ તત્ - (?) । ૮૨ ધર્મસંવાસો - ખ.।
- - - -- - - - - - - - -

દ્વાપરે ચાષઢિર્ભૂત્વા૮૪ નૃત્તેનાનુગૃહીતવાન્ ।
એવં પ્રતિયુગં વ્યાસ તસ્મિન્દેશે શિવઃ સ્વયમ્ । ।૧ ૨૬। ।
અવતીર્ણશ્ચાનુગૃહ્ય૮૫ બ્રાહ્મણાન્ શુદ્ધમાનસાન્ ।
તેષામાયતનાનિ સ્મ સર્વેષામેવ૮૬ સુવ્રત । । ૧

યેન દૃષ્ટાનિ દેવસ્ય ઈશાન૮૭લોકમાપ્નુયાત્ ।
વર્તમાને કલૌ ચાપિ જ્ઞાત્વા દુઃખાર્દિતં જગત્૮૮ ॥ ૧

ચતુરઃ૮૯ પુરુષાન્ સૃષ્ટ્વા૯૦ સ્વસ્માન્મુખચતુષ્ટયાત્ ।
પ્રોવાચ પરમેશાનો લોકાનુગ્રહલિપ્સયા૯૧ ॥ ૧ ૨૯। ।
યૂયં યાત મહીં સર્વે દ્વિજા ભૂત્વા તપસ્વિનઃ ।
મામેવૈષ્યથ યોગોશા નીત્વા વિપ્રાન્ પરં પદમ્

તે તથોક્ત્વા તતો૯૨ વ્યાસ સંબભૂવુઃ પૃથક્ પૃથક્ ।
માનુષેષુ૯૩ તદા વિપ્રા મોક્ષધર્મપરાયણાઃ । ।૧

ઉજ્જયિન્યાં૯૪ ગુરુજ્યેષ્ઠઃ કૌશિકો નામ નામતઃ ।
દ્વિતીયો ગાર્ગ્ય ઇત્યેવ૯૫ જંબૂમાર્ગે સતાપનઃ (?) ॥૧ ૩૨। ।
તૃતીયશ્ચાભવન્મિત્રો મથુરાયાં મહામનાઃ

બ્રહ્મચારી ચતુર્થસ્તુ કુરુષ્વેવ સુગોત્રજઃ ।

ભગવાનપિ દેવેશો હ્યમરેશ્વરસંયુતઃ

અત્રિવંશપ્રસૂતસ્ય નામ્ના વૈ સોમશર્મણઃ ॥ ૧

રૂપં કૃત્વા સિતાઙ્ગં તુ જગામાત્રેર્ગૃહં૯૮ શુભમ્ ।
સ તં બ્રહ્મવિદં વિપ્રમાત્રેયં સકુલં વિભુઃ । । ૧ ૩૫। ।
યોગસિદ્ધિપ્રદાનેન અનુજગ્રાહ શઙ્કરઃ ।
અનુગૃહ્ય તદા વ્યાસ સકુલં દ્વિજસત્તમમ્૯૯ ॥ ૧૩

જગામોજ્જયિનીં દેવઃ શ્મશાનં ચ વિવેશ હ ।
સ તત્ર ભસ્મનાત્માનમવગુણ્ઠ્ય૧૦૦ વૃષધ્વજઃ । ।૧ ૩૭। ।
- - - -- - - - - - - - -
૮૪ ભૂત્વાષાઢિર્દ્વાપરે ચ (?) । ૮૫ મનુગૃહ્ય - ક । ૮૬ તાનિ ચાયતનાનીહ સર્વાણ્યેવ (?) । ૮૭ ઐશાનં(?) । ૮૮ જનં (?) । ૮૯ ચત્વારઃ - ક. ખ. । ૯૦ દૃષ્ટવા - ખ. । ૯૧ કાંક્ષયા (?) । ૯૨ તથોક્તાસ્તથા - ક. ખ. । ૯૩ તુ - ક. । ૯૪ ઉજ્જયન્યાં, ઉજ્જયની - ક । ૯૫ ઇત્યેવં - ખ । ૯૬ મહાત્મના - ક. ખ. । ૯૭ દેવેશમમરેશ્વરસંયુતઃ - ક. ખ. । ૯૮ જગામત્રિગૃહં - ખ । ૯૯ દ્વિજસત્તમઃ - ક. । ૧૦૦ ભષ્માસાત્મા- નમવગુણ્ઠ્ય - ક ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ઉલ્મુકં વામહસ્તેન ગૃહીત્વા સમુપાવિશત્ ।
તત્ર પ્રથમમાદાય શિષ્યં કૌશિકમીશ્વરઃ । ।૧ ૩૮। ।
જમ્બૂમાર્ગે દ્વિતીયં ચ મથુરાયાં તતોપરમ્ ।
કાન્યકુબ્જે તતશ્ચાન્યમનુગૃહ્ય જગત્પતિઃ

સ્વસિદ્ધાન્તં દદૌ યોગમુવાચેદં ચ લાકુલી

રહસ્યં પરમં હીદં૧૦૨ પઞ્ચાર્થં ઇતિ સંજ્ઞિતમ્૧૦૩ । । 8.167.૧૪૦ । ।
વિપ્રાન્મોચયિતું દત્તો યુષ્મભ્યં મર્ત્ત્યબન્ધનાત્ ।
અનયા દીક્ષયા વિપ્રાન્ પ્રાપયધ્વં પરં પદમ્ ।

નદીતીરેષુ મેધ્યેષુ પુણ્યેષ્વાયતનેષુ ચ ।
શૂન્યાગારેષ્વરણ્યેષુ વાસો વઃ સઙ્ગવર્જિતઃ । । ૧૪૨। ।
વચો ભગવતઃ શ્રુત્વા શિષ્યાઃ પશુપતેઃ સ્વયમ્ ।
યથાજ્ઞપ્તમકુર્વન્ત૧૦૪ સર્વે તે ભવતેજસઃ ।

ધર્મપાદાઙ્કિતે દેશે અવતીર્ણો યતો ભવઃ ।
સ દેશઃ પરમસ્તસ્માન્મહાપુણ્યતમઃ સ્મૃતઃ

આશ્રમો યોગિનાં યત્ર પ્રવૃત્તઃ પાપનાશનઃ ।
અષ્ટાયતનમિત્યેવં સ્થાનમત્ર૧૦૫ મહાત્મનઃ ॥૧૪૫। ।
યદ્૧૦૬ દૃષ્ટવા મનુજા વ્યાસ પ્રાપ્નુવન્તિ પરં પદમ્ ।
કારોહણં શિવસ્થાનં યેભિગચ્છન્તિ માનવાઃ ॥ ૧૪૬। ।
ગર્ભશય્યાભયં તેષાં ન ભવેન્મુનિસત્તમ ।
મહીનર્મદયોર્મધ્યં સહ્યસ્ય ચ યદન્તરમ્ ।

એતત્પશુપતેઃ ક્ષેત્રં પુરાણમૃષિભિઃ સ્તુતમ્

તદાગત્ય નરો વ્યાસ યદ્યપિ સ્યાત્ સુપાપકૃત્ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો૧૦૮ યથેષ્ટાં૧૦૯ પ્રાપ્નુયાદ્ ગતિમ્ ॥ ૧૪૮। ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૦૧ લાગડિઃ - ખ. । ૧૦૨ લીનં - ખ. । ૧૦૩ સંજ્ઞિતઃ - ખ । ૧૦૪ યથાજ્ઞાપ્તમકુર્વન્ત - ક. ખ. । ૧૦૫ સ્થાનં તત્ર - ખ. । ૧૦૬ યં - ક. । ૧૦૭ ઋષિભિષ્ટુતં - ખ. । ૧૦૮ વિમુક્તાત્મા - ખ., વિમુક્તોસૌ - ખ.। ૧૦૯ યથેષ્ટં - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

કારોહણં સ્થાનમતીવ પુણ્યં શૈવાનિ૧૧૦ યત્રાયતનાનિ ધીમન્

ગત્વા નરાસ્તાનિ મહાફલાનિ સંસારગેહં ન પુનર્વિશન્તિ

પુણ્યમાયતનં ચાન્યત્ સપ્તલોકાભિવન્દિતમ્

વારાણસ્યા૧૧૩ મુનિશ્રેષ્ઠ યત્ર સન્નિહિતો હરઃ ।

તત્ર ભાગીરથી પુણ્યા ઉત્તરાં ભજતે દિશમ્ ।
સિદ્ધિક્ષેત્રં૧૧૪ બૃહત્ક્ષેત્રં લોકેષુ ત્રિષુ વિશ્રુતમ્ ॥૧ ૫૧। ।
અવિમુક્તં સ્મૃતં નામ્ના ન વિમુક્તં હરેણ તુ ।
અવિમુક્તેશ્વરં દૃષ્ટ્વા દેવં તત્ર હ્યુમાપતિમ્૧૧૫

ગાણપત્યા ગતિઃ પ્રોક્તા મૃત્યુકાલે મહામુને ।
યત્રાસ્તે ગણપો દ્વારિ વિદ્યુત્કેશો મહાબલઃ

દણ્ડપાણિર્મહાતેજાઃ સમાદેશાત્ સ્વયંભુવઃ ।
તમદૃષ્ટવા ન પશ્યન્તિ દેવદેવેશ્વરં હરમ્ ॥૧ ૫૪। ।
યોગિનોપિ મહાત્માનઃ પુણ્યં તસ્યાપિ દર્શનમ્ ।
દણ્ડપાણિં શુચિર્દૃષ્ટ્વા૧૧૬ હરદત્તવરં૧૧૭ ગણમ્

ઇહ લોકે સુખં પ્રાપ્ય યાન્તિ૧૧૮ તસ્ય સલોકતામ્ ।
યત્ર સિદ્ધા મહાત્માનો યોગૈશ્વર્યબલાન્વિતાઃ । । ૧

છન્નાઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પ્રણમન્તિ સ્વયંભુવમ્ ।
શક્રઃ પિતામહો વિષ્ણુર્ધનેશો વરુણો યમઃ । । ૧

હુતભુક્ પવનઃ સોમઃ સ્વયં ચૈવ દિવાકરઃ ।
તથા સપ્તર્ષયઃ સિદ્ધા ગન્ધર્વાઃ પન્નગાસ્તથા । ।૧૫૮। ।
અવિમુક્તેશ્વરં દેવમર્ચયન્તિ યતવ્રતાઃ ।
તતઃ પુણ્યતમં નાસ્તિ સિદ્ધિક્ષેત્રમિતિ શ્રુતિઃ ॥ ૧ ૫૯। ।
યત્ર જન્તોર્વિપન્નસ્ય મુક્તિઃ સંસારબન્ધનાત્ ।
પ્રસાદાજ્જાયતે શમ્ભોર્ગુહ્યમેતત પરં સ્મૃતમ્ । । 8.167.૧૬૦ । ।
ગઙ્ગા૧૧૯ દક્ષિણતસ્તસ્મિન્નુત્તરેણ વરાણસી

તત્તયો૧૨૧ર્મધ્યતઃ૧૨૨ ક્ષેત્રમવિમુક્તં પિનાકિનઃ । ।૧ ૬ ૧। ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૧૦ શૈલાનિ - ક., શૈલાય - ખ । ૧૧૧ ધીમાન્ - ક. ખ. । ૧૧૨.. નન્દિતમ્ - ખ । ૧૧૩ વારણસી(?) । ૧૧૪ સિદ્ધક્ષેત્રં - ખ. । ૧૧૫ તત્ર દેવમુમાપતિમ્ - ખ. । ૧૧૬ ન્દૃષ્ટ્વા - ક. ખ । ૧૧૭ હરદણ્ડધરં - ખ. । ૧૧૮ યાતિ - ખ । ૧૧૯ ગઙ્ગા (?) । ૧૨૦ વરાણમી (?) । ૧૨૧ તયોઃ (?), તદ્વયોઃ (?) । ૧૨૨ ર્મમ તત્ - ક ।
- - - -- - - - - - - - -

લિઙ્ગે યત્ સ્થાપિતે શમ્ભોઃ પ્રાપ્યતે૧૨૩ ફલમન્યતઃ ।
તત્ સહસ્રગુણં પ્રોક્તમવિમુક્તે નિવેશિતે । । ૧૬૨ । ।
સ્થાપયેદ્વિધિના યોષા૧૨૪ પુમાન્વા વિધિપૂર્વકમ્ ।
સહસ્રં સ્થાપિતં તેન લિઙ્ગાનાં ભવતિ પ્રભોઃ । । ૧૬૩ । ।
ત્ર્યક્ષઃ સ ગણપો ભૂત્વા રુદ્રસાયુજ્યતાં વ્રજેત્ ।
અતઃ કૃત્વા મુનિશ્રેષ્ઠ બ્રહ્માદિત્યપુરસ્સરૈઃ ।
લિઙ્ગાનિ સ્થાપિતાનિ સ્મ સર્વૈસ્તત્ર સુરોત્તમૈઃ । ।૧ ૬૪। ।
તસ્મિન્ ભગવતઃ ક્ષેત્રે કાશિપુર્યામનેકશઃ ।
દૃશ્યન્તેદ્યાપિ૧૨૫ લિઙ્ગાનિ સ્થાપિતાનિ મહાત્મભિઃ । ।૧ ૬ ૫। ।
સ્મરણાદવિમુક્તસ્ય પૃથિવ્યન્તેપિ૧૨૬ સંસ્થિતઃ ।
કલ્મષૈર્મુચ્યતે જન્તુર્મૃતશ્ચ લભતે સુખમ્૧૨૭ ॥૧ ૬

બ્રાહ્મણાસ્તત્ર મુઞ્ચન્તિ વેદતત્ત્વાર્થવેદિનઃ ।
સિદ્ધાઃ પાશુપતા યે ચ૧૨૮ ભવબન્ધમુમુક્ષવઃ । । ૧ ૬૭। ।
પ્રાપ્ય વારાણસીં પુણ્યાં સિદ્ધિક્ષેત્રમનુત્તમમ્

પુનર્નિષ્ક્રાન્તુમન્યત્ર કસ્ય જન્તોર્મતિર્ભવેત્ ।

વેદેષુ ગીયતે વ્યાસ તત્ ક્ષેત્રં શશિમૌલિનઃ ।
દેહિનસ્ત્યજતઃ પ્રાણાન્ મોક્ષસિદ્ધિગતિપ્રદમ્ ॥ ત૬૯। ।
યેવિમુક્તે વસન્તિ સ્મ નરા રુદ્રપરાયણાઃ ।
રુદ્રસ્ય ભવને વ્યાસ તે વસન્તિ ન સંશયઃ । । 8.167.૧૭૦ । ।
તિષ્ઠન્ ગચ્છન્ સ્વપન્ ભુઞ્જન્૧૩૦ કર્મ કુર્વન્ હસન્નપિ ।
યોવિમુક્તં સ્મરેદ્દેહી તસ્ય જન્મભયં કુતઃ । ।૧૭૧ । ।
નાવિમુક્તાત્ પરં ક્ષેત્રં નાવિમુક્તાત્પરં પદમ ।
નાવિમુક્તાત્પરં પુણ્યં નાવિમુક્તાત્પરા ગતિઃ૧૩૧ ।

યા ગતિર્ધ્યાયતો૧૩૨ નિત્યં પરે બ્રહ્મણિ લીયત

સૈવ સંત્યજતઃ પ્રાણાનવિમુક્તે સ્મૃતા૧૩૪ ગતિઃ । ।૧૭૩ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૨૩ પ્રાપ્સ્યતે - ખ. । ૧૨૪ યો વા - ક ખ. । ૧૨૫ દૃશ્યન્ત્યાપિ - ક ખ । ૧૨૬ પૃથિવ્યાન્તેપિ - ખ. । ૧૨૭ શિવમ્ (?) । ૧૫૮ તુ - ખ. । ૧૨૯ સિદ્ધક્ષેત્રમનુત્તમમ્ - ખ. । ૧૩૦ જાગ્રન્ - ખ । ૧૩૧ પરાં ગતિમ્ - ખ. । ૧૩૨ યા ગતિર્ધ્યાનતો - ખ. । ૧૩૩ લીયતે - ક. ખ. । ૧૩૪ ઽમૃતા - ક ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

પુણ્યમુમાપતેઃ સુરવૃષૈર્જુષ્ટં સદા સિદ્ધયે
બહ્માદ્યૈરવિમુક્તમેતદિતિ યત્ સંસેવિતં શાન્તયે ।
યે સેવન્તિ તદીશભક્તિપરમા૧૩૫ મર્ત્યાઃ શમપ્રાપ્તયે
મુક્તાસ્તે ભવસંભવપ્રતિભયાદ્૧૩૬ ગચ્છન્તિ મોક્ષં પરમ્ ॥૧૭૪। ।
પ્રયાગે ચ તપઃક્ષેત્રે દેવસ્યાયતનં મહત્ ।
તદ્૧૩૭ દૃષ્ટ્વા મનુજઃ સમ્યગિષ્ટાં ગતિમવાપ્નુયાત્ ।

નૈમિશે દેવદેવસ્ય૧૩૮ રુદ્રસ્યાયતનં મહત્ ।
દૃષ્ટ્વા પાપવિનિર્મુક્તઃ૧૩૯ સ્વર્ગલોકમવાપ્નુયાત્ ।

ધર્મક્ષેત્રે કુરુક્ષેત્રે સ્થાનં યોગેશ્વરં મહત્
તેન દૃષ્ટેન વિપ્રેન્દ્ર ગાણપત્યમવાપ્નુયાત્

રુદ્રલોકં મૃતશ્ચાસૌ પ્રાપ્નુયાત્ સર્વકામિકમ્ ।
ગયાયામન્યદીશસ્ય સ્થાનં ભગવતઃ શુભમ્ ।

ગધ્રકૂટેશ્વરં નામ્ના સર્વપાપવિમોચનમ ।
ન તં દૃષ્ટ્વા વિમુહ્યન્તિ મૃત્યુકાલે નરોત્તમાઃ ।

તત્ર ભસ્મ સમાલભ્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
દ્વાદશાબ્દવતસ્યાપિ દ્વિજઃ ફલમવાપ્નુયાત્

અન્યદાયતનં પુણ્યં મગધામુ૧૪૦ પિનાકિનઃ ।
નગરે પાટલીપુત્રે નામ્ના પ્રહસિતેશ્વરમ્ । । ૧૮૧ । ।
વાજિમેધમવાપ્નોતિ૧૪૧ અભિગમ્ય તમીશ્વરમ્ ।
મગધાસુ સ્મૃતાન્યષ્ટૌ સ્થાનાનિ શશિમૌલિનઃ॥ ૧૮૨ । ।
શિષ્યૈઃ પરિવૃતો યાનિ બભ્રામ નકુલીશ્વરઃ

યાનિ૧૪૩ દૃષ્ટવા ભવેત્સદ્યઃ પુમાન્ પાપવિવર્જિતઃ

યવનેષુ સ્મૃતં સ્થાનં પુણ્યમન્યદુમાપતેઃ ।
ત્રિપિષ્ટપમવાપ્નોતિ૧૪૪ તન્દૃષ્ટ્વા માનવઃ પ્રભુમ્ ॥૧૮૪। ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૩૫ ભક્તિપરયા - ક । ૧૩૬ ભવસાગરપ્રતિભયાદ્ (?) । ૧૩૭ તત્ - ક. ખ । ૧૩૮ દેવદેવેશં - ક. ખ. । ૧૩૯ પાપૈર્વિનિર્મુક્તઃ - ખ. । ૧૪૦ મગધેષુ (?) । ૧૪૧. .સહસ્રાણિ - ખ. । ૧૪૨ લગુડીશ્વરઃ - ખ. । ૧૪૩ તાનિ - ખ. । ૧૪૪ ત્રિવિષ્ટપમવાપ્નોતિ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

અઙ્ગદેશે પરં પુણ્યં સ્થાનં પ્રોક્તં પિનાકિનઃ ।
હેમચૂડેશ્વરં નામ્ના તં દૃષ્ટ્વા ન વિમુહ્યતિ૧૪૫

ભાગીરથ્યાસ્તતો૧૪૬ વ્યાસ સાગરસ્ય ચ સંગમે ।
બ્રહ્મણા સ્થાપિતં લિઙ્ગં પુણ્યં તત્ર૧૪૭ પિનાકિનઃ

તસ્યાભિગમનાદેવ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
દશાનામશ્વમેધાનાં તં દૃષ્ટ્વા પ્રાપ્નુતે ફલમ્ ॥ ૧

પ્રભાસે શૂલિનં દૃષ્ટ્વા દેહભેદે ગણો ભવેત્ ।
પુષ્કરે શઙ્કરં દૃષ્ટ્વા ન શોચેન્મૃત્યુજન્મની૧૪૮ ॥૧

મહેન્દ્રે ચ નગશ્રેષ્ઠે રુદ્રસ્યાયતનં શુભમ્ ।
અભિગમ્ય નરો વિદ્વાનશ્વમેધફલં લભેત્ ॥૧૮૯। ।
મહાકાલેશ્વરં દેવમુજ્જયિન્યાં૧૪૯ મહાવ્રતઃ ।
અભિગમ્યાપ્નુયાદ્વિદ્વાન્ ગણત્વં ત્રિપુરદ્વિષઃ ।

દ્રિમિચણ્ડેશ્વરં દેવં દૃષ્ટ્વા ત્રાયતિ માનવઃ ।
કુલાન્યુભયતઃ૧૫૦ સપ્ત સર્વયજ્ઞાનિ૧૫૧ ચાપ્નુતે

શંકુકર્ણેશ્વરં દૃષ્ટ્વા ન શોચેન્મરણં નરઃ ।
તથા હિમગિરેઃ શૃઙ્ગે સિદ્ધકિન્નરસેવિતે ॥૧

ડિઙ્ગેશ્વરમિતિ ખ્યાતં રુદ્રસ્યાયતનં મહત્ ।
અભિગમ્ય ચ દૃષ્ટવા ચ તં દેવં જગતઃ પ્રભુમ્ । ।૧

શિવભક્તિપરો વ્યાસ સર્વકામાનવાપ્નુયાત્

મૃતસ્ય ચ ગતિઃ પ્રોક્તા ગાણપત્યં મહાત્મનઃ । ।૧૯૪। ।
સુવર્ણાક્ષે પરં સ્થાનં દેવદેવસ્ય સંસ્મૃતમ્ ।
તદ્ દૃષ્ટવા૧૫૩ મનુજો વ્યાસ૧૫૪ રાજસૂયફલં લભેત્

સપ્તગોદાવરે સ્થાનં દૃષ્ટ્વા પુણ્યં કપર્દિનઃ

અશ્વમેધફલં પ્રાપ્ય સ્વર્ગલોકે વસેન્નરઃ ॥ ૧ ૯૬। ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૪૫ - ન્ન વિમુચ્યતિ - ખ. । ૧૪૬ ન્તતો ખ. । ૧૪૭ તસ્ય પુણ્યં - ખ. । ૧૪૮ મૃત્યુજન્મનિ - ક. ખ. । ૧૪૯ ...મુજ્જયન્યાં - ક. ખ. । ૧૫૦ કુલાનુભયતઃ - ક. ખ., કુલાનુભયજાન્ - ક. ખ.। ૧૫૧ સર્વયજ્ઞાન્સ - ( ?) । ૧૫૨ સર્વકામમવાપ્નુયાત્ - ખ. । ૧૫૩ તં દૃષ્ટ્વા - ક. । ૧૫૪ ભક્ત્યા - ક. । ૧૫૧ કપાર્દિનં - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

સ્થાનં પુણ્યતમં ચાન્યચ્છ્રેષ્ટં જગતિ કીર્તિતમ્ ।
નામ્ના ભદ્રેશ્વરં ખ્યાતં દેવગન્ધર્વસેવિતમ્ । । ૧૯૭। ।
તં વીક્ષ્ય માનવો વ્યાસ સર્વયજ્ઞફલં લભેત્ ।
જન્મપ્રભૃતિ યત્કિઞ્ચિત્ કૃતં કર્માશુભં૧૫૬ મહત્ ॥ ૧ ૯૮। ।
તત્ક્ષણાન્નશ્યતે સર્વં દૃષ્ટ્વા ભદ્રેશ્વરં૧૫૭ હરમ્ ।
યત્ર તત્ર મૃતશ્ચાપિ ગાણપત્યં લભેન્નરઃ ।

ધન્યાસ્તે માનવા વ્યાસ રુદ્રભક્તા મહૌજસઃ ।
યે પ્રપશ્યન્તિ ભદ્રેશં જન્મમૃત્યુભયાપહમ્૧૫૮ ॥8.167.૨ ૦૦ । ।
એકામ્રે ચ વિભોઃ સ્થાનં દૃષ્ટ્વા સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્ ।
વિરજાયાં હરં દૃષ્ટ્વા વાજિમેધમવાપ્નુયાત્ । । ૨૦૧ । ।
નેપાલેષુ ચ દેવેશં દૃષ્ટ્વા પશુપતિં પ્રભુમ્ ।
દશાશ્વમેધાનાપ્નોતિ૧૫૯ રુદ્રલોકં ચ ગચ્છતિ । ।૨ ૦૨ । ।
દેહભેદં ચ સંપ્રાપ્ય પશુત્વાદ્વિપ્રમુચ્યતે

અન્યદ્ધિમગિરૌ સ્થાનં નૈકતુઙ્ગાધિપેશ્વરમ્ ।

દૃષ્ટ્વા તન્ન પુનર્મર્ત્ત્યો૧૬૧ જાયતે મુનિસત્તમ ।
ભક્તાનાં પ્રણતાનાઞ્ચ સર્વકામપ્રદં સ્મૃતમ્ । ।૨

એવમેતાનિ પુણ્યાનિ રુદ્રસ્યાયતનાનિ તે ।
કથિતાનિ મયા વ્યાસ યૈર્ગતિઃ પ્રાપ્યતે શુભા । । ૨૦

ય એતાનિ પઠેદ્વિપ્રઃ પ્રયતાત્મા દિને દિને ।
તસ્ય સાયુજ્યતાં દેવો દદાતિ વૃષભધ્વજઃ । ।૨ ૦

મઙ્ગલ્યં પરમં પુણ્યં મેધ્યં સર્વભયાપહમ્ ।
સ્થાનાનાં કીર્તનં શમ્ભોર્નિત્યં કુર્યાચ્છુચિર્નરઃ । ।૨

- - - -- - - - - - - - -
૧૫૬ કર્મ શુભં - ખ. । ૧૫૭ ભદ્રેશ્વરે (?) । ૧૫૮ ભયાવહમ્ - ક. । ૧૫૯ દશાશ્વમેધાન્પ્રાપ્નોતિ - ક. ટિ. । ૧૬૦ પશુપત્વાદ્વિમુચ્યતે - ક. । ૧૬૧ તન્દૃષ્ટ્વા ન પુનર્મર્ત્યો - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ઇતિ ગિરિવરપુત્રીવિષ્ણુગઙ્ગાધરસ્ય

જગતિ વસતિરેષા સર્વકામપ્રદા તે ।
મુનિવરસુતશિષ્ટા૧૬૩ પાપસંશુદ્ધિકર્ત્રી

વદ કિમપરમન્યદ્ વ્યાસ તુભ્યં વદાનિ૧૬૫ । ।૨

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે શિવાયતનવર્ણને૧૬૬ સપ્તષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ

સૂત ઉવાચ
શ્રુત્વા કથામાયતનાનુબદ્ધાં૨ ચન્દ્રાર્ધબિમ્બા૩ સ્થિતમૌલિનસ્તુ ।
વ્યાસો મુનિસ્તં વચનં બભાષે બ્રહ્માત્મજં બ્રહ્મવિદં મુનીન્દ્રમ્ । । ૧ । ।
ધર્મ્યા૪ સુપુણ્યા ભગવન્ ત્વયૈષા ગુહ્યા કથા મે વિધિવત્ પ્રદિષ્ટા ।
સ્થાનાનિ શમ્ભોર્દયિતાનિ કોન્ય એવં પરિજ્ઞાતુમૃષિઃ૫ સમર્થઃ

ઇચ્છામિ વેત્તું ત્રિપુરં પ્રદગ્ધમેકેષુણા દિવ્યપિનાકધર્ત્રા ।
યથા પુરા ભક્તવરપ્રદેન૬ તન્મે મુને બ્રૂહિ યથાપ્રવૃત્તમ્

પૃષ્ટસ્તથૈવં મુનિના મુનીન્દ્રઃ પ્રશ્નં યથાવત્ કથયઞ્ચકાર ।
દગ્ધં યથા તત્ ત્રિપુરં તથા ત્વં શૃણુષ્વ પુત્રેતિ વચો બ્રુવાણઃ૭ ।

તસ્મિન્ હતે દૈત્યવૃષેન્દ્રસિંહે પુરા હિરણ્યાક્ષસુતે પ્રવીરે ।
ભગ્નેષુ દૈત્યેષુ સદાનવેષુ મયો બભૂવાધૃતિદુઃખતપ્તઃ । ।૫। ।
સ વિશ્વકૃદ્દાનવરાજલક્ષ્મ્યા રત્યેવ હીનો મકરધ્વજોભૂત્ ।
આદાય દૈત્યં સ હિ તારકાક્ષં વિદ્યુત્પ્રભં ચેન્દ્રસમપ્રભાવમ્ ॥૬ । ।
તપશ્ચચારોગ્રમહીનકર્મા૮ દૈત્યૌ ચ તાવન્ધકતુલ્યવીર્યૌ

તે શીતકાલે હિમપર્વતસ્થા ગ્રીષ્મે ચ પઞ્ચજ્વલનાભિતપ્તાઃ । ।૭। ।
વ્યભ્રે પયઃપ્લાવિતભૂમિભાગે ચેરુસ્તપઃ પ્રાવૃષિ ચ પ્રયત્તાઃ

તેષામગાદ્દિવ્યસમાસહસ્સ્રં તથા સુતીવ્રે તપસિ સ્થિતાનામ્ ॥૮ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૧૬૨. સ્ય ચ - ક. । ૧૬૩. શિષ્યા - ક. । ૧૬૪ ... શુદ્ધકર્ત્રી - ક. । ૧૬૫ વદામિ - ખ । ૧૬૬ તીર્થવર્ણને (?) - ખ. । ૧૬૭ અ. ૨૧૫ - ખ ।
૧ વ્યાસ - ક. । ૨ બદ્ધા - ક. ખ. । ૩ બિમ્બ - ક. । ૪ ધર્મા - ખ., બ્રહ્મન્ - ક. । ૫ જ્ઞાતુમૃષે - (?) । ૬ ભક્તિવરપ્રદેન - ક. ખ. । ૭ ભ્યુવાચ - ખ. । ૮ તપશ્ચકારોગ્રમહીનકર્મા - ક. । ૯ કલ્પૌ - ક. ખ । ૧૦ પ્રયત્નાત્ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ચર્માસ્થિશેષા જ્વલનપ્રભાવાસ્તપો૧૧ વિશેષાદ્ દિતિપુત્રસિંહાઃ ।
આદિત્યતેજઃપ્રતિમાનવીરા૧૨ બભૂવુરાદિત્યવપુઃપ્રકાશાઃ ।

પિતામહસ્તાનભિગમ્ય સર્વાન્ પ્રિયં૧૩ બહૂક્ત્વા વચનં બભાષે ।
તપ્તં તપો વો વિગતપ્રમોહા વરં ત્વિદાનીં વૃણુતેતિ હૃષ્ટાઃ૧૪ ।

તં પ્રાઞ્જલિર્ભૂમિનિવિષ્ટજાનુર્મયઃ સુરેશં પ્રણતોભ્યુવાચ ।
અવધ્યતામપ્રતિમં બલઞ્ચ જ્ઞાનં ચ દિવ્યં પરમં સુખં ચ ॥૧

મૃત્યુર્યથા નો૧૫ ન ભવેચ્ચ દેવ વરં પ્રયચ્છૈનમભીપ્સિતં૧૬ નઃ ।
કરોમ્યહં યચ્ચ સુરેશ દુર્ગં ત્રિભિઃ પુરૈર્દિવ્યવિમાનકલ્પૈઃ ।

તન્મે ભવેત્ સર્વસુરૈરગમ્યં સ્વચ્છન્દસંસ્થાનગતિપ્રચારમ્ ।
ઇત્યેવમુક્તો૧૭ દનુજાધિપેન બ્રહ્મા વચસ્તં મયમાબભાષે

દાતું ન શક્યો વર એષ૧૮ તુભ્યં તસ્માત્ પરં૧૯ સાન્તરમેવ ચાન્યમ્

ત્વં પુત્ર યાચસ્વ તતઃ પ્રદાસ્યે ચિન્તા ચ તે મા દનુજાન્યથાભૂત્ ॥૧૪। ।
તતો મયઃ પ્રાહ વચો વિમૂઢો વરો યથા માર્ગિત એવ નોસ્તુ ।
બ્રવીમિ યચ્ચાન્યદહં૨૧ સુરેશ તન્મેર્હસિ ત્વં પ્રદદાતુ મદ્ય ॥ ૧૫। ।
પૂર્ણે સહસ્રે ત્રિપુરં૨૩ સમાનાં સમેષ્યતે હ્યર્ધનિમેષમાત્રમ્

તસ્મિન્ક્ષણે યસ્ત્રિષુ૨૫ સંગતેષુ પુરેષુ દિવ્યેષુ સુરપ્રવીર ।

એકેષુણા તત્૨૬ ત્રિપુરં દહેત સ નો વિનાશી ત્રિપુરસ્ય૨૭ ભૂયાત્ ।
શ્રુત્વા તતસ્તદ્વચનં મયસ્ય બ્રહ્મા વરં તં હૃષિતાન્તરાત્મા ।
પ્રાદાદભીષ્ટં દનુજાધિપાય૨૮ દત્ત્વા ચ તૂર્ણં સ્વપુરે જગામ

તતો મયસ્તત્ત્રિપુરં સસર્જ જગદ્વિધાતેવ પુરાદિકલ્પે ।
અયોમયં તત્પ્રથમં ચકાર તતોપરં રાજતમદ્રિકલ્પમ્

તૃતીયમન્યત્પુરમાશુ હૈમં સસર્જ મેરોરિવ શૃઙ્ગમુચ્ચમ્

સૃષ્ટં તતસ્તત્ત્રિપુરં મયેન સ્વર્ગસ્ય રૂપં પ્રજહાર દિવ્યમ્ ।

- - - -- - - - - - - - -
૧૧ ત્તતો - ક., .. સ્તપો, - ખ.,.. .ત્તપો (?) । ૧૨ પ્રતિમાન્યવીરા - ક. ખ. । ૧૩ પ્રિયાન્ - ક. । ૧૪ હૃષ્ટઃ - ક. ખ । ૧૫ યથાતો - ખ ઽ ૧૬ પ્રયચ્છેત - ક, પ્રયચ્છેત - ખ, પ્રયચ્છૈતદભીપ્સિતં (?) । ૧૭ મુક્તેઃ - ક, ક્તે - ખ. । ૧૮ શક્યામરતા હિ (?) । ૧૯ વરં - ક । ૨૦ મેતત્ - ખ, ચાન્યત્ - ક । ૨૧ મહં - ખ । ૨૨ પ્રદાતુ ? ર । ૨૩ સહસ્રેતુ પુરં - ક ખ. । ૨૪ ચાર્ધનિમેષમાત્રમ્ - ખ. । ૨૫ યઃ સહ - ઘ. । ૨૬ તં - ક. । ૨૭ વિનાશસ્ત્રિપુરસ્ય - ક. । ૨૮ -.ધિપસ્ય (?) । ૨૯ ...મુચ્ચૈ (?) ।
- - - -- - - - - - - - -

દ્વારૈર્મનોજ્ઞૈર્વડભીગવાક્ષૈર્બીથ્યઙ્ગણૈર્હેમમયૈઃ૩૦ સુયુક્તમ્ ।
ચન્દ્રાંશુસંસૃષ્ટતલૈશ્ચ હર્મ્યૈઃ શીતાનિલાહ્લાદસુખપ્રવેશૈઃ૩૧ । ।8.168.૨૦ । ।
મુક્તાપ્રવાલૈર્મણિખણ્ડચિત્રૈ૩૨ રાલમ્બિતૈશ્ચિત્રતડિત્પ્રકાશૈઃ ।
ધ્વજૈર્વિચિત્રૈઃ પવનાવધૂતૈશ્ચલત્પતાકાભિરતીવ રેજે । । ૨૧ । ।
પ્રાસાદપંક્તિસ્થિતરત્નખણ્ડૈ૩૩ ર્મહામણીન્દુદ્યુતિસન્નિકાશૈઃ

સતોરણાભ્યુચ્છ્રિતહર્મ્યપૃષ્ઠૈરલકૃતં તત્ ત્રિપુરં રરાજ । । ૨૨ । ।
સર્વર્તુપુષ્પૈઃ ફલિતૈર્મનોજ્ઞૈર્વૃતં સમન્તાત્તરુભિર્મહોચ્ચૈઃ ।
રમ્યસ્તથોદ્યાનશતૈરુપેતં પ્રભ્રાન્તષટ્પાદમયૂરહંસૈઃ । । ૨૩ । ।
વાપીભિરાક્રાન્તવિહઙ્ગમાભિઃ પ્રફુલ્લનીલોત્પલસંવૃતાભિઃ

દૈત્યાલયં તચ્છુશુભે તથૈવ પ્રનૃત્તકેકાવિહગૈસ્સરોભિઃ૩૬ ॥ ૨૪। ।
તથા નખોદ્ભિન્નપયોધરાભિરાકર્ણરક્તાન્તવિલોચનાભિઃ ।
સવ્રીડમીષચ્ચપલેક્ષિતાભિર્યોષિદ્ભિરાકીર્ણમતીવ રેજે ॥ ૨૫। ।
લૌહં પુરં યત્તદધશ્ચકાર તત્તારકાક્ષાય મયઃ પ્રદત્વા

પુર દ્વિતીયં રજતામયં યદ્વિદ્યુત્પ્રભાયાસુરરાજભર્ત્રે । ।૨૬। ।
હૈમં તૃતીયં સ્વયમેવ દિવ્યં જગ્રાહ રાજા મય આત્મનોર્થે ।
અધિષ્ઠિતં તત્ત્રિપુરં તદાભૂત્સમં ત્રિભિસ્તૈર્દનુરાજસિંહૈઃ

તે સર્વતઃ સ્વઃ૩૮ પ્રભવાન્૩૯ વિજિત્ય૪૦ પ્રિયાસહાયાઃ સહમિત્રભૃત્યૈઃ ।
સુખાનિ તસ્મિન્ વિવિધાન્યવાપુ૪૧ સ્ત્રૈલોક્યચિન્તામવિચિન્તયન્તઃ૪૨ । । ૨૮। ।
તે દર્પમોહપ્રતિબદ્ધરાગા ન્યૂનાનમન્યન્ત બલેન દેવાન્ ।
મત્વા ચ તેષાં પ્રસભં નિપત્ય૪૩ નાનાવિધાશ્ચક્રુરતીવ પીડાઃ ॥૨૯। ।
વનાનિ વૈભ્રાજપુરસ્સરાણિ સંછિન્નવીરુત્કુસુમાનિ ચક્રુઃ ।
વાપીઃ પ્રચક્રુઃ કમલૈર્વિહીના જહ્રુશ્ચ રમ્ભાદિપુરસ્સરાસ્તાઃ ॥8.168.૩ ૦ । ।
સન્ત્રસ્તગાત્રીઃ૪૪ સુરયોષિતસ્તૈરન્યાશ્ચ૪૫ ચક્રુર્મહતીઃ પ્રપીડાઃ ।
તેષામતીતઃ સુમહાનથૈવં પ્રકુર્વતાં દેવવિનાશનાનિ૪૬ । ।૩

- - - -- - - - - - - - -
૩૦ ર્વીથ્યગંનૈર્હેમમયૈઃ - ખ. । ૩૧.. પ્રદેશૈઃ - ખ । ૩૨ દણ્ડચિત્રૈ - ખ । ૩૩ સ્થિરરત્નખણ્ડૈ - ખ. । ૩૪ મણીન્દ્રદ્યુતિસન્નિકાશૈઃ (?) । ૩૫ પ્રસ્ફુલ્લનીલોત્પલસંવૃતાભિઃ - ક । ૩૬ વિહગાપ્સરોભિઃ - ખ.। ૩૭ પ્રદાય(?) । । ૩૮ સર્વસમ્પત્ - ખ. । ૩૯ સ્વપ્રભવાન્ - ક. । ૪૦ વા વિજિત્ય - ક., વાભિલભ્યા - ખ. । ૪૧ ...ન્યથાભૂ - ખ. । ૪૨ સૌખ્યામાવિચિન્તયતઃ - ખ. । ૪૩ ત્વા - ખ, । ૪૪... ગાત્ર્યઃ - ક. । ૪૬ સ્તા અન્યાશ્ચ (?) । ૪૬ વિનાશકાનિ - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

કાલો૪૭ મયં પ્રત્યથ જાતકોપાઃ૪૮ સંગત્ય સર્વે ત્રિદિવૌકસેશાઃ ।
વૃત્તં યથા સર્વમશેષતસ્તન્ન્યવેદયન્નાશુ પિતામહાય ॥૩ ૨। ।
તાનાહ દેવઃ કમલાસનસ્થઃ સર્વાન્સુરેશાન્પરિસાન્ત્વયિત્વા ।
મહાબલાસ્તે ત્રિપુરાસુરેન્દ્રા હન્તું ન૪૯ શક્યા હિ૫૦ બલાદ્ભવદ્ભિઃ । ।૩ ૩ । ।
તસ્માદયં વિષ્ણુરહઞ્ચ યુષ્માન્ પ્રગૃહ્ય શમ્ભું શરણં પ્રયામ ।
ગતિઃ સદા નઃ શશિભૃત્ સુરેશાઃ સ તાન્૫૧ બલાદ્ધંસ્યતિ શૂલપાણિઃ ।

તથેતિ તેપિ પ્રણિપત્ય દેવા બ્રહ્માર્કશક્રાનિલપાવકાદ્યાઃ ।
કૈલાસમાગમ્ય સુરેશ્વરેશં દૃષ્ટવા હરં તુષ્ટુવુરાદૃતાર્થાઃ । ।૩૫। ।
નમસ્ત્રિલોકેશ્વરવન્દિતાય પ્રિયાધરાયામિતવિક્રમાય ।
નમોસ્તુ ચન્દ્રાર્ધજટાકલાપકાન્તિ૫૨ પ્રભોદ્યોતિતશેખરાય ॥૩૬। ।
ત્રૈલોક્યદેવાય નમોસ્તુ નિત્યં પિનાકચાપાય નમસ્તથૈવ ।
નમઃ પ્રદીપ્તાસિપરશ્વધાય ત્રિશૂલહસ્તાય નમોસ્તુ નિત્યમ્

નમો નમો નન્દિવરપ્રદાય જગચ્છરણ્યાય સુરેશ્વરાય ।
નમઃ સદા ભક્તવરપ્રદાય નમોસ્તુ યક્ષેશવરપ્રદાય ।

સ્થિતાય નિત્યં હિમવદ્ગિરીન્દ્રે કૈલાસવાસાય નમસ્સદૈવ ।
નમો વિમુક્તે શનિકેતનાય સ્થિતાય સર્વત્ર ચ તે નમોસ્તુ । । ૩૯। ।
ભસ્માઙ્ગલિપ્તાય કપર્દિને ચ નમોસ્તુ નિત્યં વૃષભસ્થિતાય ।
દિગ્વાસસે શ્વેતવરપ્રદાય સર્વર્દ્ધિયુક્તાય જગદ્વિધાત્રે ॥8.168.૪૦ । ।
હર્યર્કશક્રાગ્નિપિતામહાનાં સ્રષ્ટ્રે નમો દેવ - - -રાય ।
સૂક્ષ્માય નિત્યં પરમેશ્વરાય નિત્યં નમઃ સર્વગતાય ધાત્રે ॥૪૧ । ।
નમઃ પરાયાતિપરે પુમાંસે૫૩ પુરાય ષડ્વિંશકસંજ્ઞિતાય ।
નમોસ્તુ શર્વાય ધનુર્ધરાય સર્વાય૫૪ સર્વપ્રભવાય નિત્યમ્ ॥૪૨। ।
સોમાનિલાર્કજ્વલનામ્બુ૫૫ભૂમિવ્યોમાત્મકાયાદિસૃજે નમોસ્તુ ।
પૂષ્ણો૫૬ નમો દન્તવિનાશનાય૫૭ કામાઙ્ગનાશાય નમોસ્તુ નિત્યમ્ ॥૪૩ । ।
- - - -- - - - - - - - -
૪૭ તતો - ક. ખ. । ૪૮ તે પ્રતિ જાતકોપાઃ - ખ. । ૪૯ હિ - ક. ખ. । ૫૦ ન - ક. ખ. । ૫૧ તં - ખ. । ૫૨ કાન્ત - ખ । ૫૩ પરાય પુંસે (?) । ૫૪ સર્વસ્ય - ક. ખ. । ૫૫ સોમાનલાર્કજ્વ- લનામ્બુ - ક. ખ. । ૫૬ પૂષ્ણે - ક । ૫૭ દન્તવિનાશકાય - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

નમઃ પ્રધાનાય પરાય પુંસે યોગાધિગમ્યાય સદા નમોસ્તુ ।
રૌદ્રાય સૌમ્યાય વપુષ્મતે ચ નમો નમઃ સર્વજગત્સૃજે ચ । ।૪૪। ।
વિદ્યાસૃજે ધર્મસૃજે નમોસ્તુ સ્રષ્ટ્રે નમો યજ્ઞસુરાસુરાણામ્

નમસ્તૃતીયેક્ષણધારિણે ચ નમો નમો નીલશિખણ્ડિને ચ । ।૪૫। ।
નમોસ્તુ નિત્યં પુરુષોત્તમાય શ્મશાનવાસાય નમઃ સદૈવ ।
નમોસ્તુ દૈત્યાન્ધકનાશનાય નમઃ સદા મોહવિનાશનાય ।

તમોવિનાશાય૫૯ નમોસ્તુ નિત્યમજ્ઞાનનાશાય નમોસ્તુ નિત્યમ

નમઃ સદા મોક્ષવરપ્રદાય નમઃ સદાયામૃતસંસ્થિતાય૬૧ ॥૪૭। ।
ભર્ત્રે નમો ભૂમિધરેન્દ્રપુત્ર્યાઃ પિત્રે કુમારસ્ય નમોસ્તુ નિત્યમ્ ।
નમોસ્તુ વિત્તેશવરપ્રદાય નમઃ સદા શુક્રવરપ્રદાય । ।૪૮। ।
બ્રહ્માત્મને બ્રહ્મસૃજે નમોસ્તુ નમો નમો દેવસૃજે૬૨ વિધાત્રે ।
નમોસ્તુ દક્ષામરયજ્ઞહન્ત્રે૬૩ નમોસ્તુ ચણ્ડેશવરપ્રદ્રાય । ।૪૯। ।
યોગેશ્વરાયામરસંસ્તુતાય નમોસ્તુ રુદ્રાય પરાય ધામ્ને ।
હરાથ શર્વાય શિવાય ગોપ્ત્રે નમોસ્તુ ભીમાય ચ શમ્ભવે ચ । ।8.168.૫

ગુણૈર્વિહીનાય ગુણોત્કટાય ગુણેષ્વતીતાય ગુણાસ્થિતાય ।
ગીતાય સાંખ્યે પુરુષાય નિત્યં નમોસ્તુ યોગોપનિષત્સ્થિતાય । ।૫૧ । ।
મહાપુરાણાય પરાત્પરાય સ્થૂલાય સૂક્ષ્માય નમસ્સદૈવ ।
પ્રસાદ્યમાનઃ કુરુ નઃ પ્રસાદં તુષ્ટઃ પરેશાન વરં પ્રયચ્છ ।
શમ્ભુસ્તથૈવં સ્તુવતાં સુરાણાં બ્રહ્મેન્દ્રવિષ્ણ્વર્કપુરઃસરાણામ્ ।

પ્રીતસ્તયા૬૪ સ્તોત્રવિશેષભક્ત્યા જગાદ વાક્યં પરમાદ્ભુતાર્થમ ।
તુષ્ટોસ્મિ દેવા શૃણુતાદ્ય શીઘ્રં સમીહિતં વો યદિ કિઞ્ચિદસ્તિ ।
દાતાસ્મિ સર્વં તદશેષતોદ્ય કિઞ્ચિન્ન યુષ્મભ્યમદેયમસ્તિ ॥૫૩ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ત્રિપુરવધોપક્રમે૬૫ દેવતાવરપ્રદાનં૬૬ નામ અષ્ટષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ

- - - -- - - - - - - - -
૫૮ ધર્મ .. - ખ., સર્વસુરાસુરાણામ્ (?) । ૫૯ મનોનિવાસાય - ક. ખ । ૬૦ ચ તે નમોસ્તુ - ખ । ૬૧ સદૈવામૃતસંસ્થિતાય (?) । ૬૨ વેદસૃજે (?) । ૬૩... પાત્રે - ખ । ૬૪ પ્રીતસ્ત્વયા - ક । ૬૫ ત્રિપુરવધે - ખ. । ૬૬ વરપ્રદાનો - ખ. । ૬૭ ૨૧૬ - ખ ।
- - - -- - - - - - - - -

દેવા ઊચુઃ
બ્રહ્મદત્તવરૈર્દેવ મયાદ્યૈર્દાનવૈસ્ત્રિભિઃ ।
દુર્ગં તત્ત્રિપુરં કૃત્વા બાધ્યામો બલદર્પિતૈઃ । ।૧ । ।
હૃતા અપ્સરસઃ૧ સર્વા ધ્વંસિતાનિ વનાનિ ચ ।
સર્વાન્દેવાન્નિહન્મોદ્ય શ્વો હન્મેતિ ચ તેબ્રુવન્

ન તેષાં નિગ્રહે શક્તો બ્રહ્માપ્યેષ પિતામહઃ ।
વિષ્ણુર્વાપિ મહાદેવ તેન નઃ સુમહદ્ ભયમ્ ।

તદ્ યથા ત્રિપુરં નશ્યેત્ તે ચ સ્યુર્નિહતા યથા ।
તથા કુરુ સુરશ્રેષ્ઠ વરોયન્નઃ પ્રદીયતામ્

ઇતિ વિજ્ઞાપિતઃ શમ્ભુસ્સર્વૈસ્તૈર્હિ સુરોત્તમૈઃ ।
ઇદમાહ મહાતેજાઃ સુરાનાશ્વાસયન્નિવ । । ૫। ।
શતમંશં સુરેશા વૈ ગૃહીત્વા મમ તેજસઃ ।
રુદ્રતેજોમયા ભૂત્વા દાનવાન્ વિનિહંસ્યશ્ચ ।

તતસ્તે પુનરેવેશં પ્રાહુર્વાક્યમિદં સુરાઃ ।
શક્તાઃ સહસ્રમપ્યંશમુદ્વોઢું ન વયં તવ ॥૭। ।
કા નઃ૩ શક્તિઃ સુરેશાન તેજો માહેશ્વરં પરમ્ ।
દ્રષ્ટું ધારયિતું વાપિ પ્રસાદં કુરુ નઃ૪ પ્રભો । ।૮। ।
ન કથઞ્ચિદ્વયં શક્તાસ્તાન્હન્તું દાનવાન્ બલાત્ ।
ભગવન્ સ્વયમેવ ત્વં ત્રિપુરં જહિ શઙ્કર ॥૯ । ।
તેભ્યઃ કિલ વરો દત્તો બ્રહ્મણાનેન૫ શૂલધૃક્ ।
દિવ્યે વર્ષસહસ્રે તુ સમેષ્યતિ પુરત્રયમ્ । । 8.169.૧૦ । ।
નિમેષાર્ધં ક્ષણે તસ્મિન્નેતદ્વસ્ત્રિપુરં બલી ।
સકૃદેકમિષું ક્ષિપ્ત્વા યઃ પ્રધક્ષ્યતિ દાનવાન્ । । ૧૧ । ।
ભવિષ્યતિ સ વો મૃત્યુર્નાન્યથા મરણં હિ વઃ ।
તચ્ચ કર્તું ન શક્તાઃ સ્મઃ પ્રસાદં તેન નઃ કુરુ । ।૧

- - - -- - - - - - - - -
૧ હ્રિતા અપ્સરસઃ - ક. । ૨ સ્તથા - ક. । ૩ તુ - ક- ખ, ૪ કુરુત - ક. ખ । ૫ તેન - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

તતઃ સ ભગવાન્દેવઃ પ્રણતાન્ વૃષભધ્વજઃ ।
પુનરાશ્વાસયન્ પ્રાહ સમુદ્વિગ્નાન્ દિવૌકસઃ । । ૧૩ । ।
યદ્યેવં સુરશાર્દૂલાસ્ત્રિપુરં દુર્ગમં મહત્ ।
ઇષુમેકં સકૃત્ ક્ષિપ્ત્વા પ્રધક્ષ્યે નિમિષે ક્ષણે ।

બ્રહ્મવિષ્ણુપ્રિયાર્થં હિ શક્રસ્યાનુગ્રહાય ચ ।
ત્રિપુરં રથમાસ્થાય હંસ્યામિ સ્વયમેવ તત્ । ।૧

ક્રિયતાં સ રથઃ સજ્જો યમારુહ્ય૬ દિવૌકસઃ ।
ધક્ષ્યામિ ત્રિપુરં દુર્ગમાક્રાન્તં દાનવૈસ્ત્રિભિઃ ॥ ૧ ૬। ।
યાદૃશશ્ચ હિ માં વોઢું શક્તઃ સ્યાત્ સુરપુઙ્ગવાઃ ।
બલવાન્ હિમવત્કલ્પઃ૭ કર્તવ્યસ્તાદૃશો રથઃ ।

તતો દેવાઃ પ્રણમ્યેશં પ્રહૃષ્ટમનસોભવન્ ।
રથં ચ સહિતાઃ સર્વે કલ્પયામાસુરુત્તમમ્ ॥ ૧૮। ।
તતઃ સ ભગવાન્ બ્રહ્મા તથા વિષ્ણુહુતાશનૌ ।
સર્વદેવમયં દિવ્યં ચક્રુસ્તં રથમુત્તમમ્૮ । । ૧

ધાતારં ભાસ્કરં શક્રં પવનં ધનદં યમમ્ ।
વસૂન્ રૂદ્રાઁસ્તથાદિત્યાન્ ગન્ધર્વાનશ્વિનાવપિ । ।8.169.૨

ગરુડાન્ પર્વતાન્નાગાન્ ગુહ્યકાન્સમહોદધીન્ ।
ઋષીઁતુ સિદ્ધાઁસ્તથા યક્ષાન્ ગ્રહાઁ - - - - -

- - - - સિતં કાલં તથા ચૈવ વનસ્પતીન્ ।
દિવસાનિ મુહૂર્તાનિ ક્ષણાન્ કાષ્ઠાલવાઁસ્તથા ॥૨ ૨। ।
અયને ચ ઋતૂન્માસાન્ પક્ષાન્ સંવત્સરાઁસ્તથા

સ્થાવરં જઙ્ગમં યચ્ચ નક્ષત્રાણિ તથૈવ ચ

અષ્ટૌ દેવનિકાયાઁસ્તાન્ રથે તસ્મિન્નકલ્પયન્ ।
કાઁશ્ચિચ્ચક્રદ્વયે ચક્રુઃ પ્રતાપ - - - - - । ।૨૪। ।
- - - શ્ચિદ્રથેચાન્યાન્ યુયુજુઃ સુરપુઙ્ગવાન્ ।
કૃત્વાશ્વાઁશ્ચતુરો વેદાન્ રથે તસ્મિન્ન્યયોજયન્

- - - -- - - - - - - - -
૬ યત્રારુહ્ય - ક. । ૭ હિમવત્તુલ્યઃ - ખ. । ૮ રથત્તમમ્ - ક. । ૯ કાલાન્ - ક., સંવત્સરાણિ ચ - ક, ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

સમ્વત્સરમયં ચક્રં ધનુર્ગિરિમયં તથા ।
જ્યાઞ્ચૈવ૧૦ ધનુષશ્ચક્રુર્દેવ દેવીં જગત્સ્થિતિમ્ । । ૨ ૬। ।
તે તમેવંવિધં૧૧ દેવા રથમગ્ર્યમચીકરન્ ।
સર્વદેવમયં કૃત્વા ગિરિકલ્પં રથોત્તમમ્ । ।૨૭। ।
વિષ્ણુઃ પિતામહોગ્નિશ્ચ પ્રણમ્ય પરમેશ્વરમ્ ।
રથઃ૧૨ સજ્જ ઇતિ૧૩ પ્રાહુર્વિનાશાય સુરદ્વિષામ્ ।

તતઃ સ ભગવાઞ્છમ્ભુઃ સ્તૂયમાનઃ સુરૈસ્ત્રિભિઃ ।
અવૈક્ષત૧૪ રથં દિવ્યં સર્વદેવમયં કૃતમ્ । ।૨૯ । ।
સુકૃતં સાધ્વિતિ પ્રોચ્ય ધનુર્જગ્રાહ તન્મહત્ ।
તત્પ્રગૃહ્ય ધનુર્દીપ્તં સર્વતેજોમયં પરમ્ ।

અધશ્ચોર્ધ્વઞ્ચ સંપ્રેક્ષ્ય તુતોષ ભુવનેશ્વરઃ ।
પિતામહં તતો વીક્ષ્ય પ્રોવાચ વચસાં પતિઃ૧૫॥ ૩૧ । ।
રથ એષ ધનુશ્ચૈતત્૧૬ ત્વયા બ્રહ્મન્ સુકલ્પિતમ્

દગ્ધવ્યં ત્રિપુરં યેન તમિષું શીઘ્રમાનય । । ૩૨ । ।
તતઃ પ્રોવાચ તં બ્રહ્મા પ્રણમ્ય વૃષભધ્વજમ્ ।
રથ એષ કૃતો દેવ ધનુરેતચ્ચ તે મયા । ।૩ ૩ । ।
તમિષું ભગવાનેવ તદ્યોગ્યં કર્તુમર્હતિ ।
તતઃ પાર્શ્વસ્થિતૌ દૃષ્ટ્વા શમ્ભુવિષ્ણુહુતાશનૌ । । ૩૪। ।
દૃષ્ટિપાતેન તૌ દેવૌ સમાહ્વયદરિન્દમઃ ।
તૌ દ્વાવઞ્જલિમાધાય૧૮ સુરેશાનમુપસ્થિતૌ । ।૩ ૫। ।
સ્વયમેવ તતશ્ચક્રે શમ્ભુર્વિષ્ણું શરોત્તમમ્ ।
ઓષધીનાં પતિં સોમં પુંખે તસ્ય ન્યયોજયત્ । । ૩ ૬। ।
શલ્યં ચ પાવકં ચક્રે બ્રહ્માણં સ૧૯ તતોબ્રવીત્ ।
સારથિઃ કો રથે બ્રહ્મઁસ્ત્વયેહ પરિકલ્પિતઃ ॥ ૩૭। ।
તમુવાચ તતો બ્રહ્મા પ્રાઞ્જલિર્જગતઃ પતિમ્ ।
મહ્યં દદાસિ યદ્યાજ્ઞા૨૦મહમેવ હિ સારથિઃ

- - - -- - - - - - - - -
૧૦ જ્યાશ્ચૈવ - ક. । ૧૧ વિધા - ક । ૧૨ રથ - ક. । ૧૩ સજ્જમિતિ - ક । ૧૪ અવેક્ષત - ખ ૧૫ પતિમ્ - ક. ખ. । ૧૬ ધનુશ્ચૈવ - ખ । ૧3 સુકલ્પિતૌ - ખ. । ૧૮ દ્વૌ તાવઞ્જલિમાધાય - ક. ખ. । ૧૯ ચ - ક. ખ. । ૨૦ યદ્યાજ્ઞાં સ્વય - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

પ્રાપ્સ્યે૨૧ કિમપરં દેવ સારથ્યાદધિકં તવ ।
સર્વ શોભનમિત્યુક્ત્વા તતો દેવઃ પિનાકધૃક્

હસ્તે પ્રગૃહ્ય દેવેશમારુરોહ રથોત્તમમ્ ।
રુદ્રપારિષદા૨૨ યે ચ નન્દીશ્વરપુરોગમાઃ

શંકુકર્ણપુરોગાશ્ચ યે ચ ચણ્ડેશ્વરાદયઃ ।
ગણેશ્વરા મહાયોગાસ્ત્ર્યક્ષાઃ પટ્ટિશપાણયઃ । ।૪૧ । ।
નાનાશસ્ત્રપ્રહરણા નાનાયુદ્ધવિશારદાઃ

નાનાભરણવસ્ત્રાશ્ચ૨૪ નાનાવિદ્યાવિશારદાઃ । ।૪૨। ।
વાદયન્તઃ સમં વાદ્યાન્૨૫ ભેરીશંખસ્વનાન્૨૬ બહૂન્ ।
આજગ્મુર્ગણમુખ્યાસ્તે સહસ્રાણિ ચતુર્દ્દશ । ।૪૩ । ।
નાનાવિધાનાં પુષ્પાણામુપરિષ્ટાત્ સહસ્રશઃ ।
નિપેતુર્વૃષ્ટયો મૂર્ધ્નિ રથસ્થસ્ય પિનાકિનઃ । ।૪૪। ।
સ્વયમેવ ચ વાદ્યાનિ વિનેદુઃ સર્વતોદિશમ્ ।
રથે યુક્તાશ્ચ૨૭ તે સર્વે૨૮ દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ

અશક્તા ભારમુદ્વોઢું મુમુહુર્દેવતા૨૯ ભૃશમ્ ।
તતસ્તાન્દેવદેવેશો જ્ઞાત્વા મૂઢાન્ દિવૌકસઃ ।

સહનીયં૩૦ વપુશ્ચક્રે સુરાસ્તે૩૧ મુમુહુસ્તતઃ ।
અથાસ્મિન્નન્તરે વ્યાસ નારદો ભગવાન્મુનિઃ

જગામ ત્રિપુરં શીઘ્રં વિશ્વકર્મદિદૃક્ષયા ।
અથાગતમૃષિં દૃષ્ટ્વા વિશ્વકર્મા મયસ્તદા

સંપૂજ્ય પરયા ભક્ત્યા નનામ મુનિસત્તમમ્ ।
સ દત્ત્વા હ્યાશિષસ્તસ્મૈ વેત્રાસન ઉપાવિશત્૩૨ । ।૪૯। ।
ઉપવિશ્યાસને તસ્મિન્મયમાહ મહામુનિઃ ।
પ્રસાદ્ય દૈવતૈસ્સર્વેરેષ૩૩ દેવો વૃષધ્વજઃ ॥8.169.૫

- - - -- - - - - - - - -
૨૧ પ્રાપ્યે - ક. । ૨૨ રુદ્રાઃપારિષદા - ખ । ૨૩ નાનાયુધવિશારદાઃ - ક. । ૨૪ ચરણવક્ત્રાશ્ચ - ક. । ૨૫ વાદ્યં - ક. । ૨૮૫ શંખભેરીસ્વનાન્ - ખ । ૨૭ રથયુક્તાશ્ચ - ક., રથં યુક્તં ચ - ખ । ૨૮ સર્વે તે - ક. । ૨૯. ર્દેવતા - ક. ખ. ઽ ૩૦ વહનીયં (?) । ૩૧ સુરાશ્ચ - ક. ખ. । ૩૨ મુપાવિશત્ - ક. । ૩૩ દેવતૈસ્સર્વૈરેષ - ક. ખ ।
- - - -- - - - - - - - -

આનીતસ્ત્રિપુરં હન્તુમત્ર યત્સાધુ તત્કુરુ ।
રથં૩૪ દેવમયં૩૫ દિવ્યં૩૬ સમારુહ્ય જગત્પતિઃ

બ્રહ્માણં સારથિં કૃત્વા સ્વયમાયાતિ શઙ્કરઃ ।
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સ તદા દાનવાધિપઃ

તારકાક્ષં સમાહૂય વિદ્યુન્માલિનમેવ ચ ।
તથાન્યાનસુરાન્ ભ્રાતૄન્ બાણનેમિપુરસ્સરાન્ ॥૫૩। ।
નારદેન યદાખ્યાતં૩૭ સર્વમશ્રાવયત્તદા ।
તચ્છ્રુત્વા દૈત્યરાજસ્તુ તારકાક્ષોબ્રવીદિદમ્ ।

ન તવાસ્તિ સમઃ કશ્ચિત્ ત્રૈલોક્યે સુરપુઙ્ગવ

યોધયેન્નિર્ભયો યસ્ત્વાં ચિન્તાં ત્વં મય મા કૃથાઃ ॥૫૫। ।
કિમત્ર ચિન્ત્યતે રાજન્ સર્વેવધ્યા૩૯ યદા વયમ્ ।
કસ્ય તત્ત્રિપુરં હન્તું શક્તિર્વિદ્યેત દાનવ

સંગત્ય દૈવતાસ્સર્વે યદિ યોદ્ધુમિહાગતાઃ ।
પશ્ય તાન્નિહતાનદ્ય૪૦ મયૈવૈકેન દૈત્યપ । ।૫૭। ।
દુર્બલઃ કુરુતે ભેદં દાનં સાન્ત્વમથાપિ વા ।
પ્રણામં જ્યાયસઃ શત્રોર્વયન્તુ બલિનઃ સદા ॥૫૮। ।
દુર્બલસ્ય રિપોર્દણ્ડો બલિના વિજિગીષતા ।
કર્તવ્યો વિક્રમૈણેતિ પ્રાહ શુક્રસ્તદા ગુરુઃ । ।૫૯। ।
તદ્વયં બલિનો દૈત્યા હીનાશ્ચ૪૧ ત્રિદિવૌકસઃ ।
હત્વા દણ્ડેન તાન્ સર્વાન્ સ્થાસ્યામો નિર્વૃતાઃ સુખમ્

તારકાક્ષવચઃ શ્રુત્વા વિદ્યુન્માલી વચોબ્રવીત્ ।
મમાપ્યેતદતીવેષ્ટં૪૩ રાજ્ઞોસ્ય વચનં શુભમ્ । ।૬ ૧ । ।
ન શક્તા યોદ્ધુમસ્માભિર્દેવતા બલવર્જિતાઃ ।
તે ચેદ્યોત્સ્યન્તિ સંમૂઢાઃ પ્રયાસ્યન્તિ તતઃ ક્ષયમ્ ।

- - - -- - - - - - - - -
૩૪ રથે - ક ખ. । ૩૫ દેવમયે - ક. ખ. । ૩૬ દિવ્યે - ક. ખ । ૩૭ યથાખ્યાતં - ક. । ૩૮.. પુઙ્ગવઃ - ક. । ૩૯ સર્વાવધ્યા - ક. ખ. । ૪૦ પશ્યે(શ્યૈ)તાન્નિહતાનદ્ય - ક. ખ. । ૪૧ -..સ્તે - ખ. । ૪૨ તત્ - ક. । ૪૩ પ્યેતદતીવેષ્ટં - ક., વમતીષ્ટં - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

અન્યોન્યન્તુ વયં યુદ્ધાદુપાયં તેષુ યુઞ્જ્મહે ।
યુદ્ધે નૈવ સદા દૈત્યાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ૪૪ જયં પરમ્ ।

અદ્ય હત્વા સુરાન્સર્વાન્ કુરુ રાજ્યં ત્રિવિષ્ટપે ।
ત્રૈલોક્યં નિર્વૃતો ભુંક્ષ્વ ત્વમિન્દ્રો ભવ વિશ્વકૃત્ । ।૬૪। ।
સપ્તલોકેશ્વરં ત્વદ્ય પશ્યામસ્ત્વાં૪૫ પુરન્દરમ્ ।
હિરણ્યકશિપું સ્મૃત્વા હિરણ્યાક્ષં ચ દૈત્યપ૪૬ । ।૬૫। ।
ભોક્તારૌ જગતો રાજ્યં ત્વં પ્રયાહિ તયોર્ગતિમ્ ।
તતઃ શ્રુત્વા મયો વ્યાસ વિદ્યુન્માલિવિભાષિતમ્ ।

નૈતદેવમિતિ પ્રાહ કમ્પયન્નસકૃચ્છિરઃ

યસ્તુલ્યઃ સ્વબલે શત્રુર્હીનો વા દૈત્યપુઙ્ગવાઃ

બલે વા યો ભવેજ્જ્યાયાનેકજાતિવપુર્ધરાઃ

બુધાસ્તસ્મિન્ પ્રયુઞ્જન્તિ તદુપાયચતુષ્ટયમ્ ।

સમા દિવૌકસોસ્માકં બલેનાસુરપુઙ્ગવાઃ ।
તૈર્દેવૈઃ સાર્ધમસ્માકં યુક્તં સામાદિયોજનમ્

ય૪૯ એષ ભગવાનીશઃ સર્વભૂતેશ્વરેશ્વરઃ ।
અસ્માકં દેવતાનાઞ્ચ સ્રષ્ટા હર્તા ચ સ પ્રભુઃ ॥8.169.૭૦ । ।
સ હન્તું સ્વયમાયાતિ ઉપાયસ્તસ્ય કીદૃશઃ

પ્રણામઃ સંશ્રયશ્ચૈવ ગુણોપાયૌ૫૧ કપર્દિનઃ ॥૭૧ । ।
દ્વાવિમૌ૫૨ સાધને તસ્ય પ્રયોજ્યાવિતિ૫૩ મે મતિઃ ।
યદિ કાર્કશ્યમાસ્થાય યોધયામઃ પિનાકિનમ્ । ।૭૨। ।
તસ્ય જિહ્મેક્ષિતેનૈવ નિહતાઃ સ્મ તતોસુરાઃ

બ્રહ્માદ્યાઃ શરણં શમ્ભુમર્દિતા૫૫ યાન્તિ શાન્તયે ॥૭૩ । ।
યોભિયુક્તઃ સ્વયં તેન શરણં તસ્ય કો ભવેત્ ।
યસ્ય સર્વમિદં દૈત્યા બ્રહ્માદિ પ્રથિતં જગત્ । ।૭૪। ।
- - - -- - - - - - - - -
૪૪ પ્રાપ્નુવન્તો - ક. ખ. । ૪૫ પશ્યામસ્ત્વા - ખ. । ૪૬ દૈત્યપમ્ - ક. । ૪૭ ચ્છિરમ્ - ક. । ૪૮ નૈકજાતિવપુર્ધરાઃ - ક । ૪૯ સ - ખ. । ૫૦ સ્વયમાયાત - ક., -. માયાતુમુપાયસ્તસ્ય - ખ. । ૫૧ દ્વાવુપાયૌ (?) । ૫૨ દ્વે ઇમે (?) । ૫૩ પ્રયોજ્યે ઇતિ (?), પ્રયોજ્યમિતિ - ક, । ૫૪ તયાસુરાઃ - ક । ૫૫ ... માર્દિતા - ક. ખ ।
- - - -- - - - - - - - -

અભિધ્યાનાત્ ક્ષણેનૈવ પ્રણશ્યેત ભવેદપિ ।
યો હેતુરપવર્ગસ્ય કારણં જગતશ્ચ યઃ ॥૭૫। ।
કીદૃશં તેન યુદ્ધં નો દેવદેવેન શમ્ભુના ।
કિન્ન વેત્થ શિશુપ્રજ્ઞા૫૬ લોષ્ટુગિર્યો૫૭ર્યદન્તરમ્ । ।૭૬ । ।
ભવન્તો લોષ્ટવો ભૂત્વા ગિરિકલ્પમુમાપતિમ્ ।
ઈપ્સધ્વે૫૮ મોહિતા યુદ્ધે કાલપાશેન યન્ત્રિતાઃ । ।૭૭। ।
અહં ભક્તો મહાદેવં જાને૫૯ તસ્ય બલાન્તરમ્ ।
સ પ્રણામમુપસ્થાસ્યે ન યોત્સ્યે શમ્ભુના સહ ।

યદિ યૂયમપિ પ્રાજ્ઞા મમ શુશ્રૂષવો યદિ ।
મા કૃઢ્વં૬૦ શમ્ભુના યુદ્ધં ગચ્છધ્વં શરણં શિવમ્ ।

તમેવં વાદિનં શ્રુત્વા વિશ્વકર્માણમૂર્જિતમ્ ।
નારદો ભગવાન્ પ્રાહ દાનવાન્તકરં વચઃ ।

વિશ્વકર્મન્ યત્ત્વયેદ૬૧ મુક્ત વિસ્તરશોર્થવત્ ।
સર્વં યુક્તમિદં કિન્તુ કાલોયં નાસ્ય વર્તતે૬૨ । ।૮ ૧ । ।
ભવતાં તત્તપઃ ક્ષીણમૈશ્વર્યં ભુક્તમેવ ચ ।
ક્લીબતામપિ૬૩ કુર્વન્તો યૂયં નક્ષ્યથ૬૪ દાનવાઃ

વૃતઃ સર્વામરૈઃ શમ્ભુર્વધાર્થં૬૫ ભવતામિહ ।
પ્રણતાનપ્યસૌ યુષ્માઁસ્તત્પ્રિયાર્થં નિહંસ્યતિ ।

કથં દનુસુતા ભૂત્વા રાજાનો બલદર્પિતાઃ ।
ભીતા મૃત્યું જિગીષધ્વં કૃપણા ઇવ દાનવાઃ । ।૮૪। ।
પ્રાપ્સ્યથાધિકમૈશ્વર્યં ત્યક્ષ્યથાસૂન્૬૬ રણે યદિ ।
વિના યુદ્ધં વિપન્નાનામશુભા વો ગતિર્ભવેત્ । ।૮૫। ।
અપિ ચેદ્યદિ હન્યેધ્વં૬૭ દેવદેવેન શૂલિના ।
પ્રમથેન્દ્રાસ્તતો૬૮ યૂયં ભવિષ્યથ૬૯ ન સંશયઃ । ।૮૬। ।
- - - -- - - - - - - - -
૫૬ પ્રાજ્ઞા - ક ખ । ૫૭ લેષ્ટુગિર્યો - ખ. । ૫૮ ઈપ્સધ્વ - ક. ખ. । ૫૯ જાનન્ - ખ. ૬૦ કૃથા ( ધ્વં) - ખ । ૬૧ યત્ત્વયા વિશ્વકર્મેદં - ક ખ । ૬૨ સાંપ્રતમ્ (?) - ખ. ૬૩ ક્લીબોનામપિ - ક., ક્લીબાના .. - ખ. । ૬૪ નશત્ - ક ખ । ૬૫ વ્યાસ વધાર્થ - ક. । ૬૬ ત્યક્ષયાસૂન્ - ક. ખ. । ૬૭ હન્યધ્વં - ક. ખ. । ૬૮ મૃતો (તા) - ખ. । ૬૯ ભવિતાસે - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

ગુણં સન્ધિગતં નાસ્તિ યુષ્માકં દેવતૈસ્સહ

વિગ્રહે વો મતિર્યુક્તા સા ચ વ્યક્તા વયં ચ વઃ (?) । ।૮૭। ।
શૌર્યેણ ભવતાં પ્રીતઃ કદાચિદ્ વૃષભધ્વજઃ ।
ભવેદ્વરપ્રદો દૈત્યાઃ શ્રેયાન્૭૧ વસ્તેન વિક્રમઃ ।

કરિષ્યામિ ચ વો રક્ષાં શસ્ત્રાઘાતનિષેધનીમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠત દનોઃ પુત્રા વિજયાય યુયુત્સયા । ।૮૯। ।
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તારકાક્ષો મહાબલઃ ।
વિદ્યુન્માલી ચ દૈત્યેન્દ્રા બાણાદ્યાશ્ચ મહાસુરાઃ ।

કાલપાશાર્દિતા મૂઢાઃ ક્ષીણપુણ્યા ગતાયુષઃ

સાધ્વેતચ્છોભનં પ્રોક્તં નારદેનેતિ તેબ્રુવન્ । ।૯૧ । ।
મયોપિ તદ્વચો બુદધ્વા૭૬ જ્ઞાત્વા નાશમુપસ્થિતમ્ ।
શોભનં નારદેનોક્તમિતિ વાક્યમુવાચ હ ।

નારદોપિ તતો હૃષ્ટો રક્ષાં૭૪ બદ્ધ્વા તુ માયયા ।
યુયુત્સૂનસુરાન્ કૃત્વા યયૌ શર્વરથં પ્રતિ । ।૯૩ । ।
તતસ્તે દાનવાઃ સર્વે યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયાઃ ।
નાનાપ્રહરણોપેતા બભૂવુર્યુદ્ધલિપ્સવઃ । । ૯૪। ।
તરકાક્ષો બલો બાણો વિદ્યુન્માલી ચ દાનવઃ ।
સન્નહ્ય સહિતાઃ સર્વે રાજાનસ્તસ્થુરગ્રતઃ । ।૯૫। ।
અવાદ્યન્ત તતઃ શંખાસ્તૂર્યાણિ ચ સહસ્રશઃ ।
દાનવાનાં બલે ઘોરે કાતરાણાં ભયપ્રદે૭૫ । ।૯

સરથોયમિહાયાતિ અસાવન્યઃ પ્રદૃશ્યતે ।
કથમાગત ઇત્યેવં વચાંસ્યૂચુઃ પરસ્પરમ્ । ।૯૭। ।
- - - -- - - - - - - - -
૭૦ દેવતૈ સહ ક- ખ ૭૧ શ્રેયો - ક ખ. । ૭૨ ગતયુષા - ક । ૭૩ બુદ્ધ્યા - ખ ૭૪ -. દ્દુષ્ટાં - ખ.।
- - - -- - - - - - - - -

વિગતભયવિષાદાસ્ત્રૈપુરા દૈત્યસંઘાઃ
પ્રકુપિતવદનાસ્તે યુદ્ધસજ્જા બભૂવુઃ ।
પ્રહરણવરહસ્તાસ્તં રથં વીક્ષમાણાઃ

પશવ ઇવ મખાગ્નેરન્વગચ્છન્ સમીપમ્ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ત્રિપુરવધેસુરવર્ણને ઊનસપ્તત્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથાભ્યગાત્ પશ્ચિમસાગરસ્ય મૂર્ધ્નિ સ્થિતન્તત્ત્રિપુરં૧ રથોસૌ ।
નાનાપતાકોજ્જ્વલચિત્રમૌલિર્હૈમોપલો૨ મેરુરિવાદ્રિરાજઃ ।

તે વીક્ષ્ય દુર્ગં ત્રિપુરં ગણેશા નન્દીશચણ્ડીશમુખાઃ૩ સુયત્તાઃ ।
નાદં પ્રચક્રુઃ સહિતાઃ પ્રવીરા યુયુત્સવો દાનવરાજસિંહૈઃ

ચણ્ડેશ્વરશ્ચણ્ડવપુર્મહાત્મા જ્વલત્પ્રદીપ્તોગ્રકુઠારપાણિઃ ।
વ્યાદાય વક્ત્રં પુરતઃ સ્થિતોભૂદ્ દેવસ્ય શમ્ભોઃ પ્રમથેન્દ્રવીરઃ ॥૩ । ।
દીપ્તં ત્રિશૂલં પરિગૃહ્ય નન્દી ત્ર્યક્ષઃ પ્રતસ્થે૪ હરતુલ્યવર્ષ્મા

પાર્શ્વે સ્થિતોભૂત્ સ ચ શંકુકર્ણઃ પ્રગૃહ્ય દીપ્તં મુશલં ગજેન્દ્રઃ ।

ભૃઙ્ગિર્હરાત્મા સ ચ વીરભદ્રસ્તથા ગણેન્દ્રાઃ શતશઃ પ્રવીરાઃ ।
વજ્રત્રિશૂલાસિભુશુણ્ડિહસ્તા યુયુત્સવસ્તસ્થુરુપેતહર્ષાઃ । ।૫। ।
સમાગતં તં રથમીક્ષ્ય૬ દૈત્યા યુદ્ધાય નિર્જગ્મુરુપેતમોહાઃ ।
તે તારકાક્ષપ્રમુખાઃ સુવીરા સન્નહ્ય નાનાયુધદીપ્તહસ્તાઃ । ।૬। ।
સાર્ધં ગણેન્દ્રૈઃ સમરં પ્રચક્રુર્દનોઃ સુતાઃ કોપવશં પ્રયાતાઃ ।
દેવોપિ ચન્દ્રાર્ધનિકેતમૌલિઃ૭ શરં ન ચિક્ષેપ પુરં પ્રદગ્ધુમ્

તસ્થૌ તથૈવા૮સકૃદાત્મના ચ પશ્યન્ રણં તદ્ગણદૈત્યપાનામ્ ।
તતઃ સ નન્દી ગણપૈઃ પ્રવીરૈરચીકરદ્યુદ્ધમદીનસત્વૈઃ । ।૮। ।
- - - -- - - - - - - - -
૭૬ વીક્ષ્યમાણાઃ - ક. ખ. । ૭૭ ૨૧૭ - ખ ।
૧ સ્થિતો (ત) સ્તત્રિપુરં - ક. । ૨ મૌલી હેમોપલો - ખ. । ૩ નન્દીગિરિશપ્રમુખા. - ખ । ૪ પ્રતસ્થૌ - ખ. । ૫ વર્મા (ધર્મા?) - ક. । ૬ વીક્ષ્ય રથં - ક. । ૭ .. મૌલી - ક. । ૮ તસ્થોજસા વૈ - ક. । ૯ -..કૃત - ક. ।
- - - -- - - - - - - - -

વિવ્યાધ ભૃઙ્ગિં દશભિઃ પૃષત્કૈર્વિદ્યુત્પ્રભઃ કોપવિરક્તનેત્રઃ ।
ભૃઙ્ગિં સમાસાદ્ય શિલીમુખાસ્તે નાશક્નુવઁસ્તસ્ય રુજં પ્રકર્તુમ્ ॥ ૯। ।
વિદ્યુત્પ્રભં ભૃઙ્ગિરિટિસ્તતોસૌ શૂલેન દીપ્તેન જઘાન પૃષ્ઠે ।
સ તેન શૂલેન હતો જુઘૂર્ણ ત્યક્ત્વા ચ ભૃઙ્ગિં પ્રયયયૌ ભયાર્ત્તઃ

ભગ્નસ્તથાસૌ દિતિજાધિપેશો ભૃઙ્ગિં સમુત્સૃજ્ય ગણેન્દ્રમુખ્યમ્

વિવ્યાધ તીક્ષ્ણૈર્નિશિતૈઃ પૃષત્કૈર્વિનાયકં૧૧ સપ્તભિરંસદેશે ॥ ૧૧ । ।
પુનસ્ત્રિષષ્ટ્યા દશભિશ્ચ ભૂયો વિદ્યુત્પ્રભસ્તં ગજરાજવક્ત્રમ્ ।
જઘાન મર્મસ્વભિલબ્ધલક્ષ્ય૧૨ સ્તતશ્ચુકોપાસ્ય વિનાયકેન્દ્રઃ

સ પુષ્કરાગ્રેણ ગજેન્દ્રસિંહો ગ્રીવાં તદા દૈત્યપતેર્વિવેષ્ટ્ય ।
ઉત્પાટયામાસ શિરઃ શરીરાત પદ્મં હ્રદાન્નાગ ઇવ પ્રમત્તઃ । ।૧

દૈત્યસ્ય કૃત્તં શુશુભે શિરસ્તદ્વિન્ધ્યાચલેન્દ્રપ્રતિમાચ્છરીરાત્ ।
સહંસચક્રાહ્વરુતોપગીતાદ્ હ્રદાન્નવોત્ખાતમિવાશુ પદ્મમ્ ।

તતોપરૌ દૈત્યપતી સુયત્તૌ નેમિર્બલશ્ચાન્ધકતુલ્યકલ્પૌ

ક્રુદ્ધાવુપાગમ્ય હિ શંકુકર્ણં શિલીમુખૈર્વિવ્યધતુર્ગણેન્દ્રમ્ ॥૧૫। ।
તૌ શંકુકર્ણઃ પ્રસભં નિપત્ય છિન્નધ્વજાશ્વૌ વિરથૌ ચકાર ।
અન્યૌ સમારુહ્ય રથૌ પુનુસ્તૌ ભૂયસ્સમાગમ્ય ગણપ્રવીરમ્ ।

તં જઘ્નતુર્નૈકવિધઃ પૃષત્કૈર્વજ્રાભિઘાતપ્રતિમૈસ્સુતીક્ષ્ણૈઃ ।
ક્રુદ્ધસ્તદા સ પ્રસભં ગણેન્દ્રસ્તૌ૧૪ દૈત્યરાજૌ સુચિરં નિરીક્ષ્ય

દીપ્તેન હત્વા મુશલેન વીરૌ સંપ્રેષયામાસ પુરં યમસ્ય ।
અન્યે ચ દૈત્યાસ્ત્રિપુરાધિવાસાઃ ક્રુદ્ધા વિનિષ્ક્રમ્ય ગણેન્દ્રસિંહૈઃ

નારાચચક્રાસિકુઠારહસ્તા ઘોરં મહદ્યુદ્ધમતીવ ચક્રુઃ ।
દૈત્યાધિપાસ્તે હરતુલ્યકલ્પૈર્ગણેશ્વરૈઃ પ્રાપ્તશિવપ્રસાદૈઃ । । ૧૯। ।
હતા બભૂવુર્હિ ગતાસવસ્તુ૧૫ મૃગા યથા કેસરિભિર્વનાન્તે ।
પ્રભ્રષ્ટનાનાયુધવસ્ત્ર૧૬હારાશ્છિન્નૈર્ભુજૈશ્શોણિતમુદ્વહન્તઃ૧૭ ॥8.170.૨ ૦ । ।
વજ્રાહતા ૧૮ - - - - - - - પેતુઃ સમુદ્રે ગિરિશૃઙ્ગકલ્પાઃ ।
શ્રુત્વાથદૈત્યૌ બલનેમિસંજ્ઞૌ તૌ શકુકર્ણેન હતૌ પ્રસહ્ય ।

- - - -- - - - - - - - -
૧૦ ગજેન્દ્રમુખ્યમ્ - ક. । ૧૧ વિનાયકૈઃ - ક. । ૧૨. લક્ષ - ક. ખ. । ૧૩ .. વીર્યૌ - ખ. । ૧૪ નિપત્ય તૌ (?) - ક. । ૧૫ ગતાશયોસ્તુ - ક., ગતાસવાંસ્તુ - ખ. । ૧૬ ચક્ર - ક. । ૧૭ .. મુદ્વમત્તઃ - ખ. । ૧૮ વૃષ્ટ્યાહતા - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

પુરાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય સ તારકાક્ષઃ ક્રુદ્ધો ગણેન્દ્રં સ્વયમભ્યધાવત્ ।
તં શંકુકર્ણો દિતિજાધિપેશં૧૯ મુઞ્ચન્તમુગ્રં શરવર્ષમાશુ । ।૨૨ । ।
ભલ્લેન દૈત્યં ગિરિસન્નિકાશં૨૦ જઘાન મૂર્ધ્નિ પ્રસભં ગણેશઃ ।
નિપત્ય કિઞ્ચિન્નિહતઃ સ તેન ભલ્લેન દૈત્યાધિપતિર્મુમોહ । ।૨૩ । ।
પ્રોત્થાય તૂર્ણં સ હિ તારકાક્ષશ્ચિક્ષેપ તસ્મૈ ગણપાય ચક્રમ્ ।
ક્રુદ્ધસ્તતોસાવભવદ્ ગણેન્દ્રસ્તં તારકાક્ષં સ હિ શંકુકર્ણઃ ।

નિપાત્ય૨૧ મુષ્ટ્યા પ્રજઘાન મૂર્ધ્નિ સમાહતઃ સોપિ જગામ કૃચ્છ્રમ્ ।
જુઘૂર્ણ બભ્રામ મુમોહ તસ્થૌ પપાત તત્યાજ વરાયુધઞ્ચ । ।૨૫। ।
મુમોચ૨૨ રોષં વિરરાવ તીવ્રં મમાર પશ્ચાદસુવિપ્રમુક્તઃ

દૃષ્ટવા વિપન્નં દિતિજાધિપેન્દ્રં પ્રગૃહ્ય દૈત્યા ભવનં મયસ્ય ॥૨૬। ।
ગત્વા નિવેદ્યાસુરરાજભર્ત્રે નાદાન્ પ્રચક્રુર્વિવિધૈર્વિલાપૈઃ ।
તતો મયસ્તાન્૨૪ રુદતો૨૫ સુરેશાનાશ્વાસયન્૨૬ પ્રાહ વચોસુરેશઃ૨૭ ।

સૃષ્ટં મયા વોમૃતમેતદાસ્તે તેનૈનમુત્થાપયતાશુ દૈત્યાઃ ।
તતો ગૃહીત્વામૃતમુત્તમં તદ્ દૈત્યાધિપં દૈત્યવૃષાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ । ।૨૮। ।
ચક્રુઃ સજીવં હિ યથા પુરાણં મયં પ્રણેમુશ્ચ મુહુઃ શિરોભિઃ ।
સ તારકાક્ષસ્તત આશુ ભૂયો યુયુત્સયા યુદ્ધપથં જગામ ॥૨૯। ।
આયાન્તમાલક્ષ્ય પિતામહસ્તં૨૮ પૂર્વં મૃતં જીવિતમાશુ ભૂયઃ ।
પ્રોવાચ વાક્યં સ સુરાસુરેશં નિવેદયન્ વામકરેણ દૈત્યમ્ । ।8.170.૩ ૦ । ।
હતોપ્યયં શઙ્કર તારકાક્ષઃ કૃતો મયેનાશુ સજીવ એવ ।
તસ્યાસ્તિ૨૯ દેવામૃતમુત્તમં હિ તેનાસુરાન્ જીવયતેસુરેન્દ્રઃ ॥૩

દોષો મહાનેષ સુરેન્દ્રહેતો૩૦ર્મતાન્મૃતાન્ જીવયતે યદાજૌ

તતોમૃતં તન્મયસંસ્થમાશુ પ્રધ્યાનમાત્રેણ૩૩ જહાર શમ્ભુઃ । ।૩ ૨ । ।
પિતામહસ્તં પુનરેવ હૃષ્ટઃ પિનાકિનં પ્રાહ વચઃ પ્રણમ્ય ।
દૃષ્ટં મયા યુદ્ધમિદં ગણાનાં દૈત્યાધિપૈઃ સાર્ધમહીનસત્વૈઃ૩૩ । ।૩

- - - -- - - - - - - - -
૧૯ દિતિજાધિપેશો - ક, શ - ખ । ૨૦ સન્નિકાશ - -ન-. । ૨૧ નિપત્ય - ખ. । ૨૨ મુભોહ - ક. । ૨૩ વિપ્રમુક્તં - ક. ખ., વિપ્રયુક્તઃ (?) । ૨૮ સ સુપ્તાન - ખ. । ૨૫ પ્રયતઃ - ખ. । ૨૬ નામ્ના મયં - ખ. । ૨૭ -..ન્દ્ર. - ખ. । ૨૮ પિતામહન્તં - ક. । ૨૦, તત્રાસ્તિ - ખ. । ૩૦ વૃષેન્દ્રકેતો (?) । ૩૧ સદાસૌ - ક., યદાસૌ - ખ. । ૩૨ સંકલ્પમાત્રેણ (?) । ૩૩. મદીનસત્વૈઃ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

દિવ્યં સહસ્રં વિગતં સમાનાં ક્ષયં ન ચૈતત્ ત્રિપુરં જગામ ।
ક્ષિપસ્વ દીપ્તં તમિષું સુરેશ પ્રયાન્તુ નાશં સુરવિદ્વિષસ્તે । । ૩૪। ।
પૂર્ણે સહસ્રે ત્રિપુરં સમેત્ય પુનર્વિપર્યસ્તમભૂત્ સુરેશ ।
ક્ષિપ્તસ્ત્વયેષુર્ન ચ દેવદેવ યોગેન કિં વા તવ દેવનાથ । । ૩ ૫। ।
સંકલ્પમાત્રાદિદમેતિ નાશં દૈત્યાધિવાસં ત્રિપુરં તવેશ ।
યદિ ત્વહં માનયિતવ્ય ઈશ૩૪ વિમુઞ્ચ શીઘ્રં૩૫ ત્રિપુરે૩૬ શરં તમ્ । ।૩

વિજ્ઞપ્ત૩૭ એવં ચતુરાનનેન પ્રતીપમાલીઢમનઙ્ગહન્તા ।
કૃત્વા ધનુસ્તદ્બલવદ્વિકૃષ્ય યુયોજ દીપ્તં તમિષું પિનાકે૩૮ ॥૩૭। ।
સંકલ્પમાત્રેણ તદા સ તાનિ પુરાણિ દેવસ્સહિતાનિ ત્રીણિ ।
ચક્રે જગત્સૃષ્ટિવિનાશકર્તા જગચ્ચ નિષ્પન્દમભૂત્તદાશુ । । ૩૮ । ।
વિષ્ણ્વાત્મકં પાવકસોમપુંખં ત્રૈલોક્યસંહાર ઇવ પ્રદીપ્તમ્ ।
ચિક્ષેપ દેવસ્તમિષું તદોગ્રં ક્ષિપ્ત્વા ચ કષ્ટં ધિગિતીતિ ચાહ । ।૩ ૯। ।
નન્દી સમાગમ્ય તતો મહેશં પ્રોવાચ વાક્યં કિમિતિ પ્રણમ્ય ।
નન્દીશ્વરં તં ભગવાનુવાચ મયસ્ય ભક્તસ્ય શુભં ચિકીર્ષુઃ । ।8.170.૪૦ । ।
નન્દીશ ભક્તો મમ વિશ્વકર્મા દહેત્ પુરં તસ્ય યથા ન વહ્નિઃ ।
તથાનલં સોમહરી ચ દેવૌ મમાજ્ઞયા ગચ્છ નિવારયસ્વ ॥૪૧ । ।
નન્દી પ્રગૃહ્યાથ સુરેશ્વરાજ્ઞાં તૂર્ણં યયૌ વિશ્વકૃતઃ પુરં તત્ ।
- - - - - - તુલ્યવેગો જ્યોતિષ્મતઃ પૂર્વતરં જગામ । ।૪૨ । ।
દૃષ્ટ્વા મયં તત્ર સ દાનવેશં૩૯ મૂર્ધ્ના નતાઙ્ગં વૃષભધ્વજસ્ય ।
મૃત્યોર્ભયાર્ત્તં શરણાર્થિનં ચ નન્દી સમાશ્વાસયદીશભક્તમ્

ભયં કૃથા મા મય રક્ષિતસ્ત્વં ભક્ત્યા ભવેનેતિ વચોભ્યુવાચ ।
નન્દીશ્વરં દાનવરાટ્ સ દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા પ્રિયં તચ્છિવસંપ્રસાદમ્ ।

યથૈવ રુદ્રાય નનામ મૂર્ધ્ના ચક્રે પ્રણામં સ તથૈવ તસ્ય ।
અથાગ્નિરાગાત્૪૦ ત્રિપુરં દિધક્ષન્ પ્રદીપયિત્વા સકલં સમન્તાત્ । ।૪૫। ।
- - - -- - - - - - - - -
૩૪ માનયિતવ્યમીશ - ખ. । ૩૫ .મસ્ત્રં - ક, માત્રં - ખ । ૩૬ ત્રિપુરં - ક ખ. । ૩૭ વિજ્ઞાપ્ત - ક. । ૩૮ પિનાકિ ( કી) - ખ. । ૩૯ દાનવેશ - ક દાનવેન્દ્ર - ખ. । ૪૦ યથાગ્નિરાગાત - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -

સંવર્ત્તવહ્નિપ્રતિમો યુગાન્તે જગત્ પ્રસંહર્ત્તુમિવ પ્રદીપ્તઃ

તમાગતં વિશ્વકૃતો નિવાસં વિષ્ણ્વિન્દુયુક્તં જ્વલનં સ નન્દી ।
દગ્ધવ્યમેતન્ન હુતાશનેતિ વચોભ્યુવાચાશુ વિભોર્નિયોગાત્ । ।૪૬ । ।
તતઃ સ૪૨ વહ્નિસ્તમુવાચ દેવં કસ્માન્ન દગ્ધવ્યમિદં૪૩ મયેતિ ।
નન્દી હુતાશં સ તતોભ્યુવાચ મયોત્ર તિષ્ઠત્યમરેશભક્તઃ ।

તં વહ્નિરાહાસુરરાજમાશુ તૂર્ણં વિનિર્ગચ્છ૪૪ મયેતિ વાક્યમ્ ।
હૈમં ગૃહીત્વા સ મહેશલિઙ્ગં પુરાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય મયોસુરેન્દ્રઃ । ।૪૮। ।
પાતાલમાશુ પ્રવિવેશ હૃષ્ટઃ કુર્વન્નમસ્કારમુમાપ્રિયસ્ય ।
નન્દીશ્વરઃ સોપિ સુરેશપાર્શ્વમાગમ્ય ચાખ્યાય૪૫ ચ સંસ્થિતોભૂત્

તતઃ પ્રદીપ્તં ત્રિપુરં બભૂવ વિશ્લિષ્ટયન્ત્રાર્ગલનષ્ટવેશ્મ ।
નૈકાસુરામુક્તમહોગ્રનાદં૪૬ વિત્રસ્તદૈત્યેન્દ્રવધૂજનાઢ્યમ્ ।

વાતાયને હર્મ્યવિમાનસંસ્થાશ્ચન્દ્રાનનાઃ પીનપયોધરાઢ્યાઃ ।
પર્યઙ્કસુપ્તા મદવિહ્વલાક્ષ્યો માર્ગં પ્રિયાણાં મુહુરીક્ષમાણાઃ૪૭ । ।૫૧ । ।
વિલોચનૈસ્તામ્રનિભાઙ્ગરાગૈઃ૪૮ શ્યામાવદાતા જઘનૈર્વિશાલૈઃ ।
દૈત્યાઙ્ગનાઃ સ્વં૪૯ દદૃશુઃ પ્રદીપ્તમાલિઙ્ગ્યમાનાઃ શરપાવકેન । ।૫૨। ।
પ્રાસાદસંસ્થાઃ પ્રયયુર્ભયાર્ત્તાસ્ત્રાસેન કિન્નર્ય ઇવાચલસ્થાઃ ।
પ્રિયાનથોદ્વીક્ષ્ય૫૦ સમાગતાઁસ્તાન્ મોહં સમાલિઙ્ગ્ય ભૃશં વિજગ્મુઃ

પ્રિયા ગૃહીત્વા દિતિજાસ્તતસ્તે પ્રનષ્ટકામાસ્તરસા૫૧ભિજગ્મુઃ ।
નિષ્ક્રાન્તમાત્રાશ્શિવશક્તિમૂઢાઃ૫૨ પેતુઃ સમુદ્રે બલવિપ્રયુક્તાઃ

દૈત્યાન્ સમુદ્રે પતિતાઁસ્તતસ્તાન્ મત્સ્યા મહાન્તો ગિરિસન્નિકાશાઃ ।
તીવ્રાશ્ચ નક્રા મકરાશ્ચ ઘોરાઃ સંજગ્રસુર્નષ્ટબલાન્ વિમૂઢાન્ । ।૫૫। ।
જલેચરેન્દ્રાસ્ત્વપરે મહાન્તસ્સંછિન્નહારાઃ પતિતાઃ સ્ત્રિયસ્તાઃ ।
હીનાઃ પ્રિયૈર્ભક્ષયિતું પ્રવૃત્તાઃ કરાલદંષ્ટ્રા વિવૃતાનનાશ્ચ । । ૫

તા ભક્ષ્યમાણાઃ પતિતાસ્તરુણ્ય પ્રિયાન્સરોષં બહુશો નિરીક્ષ્ય ।
રુજા મહત્યા પરિખિદ્યમાનાઃ સંચુક્રુશુર્દીનતરં યુવત્યઃ । ।૫૭। ।
- - - -- - - - - - - - -
૪૧ પ્રદીપ્તં - ક । ૪૨ તતસ્તુ - ખ । ૪૩ હન્તવ્યમિદં - ક. ખ. । ૪૪ વિનિર્ગમ્ય - ખ. । ૪૫ સંરવ્યાય - ખ. । ૪૬ નૈતાસુરોન્મુક્તમહોગ્રનાદ ખ । ૪૭ મુહુરીક્ષ્યમાણાઃ- ક. ખ. । ૪૮ .. નિતાઙ્ગરાગૈઃ - ક.,.. .નિભાન્તરાગૈઃ - ખ.। ૪૯ સં - ક. ખ । ૫૦ પ્રિયાનથાવીક્ષ્ય - ખ. । ૫૧ પ્રનષ્ટકોપાસ્તરસા - ક. । ૫૨ ચ્છિવશક્તિમૂઢાઃ - ક.।
- - - -- - - - - - - - -

તાસાં તદા દૈત્યવિલાસિનીનાં રેજે ભૃશં ક્રોધનિરીક્ષિતં તત્ ।
રતાવસાને પરિખેદિતાનાં પ્રિયૈરિવાન્યામભિગન્તુકામૈઃ ।

સર્વે તતો દૈત્યવૃષાઃ૫૩ સભાર્યાઃ પ્રદહ્યમાનાસ્ત્રિપુરાનલેન ।
મગ્નાઃ૫૪ સમુદ્રે મકરૈર્વિભિન્ના ગતાસવો મૃત્યુવશં પ્રજગ્મુઃ । ।૫

શરશ્ચ સોગ્નીન્દુજનાર્દનાત્મા૫૫ પ્રદહ્ય કૃત્સ્નં ત્રિપુરં પુરં તત્ ।
ક્ષિપ્ત્વા સમુદ્રે સ્મ શમં૫૬ પ્રયાતં૫૭ શશામ શમ્ભોશ્ચ કરં જગામ ॥8.170.૬૦ । ।
દૈત્યૈર્હતૈસ્તૈસ્ત્રિપુરે ચ દગ્ધે૫૮ દેવાન્ રથસ્થાન્ પુનરેવ દેવઃ ।
પૂર્વં યથા દિવ્યશરીરયુક્તાન્૫૯ ચકાર સૃષ્ટિપ્રલયાદિહેતુઃ ॥૬૧ । ।
બ્રહ્માદયસ્તે ત્રિદિવૌકસેશા નેમુર્વચશ્ચેદમથોચુરીશમ્ ।
કૃતં ત્વયેદં ભગવન્નશક્યં શુભં મહદ્રૌદ્રતરં ચ કર્મ । ।૬૨। ।
દૈત્યા હતાસ્તત્ત્રિપુરં પ્રદગ્ધં શાન્તિઃ કૃતા નઃ સ્મ૬૦ સુરાસુરેશ ।
નમોસ્તુ સર્વત્ર સદા સ્થિતાય સ્રષ્ટ્રે સુરાણાં પરમેશ૬૧ તુભ્યમ્ ।
નિત્યં નવિજ્ઞાતગમક્રિયાય નમો નમઃ સર્વગતાય તુભ્યમ્ ॥૬૩ । ।
તાનાહ દેવઃ સ૬૨ તદા સુરેન્દ્રાન્ બ્રહ્માર્કવિષ્ણ્વિન્દ્રધનેશ્વરાદ્યાન્ ।
સદૈવ યૂયં પ્રતિપાલનીયા રક્ષ્યાશ્ચ દેવાઃ સુતવન્મયૈવ ।

પૂર્ણાભિલાષા હતવિદ્વિષશ્ચ પ્રયાત હૃષ્ટાઃ સ્વનિવેશનાનિ ।
દેવાસ્તતો દેવવરં પ્રણમ્ય જગ્મુઃ સ્વકીયાનિ નિવેશનાનિ । । ૬૫ । ।
દેવોપિ સિદ્ધૈરભિવન્દ્યમાનઃ કૈલાસશૃઙ્ગં સહિતો ગણેન્દ્રૈઃ ।
ચણ્ડેશનન્દીશ્વરવીરભદ્રૈર્જગામ કર્તા જગતસ્ત્રિનેત્રઃ । । ૬ ૬। ।
ઇતિ કથિતમસહ્યં દેવદેવસ્ય કર્મ
ત્રિપુરદહનસંજ્ઞં વ્યાસ તુભ્યં મયૈતત્ ।
મનુજ ઇદમધીતે યઃ શુચિઃ શર્વભક્તઃ
સ ભવતિ ગતપાપઃ સ્વર્ગભાગ્ દેવજન્મા ॥ ૬૭। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ત્રિપુરવધે સપ્તત્યધિકશતતમોધ્યાયઃ

- - - -- - - - - - - - -
૫૩ દૈત્યવરાઃ - ખ । ૫૪ ... ભગ્ના - ક. । ૫૫ સોગ્નીન્દ્રજનાર્દનાત્મા - ક. । ૫૬ શમં (?) । ૫૭ પ્રયાતઃ (?) । ૫૨ પ્રદગ્ધે - ક. । ૫૯ શરીરધારીન્ - ક. । ૬૦ ..સ્સ - ક. । ૬૧ પ્રમથેશ - ખ. । ૬૨ સ્મ - ક. । ૬૩ સમાપ્તં ત્રિપુરવધમિતિ - ખ. ।
- - - -- - - - - - - - -