સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.16

[હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અનુ પૂર્વવર્તી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૧૪૧ - ૧૫૦)] । [હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અત્w આગામી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૧૬૧ - ૧૭૦)]
સનત્કુમાર ઉવાચ
વર્તમાનેન્ધકે યુદ્ધે વિદ્રવત્સુ ગણેષુ ચ ।
ત્રિદશાધિપતિં શક્રમિત્યુવાચ પિતામહઃ । । ૧ ॥
વિમુખાન્પશ્ય ભદ્રન્તે પ્રમથાનમરધિપ ।
કાલ્યમાનાન્ રણે ઘોરૈર્દાનવૈરન્ધકેન૧

નિહતાન્નિહતાનેષ પ્રથમૈર્દાનવાન્ યુધિ ।
શુક્ર ઉજ્જીવયન્નાસ્તે સસ્યાનિ૨ જલદો૩ યથા । ।૩ । ।
અસૌ વિકૃષ્ટચાપશ્ચ સેન્દ્રાયુધઘનોપમઃ ।
સૃજતીષુમયં વર્ષમન્ધકઃ ક્ષપયન્ રિપૂન્ ॥૪। ।
- - -- - - -- - -
૧ ઘોરે દાનવૈરન્ધકેન (?) । ૨ સસ્યં હિ - ખ., સસ્યં હ્ય - ક. । ૩ તોયદો - ખ., મ્બુમુચો - ક. ।
- - -- - - -- - -
785
પ્રમથાભ્યર્દનં હ્યેતદહિતં હ્યયશસ્કરમ્ ।
ક્ષમમાણા હ્યતિષ્ઠધ્વં કસ્માદેતત્ પરાજયમ્ । । ૫। ।
જિત્વા હ્યેષ ગણન્સર્વાનન્ધકો દાનવેશ્વરઃ૪ ।
અસ્માકમપિ૫ મૂલાનિ નિર્મૂલાનિ કરિષ્યતિ । । ૬। ।
તદ્યાવદેષ નો બાણૈઃ પ્રમથાન્નયતિ ક્ષયમ્ ।
તાવદેવ વયં પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણામ કૃત્તિવાસસઃ । ।૭॥
એવં તવ ચ કાર્યાર્થઃ સેત્સ્યતે દેવતાધિપ ।
રુદ્રસ્ય ચ કૃતં હ્યેવં ભવિષ્યતિ મહત્ પ્રિયમ્ । ।૮। ।
સ્વયમ્ભુવચનં શ્રુત્વા બલવૃત્રનિબર્હણઃ ।
યુક્તમેતદિતિ પ્રોચ્ય સુરાન્ સુરપતિર્જગૌ । । ૯। ।
ગૃહીતવર્મશસ્ત્રાસ્ત્રાઃ શીઘ્રં શીઘ્રપરાક્રમાઃ ।
સાહાય્યં કરવામાદ્ય૬ ગણાનાં યુધ્યતાં રણે । । 8.151.૧૦ । ।
તતો નારાયણાનન્તૌ૭ નરેન્દ્રૌ ચન્દ્ર૮ એવ ચ ।
સ્વયમ્ભુરનલો વાયુઃ સૂર્યો ધનદ એવ ચ । । ૧૧ । ।
પૂષાર્યમા ભગો મિત્રો યમશ્ચ રવિનન્દનઃ ।
અંશ૯સ્ત્વષ્ટા જયશ્ચૈવ જયન્તશ્ચૈવ શક્રજઃ । । ૧ ૨। ।
મરુતો વસવઃ સાધ્યાસ્તથાશ્વિગરુડોરગાઃ ।
તુષિતાશ્ચૈવ લેખાશ્ચ વિશ્વેદેવાશ્ચ ગુહ્યકાઃ । । ૧૩ ॥
ગન્ધર્વાશ્ચૈવ યક્ષાશ્ચ૧૦ યે ચાન્યે દેવપક્ષિણઃ ।
તે સર્વે વાતરન્ યુદ્ધે૧૧ હન્તુકામાસ્તથાન્ધકમ્

અથ દુન્દુભિશબ્દાશ્ચ સિંહનાદાશ્ચ ભૈરવાઃ ।
બભૂવુર્દેવસૈન્યેષુ પ્રમથાનાં પ્રિયંકરાઃ । । ૧ ૫॥
દેવૈઃ પતદ્ભિસ્તત્સૈન્યં દાનવાનાં વિલોડિતમ્ ।
પ્રભૂતમીનં ક્ષીણામ્બુ રાજહંસૈર્યથા સરઃ ॥૧ ૬। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૪ દાનવૈસ્સહ - ક. ખ. । ૫ યુષ્માકમપિ - ખ. । ૬ કુર્મ દેવસ્ય - ક. ખ । ૭ નારાયણોનન્તો (?) । ૮ નરેન્દ્રચન્દ્ર (?) । ૯ અંશુ - ખ. । ૧૦ યોદ્ધુકામાશ્ચ - ખ. । ૧૧ .. વતરન્ યુદ્ધે - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
786
તતો હલહલાશબ્દઃ સંજજ્ઞેતીવભૈરવઃ ।
દેવતાધ્યુષિતે સૈન્યે દાનવાનાં સમાકુલે । । ૧૭। ।
સામુદ્રમમ્ભસ્તિમિભિર્ઘનૈરિવ યથા નભઃ ।
કફપિત્તૈર્યથા દેહો ગરુડૈર્ભોગિનો યથા । ।૧ ૮। ।
તથા તદન્ધકબલં બલેન ત્રિદિવૌકસામ્ ।
મુહૂર્તેન કૃતં સર્વં વિહસ્તકવચધ્વજમ્૧૨ ॥ ૧ ૯। ।
એકતઃ સેન્દ્રકૈ૧૩ ર્દેવૈરેકતશ્ચ ગણેશ્વરૈઃ ।
હન્યતે દાનવાનીકમજા૧૪ વૃકશતૈરિવ । ।8.151.૨ ૦ ॥
વજ્રોદ્યતકરો દેવો દેવાનાં દેવપુઙ્ગવઃ ।
ઓઙ્કાર ઇવ વેદાનાં૧૫ તેષામાસીત્ પુરસ્સરઃ । ।૨ ૧ । ।
વજ્રાસ્ત્રપાવકેનેન્દ્રો દદાહ સમરે રિપૂન્ ।
દુરિતાનિ તુ સર્વાણિ પ્રાયશ્ચિત્તાનલો યથા । ।૨૨॥
દેવૈશ્ચ પ્રમથૈશ્ચૈવ હન્યમાને બલેન્ધકઃ ।
ઉવાચ ક્રોધરાગાન્ધો દાનવાન્દાનવાધિપઃ । ।૨ ૩ ॥
ઉત્પાદ્ય વૈરં રુદ્રેણ સર્વલોકાભિરક્ષિણા ।
ન શક્યં પ્રમથાન્ જેતુમનિર્વિણ્ણૈઃ સહામરાન્૧૬

મરણાચ્ચ ન૧૭ ભેતવ્યં યુધ્યધ્વં દૈત્યદાનવાઃ।
ભાર્ગવસ્તિષ્ઠતિ હ્યેષ યો નઃ સંજીવયિષ્યતિ

તત્ પ્રાણેષ્વદયન્તો વૈ યૂયં દેવગણેશ્વરાન્ ।
યથાબલં યથોત્સાહં વારયધ્વમશઙ્કિતાઃ । ।૨૬। ।
માયાભિરેતાન્ બહ્વીભિર્ગૂઢાભિર્ગૂઢરૂપિણઃ ।
નિવારયત યુદ્ધેન સર્વાન્ દેવાન્ સમાગતાન્ ॥૨૭। ।
ઇત્યુક્તા૧૮ - - - - - - - - - - - - - ।
- - - ચક્રુર્ઘોરાણિ કલ્પાન્તે નીરદા ઇવ । ।૨૮॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૨ વિધ્વસ્તકવચધ્વજમ્ (?) । ૧૩ સૈન્યકૈ - ખ । ૧૮ શતાનીકમાજં (?) । ૧૫ દેવાનાં - ક. ખ.. । ૧૬ સહામરાઃ સહામરારે ( ?) - ક. । ૧૭ મરણાન્ન ચ - ખ । ૧૮ ઇત્યુક્ત્વા - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
787
ધનુઃશબ્દાન્ પ્રકુર્વાણાઃ સિંહનાદરવાંસ્તથા૧૯ ।
દુદ્રુવુર્દાનવા દેવાનન્ધકેન પ્રચોદિતાઃ

વિકૃષ્ય તુ મહાચાપં૨૦ સાગરામ્બુદનર્દનઃ ૧ ।
રુદ્રમુદ્દિશ્ય વેગેન સસારાન્ધકદાનવઃ ॥8.151.૩ ૦ ॥
તં દાનવેન્દ્રં દુર્વારં ધાવમાન - - - - ।
વારયામાસ શૈલાદિર્ધર્મચિત્તમિવાશુભમ્ ।
- - - - - - - - - - - - - - - -

સઽ નન્દિનં ત્રિભિર્બાણૈર્જ્વલનાદિત્યસન્નિભૈઃ ।
નિબિભેદાન્ધકઃ ક્રોધાદ્ બાહુમધ્યે નિપીડયન્

ગાઢં વિદારિતસ્તેન દાનવેન ગણેશ્વરઃ ।
સં૨૨ જુઘૂર્ણ તદા નન્દી વાયુનુન્નો યથા દ્રુમઃ

ઘૂર્ણમાનો બભૌ નન્દી મૃષ્ટકુણ્લભૂષણઃ ।
ચલત્પલ્લવપુષ્પાઢ્યો યથાશોકતરુસ્તથા

તતશ્ચિરાત્સમાશ્વસ્ય સુયશાઃ સુયશાપતિઃ ।
વજ્રમૂર્જિતમુત્ક્ષિપ્ય સોન્ધકાય સસર્જ હ

તત્પાવકરવિપ્રખ્યં વજ્રમાગતમૂર્જિતમ્ ।
વ્યષ્ટમ્ભયત બાણૌઘૈરન્ધકઃ પ્રજહાસ ચ । ।૩૬॥
હસતસ્તસ્ય૨૩ નેત્રાભ્યાં સુભ્રૂભ્યામશ્રુબિન્દવઃ ।
ન્યસ્રવન્ત યથાર્કસ્ય કિરણા દીપ્તમણ્ડલાત્

ભૂતરાજ૨૫સ્તસ્તોત્પાટ્ય દ્રુમં વ્યાકુલપલ્લવમ્ ।
હતોસિ હેન્ધકેત્યુક્ત્વા સસર્જ ચ જગર્જ ચ

તં ધાવમાનમાકાશે તરુમારુતવીજિતાઃ૨૬ ।
અનુવ્રજન્તિ ભ્રમરા મિત્રં વ્યસનગં યથા

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૯.. સ્તદા - ક. । ૨૦ મહચ્ચાપં - ક । ૨૧.. નર્દનં - ક. ખ.,.. વન્નદન્ (?) । ૨૨ સ - ક. । ૨૩ હતસ્ય તસ્ય - ખ. । ૨૪ શુભ્રાભ્યામશ્રુબિન્દવઃ - ક., શુભાભ્યા.. - ખ. । ૨૫ ભૂતરાજ્ય - ક. । ૨૬ મરુતજીવિતમ્ - ખ,, જીવિતાઃ - ક. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
788
તમપ્યસ્યાન્ધકો બાણૈશ્ચારુકાઞ્ચનભૂષણૈઃ ।
ચકર્ત ધર્તા૨૭ લોકાનાં દિતિગર્ભં યથાહિહા । ।8.151.૪૦ ॥
વૃક્ષે કૃતે તતો નન્દી સમૃગવ્યાલપન્નગમ્ ।
મન્દરાગ્રં સમુત્પાટ્ય દુદ્રાવાન્ધકમાહવે । ।૪૧ । ।
ગિરિકૂટં તુ તં નન્દી ગિરિકૂટવનાલયઃ ।
અપાતયદ્રથે તસ્ય વિન્ધ્યે વજ્રમિવાહિહા । ।૪૨ । ।
સ રથસ્તેન શૃઙ્ગેણ નન્દિના દૃઢમાહતઃ ।
સચક્રકૂબરહયઃ પાંસુસાયુજ્યમાગમત્૨૮ । ।૪૩ । ।
તતોન્ધકરથં દૃષ્ટ્વા સચક્રાક્ષં વિચૂર્ણિતમ્ ।
નેદુર્દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ પ્રમથાશ્ચ સગુહ્યકાઃ । ।૪૪। ।
તતોન્ધકસ્ત્રિશૂલેન નદિત્વા કાલમેઘવત્ ।
નન્દિનં તાડયામાસ ગજેન્દ્ર ઇવ પાદપમ્ । ૪૫। ।
ત્રિશૂલિદયિતસ્તેન ત્રિશૂલેનાભિતાડિતઃ ।
નન્દી વિહ્વલસર્વાઙ્ગશ્ચકમ્પેન્તર્જલેન્દુવત્ ॥૪૬। ।
નન્દીશ્વરે ઘૂર્ણમાને પ્રહારેણ ભૃશાર્દિતે ।
અસુરાણાં બલે જજ્ઞે સિંહનાદરવો મુહુઃ । ।૪૭ । ।
સિંહનાદેન શત્રૂણાં તેન નન્દી પ્રબોધિતઃ ।
પરશ્વધેનાભ્યહનદન્ધકં ભૂતબાન્ધવઃ । ।૪૮। ।
પરશ્વધહતો રક્તં ચક્ષરાન્ધકદાનવઃ ।
ગજદન્તાહતો રક્તં સ્વરસં ચન્દનો યથા । ।૪૯ ॥
અન્ધકં વિરથં દૃષ્ટ્વા રરક્ષુરમરદ્વિષઃ ।
આશાસ્વવસ્થિતા૨૯ દેવા યથા લોકમિમં તથા૩૦ ॥8.151.૫૦ । ।
અથ બાણો બલેઃ પુત્રો બાણપુષ્પસમપ્રભઃ
અન્ધકં રથયાનેન સંપાદયત દાનવઃ૩૧ । । ૫૧ । ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨૭ ભર્તા (?)। ૨૮ પાંશુપા?યોજ્યમાનયત્ ક.। ૨૯ વસ્થા ખ। ૩૦ યદા ક। ૩૧ દાનવઃ સુમપાદયત્ (?) ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
789
સ તં રથં દાનવેન્દ્ર આરુરોહ તદાન્ધકઃ ।
યથોદયં૩૨ તુ ભગવાન્ દિનકૃત્ પૂર્ણમણ્ડલઃ૩૩

તતઃ પુનર્યુજ્યત દેવદાનવૈઃ૩૪ પ્રકર્તુકામૈઃ કલહં સુદારુણમ્ ।
ત્રિશૂલવજ્રાશનિઃસાયકૈ રણે પ્રધૂપિતોગ્નિર્જ્વલિતસ્તરાં બભૌ૩૫

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ન્ધકનન્દિયુદ્ધે એકપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૩૬
સનત્કુમાર ઉવાચ
વિષ્ણુ૧ મર્દ્યમાનં તુ દાનવાન્ દાનવાર્દનમ્ ।
જમ્ભોમ્બુદ ઇવારાવં કૃત્વા દુદ્રાવ દાનવઃ । ।૧ । ।
તમાપતન્તં દૃષ્ટ્વા તુ જમ્ભમમ્બુદનિસ્વનમ્ ।
ન સ સંવિવિજે દેવઃ સિંહો દૃષ્ટ્વેવ કુઞ્જરમ્ । ।૨ ॥
કુજમ્ભશ્ચૈવ જમ્ભશ્ચ યવીયાન દાનવાચલઃ ।
અનન્તમન્તં શત્રૂણામાવવાર રરાસ ચ । ।૩ । ।
વૃત્રોઞ્જનગિરિપ્રખ્યઃ સંવર્ત્ત કનિકાશદૃક્૨ ।
જિઘૃક્ષુરભ્યગાદિન્દ્રં નદમાનઃ૩ પયોદવત્ । ।૪॥
તં ધાવન્તં નદન્તં ચ દાનવં શતલોચનઃ ।
કુહરે ગિરીસંકાશ૪ માજઘાન પુરન્દરઃ । ।૫। ।
ભાવયત્યો (?) ગદાયોધી શતાયું વાયુમાહવે ।
યોદ્ધુ કામોભ્યયાત્તૂર્ણં જગર્જ ચ જહાસ ચ ॥ ૬ । ।
તુહુણ્ડહુણ્ડાવશ્વિભ્યામયુધ્યેતાં મહાસુરૌ ।
પ્રહ્લાદેન ભગસ્સાર્ધમંશેન ચ વિરોચનઃ । ।૭। ।
અર્યમાણં યમઞ્ચૈવા૭યુદ્ધેતાં વિલ્વકેલ્વલૌ૮ ।
વિપ્રચિત્તિમુખા યે ચ બલિષ્વગ્રા૯ મહાસુરાઃ ॥૮ । ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૩૨ યથોદગ્રં - ક । ૩૩ પૂર્ણમણ્ડલં - ક. । ૩૪... ર્ગણપતિદેવદાનવૈઃ - - ક. । ૩૫ પ્રધૂપિતજ્વાલિતર બભૌ રણમ્ - ક. । ૩૬ આ ૨૦૦ ખ।
૧ વિષ્ણું - ક । ૨ પિનાકધૃક્ ખ । ૩ નર્દમાનઃ ખ। ૪ ગિરિસંકાશે ક। ૫ રરાસ ખ ૬ અર્યમન્તં - ક, આર્ય ખ। ૭ યમઞ્ચૈવ ક. ખ.। ૮ યુધ્યેતામિત? કેલ્વલૌ ક । ગ્રામ - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
790
ગણેશ્વરાઁસ્તે દેવાઁશ્ચ અયુધ્યન્ત સહસ્રશઃ ।
અન્ધકસ્તુ સમાગમ્ય નન્દિનં૧૦ દાનવર્ષભઃ । ।૯। ।
તતક્ષે વત્સરદનૈઃ૧૧ શરૈઃ કાર્મુકનિઃસૃતૈઃ ।
સોન્ધકેન દૃઢં વિદ્ધઃ શરૈર્મર્મવિદારણૈઃ । । 8.152.૧૦ ॥
ચુકોપ નન્દી ક્રુદ્ધશ્ચ સસારાન્ધકમહાહવે ।
સવજ્રમુદ્યમ્ય કરં દિવાકરકરપ્રભમ્ । ।૧ ૧ । ।
રરાસ નન્દી સંરબ્ધઃ પયોદ ઇવ સંક્ષયે ।
વજ્રેણ શતધારેણ સોન્ધકસ્ય ગણેશ્વરઃ । । ૧૨ ॥
ચૂર્ણયામાસ તુરગાન્નિયન્તારં રથં તથા ।
તતોન્ધકં કર્ણમૂલે કુણ્ડલાલકશોભિતે । । ૧૩ ॥
આજઘાન ઘનારાવો વરદશ્ચારુકુણ્ડલઃ૧૨ ।
તેનાપ્યપાવૃત્ય હસ્તો હસ્તિહસ્તનિભસ્તતઃ । । ૧૪॥
પાતિતો નન્દિનઃ ક્રોડે કુઞ્જરેણેવ સંયુગે ।
અપહસ્તાહતસ્તેન૧૩ દાનવેન ગણેશ્વરઃ ॥ ૧ ૫। ।
અપાસર્પત્ પદાન્યષ્ટૌ તાન્યેવાપતિતઃ પુનઃ ।
સાધુ સાધ્વિતિ વૈ દૈત્યાસ્તતો હ્યન્ધકમબ્રુવન્ । । ૧ ૬॥
સ તેન સુપ્રહારેણ દાનવં પ્રતિ રોષિતઃ ।
ક્રોધમાહારયન્તીવ્રમભિદુદ્રાવ ચૈવ હિ૧૪ । । ૧૭। ।
તસ્ય ગત્વા ધનુશ્ચિત્રં કવચં ચ મહાપ્રભમ્ ।
વજ્રેણ શતધારેણ ખણ્ડશઃ પ્રચકાર હ

બાહુપાશેન ચૈવૈનં બદ્ધ્વા ભૂતપતિઃ સ્વયમ્ ।
ઇયેષ ભૂમૌ નિષ્પેષ્ટુમન્ધકશ્ચાવમોચયત્ ॥ ૧૯। ।
સ મોચયિત્વા હ્યાત્માનં માયામાસ્થાય મોહનીમ્ ।
અભિદુદ્રાવ શૈલાદિં તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચોચિવાન્૧૫ । ।8.152.૨ ૦ ॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૦ નન્દિના - ક. ખ. । ૧૧ વસ્ત્રવદનૈ - ક. । ૧૨ કુણ્ડલં - ક । ૧૩ અપાહસ્તાહતસ્તેન - ક., અપહસ્તાદ્ધતસ્તેન - ખ. । ૧૪ હ - ખ. । ૧૫ ચાબ્રવીત્ - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
791
તમાપતન્તં વેગેન ગણેશ્વરમહત્તરાઃ ।
સર્વે સંક્રુદ્ધમનસો વિવિધાયુધપાણયઃ । ।૨ ૧ । ।
નન્દિષેણઃ સોમનન્દી શંકુકર્ણો મહોદરઃ ।
ઘણ્ટાકર્ણો વીરભદ્રઃ સ ચ દેવઃ પ્રભામયઃ ॥૨૨ । ।
ભર્ત્તારમભિરક્ષન્તસ્તેષાં પારિષદાગ્રગાઃ૧૬ ।
અન્ધકં યોધયન્તિ સ્મ સિંહાઃ૧૭ શક્રગજં૧૮ યથા

તં નન્દિષેણઃ શૂલેન સોમનન્દી ચ મુષ્ટિના ।
શરેણ વીરભદ્રશ્ચ ઘણ્ટાકર્ણોસિનાપિ ચ । ।૨૪। ।
શઙ્કુકર્ણો ચલાગ્રેણ પાદપેન પ્રભામયઃ ।
અન્ધકં ચિચ્છિદુર્દેવા દ્રમિડા૧૯ ઇવ ચન્દનમ્ । ।૨૫। ।
નન્દીશ્વરસ્તુ ગણપો ગણપૈર્વિમુખીકૃતમ્ ।
આજઘાનોત્તમાઙ્ગે તુ અન્ધકં દાનવાધિપમ્ ॥૨૬। ।
દૃષ્ટ્વાસુરપતિં દેવૈર્ગણપૈઃ સમભિદ્રુતમ્ ।
અસુરાણાં બલે જજ્ઞે ધાવ ગૃહ્ણેતિ નિસ્વનઃ । ।૨૭। ।
તતોસુરાઃ સમાજગ્મુઃ પ્રહ્લાદપ્રમુખા દ્રુતમ્ ।
તાન્યુદ્ધાયાગતાનેકો વિષ્ણુઃ સર્વાનદીધરત્ ॥૨૮। ।
ચક્રહસ્તં તુ દૃષ્ટ્વૈવં વિક્રાન્તં રણમૂર્ધનિ ।
ચકાર સુમહદ્વેગમન્ધકઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ । ।૨૯। ।
વ્યાયચ્છમાનં નિશ્ચેષ્ટં પ્રધાવન્તં પ્રગર્જિતમ્ ।
યં યતઃ૨૦ પશ્યતેસૌ વૈ૨૧ તન્તં વિવ્યાધ સાયકૈઃ

પૃથવઃ પીતનિશિતા ગરુડાઙ્ગરુહન્ધરાઃ૨૨ ।
અન્ધકસ્ય શરા ઘોરાશ્ચ્યવન્તે૨૩ ધનુષોક્ષયાઃ ॥૩ ૧ । ।
મુખેષુ દન્તવેષ્ટેષુ ઉદરેષુ કરેષુ ચ ।
અન્ધકેન ગજા વિદ્ધાસ્ત્યજન્ત્યતિમદા મદમ્ । ।૩ ૨। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૬ એતે - ક., એતેષાં પાર્ષદાગ્રગાઃ - ખ । ૧૭ સિંહઃ - ક, સિંહાઃ - ખ. । ૧૮ ગજાન્ - ક., ગજં - ખ । ૧૯ દ્રાવિડા (?) । ૨૦ યન્તુ (?) । ૨૧ સોરિ(મ્) - ક. । ૨૨... સ્વરાઃ - ક. । ૨૩. શ્ચવ્યન્તે - ક. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
792
અન્યે શ્રયન્તિ દેવેશમન્યે ચેન્દ્રં સુરાધિપમ્ ।
દેવં નારાયણં ચાન્યે નન્દિનં ચાપરે ગણાઃ । । ૩૩ ॥
અન્યે શાખં વિશાખં ચ કુમારમપિ ચાપરે ।
વ્યપાશ્રિત્ય સ્થિતા દેવાઃ શકુન્તા ઇવ પાદપાન્ ॥ ૩૪। ।
યથાશનિભયાન્મર્ત્યા યથા સિંહભયાન્મૃગાઃ ।
યથા ચ ગરુડાન્નિત્યં ભુજગા ભુજગાશિનઃ । । ૩ ૫। ।
તથાન્ધકસ્ય યુદ્ધસ્થા દેવા દૈવતવૈરિણઃ
વિત્રેસુઃ શરજાલાર્ત્તા૨૪ મૂઢા ઇવ૨૫ ચ બભ્રમુઃ૨૬ ॥૩ ૬ । ।
બન્ધુજીવવનં યદ્વદ્ ભ્રાજતે પુષ્પસન્નતમ્૨૭ ।
તથા વ્રણજસિક્તાઙ્ગં તદ્ બભૌ૨૮ પાર્ષદં બલમ્ । । ૩૭। ।
કમ્પન્તે પાદપા યદ્વત્ કાનનેષ્વનિલેરિતાઃ ।
તથાન્ધકભયાદ્દેવાઃ સન્ત્રસ્તા રણમૂર્ધનિ । ।૩૮। ।
તતો નારાયણોનન્ત૨૯ ઊર્જિતઃ શક્ર એવ ચ ।
અશ્વિનૌ વસવશ્ચાષ્ટાવાદિત્યા દ્વાદશૈવ તુ૩૦ । । ૩ ૯। ।
નન્દી વિશાખઃ શાખશ્ચ વીરભદ્રઃ પ્રભામયઃ ।
વિટ્પતિઃ શંકુકર્ણશ્ચ સોમનન્દી વિનાયકઃ ॥8.152.૪૦ । ।
એતે બલે હન્યમાને અન્ધકેન બલોર્મિભિઃ ।
દુદ્રુ વુસ્સાયુધા દેવાસ્તં દાનવગણાધિપમ્ ૩૧ । ।૪૧ । ।
ગન્ધર્વભવનાકારં તં તસ્ય રથસત્તમમ્ ।
પરિવાર્ય બભંજુસ્તે૩૨ જગર્જુશ્ચ પયોદવત્

ભજ્યમાનઃ સુરૈરાસીદન્ધકસ્ય મહારથઃ ।
અધર્મે પ્રકૃતો૩૩ યદ્વદ્ વિઘ્નૈરિવ મનોરથઃ । ।૪૩ । ।
ચક્રાયુધં સ ચક્રેણ શક્રં વજ્રેણ દાનવઃ ।
અનન્તમિષુણૈકેન શૂલેન ચ વિનાયકમ્ । ।૪૪॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨૪ શરજાલાઙ્કા - ખ । ૨૫ વૈ ઇવ - ક. । ૨૬ વિભ્રમુઃ - ક., ઇવ વિબભ્રમુઃ - ક. । ૨૭ સન્તતં - ખ. । ૨૮ સ બભૌ - ક । ૨૯ નારાયણોનન્તો - ક. । ૩૦ ચ - ખ. । ૩૧ ગણાધિપાઃ - ક. । ૩૨.. શ્ચ - ક. ખ. । ૩૩ અધર્મેષુ કૃતો - ક. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
793
મુષ્ટિના નન્દિનં ચૈવ પટ્ટિશેન૩૪ પ્રભામયમ્ ।
ભલ્લેન ચૈવ પૂષાણં ગદયા યમમેવ ચ । ।૪૫। ।
આહત્ય વૈરિણસ્તૂર્ણં૩૫ સર્વાનેવ રણેન્ધકઃ ।
ઉત્પત્ય ચાનદદ્ વ્યોમ્નિ જલમત્ત ઇવામ્બુદઃ । ।૪૬ । ।
સ કૂટયોધી કૂટાનિ ગિરીણાં ગિરિસન્નિભઃ ।
સવૃક્ષક્ષુપસર્પાણિ સસર્જ ચ જગર્જ ચ । ।૪૭ । ।
ગિર્યગ્રવર્ષં૩૬ તદ્૩૭ ઘોરં સવૃક્ષર્ક્ષમહોરગમ્ ।
પપાત દેવસૈન્યેષુ શોતમમ્બુરુહેષ્વિવ૩૮ । ।૪૮ । ।
અવિરામમવિશ્રામં૩૯ નિરુચ્છ્વાસં૪૦ ભયાકુલમ્ ।
ઽ ઽ ઽ ઽ ઽ - ઽ - - - - - - - - - । ।૪૯ । ।
છિન્નનાસાક્ષિદન્તૌષ્ઠા૪૧ ભગ્નપાદકટીકરાઃ ।
ઉત્ત્રસ્તોદ્ભ્રાન્તચકિતા દૃશ્યન્તે પ્રમથામરાઃ । ।8.152.૫ ૦ । ।
સૌધાગ્રશૃઙ્ગોપલશસ્ત્રવર્ષી૪૨ મુહુઃ સૃજન્ભાત્યસુરોમ્બરસ્થઃ ।
તા મે - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ॥૫૧ । ।
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - શબ્દમ્ ।
અબ્જં મહદ્ધૂમલાવૃતઞ્ચ ખદ્યોતતુલ્યં ચ મહાગ્નિચૂર્ણમ્ । ।૫૨ । ।
સોપ્યાયિતોદ્વૃત્તસમુદ્રનાદો૪૩ નભોગતો દૈવતસંઘવૈરી૪૪ ।
મુહુઃ સૃજત્યેવ મહામ્બુવર્ષં યથાન્તકાલેમ્બુમુગુગ્રવર્ષમ્ । ।૫૩ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે અન્ધકયુદ્ધે દ્વિપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૪૫
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતોન્ધકો વિયત્સ્થિતો મહામ્બુદૌઘસન્નિભઃ ।
વિરજ્ય વર્ષમૌપલં૧ યથૈવ વર્ષમમ્બુદઃ । । ૧ । ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૩૪ પટ્ટશેન - ક. ખ. । ૩૫ વૈરિણં તૂર્ણં - ખ. । ૩૬ ગિર્યગ્રપર્વત - ક. । ૩૭ ત - ખ. । ૩૮ શીતામ્ત્વરુ- રુહેષ્વિવ - ખ. - ખ । ૩૯ અવિરામઞ્ચ વિશ્રામં - ખ. । ૪૦ ચિરશ્વાસં - ખ. । ૪ । ભિન્નનાસાક્ષિદન્તૌષ્ઠા (?) । ૪૪ સૌહાર્યશૃઙ્ગોપલશસ્ત્રવર્ષી - ક., સસ્ત્રવર્ષં (?) । ૪૩ સોપ્પાયતોદવૃત્તસમુદ્રનાદો - ખ. । ૪૪ દેવતસંધવૈરી - ક. ખ. । ૪૫ ૨૦૧ - ખ. ।
૧ મૌશલં - ક. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
794
પુનઃ પ્રગૃહ્ય કાર્મુકં મહેન્દ્રકાર્મુકોપમમ્ ।
મુમોચ બાણદુર્દિનં બભૂવ ચાતિદુર્દિનમ્ ॥ ૨। ।
તતઃ સુપર્ણપુંખિનાં સુપર્ણપત્રપત્રિણામ્ ।
સુપર્ણતુલ્યપાતિનાં સુપર્ણતુઙ્ગતુણ્ડિનામ્૩

શતં શરીરભેદિનાં શરીરસારભોજિનામ્ ।
સસર્જ દાનવાધિપો જગર્જ ચાપિ દર્પિતઃ

ધનુઃ પ્રપૂરિતેરિતા રણપ્રચારિતૈવૃતાઃ ।
સ્વમાર્ગયાનદેશિકા જવે મનોનિલોપમાઃ । । ૫ । ।
મહેષવોન્ધકસ્ય તે પતન્તિ દેવતોપરિ ।
યથા દિવાકરેરિતાઃ કરા મહાચલેષ્વિવ ॥ ૬। ।
શરાહતાશ્ચ કુઞ્જરાઃ શરાહતાશ્ચ વાજિનઃ ।
શરાહતાશ્ચ દેવતા ગણેશ્વરાશ્ચ સર્વતઃ ॥૭। ।
વિનિર્ગતાન્ત્રશેણિતા૪ વિકીર્ણહારભૂષણાઃ ।
વિમુક્તકેશબન્ધનાઃ પતન્તિ ગાઢવેદનાઃ । ।૮ ॥
સ્થિતં ચલન્તમુત્થિતં પ્રધાવિતં પ્રવલ્ગિતમ્ ।
હયં ગજં સુરં યથા પ્રપશ્યતે હિ યં યતઃ । ।૯। ।
તમન્ધકસ્તદા રિપું શરૈસ્તમોરિવિગ્રહૈઃ ।
બલાન્નિપાત્ય નર્દ્દતે જલાગમે યથામ્બુદઃ ॥8.153.૧ ૦ ॥
વ્રણાર્ત્તમુક્તનિસ્વનં૫ સમુદ્ભ્રમત્તુરઙ્ગમમ્ ।
બલં નદીનવદ્બભૌ૬ પ્રશાન્તતૂર્યનિસ્વનમ્ । । ૧૧ ॥
વિભિન્નછિન્નદારિતં પ્રદગ્ધજગ્ધનિર્ધુતમ્ ।
યથા મદાન્ધકુઞ્જર૭ પ્રણષ્ટપાદપં વનમ્ ॥ ૧ ૨। ।
મુખેષુ કેચિદાહતા નિરીક્ષણેષુ ચાપરે ।
ઉરોદરેષુ૮ ચાપરે૯ તથા હતાશ્ચ પૃષ્ઠતઃ ॥૧ ૩ ॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨ સુવર્ણપુંખિનાં - ક. । ૩- તુણ્ડતુણ્ડિનામ્ (?) .તુલ્યતુણ્ડિનામ્ (?) । ૪ ન્તષોશિતા - ખ. । ૫ નિસ્વનિસ્વનમ્ - ખ. । ૬ નદીનવદ્ બભૌ - ક. । ૭ મહામતઙ્ગજ (?) । ૮ ઉરૂદરેપુ - ક, ઉરૂત - ખ. । ૯ ચાર્પિતાઃ - ક. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
795
શતઘ્નયો યથાચિતાઃ શરૈસ્તથા મરુદ્ગણાઃ ।
ગણાશ્ચ ભીમવિક્રમા નભૂમિમાપુરાહતાઃ

સુરાસુરૈઃ પ્રવર્તિતા તતો વ્રણામ્બુવાહિની ।
ગજેન્દ્રનક્રસંકુલા રથાઙ્ગચારુકચ્છપા । । ૧ ૫। ।
નિકૃત્તહસ્તપન્નગા ધનુર્ધ્વજોત્તમદ્રુમા ।
કિરીટકૂટદર્દુરા ધનુર્ગુણાભિતન્તુકા૧૦ । । ૧૬ ॥
વિકીર્ણહારશર્કરા સિતામ્બરાતિફેનિની ।
સુરાસુરૈઃ પ્રવર્તિતા સુરાસુરાતિદુસ્તરા । ।૧૭ ॥
તતોઞ્જનાસ્તુદત્વિષસ્તડિત્પ્રહાસહાસિનઃ૧૧ ।
પિશાચયક્ષરાક્ષસાઃ પિપાસયાતિકર્ષિતાઃ । । ૧૮। ।
સુરા યથા વરામૃતં પપુસ્તથૈવ શોણિતમ્ ।
તતઃ પુનઃ સમાકુલં બભૂવ યુદ્ધમદ્ભુતમ્૧૨ ।
તદાન્ધકે૧૩ શરાહતે૧૪ મહેષુણાથ નન્દિને ॥ ૧ ૯॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધભૂમિવર્ણને ત્રિપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૧૫
સનત્કુમાર ઉવાચ
હન્યમાને બલે તસ્મિન્ દેવૈઃ સપ્રમથેશ્વરૈઃ ।
ચુક્રુધુર્દાનવા૧ ઘોરાશ્ચતુર્વિંશતિદર્પિતાઃ ॥ ૧ । ।
પ્રહ્રાદશ્ચાનુહ્રાદશ્ચ સંહ્રાદઃ શિનિબાષ્કલૌ ।
જમ્ભો વિરોચનો વૃત્રો બલિર્બાણોવનિઞ્જયઃ । ।૨। ।
તથા તુહુણ્ડો હુણ્ડશ્ચ શમ્ભુઃ કાર્તસ્વનઃ કુભઃ૨ ।
શમ્બરો વિપ્રચિત્તિશ્ચ ઇલ્વકઃ૩ પિલ્વકસ્તથા ॥ ૩ । ।
મયસ્તારસ્તારકાક્ષો વિદ્યુન્માલી પ્રમોહનઃ ।
એતેમર્ષવશં પ્રાપ્તાશ્ચતુર્વિંશતિદાનવાઃ

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૦ ધનુર્ગુણાદિતન્તુકા - ક.,.. .તિ - (?) । ૧૧ હાસિતાઃ - ખ. । ૧૨..? સુર્મહાદ્ભુતમ્-ખ । ૧૩ તદાન્ધકઃ - ક. । ૧૪ શરાહતો ત(?) । ૧૫ ૨૦૨ - ખ. ।
૧ ચુક્રશુર્દાનવા - ખ. । ૨ કુશઃ - ક, । ૩ ઇલ્વલઃ - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
796
દુદ્રુવુઃ સાયુધં દેવં૪ નન્દિનં સમવસ્થિતમ્૫ ।
તેઞ્જનાચલસંકાશાઃ કાઞ્ચનાચલસન્નિભમ્ । ।૫ । ।
નન્દિનં તાડયામાસુઃ શૂલશક્ત્યૃષ્ટિપટ્ટિશૈઃ ।
તથા તૈરરિભિઃ શસ્ત્રૈસ્તાડિતો વારિતશ્ચ વૈ ॥૬ । ।
નાક્ષુભ્યત તદા નન્દી નાર્ત્તિમાપન્ન ચ વ્યથામ્ ।
તતો વિકૃષ્ય ભગવાનાતતં કાર્મુકં મહત્ । ।૭॥
ત્રિભિસ્ત્રિભિર્બિભેદાશુ સર્વાન્દાનવસત્તમાન ।
તે બાણમાર્ગનિસ્રાવૈ૬ દાનવાઃ શોણિતક્ષરાઃ ।૮॥
ક્ષરન્ત ઇવ શૈલેન્દ્રાસ્તપનીયરસાન્ બભુઃ ।
તતો રોષોદ્ધતો નન્દી શુક્રેણોજ્જીવિતં પુનઃ । ।૯॥
કાર્ત્તસ્વનં શરૈર્ઘોરૈરનયદ્યમસાદનમ્ ।
જીવિતસ્રંસનં પ્રાપ્ય સ દાનવમહાચલઃ૭ । । 8.154.૧૦ । ।
શીર્ણોપલઃ પપાતાશુ વજ્રાહત ઇવાચલઃ ।
પતમાને ક્ષિતૌ૮ તસ્મિન્નન્દિબાણાહતે હતે । ।૧ ૧ । ।
બલિરુત્પાટ્ય શૈલાગ્રં ચિક્ષેપોદ્દિશ્ય નન્દિનમ્ ।
તત્ સધાતુમૃગવ્યાલં સર્ક્ષવૃક્ષં ગિરેસ્તટમ્૯ । । ૧૨ । ।
નિર્ભ્રાન્તોપલવૃક્ષાલમભ્યધાવદ્ ગણેશ્વરમ્ ।
શૃઙ્ગસ્ય બલિમુક્તસ્ય તસ્ય વ્યાલાદયો જવાત્ ॥૧ ૩ ॥
અપક્રાન્તાનયાર્ત્તસ્ય પુરુષસ્યેવ બાન્ધવાઃ ।
તદાપતત્ તદ્ ગિર્યગ્રં૧૦ નન્દી બાણેન વીર્યવાન્ ।
મેઘાનિવ મહાવાયુર્બિભેદ ચ નનાદ ચ । ।૧૪॥
તદ્વિદાર્ય ગિરેઃ શૃઙ્ગં ગિરિશૃઙ્ગનિકેતનઃ ।
બલિં બિભેદ બાણેન બલિર્વિઘ્નમિવોત્થિતમ્૧૧ । ।૧૫॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૪ દેવા - ખ. । ૫ સમુપસ્થિતમ્ (?) । ૬ માર્ત્તનિસ્રાવૈ - ખ. । ૭ બલ્લ - ક. દાનવઃ સ મહાબલઃ (?) । ૮ ગિરૌ (?),.. હ્યરૌ - ક. । ૯... સ્તદા - ખ. । ૧૦ તદાપતન્તં - ક. । ૧૧... ચ્છ્રિતં - ખ ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
797
સોભ્યાહતો ગણેશેન પ્રાહ્લાદિતનયોવશઃ૧૨।
પપાત સહસા ભૂમૌ વાતાહત ઇવ દ્રુમઃ૧૩ । ।૧ ૬। ।
તતો બલૌ નિપતિતે નન્દીષુવરતાડિતે૧૪ ।
જહુઃ સમરમારાત્તં૧૫ દાનવાઃ શરપીડિતાઃ

પ્રસૃતામ્બુદસંકાશાઁ૧૬સ્તતોમ્બુદનિભાકૃતિઃ૧૭ ।
અન્ધકઃ ખાત્ ક્ષિતિં પ્રાપ્ય દાનવાનિદમબ્રવીત્ । । ૧૮॥
અદ્ય દાક્ષાયણીપુત્રા નિબોધધ્વં વચો મમ ।
મયા ચોક્તાનિ પથ્યાનિ કુરુધ્વં યદિ મન્યત ॥ ૧ ૯॥
કુલેષુ જાતા વીરાશ્ચ સર્વાસ્ત્રકૃતનિશ્ચયાઃ ।
દ્રવધ્વે૧૮ વૈ કિમુદ્દિશ્ય પટુનારાચવેજિતાઃ । ।8.154.૨ ૦ । ।
જલ્પિતાનિ ક્વ વસ્તાનિ કથિતાનિ ચ સંસદિ ।
ક્વ વસ્તદ્વૈરબાહુલ્યં૧૯ દૈવતૈસ્સહ૨૦ સાંપ્રતમ્ ॥૨ ૧ । ।
એકેન નન્દિના ભગ્નાઃ શતશોથ સહસ્રશઃ ।
હ્રીઃ કથં વૈ ન ભવતિ જલ્પતાં૨૧ વો ગૃહાજિરે

નિવર્તધ્વમધર્મજ્ઞા યુધ્યધ્વં કિં સૃતેન વૈ૨૨ ।
ભવેન્ન નો૨૩ યત્ર મૃત્યુઃ સોવકાશો ન વિદ્યતે । ।૨૩ । ।
પ્રાશ્નિકાઃ૨૪ પાર્શ્વતઃ સ્થિત્વા નિર્વૈરા વીતમત્સરાઃ ।
દ્વૈરથં નન્દિના સાર્ધમેતત્ પશ્યત સામ્પ્રતમ્ ॥૨૪। ।
ઇત્યન્ધકવચઃ શ્રુત્વા સર્વે તે દાનવા રણે ।
પુનર્નિવૃત્તા યુદ્ધાય પ્રગૃહીતવરાયુધાઃ । । ૨ ૫॥
તતોન્યં રથમાસ્થાય નલ્વમાત્રં પતાકિનમ્ ।
અન્ધકઃ સોભ્યયાન્નન્દિં સાર્ધં દાનવપુઙ્ગવૈઃ ॥ ૨૬ । ।
શિતાગ્રરુક્મવિકૃતાઃ પૃથવઃ પ્રિયદર્શનાઃ ।
અન્ધકસ્ય ધનુઃસૃષ્ટા૨૬ નિષ્પતન્તિ મહેષવઃ । ।૨૭। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૨ પ્રહ્રાદતનયોવશઃ - ક ખ । ૧૩ દ્વિપઃ?. ખ । ૧૪ નન્દ્યેષુવરતાડિતે ખ. । સમરરાગાત્તં ઃ ખ. । ૧૬ સંકાશ - ક. । ૧૭ ઇવાકૃતિઃ - ક. । ૧૮ દ્રવધ્વં - ૭૩. । ૧૯ ગતં વૈરબાહુલ્ય - ખ. । ૨૦ દેવતૈઃસહ - ક. ખ. । ૨૧ જલ્પિતાં - ક. । ૨૨ વઃ - ક । ૨૩ વો - ખ । ૨૪ પ્રાશ્નીકા - ખ પ્રાણાઃ કઃ - ક. । ૨૫ સાર્ધઽ મમ - (?) । ૨૬ ધનુષોન્ધક (કેન) સૃજ્યન્તો (ન્તે) - ક, ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
798
શલભૈરિવ કેદારા ભ્રમરૈરિવ પાદપાઃ ।
તોયદૈરિવ નાગેન્દ્રાઃ સાગરા મકરૈરિવ ॥૨૮। ।
મહેષુભિર્વિનિર્મુક્તૈર્નાગાદિત્યસમપ્રભૈઃ ।
અન્ધકેન કૃતા દેવાઃ શતઘ્નય (?) ઇવોત્તમાઃ । । ૨૯ । ।
વાયવોપ્રતિઘા યદ્વદ્ યથા મૃત્યુર્યથા જરા ।
યથા ચાપ્રતિઘાઃ સૂક્તા નિયતં બ્રાહ્મણાશિષઃ ॥8.154.૩ ૦ ॥
તથા તે નિશિતા હ્યુગ્રા બ્રહ્મદણ્ડા ઇવોદ્યતાઃ ।
અનિવાર્યા હ્યમોઘાશ્ચ તેન્ધકસ્ય મહેષવઃ ॥ ૩૧ । ।
યતો યતોસુરાસ્સર્વે સોન્ધકશ્ચ રણે રિપુઃ ।
તતસ્તતઃ સ્મ દીર્યન્તે પ્રમથા વિબુધૈસ્સહ । । ૩૨ । ।
સોપિ નિત્યાયતધનુઃ પરિવેષીવ ભાસ્કરઃ ।
અસૃજદ્બાણનિકરાન્૨૭ કિરણાન્ ભાસ્કરો યથા । ।૩ ૩ ॥
તસ્ય બાણરુજઃ૨૮ પ્રાપ્ય નદીતીર ઇવ દ્રુમાઃ ।
સીદન્તિ ગણપાસ્સર્વે દેવાશ્ચ સહવાસવાઃ । ।૩૪। ।
સ વિષ્ણુમેકેન શરેણ વિદ્ધ્વા દ્વાભ્યામનન્તં ત્રિભિરેવ શક્રમ્ ।
યમઞ્ચ સોમઞ્ચ જલાધિપઞ્ચ વસૂઁશ્ચ નિર્દાર્ય૨૯ રરાસ ઘોરમ્

અશ્વિદ્વયઞ્ચાપિ શરદ્વયેન વિદ્ધ્વા ભગાંશાર્યમચન્દ્રપૂષ્ણઃ૩૦ (?) ।
તતોથ નન્દીશ્વરમુગ્રકર્મા ગણેશ્વરાઁશ્ચાપિ શરૈસ્તતક્ષ । ।૩ ૬। ।
તથા દહત્યન્ધક આતતાયી થથા પતઙ્ગાન્ ભગવાન્ હુતાશઃ૩૧ ।
નિવારિતાસ્તે શરદારિતાશ્ચ તદાન્ધકેનામરયોધમુખ્યાઃ૩૨ । ।૩૭। ।
ન સ્પન્દિતું૩૩ શેકુરુદીક્ષિતું વા રણેન્ધકં ખે મનુજા ઇવાર્કમ્ ।
યશાંસિ દીપ્તાનિ તતઃ પ્રહાય દેવાઃ સનારાયણદેવપાલાઃ ।
શરાર્દિતાસ્તેન્ધકદાવેન પ્રદુદ્રુવુર્દાનવવેધખિન્નાઃ । । ૩૮॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨૭ કિરણાન્ - ક. ખ. । ૨૮ રજઃ - ક. ખ. । ૨૯ નિર્વાર્ય - ખ. । ૩૦.. શ્ચાર્યમચન્દ્રપૂષ્ણઃ - ક । ૩૧ હુતાશનઃ - ક. । ૩૨... વારિતાશ્વવદન્ધકેનામરયોધમુખ્યાઃ - ખ. । ૩૩ નિસ્પન્દિતું - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
799
વિષ્ણુઃ પિતામહશ્ચૈવ અનન્તોથ શતક્રતુઃ ।
અન્ધકેન રણે ભગ્નાઃ શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ । ।૩ ૯॥
આદિત્યા વસવઃ સાધ્યા અશ્વિનૌ ચ સુરોત્તમૌ ।
અન્ધકેન રણે ભગ્ના વજ્રાઘાતૈઃ પતત્ત્રિવત્૩૪ ॥8.154.૪૦ । ।
તુષિતાશ્ચૈવ વિશ્વાશ્ચ દેવાશ્ચૈવ સ્વધાભુજઃ ।
અન્ધકેન શરૈર્ભગ્ના મારુતેન યથા દ્રુમાઃ

ચન્દ્રમા ભગવાન્ વહ્નિર્વિત્તપાલશ્ચ રાક્ષસઃ ।
અન્ધકેન રણે૩૫ ભગ્નાઃ૩૬ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ॥૪૨। ।
ગન્ધર્વા ગુહ્યકાઃ સર્પા૩૭ ગરુડાશ્ચ મહોરગાઃ૩૮ ।
અન્ધકેન રણે ભગ્ના વિદ્ધાનલસમૈઃ શરૈઃ । ।૪૩ । ।
વિટ્પતિઃ શંકુકર્ણશ્ચ સોમનન્દી પ્રભામયઃ ।
પિઙ્ગલો નન્દિષેણશ્ચ ઘણ્ટાકર્ણો મહોદરઃ । ।૪૪॥
વિદ્યુત્કેશઃ સુકેશશ્ચ૩૯ સ ચ દેવો વિનાયકઃ ।
અન્યે ચ પ્રમથાઃ શૂરા વીરભદ્રપુરોગમાઃ

અન્ધકેન રણે ભગ્નાઃ શતશોથ સહસ્રશઃ ।
ત્રૈલોક્યં પ્રસભં સર્વમુદ્યુક્તં સચરાચરમ્

અન્ધકેન રણે ભગ્નં સનારાયણદેવપમ્ ।
તસ્મિન્સુરબલે દેવં વિમુચ્યૈકં ગણાધિપમ્

મહામણિશિરોમૌલિં ન કશ્ચિદવતસ્થિવાન્ ।
તતોસુરબલે ઘોરસ્સર્વપ્રાણિકૃતો૪૦ મહાન્ ।
સિંહનાદરવો જજ્ઞે સવાદિત્રરવોદ્ભુતઃ । ।૪૮ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણેન્ધકવિજયે ચતુષ્પઞ્ચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ ૪૧ ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૩૪ પતત્રિણઃ - ક ખ. । ૩૫ રણેન્ધકેન વૈ - ક. । ૩૬ નિહતાઃ - ખ. । ૩૭ સર્વે - ખ. । ૩૮ મહાબલાઃ - ખ. । ૩૯ સુનાસશ્ચ - ક. । ૪૦ પ્રાણાઃ - ક. ખ., ભૃતો - ખ. । ૪૧ ૨૦૩ - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
800
સનત્કુમાર ઉવાચ
એતસ્મિન્નન્તરે દેવાઃ સર્વે શક્રપુરોગમાઃ ।
બ્રહ્મણા સહિતા જગ્મુઃ શરણ્યં શૂલપાણિનમ્ । ।૧॥
તે પ્રણમ્ય મહાદેવમિદમૂચુર્ભયાર્દિતાઃ ।
વિજિતાઃ સર્વ એવ સ્મઃ ૧ કિમન્ધકમુપેક્ષસે

દેવદેવસ્તતઃ પ્રાહ દેવાન્ બ્રહ્મપુરોગમાન્ ।
મયા દત્તવરો યસ્માત્ તસ્માદ્ યૂયં વિનિર્જિતાઃ ।
ક્રીડાર્થમેવ ચ મયા સંગરે સ ઉપેક્ષિતઃ૨ ।
અધુના ભવતામર્થે શામયિષ્યેહમન્ધકમ્૩

તતો દેવઃ સ્મિતં કૃત્વા પાર્શ્વસ્થં શૂલમૈક્ષત ।
દેવાભિપ્રાયતત્ત્વજ્ઞઃ શૂલો જજ્વાલ તત્ક્ષણાત્

અભિસૃત્ય દ્રુતઞ્ચૈવમન્ધકં જિતકાશિનમ્ ।
યુદ્ધે વિક્રમ્ય સહસા નિર્બિભેદ સ્તનાન્તરે । ।૬॥
તતોન્ધકં તદા ભિત્ત્વા સ શૂલસ્તં મહાબલમ્ ।
દાનવેન્દ્રં મહાકાયમાનિન્યે શઙ્કરાન્તિકમ્

તસ્ય ભિન્નસ્ય શૂલેન યેક્ષરન્ રક્તબિન્દવઃ ।
પતિતાઃ૪ પુરુષા ભૂત્વા તેપ્યયુધ્યન્ત દુસ્સહાઃ

તસ્યૈવ તુલ્યરૂપાસ્તે તસ્ય તુલ્યપરાક્રમાઃ ।
નાનાશસ્ત્રપ્રહરણાસ્તેપ્યયુધ્યન્ ગણેશ્વરૈઃ

- - - - - - - - - - - ઓ દ્યતપાણયઃ ।
જઘ્નુઃ કેચિદ્ ગણાનેવ દ્રવતસ્તે મહાબલાઃ

ન તેષાં યુધ્યમાનાનાં કશ્ચિત્તસ્થૌ ગણેશ્વરઃ ।
સંગ્રામે દાનવેન્દ્રાણાં ભયાત્ સર્વે પ્રદુદ્રુવુઃ ॥૧૧
તાન્દૃષ્ટ્વા વિદ્રુતાન્ સર્વાન્ ગણાન્ સહ સુરેશ્વરૈઃ ।
મહાદેવોસૃજત્ - - - - - - - - - - ॥૧ ૨॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧ એવાસ્મ - ક ઘ. । ૨ સમુપેક્ષિતઃ - ખ । ૩ તમભ્ધકમ્ (?) । ૪ ઉત્થિતાઃ (?) ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
801
- - - - - - - - - - - - કરન્તદા ।
- વા વિજ્ઞાપયામાસુ૫રાજ્ઞાં નો દાતુમર્હસિ । । ૧૩ । ।
દેવદેવસ્તદા પ્રાહ સર્વાઃ પ્રહરણોદ્યતાઃ ।
અસૃગ્બિન્દુસમુદ્ભૂતાન્ ભક્ષયધ્વં મહાસુરાન્ । । ૧૪॥
એવમુક્તાસ્તુ તાસ્સર્વા યોગેશ્વર્યો મહાબલાઃ ।
હત્વા હત્વાસુરાન્ યુદ્ધે ચખાદુશ્ચ મ । ૧૫। ।
દેવોપિ જ્વલિતં શૂલમબ્રવીદન્ધકાન્તકૃત્ ।
અન્ધકં પચ૬ સૂર્યાગ્નૌ સહસ્ર શરદાં૭ શતમ્ । ।૧ ૬। ।
અન્ધકોપિ હિ શૂલાગ્રે પચ્યમાનોર્કતેજસા ।
પૂર્ણે સહસ્રે વર્ષાણાં સાત્વિકં ભાવમભ્યગાત્ । । ૧૭। ।
સાત્વિકં ભાવમાપન્નો વિનિર્ધૂતરજસ્તમઃ ।
લોકાનાં કારણં દેવં બુબુધે ગોવૃષધ્વજમ્ । । ૧૮॥
તં બુદ્ધ્વા ચ તતો ભક્ત્યા નિર્મલેનાન્તરાત્મના ।
સ્નાય્વસ્થિશેષસ્તુષ્ટાવ દેવં ચંદ્રાર્ધમૌલિનમ્ । ૧ ૯। ।
અન્ધક ઉવાચ
કૃત્સ્નસ્ય યોસ્ય જગતઃ સચરાચરસ્ય કર્તા કૃતસ્ય ચ તથા સુખદુઃખદાતા ।
સંહારહેતુરપિ યઃ પુનરન્તકાલે, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ । ।8.155.૨ ૦ । ।
યં યોગિનો વિગતમોહતમોરજસ્કા ભક્ત્યૈકતાનમનસો૮ વિનિવૃત્તકામાઃ ।
ધ્યાયન્તિ નિશ્ચિતધિયામિતદિવ્યભાવં, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

યશ્ચન્દ્રખણ્ડમમલં વિકસન્મયૂખં બધ્વાસયં (?) પ્રિયતયા શિરસા બિભર્તિ ।
યશ્ચાર્ધદેહમદદાદ્ ગિરિરાજપુત્ર્યૈ, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ ॥૨ ૨ ॥
યઃ સિદ્ધચારણનિષેવિતચારુતોયાં ગઙ્ગાં મહોર્મિરભસાં ગગનાત્પતન્તીમ્ ।
મૂર્ધ્ના દધે સ્રજમિવાપ્રતિલોલપુષ્યાં, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ । ।૨૩ ॥
કૈલાસશૃઙ્ગશિખરં પ્રવિકમ્પ્યમાનં કૈલાશશૃઙ્ગસદૃશેન દશાનનેન ।
યઃ પાદપદ્મપરિપીડનયા દધાર, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ ॥ ૨૪। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૫ વિજ્ઞાપયામાસ - ખ । ૬ પઞ્ચ - ખ. । ૭ શરદં - ખ । ૮ ભક્ત્યેકતાનમનસો (?) ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
802
યેનાસકૃદ્દિતિસુતાશ્ચ દનોઃ સુતાશ્ચ૯ વિદ્યાધરોરગગણાશ્ચ વરૈસ્સમગ્રાઃ ।
સંયોજિતા મુનિવરાઃ ફલમૂલભક્ષા,સ્તં શઙ્કરં શરણદં૧૦ શરણં વ્રજામિ

દક્ષાધ્વરં ચ નયનઞ્ચ તથા ભગસ્ય પૂષ્ણસ્તદા દશનપંક્તિમશાતયચ્ચ૧૧ ।
વ્યષ્ટમ્ભયત્ કુલિશયુક્તમહેન્દ્રબાહું, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ । ।૨ ૬॥
- કૃ - - ત્રિવિધબન્ધવિમોક્ષભાવા જ્ઞાનાન્વયશ્રુતગુણૈરપિ નૈવ યુક્તાઃ ।
યં સંશ્રિતાઃ સુખભુજઃ પુરુષા ભવન્તિ, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ । ।૨૭॥
અગ્રે મૃતસ્ય રવિકોટિસમાનતેજઃ૧૨ સન્ત્રાસનં વિબુધસત્તમદાનવાનામ્૧૩ ।
યઃ કાલકૂટમપિબત્ સમુદીર્ણવેગં, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

બ્રહ્મેન્દ્રવિષ્ણુમરુતાં ચ સષણ્મુખાનાં યોદાદ્ વરાન્ સુબહુશો ભગવાન્મહેશઃ ।
નન્દિઞ્ચ મૃત્યુવદનાત્પ્રભુરુજ્જહાર,૧૪ તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

કામશ્ચ કાર્મુકધરો ભુવિ પઞ્ચબાણો હાસ્યાત્કૃતો ભગવતા સ તદા વિદેહઃ ।
એકેષુણા ત્રિપુરમેવ પુરા જઘાન, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ । ।8.155.૩ ૦ ॥
આરાધિતઃ સુતપસા હિમવન્નિકુઞ્જે ધૂમવ્રતેન મનસાપિ પરૈરગમ્યે ।
સઞ્જીવનીમદિત યઃ પરમાર્થગમ્ય૧૫ સ્તસ્મૈ નમઃ શિવકરાય શિવાય નિત્યમ્ ॥૩ ૧ । । નાનાવિધૈર્ગજવિડાલસમાનવક્ત્રૈર્દક્ષાધ્વરપ્રમથનૈર્વલિભિર્ગણૈન્દ્રૈઃ૧૬ ।
યોભ્યર્ચ્યતેમરગણઃ સહલોકપાલૈ,સ્તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ । ।૩૨॥
ક્રીડાર્થમેવ ભગવાન્ ભુવનાનિ સપ્ત નાનાનદીવિહગપાદપમણ્ડિતાનિ ।
સબ્રહ્મકાનિ સસૃજે સુકૃતેહિતાનિ, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ । ।૩ ૩ । ।
યસ્યાખિલં જગદિદં વશવર્તિ નિત્યં યોષ્ટાભિરેવ તનુભિર્ભુવનાનિ ભુંક્તે ।
યઃ કારણં સુમહતામપિ કારણાનાં, તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ ॥૩૪। ।
- - - - - - - - - - - - - - આસજ્ય માં ક્ષિતિધરેન્દ્રસુતાનુયાત ।
- - - - - - - મ વિભૂષણાઙ્ગં તં શઙ્કરં શરણદં૧૭ શરણં વ્રજામિ । ।૩ ૫॥
શ્વેતં મુનિં યમનિયોગપરાયણૈસ્તૈર્ભીમૈર્મહોગ્રપુરુષૈઃ પ્રતિનીયમાનમ્ ।
બદ્ધ્વા - - - - - - - - - - - - તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૯ દનોશ્ચ પુત્રા - ખ । ૧૦ શરણજં - ખ । ૧૧ શ્ચ - ખ., મશાતયદ્ય (?) । ૧૨ સમાનતેજં - ખ. । ૧૩ વિબુધદાનવસત્તમાનાં (?) । ૧૪.. ત્પુનરાજહાર - ખ. । ૧૫ પરમાર્થગભ્યં - ખ. । ૧૬.. ર્ગજેન્દ્રૈઃ - ખ. । ૧૭ શરણજં - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
803
?? ।
- -- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - । । ૩ ૭॥
।
- - - - - - - - પરિચિન્ત્યમાનં તં શઙ્કરં શરણદં શરણં વ્રજામિ । । ૩૮ । ।
- - - - - - - - - - - વિમૂઢા, જાનન્તિ નાસ્ય જગતો ભવબન્ધરૂપાઃ ।
ઐશ્વર્યદોષવિષયે - - - ભિબદ્ધા, નિર્યાતમાદ્યનુભવન્તિ યથાહમેવ । ।૩ ૯॥ ।
- - - - પ્રસાદાદ્ધિ - - - - - સ્તદા ।
શુભકર્મા - - - - શિવલોકમકલ્પયઃ૧૮ (?) ॥8.155.૪૦ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્યૈવં સ્તુવતો દેવઃ શૂલપાણિર્વૃષધ્વજઃ ।
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પ્રીતઃ પ્રોવાચ શઙ્કરઃ । ।૪૧ । ।
પુત્ર તુષ્ટોસ્મિ ભદ્રં તે જાતસ્ત્વં નિર્મલોધુના ।
દિવ્યં દદામિ તે ચક્ષુઃ પશ્ય માં દાનવેશ્વર । ।૪૨ । ।
- - - - - યત્કિઞ્ચિત્ કાંક્ષિતં ફલમુત્તમમ્ ।
તત્સર્વમેવ દાસ્યામિ બ્રૂહિ દાનવસત્તમ । ।૪૩ । ।
બ્રાહ્મં વૈષ્ણવમૈન્દ્રં વા પદં વિબુધદુર્લભમ્ ।
અથવા સર્વલોકાનાં ભવ રાજા યથા પુરા । ।૪૪। ।
અન્ધક ઉવાચ
બ્રાહ્મં વૈષ્ણવમૈન્દ્રઞ્ચ પદમાવૃત્તિલક્ષણમ્ ।
વિદિતં મમ તત્સર્વં મનસાપિ - - । ।૪૫। ।
યદિ તુષ્ટોસિ દેવેશ ગાણપત્યં વિધત્સ્વ મે ।
અવિશેષ્યં વિશુદ્ધઞ્ચ તદક્ષય્યં ચ સર્વદા । ।૪૬ । ।
દેવદેવ ઉવાચ
॥
- - - - - - - - સર્વલોકનમસ્કૃતઃ । ।૪૭। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૮.. મયમ્ - ખ ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
804
કામરૂપી મહાયોગી સહાસત્વો મહાબલઃ ।
અણિમાદિગુણૈર્યુક્તઃ પ્રિયઃ પુરુષસત્તમઃ । ।૪૮ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતો - - - વરં દત્ત્વા સુદુર્લભમ્ ।
મહાદેવઃ. ભૂત્વા તત્રૈવાન્તરધીયત । ।૪૯ । ।
।
। । 8.155.૫૦ । ।
વરેણ્યં વરદં દેવં બ્રહ્મણ્યમમિતૌજસમ્ ।
આગત્ય ચૈવ - - - - - - - - - - - । । ૫૧ । ।
॥
- - - - - - - - - - - - - - - - । । ૫૨ ॥
- - શૂલં - - પરમં વિક્રમૈઃ સ્તમ્ભયિત્વા ।
- - - - - ઽ - - - - - - - - - - । । ૫૩ । ।
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ।
-.. ઽ ઽ ઽ ઽ ઽ - - - - - - - - । । ૫૪। । ।
ઽ ઽ ઽ ઽ - - - - - - - - - - - - - - વાઙ્મનોભિઃ । । ૫૫। ।
યેન્યે કુશાસ્ત્રમલપઙ્કવિમગ્નદેહા મોક્ષેપ્યતસ્તવ વિભો ચરણા - - - ।
તે વો - - - - .. - - - સ્તુવન્તિ મૂઢા મૃગા ઇવ વને મૃગતૃષ્ણિકાભિઃ । ।૫૬। ।
- - ઙ્કુશઙ્કિતતટે સ્મૃતિ - - - - - - - - - - - - - - - - - - ।
- - - - - - - - - - પ્યટેન પૂષા૧૯ કરોતિ વિમલં કિરણૌઘજાલૈઃ । । ૫૭॥
પક્ષે તપશ્ચરતિ યેન કલાવશેષશ્ચન્દ્રોપિ તે હરતવોત્તમપાદમૂલે ।
નક્તં તુ શૂલહસિતૈ રજમીમુખાનિ સમ્પૂર્ણમણ્ડલવપુર્ધવલીકરોતિ ॥ ૫૮। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૯ કરોકરો - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
805
- ઽ - - - - - - - - - - - - - - - - - વસવો મરુતોશ્વિનૌ ચ ।
ભૃગ્વાદયશ્ચ ઋષયસ્તત્ર દેવ સિદ્ધાઃ૨૦ સિદ્ધિં ગતાશ્ચરણપદ્મવરપ્રસાદાત્ । । 8.155.૬૦ । ।
કૈલાસ - - - - - - - - ર્દ્રવાય દેવાય - - લયલાઙ્કિતમેખલાય૨૧ ।
બદ્ઘ્વાસનં પરમમુન્નતચારુમૂર્તિં યોગેશ્વરં દિભુમહદ્ ભુવનસ્ય ભૂત્યૈ । ।૬૧ । ।
- - - - - સાસિ પૂર્વ૨૨મદૃષ્ટપૂર્વા સા સા સ્પૃહાં પ્રકુરષે મહતીં જનસ્ય ।
તસ્માજ્જટેન્દુરિવજા(?) ર્ધશરીરયોગાદ્ ગઙ્ગાં ચ૨૩ દેવ ભજસે ત્વમપૂર્વવત્તામ્

- - - - - - - - શીર્ણ - - - સંસ્થૈઃ સમ્યગ્વરેશ્વરરુષા સદસોગ્રકણ્ઠ (?) ।
તે દેવ લોકવિજયં તવ દેવ યાવદ્ દુષ્ટસ્ય વક્ત્રકમલાનિ નિવેદિતાનિ । ।૬૩ । ।
કૈલાસમેરુમલયોદરમન્દરેષુ વિદ્યાધરૈર્મુનિમહોરગકિન્નરૈશ્ચ ।
અભ્યર્ચ્યસે કુલ - ટાયન - - - - - - - - - - - - મધુરૈર્વચોભિઃ । । ૬૪। ।
- - - - - - યે - ભક્ત્યા સર્વ - - - - - - મજરં - - - માત્મવેદ્યમ્ ।
પશ્યન્તિ સત્વમચલાસ્તવ યોગદૃષ્ટ્યા ત્વામેવ તે શિવ વિશન્ત્યનિવર્તનાય ॥૬૫। ।
વિદ્યાવયો - સ્ય સમેત્ય શક્તાસ્તેજઃસૃજાશુગમિત - - - - - - - - - ।
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -૨ ૪ ॥ ૬૬। । ॥
- - ---..૧--...- - - - - - - - - - - - - । । ૬૭। ।
- - -.૨- -- - --- - - - - - - - ।
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - ર પા વ - ય - ॥૬૮। ।
દક્ષાધ્વરસ્સુરવરૈઃ કૃતસર્વરક્ષો ભૃગ્વાદિભિર્મુનિવરૈરુપગીતવેદઃ ।
ક્રોધોદ્ભવેન તવ દેવ હતસ્સલીલમેકેન શૂલવરચક્રભૃતા ગણેન । । ૬૯। ।
લિઙ્ગસ્ય યો હર હરિઃ પ્ર - - હ્યધસ્તાદૂર્ધ્વન્ત્વહં - - - - - - - બ્રુબાણઃ ।
- - - - - રવન્દતવાદિમધ્યે કોન્યઃ પ્રવીણ ઇહ વક્ષ્યતિ૨૫ તેલ્પબુદ્ધિઃ । ।8.155.૭૦ । ।
શર્વોસિ સર્વગતસસર્વફલપ્રદોસિ યોગોસિ યોગધર યોગવિદાં વરોસિ ।
માતાપિતાસિ જગતઃ પ્રભુરવ્યયોસિ શાન્તઃ શિવોસિ પરમોસિ શિવઙ્કરોસિ । ।૭૧ । ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨૦ સિદ્ધિં - ખ । ૨૧ લાઞ્છિત (?) । : ૨૨... ય - ખ । ૨૩ ય- ખ. । ૨૪
એતસ્ય પાદટિપ્પણ્યાં ઽચામીકરોત્કર- સમૂહસમાનવર્ણ, ઇત્યાદિકા પંક્તિર્દૃશ્યતે ।
સા ચ વૃષ્ટઃક્ષરતયા દુષ્પઠેતિ તથૈવોપેક્ષિતા । ૨૫ વક્ષ્યસિ - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
806
સ્તવમિમમમલાર્થ૨૬ બ્રહ્મણા ગીતમગ્ર્યં
દ્વિજસદસિ પઠેદ્યઃ કલ્યમુત્થાય શશ્વત્ ।
ઇહ સુખમનુભૂય પ્રેત્ય ચાગ્રે ચ તસ્ય
ધનકનકસમૃદ્ધે જાયતે જન્મ વંશે

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધેન્ધકમથને બ્રહ્મકૃતસ્તવકથને ચ પંચપચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૨૭
સનત્કુમાર ઉવાચ
એવં સ્તુતસ્સ ભગવાન્ બ્રહ્મણાયુગ્મલોચનઃ ।
ઉવાચ દેવાંસ્તાન્ સર્વાન્ બ્રહ્મણા સહિતાઁસ્તદા

પ્રીતોસ્મિ વિબુધા યાત નાશિતો દેવકણ્ટકઃ ।
કિમન્યત્ કરવાણ્યદ્ય પ્રિયં વો વરતાનઘાઃ ॥૨। ।
ઇત્યુક્તા દેવદેવેન દેવાઃ સર્વે બભાષિરે૨
સ્તુવન્તઃ પ્રહ્વમૂર્ધાનો દેવેશં હૃષ્ટમાનસાઃ । ।૩ ॥
ત્વમેવ દેવ સર્વેષામસ્માકં શરણં પરમ્ ।
ત્વં પિતા સર્વલોકાનાં ત્વયાયં નાશિતોન્ધકઃ ॥૪। ।
ઇત્યુક્ત્વા વિબુધાસ્સર્વે પ્રણિપત્ય ચ શઙ્કરમ્ ।
બ્રહ્મણા સહિતા જગ્મુર્યથાસ્થાનં મુદા યુતાઃ

તતો ગણાનપીશાનો યુદ્ધ - - કૃતશ્રમાન્ ।
અર્ચયિત્વા યથાવદ્ધિ વિસસર્જ મહામનાઃ૪ । ।૬॥
સનત્કુમાર ઉવાચ
એવં તમન્ધકં જિત્વા કૃત્વા ચ ગણનાયકમ્ ।
વિસૃજ્ય ચ સુરાન્ દેવો વિજહાર સુરાર્તિહા

ઇમં યો હ્યન્ધકવધં પઠેત દ્વિજસંસદિ ।
બ્રાહ્મણો લભતે - - - યો રક્ષાં ન સંશયઃ ॥૮। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨૬ સ્તવમિદમગલાર્થં - ખ. । ૨૭ ૨૦૪ - ખ. ।
૧ કિમન્ય દ્વાકરોમ્યદ્ય - ખ. । ૨ બભાસિરે - ખ. । ૩ પિદુઃ - ખ. । ૪ મહાત્મનામ્ - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
807
શરીર - - - યોગં - રૂપં ધર્મ વિન્દતિ ।
યચ્ચ- ત્વા ગાણપત્યેન યુજ્યતે દેહપર્યયે ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે દૈવતવરકીર્તને ષટ્પઞ્ચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૫
વ્યાસ ઉવાચ
અનુગૃહ્યાન્ધકં દેવો વિસૃજ્ય સગણાન્ સુરાન્ ।
ચરાચરેશો યચ્ચક્રે તન્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વતઃ । ।૧ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
દિવં દેવેષુ યાતેષુ ગણપે ચાન્ધકે કૃતે ।
દેવેશોન્ધકનન્દિભ્યાં સહદેવ્યા - - - - । ।૨। ।
ચિરસ્ય ચન્દ્રમૌલિસ્તુ પ્રમથાધિપતિર્ગૃહાન્ ।
પ્રવિશ્ય રઞ્જયામાસ - - મ્મેરુગૃહાનિવ । ।૩ ॥
સીમાં સોમાનુવદનાં સોમાર્ધતિલકો હરઃ ।
।
સખીનાં દૃશ્યતે મધ્યે તારાણામિવ રોહિણી

દૃષ્ટવા દેવ્યપિ દેવેશમુપાયાતં૧ વૃષધ્વજમ્ ।
ઉત્તસ્થાવાસનાત્તૂર્ણં સખીભિઃ૨ સહિતા તદા । ।૫। ।
શિરસ્યઞ્જલિ૩માધાય પદ્મકુડ્મલસન્નિભમ્ ।
વવન્દે ચરણૌ તસ્ય પ્રીયમાણેન ચેતસા ॥૬। ।
દેવોપિ તાં સમુત્થાપ્ય તયૈવ સહિતઃ પ્રભુઃ ।
નિષસાદાસને રત્નમયૂખપરિપિઞ્જરે । ।૭॥
અન્ધકઞ્ચ જિતં યુદ્ધે દેવ્યાઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ।
શઙ્કરઃ કથયામાસ પુનશ્ચ પ્રવરીકૃતમ્ । ।૮ ॥
અન્ધકોયં તવ સુતો મમૈવ નયનોદ્ભવઃ ।
આસુરં ત્યાજિતો ભાવં ત્વામવજ્ઞાતવાન્૪ હિ યઃ । ।૯ । ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૫ ૨૦૫ - ખ. ।
૧... મુપયાતં - ખ. । ૨ સખિભિઃ... । ૩... માદાયઃ - ખ. । ૪ તામવજ્ઞાતવાન્ - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
808
ઇત્યુક્તવતિ દેવેશે શઙ્કરેન્ધકદાનવઃ ।
પ્રણતઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા વ્યજ્ઞાપયત૫ પાર્વતીમ્ । । 8.157.૧૦ । ।
દેવ્યન્ધકોહં દેવેન પ્રકૃતાનુગ્રહઃ શુભે ।
તવ પ્રેષ્યત્વમાયાતઃ પશ્ય માં સૌમ્યચક્ષુષા । ।૧ ૧ ॥
અમ્બ તન્મે વ્યતિક્રાન્તં યન્મે દાનવજં તવ (?) ।
દેવેનાનુગૃહીતોહં તવ હાસશ્ચ૬ કિઙ્કરઃ । । ૧૨ ॥
ક્ષાન્તં દાન્તઞ્ચ ભક્તઞ્ચ ત્દદાશ્રયપરાયણમ્ ।
વિદ્ધિ મામમ્બ શુદ્ધેન ભાવેન સમવસ્થિતમ્ । । ૧૩ । ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા ગિરિજાં ગિરિકૂટનિભોન્ધકઃ ।
વાગ્ભિરાહવનીયાભિરસ્તુવત્ પ્રાઞ્જલિર્નતઃ । । ૧૪॥
વિભાવરી૭ વારિચરી શર્વરી શર્વવલ્લભા ।
ધૃતિર્મતિસ્તથા કીર્તિર્દીપ્તિઃ પ્રાપ્તિઃ પ્રમોહિની । ।૧ ૫ । ।
મેધા સુધા તથા સાધ્વી સ્વધા સ્વાહા મહાદ્યુતિઃ ।
પુષ્ટિરિષ્ટિસ્તથા તુષ્ટિર્ગૃષ્ટિર્દૃષ્ટિસ્ત્રુટિસ્તડિત્ ॥ ૧ ૬। ।
સ્મૃતિઃ પ્રીતિઃ સ્પૃહા હાનિર્વાણી ગ્લાનિર્દયા ક્રિયા ।
લક્ષ્મીઃ શ્રીઃ સન્નતિઃ શ્રદ્ધા માયા માયાધરાર્ચિતા । ।૧૭॥
અદિતિર્દિતિસ્તથા કદ્રૂઃ સિંહિકા સુરસા૮ દનુઃ૯ ।
રાકા કુહૂઃ સિનીવાલી ચર્ષણી૧૦ સુખદાયિની૧૧ । । ૧૮ ॥
દીક્ષા દક્ષાવરા રક્ષા શિક્ષા કક્ષનિકેતના ।
સુગન્ધા૧૨ સુભગા ભવ્યા ભૂતભવ્યભવત્કરી૧૩ । । ૧ ૯। ।
ધરણી ધારણી ધન્યા વીરણી વૈ ગુહારણી ।
લા ગોલા તથા ચૈવ મઙ્ગલાવિધા - તથા

- રોવૃતા સતા - શ્ચ - - સક્ષત્રનન્દિની (?) ।
નક્ષત્રચિત્રા દ્યૌઃ પૃથ્વી ક્રિયા સ્મૃતિરલોલુપા । ।૨ ૧ ॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૫ વિજ્ઞાપયત - ખ. । ૬ હ્યાસઞ્ચ (?), દાસ (?) । ૭ વિભાવરિ - ખ. । ૮ સરમા - ખ. । ૯ કુઃ - ખ. । ૧૦ વર્ષણી - ક. । ૧૧ શુભદાયિની - ક. । ૧૨ સુસજ્જા - ખ. । ૧૩ ભવઙ્કરી (?) ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
809
શુદ્ધા૨૫ શુદ્ધિઃ સુધીઃ કીર્તિઃ કૃત્તિવાસોધરપ્રિયા ।
ધનુર્જ્યા જયિની પૂજ્યા ઈજ્યા વ્રજ્યા જયપ્રદા । ।૨૨ ॥
વરાવરેણ્યા વરદા વરનારી૧૫ વચોરણિ૧૬ ।
ભૂતિર્ભૂતાધિજનની૧૭ સુકૃતિઃ૧૮ સુમના રતિઃ । ।૨ ૩ ॥
ભારતી ભાસમાયુક્તા યુક્તરક્તવચોધરી ।
આજ્ઞા પ્રજ્ઞા તથા સંજ્ઞા ઉલ્કા નાસાસમુદ્ભવા ।
વેદમાતા૧૯થ ગાયત્રી દુર્ગા સાવિત્ર્યથાપિ ચ । । ૨૪॥
ધર્મ્મિણી ધર્મજનની તેજની તેજસાં વરા ।
રજની રઞ્જની ધીરા યોનિર્વનજલોચના

શ્રદર્થિની૨૦ દનુનદી શ્રુતાર્થા૨૧ શ્રુતવત્તરા ।
બલયાલાતકધરા૨૨ મેખલા મેખલાધરા । ।૨૬॥
પ્રીયતાં મે જગદ્ધાત્રી શ્યામા શ્યામામ્બરા૨૩ હ્યુમા ।
ઇત્યેવમન્ધકેનેશા સ્તુતા સ્તુતિશતસ્તુતા । ।૨૭॥
અન્ધકસ્ય તુતોષાતિ તુષ્ટા ચેદમુવાચ તમ્ ।
પ્રીતાસ્મિ પુત્ર યત્ પ્રાપ્તં ગાણપત્યં ત્વયા શુભમ્ ।
પ્રિયોધુના વરસ્તૂર્ણં વ્રિયતાં૨૪ પ્રવરોત્તમ

સનત્કુમાર ઉવાચ
ભવાનીં૨૫ વરદાં દૃષ્ટવા સોન્ધકો ગણપોત્તમઃ ।
પ્રણતઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રાહ હિમવત્તનયામુમામ્ । ।૨૯॥
યઞ્ચ ત્વં મે૨૬ વરં દેવિ દદાસીશાનબલ્લભે ।
મમ તેન સમસ્તેન ત્વયિ ભક્તિઃ સ્થિરા ભવેત્ ॥8.157.૩ ૦ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ભગવત્યપરાજિતા ।
ઉવાચાન્ધકમાસાદ્ય૨૭ પ્રીયમાણા પુનસ્તદા ॥।૩ ૧॥
જ્ઞાનેનાનેન તુષ્ટાસ્મિ તવ પુત્ર શુભેન વૈ ।
યન્મત્તોર્થિતવાનદ્ય ત્વં ભક્તિં પ્રવરેશ્વર૨૮ । । ૩૨ ॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૪ શ્રદ્ધા- (?) । ૧૫ નરનારી - ક. । ૧૬ રણી - ક ખ. । ૧૭ ભૂતાભૂતાભિજનની - ખ । ૧૮ સુગતિઃ - ખ. । ૧૯ વેદમાયા - ખ । ૨૦ સુ (સ) દર્થિની - ક. । ૨૧ શ્રુતાર્થં - ક. । ૨૨.. લકધારા - ખ. । ૨૩ શ્યામાવરા - ક., શ્યામાચરા - ખ । ૨૪ વૃયતાં - ક. । ૨૫ ભાવનીં - ક. । ૨૬ તન્મે - ક. । ૨૭ સદ્યઃ (?) । ૨૮ પ્રવરેશ્વરઃ - ક. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
810
મચ્છન્દાદેવ ચાપ્યેતદ્ ગાણપત્યં તવાનઘ ।
દત્તં દેવાધિદેવેન તેન ચાસ્મિ સુતોષિતા ॥૩ ૩। ।
તસ્માચ્ચાદિત્યપાકાત્તે૨૯ સુયુદ્ધેન ચ પુત્રક ।
પાપવ્યયો મહાનાસીત્ તેનાસિ પ્રવરીકૃતઃ૩

અમરો જરયા ત્યક્તો બલી બલવતામપિ ।
તપસ્વી હ્યક્ષયો જેતા નન્દિવત્ત્વં ભવિષ્યસિ

મમ દેવસ્ય ચાપીષ્ટઃ કિઙ્કરો મમ ચાપ્યથ ।
ભવ૩૧ ત્વમનઘઃ શ્રીમાન્ ગણેશ્વરગણેશ્વરઃ । ।૩૬॥
યે ચ ત્વાં૩૨ કીર્ત્તયિષ્યન્તિ દિવા રાત્રાવથાપિ૩૩ વા ।
તેષાં કીર્ત્તિર્યશઃ સ્વર્ગો ધર્મશ્ચૈવ ભવિષ્યતિ

સ ત્વેવમુક્તઃ૩૪ પાર્વત્યા અન્ધકોર્ચિતમાનિતઃ ।
અનુજ્ઞાતશ્ચ પાર્વત્યા મુમુદે હરપાર્શ્વગઃ

ઇત્યેવમન્ધકં દેવસ્તમોરિકૃતભૂષણઃ ।
અનુગૃહ્ય ગિરૌ તસ્મિન્ વિજહાર યથાસુખમ્૩૫ । ।૩૯॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે અન્ધકવરપ્રદાનં નામ સપ્તપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૩૬
વ્યાસ ઉવાચ
અન્ધકં ગણપં કૃત્વા દેવ્યા સહ મહેશ્વરઃ ।
કિં ચક્રેતઃ૧ પરં બ્રૂહિ નુદ કૌતૂહલં મમ

સનત્કુમાર ઉવાચ
જિત્વાન્ધકં તતો વ્યાસ કૃત્વા ચ ગણનાયકમ્ ।
ગિરીન્દ્રસુતયા સાર્ધં વિજહાર સુરાર્ત્તિહા । ।૨॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨૯.. .ચ્ચાદિત્યપાકાન્તે ? - ક. । ૩૦ પ્રચરીકૃતઃ - ક. । ૩૧ મમ - ખ. । ૩૨ ત્વા - ખ. । ૩૩ રાત્રૌ તથાપિ - ખ. । ૩૪ એવમુક્તઃ - ખ. । ૩૫ રરામ ચ - ખ. । ૩૬ ૨૦૬ - ખ. । ૧ નઃ - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
811
અથ ભૂતેશજનની ષડાનનતનૂકરી ।
અપૃચ્છત્ પુત્રસમ્બદ્ધં પ્રશ્નં પ્રશ્નવિદાં વરા । ।૩ ॥
કિમર્થં ગીયતે દેવ ગાથેયં સદ્ભિરુત્તમા ।
વરં ભૂમિરુહાઃ૩ પઞ્ચ૪ ન ચ કોષ્ઠરુહા દશ

ષોડશેહાઙ્ગમઙ્ગાનિ ભિત્ત્વા પુત્રોભિજાયતે ।
તસ્માત્પુત્રાત્ કથં શ્રેષ્ઠઃ કોષ્ઠજાદ્ ભુવિજઃ૫ સુતઃ । ।૫॥
ઇત્યેવં વૃચ્છતીં પૃચ્છાં શિક્ષાં દીક્ષાં ક્રિયાં મતિમ્૭ ।
ઉમામનુપમાં દેવ ઇદં વચનમબ્રવીત્ । ।૬। ।
સૂક્ષ્માર્થં એષ રમ્ભોરુ યં પૃચ્છસિ વરાનને ।
અહં તે તં૮ પ્રવક્ષ્યામિ શૈલેન્દ્રતનયેવ્યયે । ।૭। ।
કોષ્ઠજાત્તનયાદ્યસ્માદ્ ભૂમિજસ્તનયો વરઃ ।
શાલ્મલૌ વૈતરણ્યાં ચ અસિપત્રવનેષુ ચ । ।૮॥
કુમ્ભીપાકે રૌરવે ચ મહારૌરવ એવ ચ ।
એવમાદ્યેષુ ચાન્યેષુ કુકૃતૈરનુવેષ્ટિતાન્૧૦ ।
શાસ્યતો મૃત્યુવચનાદ્રાક્ષસૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ । ।૯। ।
પિતૄઁસ્તથાશુભૈ૧૧ર્ઘોરૈર્વેષ્ટિતાન્ રાક્ષાસાર્દિતાન્ ।
સત્પુત્રસ્ત્રાયતે દેવિ નેતરઃ પાપનિશ્ચયઃ । । 8.158.૧૦ । ।
નરસ્ય ન ચ૧૨ સત્પુત્રાઃ સર્વ એવ ભવન્ત્યુત ।
એક એવાત્ર ભવતિ યઃ પિતૄઁસ્ત્રાયતે ભયાત્ । ।૧ ૧ । ।
તત્ર યે દુષ્ટચારિત્રાઃ પુત્રસંખ્યાં૧૩ ન તે ગતાઃ ।
શઠો યદ્વદ્બલીવર્દઃ ષણ્ઢો વાપિ નરાધિપઃ૧૪ ॥૧ ૨ । ।
તત્રાપિ ચોદ્યતે૧૫ દુઃખં દુઃખં ચ નરકં વિદુઃ ।
યત્૧૬ પિતૄઁસ્ત્રાયતે તસ્માત્૧૭ સુતઃ પુત્રસ્તતઃ સ્મૃતઃ । । ૧૩ ॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨... રા - ખ. । ૩ ભૂમિરુહા - ક., હાં - ક. । ૪ તઞ્ચ - ક. । ૫ ભૂમિજઃ (?) । ૬ શિક્ષાક્રિયાં - ખ. । ૭ પતિમ્ - ખ., મતીં - ક । ૮ તત્ - ખ. । ૯. વ્યયે - ખ. । ૧૦... તાઃ - ક. । ૧૧ સુરૈ - ખ - ૧૨ નરકસ્ય ન - ખ । ૧૩ સંજ્ઞાં (?) । ૧૪ નરાધમઃ (?) । ૧૫. પ્યતિ ચોસ્યુચ્યતે (?) - ખ. । ૧૬ યઃ - ક. ખ. । ૧૭ યસ્માત્ - ખ ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
812
નાન્યઃ સમ્બદ્ધકો દેવિ પિતુઃ પુત્રસ્ય ચોભયોઃ ।
પાતિ પુત્રં પિતા તસ્માત્ પુત્રો યત્ ત્રાયતે ભયાત્

ઇન્દ્રિયાણાં તુ પ્રાબલ્યાત્ તત્ પુત્રેષ્વપિ૧૮ પાર્વતિ ।
પાપકાન્યપિ કુર્વન્તિ૧૯ તે સત્પુત્રા ભવન્ત્યુત ॥ ૧૫। ।
ઇમે હિ તરવો દેવિ દક્ષશાપાદ્ હતેન્દ્રિયાઃ ।
પાપકાનિ ન કુર્વન્તિ સંવૃતૈઃ કરણૈશ્ચ હ । । ૧૬ । ।
એતસ્માત્ કારણાદ્ દેવિ કોષ્ઠજાનાં શતાદપિ ।
એકો ભૂમિરુહઃ પુત્રઃ શસ્યતે ન તુ કોષ્ઠજઃ । । ૧૭॥
છેદં ભેદં તથા ત્રાસં પાટનઞ્ચ નિશાચરૈઃ ।
કુર્વદ્ભિસ્તરવઃ પુત્રાઃ પિતૄણાં - - - - । - - । । ૧૮॥
ઉમોવાચ
છેદં ભેદં ત્રાસનં ચ રાક્ષસૈર્નિરયોપગૈઃ ।
કથં પિતૄણાં તરવો વારયન્તિ યમક્ષયે । । ૧ ૯। ।
દેવદેવ ઉવાચ
શૃણુષ્વ છેદં ભેદં ચ પિતૄણાં યમસાદને ।
યથા વૈ૨૦ પારયન્ત્યેતે૨૧ તરવો નાગનન્દિનિ ॥ 8.158.૨૦ । ।
એતે નિરુદ્યમા દેવિ વિહીનાઃ કરણૈરુત ।
યજ્ઞેર્થિતાસ્તે દેવાનાં તરવો - - - - - - । । ૨૧ । ।
- - - - - - - - ।
દક્ષશાપેન ભગવન્ વયં હ્યુપહતેન્દ્રિયાઃ

તમોબાહુલ્યતાં પ્રાપ્તા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિક્રમાઃ ।
અસુખાઃ કરણૈર્હીના મહતા તમસાવૃતાઃ । ।૨૩ । ।
એતાં દશામનુપ્રપ્તા ધર્મયુક્તાન્ કુરુષ્વ નઃ ।
ઇત્યેષાં વચનં શ્રુત્વા દેવઃ સલિલસમ્ભવઃ । ।૨૪। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૮ તત્ - ક ૯૦-. દ્ યેષુ ત્રિષ્વપિ - થ । ૧૯ કુર્વન્તઃ - (?) । ૨૦ યયૈવં (વ) ક- । ૨૧ તારયન્ત્યેતે - ક, ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
813
યજ્ઞવૃક્ષાર્થમાહેદં વૃક્ષાન્ વૃક્ષપતિર્વચઃ ।
સ્થાવરાઃ સ્વાગતં વોસ્તુ તુષ્યામિ શરણૈષિણામ ।
નાશયામ્યેષ વો વત્સા દક્ષશાપકૃતં તમઃ । । ૨૫ ॥
શાલા બિલ્વાઃ પલાશાશ્ચ વરુણાઃ૨૨ કિંશુકાસ્તથા ।
રોહીતકાશ્ચ યે ચાન્યે યજ્ઞાંગપ્રભવા દ્રુમાઃ । । ૨૬ ॥
તે સૂપયુક્તા યજ્ઞેષુ ત્વક્પત્રફલશાખિનઃ ।
મૂર્ત્તીઃ સુભાસ્વરાઃ પ્રાપ્ય મમ લોકે નિવત્સ્યથ૨૩

એષાં યજ્ઞિયવૃક્ષાણાં૨૪ યૂયમપ્યનુગામિનઃ ।
યજ્ઞોપયુક્તા ગચ્છધ્વં તેષામેવ સલોકતામ્ । ।૨૮। ।
સ્થાણુલિઙ્ગોપયુક્તાશ્ચ૨૫ જનૈર્ભક્તિપુરસ્સરૈઃ ।
ધર્મેણ શુદ્ધદેહાશ્ચ ગતિમિષ્ટામવાપ્સ્યથ૨૬ । । ૨૯ । ।
ઉપયોગં ચ ગચ્છન્તો યજ્ઞાયતનવસ્તુષુ૨૭ ।
દક્ષશાપતમોમુક્તા મમ લોકે ચરિષ્યથ । । 8.158.૩૦ ॥
પુત્રહીનો નરો યશ્ચ૨૮ પુત્રકાન્વઃ૨૯ કરિષ્યતિ ।
તં ભયાત્૩૦ ત્રાયતાં ચૈવ ધર્મો વો ભવિતા મહાન્ ॥૩ ૧ ॥
તરવ ઊચુઃ
કથં વયં પુત્રકૃતાસ્તાન્૩૧ પિતૄન્નિરયોપગાન્ ।
ઽ ઽ ઽ - ઽ - - - - - - - - - । । ૩ ૨। ।
સોમવિક્રયિણો યે ચ યે ચ વિશ્વસ્તઘાતિનઃ ।
યે ચ પ્રાણિવધે યુક્તાઃ પૃષ્ઠમાંસાશિનશ્ચ યે । ।૩ ૩ । ।
રાજ્ઞામાક્રોશકા યે ચ યે ચ પિણ્ડાપહારકાઃ ।
એતે૩૨ સ્વકર્મભિર્ઘોરૈર્વેષ્ટિતા લોમહર્ષણૈઃ

પચ્યન્તે નિરયે ઘોરે ક્રોશન્તો ભૈરવાન્ રવાન્ ।
અહો ભૃશં૩૩ યાતનાભિરશિવાભિરભિદ્રુતાઃ । ।૩ ૫ ॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨૨ તરુણાઃ - ખ । ૨૩ નિવત્સ્યત - ક, નિવૃક્ષ્યથઃ - ખ. । ૨૮ યાજ્ઞિય - ખ., યાજ્ઞિકવૃક્ષાણાં - ક. । ૨૫ શૃણુ લિઙ્ગેપ્રયુક્તાશ્ચ - ક. । ૨૬ ગમિ .. - ક । ૨૭ વાસ્તુષુ (?) । ૨૮ યચ્ચ - ખ. । ૨૯ પુત્રકાર્થં - ક ખ. । ૩૦ તદ્ભયાત્ - ક ખ. । ચ ૧ પુત્રકૃતાન્ સ્તાન્ - ક., તાન્સ્વાન્ - ખ.,... તસ્તાન્ (?) । ૩૨ યે તે (?) । ૩૩ નૃશમ્સ - ક ખ ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
814
શાસ્યન્તે મૃત્યુવચનાદ્રાક્ષસૈર્ભીમવિક્રમૈઃ ।
તાનેવ તુદ્યમાનાઁશ્ચ કુટ્યમાનાઁશ્ચ રાક્ષસૈઃ ।
પિતૄન્નિરયસંમગ્નાનુદ્ધરિષ્યામહે કથમ્ । ।૨ ૬। ।
બ્રહ્મોવાચ
તાઁસ્તથા૩૪ તુદ્યમાનાંશ્ચ કુટ્યમાનાઁશ્ચ રાક્ષસૈઃ ॥ ।
પિતૄન્નિરય સંમગ્નાન્ યૂયમભ્યુદ્ધરિષ્યથ

નિરયસ્થાન્ યથા ચૈતાન્ પિતૄન્ નિસ્તારયિષ્યથ૩૫ ।
તન્મે સુમનસો ભૂત્વા નિશામયત પાદપાઃ ॥ ૩૮। ।
પુત્રપ્રકૃતકા યૂયં યસ્ય યસ્ય ભવિષ્યથ ।
તસ્ય તસ્ય સ્મૃતાઃ૩૬ શીઘ્રં તં દેશં યાસ્યથાનઘાઃ૩૭

- - - નિરયપ્રાપ્તાન્ પિતૄન્ ક્લેશૈરુપદ્રુતાન્ ।
સુખાય ધાસ્યથ યથા સ્થાવરાસ્તન્નિબોધત૩૮ । ।8.158.૪૦ । ।
મન્ત્રવદ્ વિધિતશ્ચૈવ૩૯ યો વઃ સંસ્કારમન્તશઃ ।
ગર્ભાધાનાદિભિઃ કૃત્વા પુત્રત્વે કલ્પયેન્નરઃ । । ।૪૧ । ।
યે ચાપિ૪૦ પૂર્વજાતાન્ યો વિધિના૪૧ નિષ્પરિગ્રહાન્ ।
પુત્રપ્રકૃતકાન્ કુર્ય્યુસ્તાઁશ્ચ નિસ્તારયિષ્યથ । ।૪ ૨ । ।
સર્વકામાઁશ્ચ દાસ્યધ્વં સુખઞ્ચૈવ તથોત્તમમ્ ।
કર્મક્ષયં ચ સર્વેષાં લોકાઁશ્ચૈવ તથાક્ષયાન્૪૨ ॥૪૩ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ શૈલસુતા ભૂયોપૃચ્છત્તદ્વિધિમુત્તમમ્૪૩ ।
તાં પૃચ્છતીં મહાદેવ ઇદં વચનમબ્રવીત્ । ।૪૪। ।
દેવિ નાગેન્દ્રનાસોરુ નાગેન્દ્રગતિગામિનિ ।
શૃણુષ્વ યેન વિધિના ગૃહ્યતેવનિજઃ સુતઃ ॥૪૫। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૩૪ તાનેવં (?) । ૩૫ સ્તાઁસ્તારયિષ્યથ - ખ. । ૩૬ મૃતાઃ - ખ. । ૩૭. તાનઘાઃ - ક. । ૩૮ સ્તાન્નિ- બોધત - ક. ખ. । ૩૯ વિધિતચ્ચૈવ - ખ. । ૪૦ વાપિ - ખ. । ૪૧ વિવિધાં - ક. । ૪૨... ક્ષયમ્ - ક. । ૪૩ અપૃચ્છદ્વિધિમુત્તમમ્ - ક ખ. । ૪૪ ચ નિજ. - ક ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
815
શ્વો ભૂતેહં૪૫ ભુવિરુહં ગ્રહીષ્યામીતિ૪૬ પાર્વતિ ।
સોપવાસા ભવેન્નારી શુચિશીલા શુચિવ્રતા । ।૪૬। ।
તતઃ શતસહસ્રાંશાવસ્તશૃઙ્ગં ગતે રવૌ ।
ઉદિતે વિમલે ચાપિ ચન્દ્રે ચન્દ્રનિભાનને । ।૪૭। ।
આપદ્ભાવેન સુભગે પરેણ પરમાત્મિકે ।
વિપ્રાનામન્ત્રયેદ્રાત્રૌ પાવનાન્ વેદવાદિનઃ । ।૪૮। ।
શ્રુતીનામાકરા હ્યેતે રત્નાનામિવ સાગરાઃ ।
વિપ્રા વિપ્રાધિપમુખિ પૂજનીયાઃ સહસ્રશઃ ॥૪૯। ।
યત્ર મન્ત્રવિદો વિપ્રા ન પ્રાશ્નન્ત્યુત્તમં હવિઃ ।
ન તત્ર દેવા૪૭ દેવેશે હવિર્ભુઞ્જન્તિ કર્હિચિત્ ॥8.158.૫૦ । ।
ન સ્કન્દતે ન વ્યથતે નૈનમાક્રમતે૪૮ તમઃ ।
વરિષ્ઠમેતદ્દાનાનાં યદ્ બ્રાહ્મણમુખે હુતમ્ । ।૫૧ ॥
બ્રહ્મણત્વે૪૯ (?) મહાસત્વે અણધાતુસ્તુ ભક્ષણે ।
બ્રહ્મ ભક્ષયતે યસ્માદ્ બ્રાહ્મણસ્તેન સ સ્મૃતઃ । ।૫ ૨। ।
જાયન્તે યે પુનર્જાતા હ્યુપનીતા મહાત્મભિઃ ।
તતો દેવિ દ્વિજાખ્યેયં તેષુ નિત્યં નિપાત્યતે ॥૫૩ । ।
વિયદિત્યુચ્યતે વ્યોમ પ્રકારઃ૫૦ પ્રાપણે સ્મૃતઃ ।
દિવં સંપ્રાપયન્ત્યેતે દેવિ૫૧ વિપ્રાસ્તતઃ સ્મૃતા । ।૫૪॥
સત્ય૫૨ સારમયા હ્યેતે૫૩ વિપ્રાઃ સૃષ્ટાઃ સ્વયંભુવા ।
સિદ્ધિર્ન તેષ્વતુષ્ટેષુ૫૪ શક્યા પ્રાપ્તું સુરૈરપિ । ।૫૫॥
અહં નારાયણોનન્તો બ્રહ્મા શક્રોનિલઃ શિખી૫૫ ।
તદ્દાનં નાભિનન્દામો વિપ્રા યત્ર૫૬ ન પૂજિતાઃ । ।૫ ૬। ।
યેષાં પ્રસાદાત્ સુલભા આયુર્ધર્મો બલં સુખમ્ ।
શ્રીર્યશઃ સ્વર્ગવાસશ્ચ તાન્૫૭ વિપ્રાનર્ચયેદ્ બુધઃ । ।૫૭। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૪૫ શ્વો હિ ભૂતે - ક. । ૪૬ ગૃહીષ્યામીતિ - ક., વ્રહિ.. - ખ । ૪૭ દેવ - ખ. । ૪૮ નૈતમા- ક્રમન્તે - ક. ખ. । ૪૯ બ્રાહ્મણત્વે - ક. ખ, મહાહવ્યે (?) । ૫૦ પકારઃ - ક. । ૫૧ દિવિ - ક ખ. । ૫૨ સાવ્ય ( ષ્ઠ્ય) - ખ. । ૫૩ સાગર યાહ્યેતિ - વા. । ૫૪ સિદ્ધિર્ન તેષ્વતુપ્ટેષુ - ખ. । ૫૫.. સ્વિતિ (?) । ૫૬ યેન (?) - ક । ૫૭ તદ્ - ક. । ક. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
816
વિપ્રાનામન્ત્રયિત્વાથ૫૮ શુચિવસ્ત્રા શુચિસ્મિતા ।
શયીત સનમસ્કારા સદર્ભા૫૯ ભૂમિમાશ્રિતા

ગમયિત્વા તતો રાત્રિં સવિતર્યુત્થિતેપિ૬૦ ચ ।
ભક્ષ્યભોજ્યં સમાદાય વ્રજેત્ યત્ર ભવેત્તરુઃ ॥૫૯। ।
તતસ્તં સપતાકં ચ સાતપત્રં સભૂષણમ્ ।
તરુકં પ્રમદા૬૧ કૃત્વા તરુચ્છાયાનુગામિની

યથોપપન્નમન્નં તુ ભોજયિત્વા દ્વિજોત્તમાન્ ।
પુણ્યાહં કારયિત્વાથ ઋત્વિજા હ્યથવાત્મના૬૨ ॥૬૧। ।
તૃપ્તાનાં બ્રાહ્મણાનાં ચ તત્ત્વેનાકૂત૬૩માત્મનઃ ।
નિવેદ્ય પરમુદ્દિશ્ય સદ્ભાવેન પરેણ હ ॥૬૨। ।
અપુત્રા ભગવન્તોહં૬૪ પુત્રપ્રકૃતકં૬૫ તરુમ્ ।
ગ્રહીષ્યે તદનુજ્ઞાં વૈ કર્તુ૬૬ મર્હથ મેનઘાઃ

તતસ્તૈરભ્યનુજ્ઞાતં તં તરું તરુણં પ્રિયે ।
ભૂમિદેવસમક્ષં વૈ ગૃહ્ણીયાત્તનયં પ્રિયે

અનેન વિધિના દેવિ ગૃહીતસ્તરુકઃ સુતઃ ।
પિતૄણાં નિરયસ્થાનાં મધુ સોમઞ્ચ વર્ષતિ

ગૃહીતો વિધિનાનેન સુભ્રુ ભૂમિરુહાત્મજઃ ।
શુભે૬૭ સુખાય ભવતિ વિપરીતેન દુઃખદઃ

સત્પુત્રાણાં૬૮ શતાચ્ચાપિ દેવિ ચન્દ્રનિભાનને ।
એકો ભૂમિરુહઃ૬૯ શ્રેષ્ઠઃ પુત્રત્વે કલ્પિતઃ સુતઃ

ઇત્યેતત્તે મયા શિષ્ટં૭૦ શ્રિષ્ટમ્લિષ્ટ૭૧ વચોરણિ ।
યથા ભૂમિરુહઃ પુત્રો વિશિષ્ટઃ કોષ્ઠજાત્ સુતાત્

તતઃ પુનર્દેવદેવી૭૨ પ્રણિપત્ય મહેશ્વરમ્ ।
પ્રણયાત્ કૌતુકાચ્ચૈવ ઇદં વચનમબ્રવીત્

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૫૮ તુ - ખ । ૫૯ સદર્પા - ખ. । ૬૦ સવિતર્યુદિતેપિ (?) । ૬૧ પ્રયતા (?) । ૬૨ વિપ્રાન્ભોજ્યા- ર્થનાત્મના - ઘ । ૬૩ તત્તેનાક્ષત - ઘ । ૬૪ હઙ્હિભગવત્ તેહં - ક. ખ. । ૬૫ પુત્રત્વેકૃતકં - ક. । ૬૬ વૈ દાતુ (?) । ૬૭ સુભગે - ક ખ. ઘ. । ૬૮ સપુત્રાણાં - ખ. । ૬૯ એકોપિ ભૂમિજઃ - ખ. । ૭૦ શ્લિષ્ટં - ખ । ૭૧ મૃષ્ટ - ખ. । ૭૨ તતો દેવી પુનર્દેવં - ઘ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
817
પ્રોષિતે ત્વયિ દેવેશ ભ્રમન્ત્યા મન્દરે મયા૭૩ ।
અશોકતરુકો દૃષ્ટઃ કોમલઃ સુમનોરમઃ

આસીચ્ચ મે તદા ભાવ એષ મે તરુપોતકઃ ।
ભવિષ્યતિ સુતો રુદ્રે નિર્વિઘ્નં૭૪ પુનરાગતે

આભ્યાં ચ મે મહાદેવ કુચાભ્યાં દ્વિજપાવન૭૫ ।
ક્ષીરમાગાત્ સુધાસારં પુત્રસ્નેહાત્ સુખપ્રદમ્૭૬ । ।૭૨॥
તમહં દેવ ગૃહણીયાં પુત્રપ્રકૃતકં તરુમ્ ।
યદિ મે કુરુષેનુજ્ઞાં તવાહં વશવર્તિની

દેવૈઃ પુત્રફલે ક્ષિપ્તે સ હિ મે તરુપોતકઃ ।
તુષ્ટિપ્રદો હ્યપુત્રાયાઃ પુત્રકો ભવિતાનઘ૭૭ । ।૭૪॥
ઇત્યેવં ભાષમાણાન્તુ ભવાનીં૭૮ ભગવાન્૭૯ ભવઃ ।
સદ્ભાવાન્નિઃસૃતં૮૦ વાક્યમવદત્ પરતાપનઃ

।
દેવિ ફુલ્લારવિન્દાક્ષિ કથં નામ ન તે સુતઃ ।
ભવિષ્યતિ તપસ્વિન્યા ઐશ્વર્યપરમે૮૧ મયા૮૨

શક્તા જનયિતું પુત્રાન્ તપસા ત્વમનિન્દિતે ।
અહં ચ તે પ્રદાસ્યામિ પુત્રાન્ પરમશોભનાન્ । ।૭૭॥
અથવાયમનુગ્રાહ્યસ્તવાશોકતરુઃ પ્રિયે ।
અનુજ્ઞાતા મયા દેવિ કુર્વશોકતરું સુતમ્

અનુકૂલં પતિં જ્ઞાત્વા તં તામરસલોચના ।
પ્રણિપત્યાવ્યયા૮૩ તુષ્ટા૮૪ ઇદમાહ મહેશ્વરમ્

દેવ જાનામ્યહં ધર્મં યથા સ્ત્રીણાં ન વિદ્યતે ।
દૈવતં પતિમુત્સૃજ્ય પૂજનીયં હિ યદ્ ભવેત્

અનામન્ત્ર્ય હિ ભર્ત્તારં યદ્દદાતિ યદર્ચતિ ।
ન ફલં વિન્દતે તસ્ય નારી ઇત્યેવ નઃ શ્રુતમ્

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૭૩ યથા - ક. । ૭૪ નિર્વિઘ્ને - મ. । ૭૫ પાવનઃ - ક. । ૭૬ સુખપ્રદઃ - ક. । ૭૭.. નઘઃ - ખ. । ૭૮ ભાવનીં - ક. । ૭૯ ભવતાં - ખ. । ૮.... ન્નિસૃતં - ક. ખ. । ૮૧ મૈશ્વર્યપરમે - ખ । ૮૨ યયા - ક, ત્વયા - ખ., સ્વયં (?) । ૮૩. ભ્યયા - ખ । ૮૪.. ત્તુષ્ટા - ખ ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
818
યા તુ ભર્તારમામન્પય નારી ધર્મ સમાચરેત્ ।
તસ્યા દેવાશ્ચ તુષ્યન્તિ ધર્મશ્ચ સુમહાન્ વિભો । ।૮૨। ।
અવમન્ય તુ યા નારી ભર્તારં દૈવતં ગુરુમ્ ।
સ્વબુદ્ધ્યા કુરુતે પુણ્યં નિરયં સા પ્રપદ્યતે । ।૮૩ । ।
અતીતમપિ યા નારી ભર્તારં પરિપૃચ્છતિ ।
અનુમાન્ય યથાવદ્ધિ જીવન્તમિવ શોભના । ।૮૪। ।
અનુજ્ઞાતા હિ સા તેન પ્રીયમાણેન ચેતસા ।
ધર્મકૃત્યેષુ દેવેશ ફલં પ્રાપ્નોતિ પુષ્કલમ્ । ।૮ ૫। ।
તપોપવાસો દાનં ચ આર્જવં સત્યમેવ ચ ।
પતિશુશ્રૂષણસ્યૈતે કલાં નાર્ઘન્તિ૮૫ ષોડશીમ્ । ।૮૬। ।
યા હ્યન્યનરલોલાપિ૮૬ સદ્ભાવાચ્છયનાસને ।
શુશ્રૂષાં કુરુતે ભર્તુઃ સા સત્યેવ૮૭ વિભાવ્યતે

ઇત્યેવં ગિરિતનયા ગિરીશમુક્ત્વા ગિર્યગ્રે ગિરિતરુપુષ્પપુઞ્જચિત્રે ।
તેનાગ્ય્રા સહ વિચચાર ચારુરૂપા ભાનોર્ભા ઇવ સહ૮૮ ભાનુના ભવાની

ઇતિ તૌ સુરપૂજિતાવપરસ્પરપૂજિતૌ ।
સહિતૌ પ્રવિચેરતુઃ પ્રવરેશ્વરવન્દિતૌ । ।૮૯। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ભૂમિજપુત્રવર્ણને અષ્ટપંચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ ૮૯
સનત્કુમાર ઉવાચ
પાર્વત્યા નિશ્ચયં જ્ઞાત્વા ભગવાન્ ત્ર્યમ્બકસ્તદા ૧ ।
સુમાલિં૨ પિઙ્ગલ યક્ષં પ્રાહ વાક્યવિદાં વરઃ । । ૧ । ।
ભક્તિમન્તં૩ મહાયોગં પુરા લબ્ધવરં ગણમ્ ।
પાર્શ્વસ્થં નન્દિનં૪ તત્ર૫ ભગવાન્ શઙ્કરઃ સ્વયમ્૬ ॥૨। ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૮૫ નાર્હન્તિ (?) । ૮૬ હ્યન્યતરલોલાપિ - ક., દ્યતર?.. - ખ.,.. લોકાપિ - ઘ. । ૮૭ તસ્યૈવ - ખ । ૮૮ સ્સહ ઇવ - ક ખ. । ૮૯ ૨૦૭ - ખ., ૧૪૮ - ઘ. ।
૧. સ્તથા - ખ. । રે સુમાલં - ક. । ૩ ભક્તિવન્તં - ક. । ૪ દયિતં - ઘ. । ૫ ન્તત્ર - ક. । ૬ ભગવાન- બ્રવીદિદમ્? - ક ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
819
પર્વતેન્દ્રસુતાશોકં તરું પુત્રં ગ્રહીષ્યતિ ।
ત્વય્યાયત્તં ચ તત્સર્વં તસ્માત્ કુરુ મમાજ્ઞયા ।

યત્રાશોકતરુસ્તત્ર યથાન્નમુપલક્ષિતમ્૭ ।
ભવેત્ સુપ્રચુરં વીર તથા કુરુ૮ ગણેશ્વર

?
પ્રદેશશ્ચ ગિરેસ્તસ્ય યથા રમ્યો ભવિષ્યતિ ।
તથા વિધત્સ્વ યક્ષેન્દ્ર યત્રાશોકતરુઃ સ્થિતઃ

ઇત્યુક્તઃ પરમેશેન પિઙ્ગલઃ પિઙ્ગલેક્ષણઃ ।
ઉવાચ સોમયા સાર્ધં ત્રિદશાનાં પતિં પતિમ્

ગણાધિપ યથાજ્ઞપ્તં તત્ કરિષ્યામિ યજ્ઞહન્ ।
યથા સોમઃ સ નન્દી ચ પ્રસન્નો મે ભવિષ્યતિ૯

ઇત્યુક્ત્વા સોભ્યનુજ્ઞાતો યક્ષો લોકાન્તદસ્તદા ।
તસ્યાશોકતરોઃ પાર્શ્વે વિદધાવન્નમુત્તમમ્

સુમાલાવથ નિષ્ક્રાન્તે સિંહક્રોધસ્ત્રિલોચનઃ ।
નન્દિનં તેજસાં રાશિર્દિણ્ડિ૧૦ ચણ્ડેશ્વરોબ્રવીત્૧૧

બ્રહ્મણ્યાન્૧૨ બ્રહ્મણાન્૧૩ નન્દિન્ દેવી યજ્ઞેન યક્ષ્યતિ૧૪ ।
શ્વઃ પ્રભાતે મહાબુદ્ધે તત્ર વિપ્રૈઃ પ્રયોજનમ્

સ ત્વં મત્પ્રહિતો દેવ૧૫ યત્ર યત્ર૧૬ વદામ્યહમ્ ।
તત્ર તત્ર ગતો વિપ્રાન્ નિમન્ત્રય પદત્રયે

ઔદકાયાં વિરૂપાસ્ય૧૭ બ્રાહ્મણા બ્રહ્મસંભવાઃ૧૮ ।
ઉપાસતે યે વરુણં૧૯ પાતાલતલસંશ્રયાઃ ॥૧ ૨॥
યે સુરેવ્યાસુઽરાદ્યાશ્ચ૨૦ રસાવયવમુત્તમ૨૧ ।
પિબન્તિ ફેનપા નામ તાન્નિમન્ત્રય મા ચિરમ્

સંયમન્યાં તથા ચૈવ૨૨ યે યમં પર્યુપાસતે ।
બ્રાહ્મણા બ્રહ્મણા તુલ્યા૨૩સ્તાન્નિમન્ત્રય ભૂતપ

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૭ યર્થાર્થમુપલક્ષિતમ્ - ઘ. । ૮ તથાર્ઘન્તુ - ઘ. । ૯ ભવિષ્યસિ - ઘ. ।. ૧૦ દન્તિ - ઘ. । ૧૧ દણ્ડેશ્વરોબ્રવીત્ - ઘ । ૧૨ બ્રાહ્મણ્યા - ક. ટિ । ૧૩. ન્બ્રાહ્મણાન્ - ક. । ૧૪ યં ભોજયિષ્યતિ - ઘ. । ૧૫ પ્રહિતઃ શીઘ્રં - ઘ. । ૧૬ તત્ર - ક. । ૧૭ વરુણસ્ય - ઘ. । ૧૮ સંગતાઃ - ક. , સત્તમાઃ - ઘ. । ૧૯ વરુણં યે હ્યુપાસન્તિ - ક । ૨૦ સુરભ્યાઃ સુરાદ્યઞ્ચ (?) । ૨૧ રસાયનવરં શુભમ્ - ઘ. । ૨૨ દેવ - ખ. । ૨૩ બ્રહ્મણસ્સ્તુલ્થા - ક. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
820
તથોદયગિરેઃ શૃઙ્ગે સત્યો નામ મહાહ્રદઃ ।
રાજહંસાનુચરિતઃ કાન્તતામરસાવૃતઃ

વસન્તિ યત્ર તે સત્યાઃ૨૪ સત્યાનામ તપોધનાઃ ।
સત્યેન યેષામાદિત્યો દિનં નયતિ નિત્યશઃ ॥૧ ૬॥
તેષાં નિષ્કલ્મષસ્તસ્મિન્ હ્રદે સ્નાતો દિવાકરઃ ।
પ્રત્યહં કુરુતે દેવઃ પ્રયાણં૨૫ શુભકર્મકૃત્

તેષાં પ્રણમ્ય શિરસા હ્યાત્માનં સન્નિવેદ્ય ચ ।
સદ્ભાવં દર્શયન્નગ્રે નન્દીશ્વર નિમન્ત્રય

યે ચાદિત્યરથં શશ્વત્ પરિવાર્ય વ્રજન્ત્યુત ।
અથર્વાઙ્ગિરસસ્તાંશ્ચ૨૬ નિમન્ત્રય ગણ દ્વિજાન્ ॥૧ ૯॥
યે ચ ચક્રચરાઃ સિદ્ધા યે કપોતોઞ્છવૃત્તયઃ ।
ઉપાસતે યે ચ શક્રં૨૭ તાનામન્ત્રય વૈ દ્વિજાન્

તતો બ્રહ્મસદો૨૮ ગત્વા બ્રહ્મણ્યાન્૨૯ બ્રહ્મણઃ પ્રિયાન્ ।
બ્રહ્માણં ચ સપત્નીકં બ્રાહ્મણાંશ્ચ નિમન્ત્રય

ક્ષીરોદવેલાનિલયાસ્તપોવનનિવાસિનઃ ।
બ્રહ્મણો ભવનાદેત્ય બાલખિલ્યાન્૩૦ નિમન્ત્રય

યે માં સદારાઃ સસુતાઃ સાગ્નિહોત્રપરિચ્છદાઃ ।
ભક્તા યેષામહં નિત્યં પ્રસાદસુમુખોગ્રણીઃ૩૧

તાન્ બાલખિલ્યાન્ વાગીશ વ્યાલાનિવ દુરાસદાન્ ।
આમન્ત્રય યતો ભૂત્વા સુયશાઃ૩૨ સુયશાપતે

સઞ્ચરઁશ્ચ ત્રિભુવનં વાયુરવ્યાહતો૩૩ યથા ।
યાન્યતઃ પશ્યસે વિપ્રાન્ સર્વાનેવ નિમન્ત્રય

યે ચાપિ પ્રમથાઃ કેચિદ્ ગોચરે તે સુરારિહન્ ।
તે ચ સર્વે સમાયાન્તુ વિપ્રાણાં પરિવેશકાઃ૩૪

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૨૫ તસ્યાઃ - ખ । ૨૫ પ્રણ મં - ક. । ૨૬ સાધવોઙ્ગિરસસ્તાઁશ્ચ - ઘ । ૨૭ યે ચ શક્રમુપાસન્તે - ક. । ચક્ર - (?) । ૨૮ બ્રહ્મસદં - ક. । ૨૯ બ્ર ( બ્રા) હ્મણાઃ - ક. । ૩૦ બાલિખિલ્યાન્ - ક ખ. । ૩૧ ગણે - ખ । ૩૨ સુયશઃ (?) । ૩૩ વાયુરભ્યાહતો - ખ. । ૩૪ પરિવેષકાઃ - ક. ખ, ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
821
કપર્દિનૈવમુક્તસ્તુ નન્દી સૂર્યસમપ્રભઃ ।
શૂલં જ્વલન્તમુદ્યમ્ય પ્રયયૌ વરુણાલયમ્ । ।૨૭। ।
સાગરં સોમ્બરાકારં સામ્બરોમ્બગોચરઃ૩૫ ।
આસસાદ પ્રવલ્ગન્તં રઙ્ગસ્થમિવ વારણમ્ । ।૨૮। ।
સ તં તિમિશતાકીર્ણમર્ણવં૩૬ પ્રમથાગ્રણીઃ ।
પ્રવિવેશ પ્રદીપ્તોર્કઃ૩૭ પયોદનિચયં યથા૩૮ । । ૨૯॥
સુતલે૩૯ સ તુ પાતાલે ગાં ગજેન્દ્રેન્દ્રવિક્રમઃ૪૦ ।
અપશ્યત્ ક્ષરતીં ક્ષીરં દિવ્યં તદમૃતાકરમ્ । 8.159.૩૦ ॥
સુરભીમભિવાદ્યૈવ શઙ્કરાનુચરોરિહા ।
વિવેશ નન્દી વરુણો યત્રાસ્તે સગણોર્ચિતઃ૪૧ । ।૩ ૧ ॥
સ દિવ્યવસ્ત્રાભરણં૪૨ પુત્રપૌત્રગણાન્વિતમ્૪૩ ।
અપશ્યદમ્બુગોપ્તામાદિત્યયુતસન્નિભમ્ ૩૨ । ।
વરુણં દ્વારપાલેન પૂર્વમેવ નિવેદિતઃ ।
પ્રવિવેશ તદા નન્દી વરુણસ્ય નિવેશનમ્ । ।૩ ૩ ॥
સ ચાપ્યપાત્તદા (?) રાજા દૂરાદેવ પ્રહૃષ્ટવત્ ।
દૃષ્ટ્વા નન્દિનમુત્તસ્થૌ પૂજયન્મન્મથાર્દનમ્ । ।૩૪। ।
તસ્યાર્ઘં ગાઞ્ચ પાદ્યઞ્ચ નિવેદ્ય વરુણઃ સ્વયમ્ ।
આસીનં તમપાં ગોપ્તા પપ્રચ્છ વદતાં વરઃ । । ૩૫ । ।
ભગવન્ કિં ચિરસ્યાદ્ય ત્વયા વયમપેક્ષિતાઃ૪૪ ।
દર્શનં દેવદેવસ્ય મન્યામસ્તવ૪૫ દર્શનાત્ । । ૩ ૬। ।
વિવક્ષોરિવ તે વક્ત્રમિન્દ્રગોપાયતેનઘ ।
વદ સર્વાનભિપ્રાયાન્ કર્તા તેહં ન સંશયઃ । ।૩૭॥
વરુણેનૈવમુક્તસ્તુ તત્પરેણ શિલાદજઃ ।
તતઃ સ વરુણં પ્રાહ દાનવૈરપરાજિતમ્ ॥૩૮ । ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૩૫ સ્તા - ક., સોમ્બરામ્બરગોચરઃ - ઘ । ૩૬ માર્ણવ - ક. ખ. । ૩૭ પ્રદીર્ણોકઃ - ક., પ્રદીપાર્ચિઃ - ઘ । ૩૮... ધિમય - ખ., પયોધિમિવ ભાસ્કરઃ - ઘ. । ૩૯ સુતલં - ઘ. । ૪૦ ગત્વા નાગેન્દ્રવિક્રમઃ - ઘ., ગજેન્દ્રેન્દુવિક્રમઃ- ક । ૪૧ સગણોર્ચિતઃ - ક., સગણાર્ચિતઃ ( ?), સ્વગણાર્ચિતઃ (?), સગણોર્ચિતમ્ - ક । ૪૨ શસ્ત્રાભરણં - ક. ખ. । ૪૩,.. વૃતામ્ - ખ. । ૪૪ મવેક્ષિતાઃ (?), મુપે.?. (7) । ૫ તવ - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
822
અશોકતરુકં પુત્રં ગિરિપુત્રી ગ્રહીષ્યતિ ।
ક્રીડાર્થમુમયા સાર્ધ નિમન્ત્રયતિ તે હરઃ ॥૩ ૯। ।
તદ્દેવ પુત્રાભિવૃતઃ સદારઃ સહ ફેનપૈઃ ।
શ્વો યાહિ મન્દરગિરિં પ્રીતિં વર્દ્ધય શૂલિનઃ । ।8.159.૪૦ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સોભ્યુનુજ્ઞાતો વરુણેન ગણેશ્વરઃ ।
નિષ્ક્રાન્તો વરુણાવાસાચ્છ્વેતાભ્રાદિવ ભાસ્કરઃ । ।૪૧ ॥
સ પૂજ્યમાનઃ સિદ્ધૈશ્ચ૪૬ ચારણૈશ્ચ સુરૈરપિ ।
પ્રાપોદયગિરિં૪૭ નન્દી હરેષુસ્ત્રિપુરં૪૮ યથા । ।૪૨॥
સોથ તસ્ય ગિરેઃ૪૯ શૃઙ્ગે રઞ્જિતે તાપનૈઃ કરૈઃ ।
નિલિલ્યે ગરુડઃ પક્ષી પ્રભઞ્જનપથે યથા । ।૪૩ । ।
હ્રદં તત્રાર્ણવાકારં કાઞ્ચનામ્બુજશોભિતમ્ ।
શીર્ણોત્પલતરઙ્ગાઢ્ય૫૦મપશ્યત્સોપ્સરોવૃતમ્ । ।૪૪। ।
હ્રદસ્ય તસ્ય રોધસ્સુ સાશોકેષુ સહસ્રશઃ ।
અપશ્યત ઋષીન્ સત્યાનાદિત્યાયુતસન્નિભાન્ । ।૪૫। ।
સ તાન્ તપોધનાન્ દૃષ્ટ્વા તપનાભાન્ તપોધનાન્૫૧ ।
નન્દી પ્રહ્વાઞ્જલિપુટો હ્યાસાદ્યાવન્દત દ્વિજાન્૫૨ ॥૪૬। ।
તે સર્વે નિયમાન્ હિત્વા નિયમસ્થાસ્તપોધનાઃ ।
નન્દિનં સમયુજ્યન્ત૫૩ વાસદ્રુમમિવાણ્ડજાઃ૫૪ । ।૪૭। ।
તૈઃ સૂર્યકિરણાપીતૈઃ પીતચીરામ્બરૈરપિ ।
સંવૃતઃ સ બભૌ૫૫ નન્દી જમ્બુદ્વીપ ઇવાચલૈઃ । ।૪૮। ।
સ પૂજ્યમાનો ગણપઃ સત્યઃ સત્યૈસ્તપોધનૈઃ ।
અતીવ પ્રબભૌ વ્યાસ તીર્થેષ્વિવ૫૬ મહેશ્વરઃ । ।૪૯। ।
તે નન્દિનં૫૭ સુખાસીનં સત્યં સત્યાસ્તપોધનાઃ ।
ઊચુર્હર્ષાકુલૈર્વાક્યૈ૫૮ર્વિસ્મિતાનનલોચનાઃ૫૯ । ।8.159.૫૦ ॥
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૪૬ વરુણં - ક । ૪૭ પ્રાપ્તોદયગિરિ - ક. ખ । ૪૮ ત્રિપુરં - ક ખ. । ૪૯ સોદયસ્ય ગિરેઃ - ક. । ઘાતય - ખ. । ૫૦ શાર્ણોપલતરઙ્ગાક્ષ્યં તલ - ક ખ । ૯ । ૫૧ તપોધન (?) । ૫૨ વન્દિનો દ્વિજાન્ - ક, વન્દ્ય તાન્ દ્વિજાન્ - ખ. । ૫૩ સમમર્પન્ત - ઘ. । ૫૪ ઇવાણ્ડજાઃ - ક. ખ. । ૫૫ પ્રબભૌ - ક. । ૫૬ તિથિસ્વિ ર (વ - ખ. ક. । ૫૭ તન્નન્દિનં - ક. ખ । ૫૮ ર્હર્ષકરૈર્વાક્યં - ખ., હર્ષફલૈ - ક । ર્બાહ્યૈ - ક. । ૫૯ . ર્વિસ્તૃતાનનુલોચનાઃ - ક. ખ ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
823
નન્દીશ્વર ચિરસ્યાદ્ય હ્યુદયો૬૦ હ્યુદયપ્રભઃ૬૧ ।
સમાક્રાન્તસ્ત્વયા તાત ધર્મેણ નિરયો યથા

કિમિહાનઘ દેવેશસ્ત્રિનેત્રસ્ત્રિપુરાર્દનઃ ।
વિહર્તુમાગતો દેવો દૃષ્ટોસ્માભિસ્તતો૬૨ ભવાન્ । ।૫૨। ।
સત્યં સુચરિતં શુદ્ધં તપોસ્માભિર્ગણેશ્વર૬૩ ।
સહોમં૬૪ યત્ ત્વયા સાર્ધં દ્રક્ષ્યામ ઇહ શઙ્કરમ્૬૫

એવં કપીન્દ્રવદનો વન્દમાનાઁસ્તપોધનાન્ ।
સ સત્યાન્૬૬ સત્યવચન ઇદમાહ૬૭ શિલાદજઃ ॥૫૪। ।
- - -૬૮ મન્દરં શૈલં ન કથઞ્ચિત્ત્યજેદજઃ ।
અહન્તુ કાર્યવાનાગાં યુષ્માકમિમમાશ્રમમ્૬૯

અશોકતરુકં પુત્રં ગિરિપુત્રી ગ્રહીષ્યતિ ।
નિમન્ત્રયતિ વસ્તત્ર સવાઞ્છર્વો દ્વિજોત્તમાન્ ॥૫૬। ।
માનયન્તો ભવં સર્વે સામ્બમમ્બાપતિં દ્રુતમ્ ।
શ્વો ગચ્છત તપોનિત્યા મન્દરં ધરણીધરમ્

તત્ર શર્વમમરાધિપપ્રભું તારકાધિપવિભૂષણં શિવમ્ ।
દ્રક્ષ્યથેશમસુરપ્રમર્દનં દેવતાર્તિનિખિલં હરં૭૧ હરમ્ । ।૫૮। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે તરુપુત્રકગ્રહણે૭૨ બ્રાહ્મણામન્ત્રણે ઊનષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
આમન્ત્ર્ય તાનૃષીન્ સર્વાન્ સત્યવીર્યયશઃશ્રુતાન્ ।
નન્દી વિસર્જિતસ્તૈસ્તુ યયૌ સૂર્યરથં પ્રતિ

સ તં સપ્તોત્તમહયં શકુન્તવરસારથિમ્ ।
હરાજ્ઞયા રવિં દેવમુપાસર્પત ભૂતપઃ

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૬૦ ચિરસ્યાસ્ય ઉદયો - ક- । ૬૧ ત્પ્રભઃ - ખ., પ્રહઃ - ક. । ૬૨... ર્યતો - ગ. । ૩ તપોસ્માકં ગણેશ્વર (?) । ૬૪ સસોમં - ક. । ૬૫ સહ - ક. ખ. । ૬૬ સુસત્યાન્ - ક. । ૬૭ મિદમાહ - ક. । ૬૮ દયિતં (?) । ૬૯ મિદમાશ્રમમ્ - ક ખ. । ૭૦ દ્રક્ષ્યતે - ક. ખ । ૭૧.. મર્તિનિખિલં - ઘ. । ૭૨ હિવાહે - ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
824
સૂર્યરશ્મિસહસ્રેષુ તાપસાન્ સ મરીચિપાન્ ।
અપશ્યત્ સ૧ સુખાસીનાન્ છાયાસ્વિવ વિહઙ્ગમાન્

તતઃ સૂર્યરથં શીઘ્રમુપેત્યારુણસારથિમ ।
સોંશુમાલિનમત્રિઞ્ચ અથર્વાઙ્ગિરસાવપિ૨

દેવાનૃષીન્ ભુજઙ્ગાઁશ્ચ અશ્વાઁશ્ચામન્ત્રયચ્છુભઃ૩ ।
આદિત્યાશ્વાદિભિર્નન્દી રુદ્રપિપ્રીષુભિસ્તદા । ૫॥
તથેત્યુક્તોપચક્રામ સૂર્યવાહા૪દથ દ્રુતમ્ ।
દેવાનૃષીન્ ભુજઙ્ગાઁશ્ચ તત આમન્ત્ર્ય ભૂતપઃ । ।૬॥
સ વાયુરિવ શીઘ્રસ્તુ ગરુડો વા યથાણ્ડજઃ ।
ધનેશભવનં નન્દી કૈલાસં સમુપાગતઃ૫ । ।૭॥
સ તં પાણ્ડરમેધાભં કુન્દેન્દુરજતપ્રભમ્ ।
પર્વતં ધનદાવાસં પશ્યમાનઃ પ્રહષ્યત૬ ॥૮। ।
સ ભૂતેશો ધનેશસ્ય ગિરોશવચનઙ્કરઃ ।
આસસાદ નગસ્યાગ્રે૭ ભવનં કાઞ્ચનં શુભમ્ । ।૯। ।
કૈલાસાગ્રે સન્નિવિષ્ટં૮ કૈલાસાગ્રસમત્વિષમ્ ।
હર્મ્યપ્રાસાદસંપન્નં સમ્પન્નમિવ ભાસિતમ્૯ ॥ 8.160.૧૦ । ।
પતાકાભિર્ધ્વજૈશ્ચાપિ કિઙ્કિણીજાલમાલિભિઃ૧૦ ।
હાસૈશ્ચ પુરઘોષાણાં સન્નાદિતમહર્નિશમ્ । ।૧ ૧ । ।
ભેર્યા પરમઘોરાણાં વાદિત્રશતનાદિતમ્ ।
ઇજ્યાધ્યયનસંપન્નાસ્તિષ્ઠન્ત્યત્ર૧૧ સભાસદઃ । ।૧ ૨॥
ભાભિર્જુષ્ટાં સભાં તસ્ય તતો રુદ્રસભાસદઃ૧૨ ।
આસસાદ સ યત્રાસ્તે મુનેર્વિશ્રવસઃ૧૩ સુતઃ ॥ ૧૩ । ।
તમૃદ્ધ્યા પરયા યુક્તં સેવ્યમાનં શ્રિયા તથા૧૪ ।
અપશ્યદ્ ધનદં નન્દી દિવ્યસ્ત્રીગણસેવિતમ

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧ સુ - ક. । ૨.? સામપિ - ખ. । ૩... ચ્છુભં - ખ. । ૪... દ્રથાદ્ - ખ. । ૫ સમુયાગતં - ક. । ૬ પશ્યમનોપહૃષ્યત -ક. । ૭ ન ચાસ્યાગ્રે - ખ. । ૮ સન્નિવિષ્ટઃ - ખ, । ૯ ભાષિતમ્ - ખ. । ૧૦ કિઙ્કજીજાલમઃલિભિઃ - ખ., હાસિભિ (?) । ૧૧ સ્તિઠઁન્સ્ત્યત્ર - ખ, તિષ્ઠન અતિષ્ઠન્ (?) । ૧૨ સભાસતઃ - ખ. । ૧૩... ર્વિશ્વવસઃ - ખ. । ૧૪ તયા (?) ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
825
શુક્તિકણં શુક્તિકર્ણૈર્યક્ષેન્દ્રૈરભિસzવૃતમ્૧૫ ।
ઉપગીયમાનz ગન્ધર્વૈ૧૬રેકપિઙ્ગાયતેક્ષણમૂ૧૭

મહેશ્વરસખત્વેન૧૮ વરદાનમદેન ચ ।
માદ્યન્તં૧૯ સ્વર્ણયા૨૦ નદ્ધમાલયામલલોલયા૨૧

ધનદશ્ચાપિ તં દૃષ્ટ્વા શઙ્કરાનુચરં વરમ્ ।
પૂજયઞ્છઙ્કરં સોમ૨૨ મુત્પપાતાસનાદ્ દ્રુતમ્

સ્વર્ણાદુત્પતમાનસ્તુ આસનાદ્ ધનદો બભૌ ।
સાશોકાદિવ૨૩ પુષ્પાઢ્યાદુદગ્રાત્ પર્વતાદ્રવિઃ

તમુત્પતન્તમુત્પેતુર્યક્ષા યક્ષપતિં૨૪ દ્રુતમ્ ।
ગ્રહા યથા દીપ્યમાના દિનહાનૌ ગ્રહાધિપમ્

નન્દિને૨૫ સ તદાર્ઘઞ્ચ૨૬ પાદ્યઞ્ચાવેદ્ય વિત્તદઃ૨૭ ।
સપુત્રદારઃ સામાત્યઃ૨૮ પ્રણેમે મનસા હરમ્

તતઃ કથા બહુવિધાઃ કૃત્વોદ્દિશ્ય મહેશ્વરમ્ ।
પપ્રચ્છ ધનદો નન્દિં ચિરસ્યાગમનં કૃતમ્

નન્દ્યુવાચ
અશોકતરુકં પુત્રં ગિરિપુત્રી ગ્રહીષ્યતિ ।
નિમન્ત્રયતિ તત્ર ત્વાં દ્રવિણેશ મહેશ્વરઃ

શ્વઃ સપુત્રઃ સદારશ્ચ સાનુગઃ સાપ્સરોગણઃ ।
મન્દરં યાહિ વિત્તેશ દેવેશઃ પ્રીયતે૨૯ ત્વયા

એવમામન્ત્ર્ય ધનદં ધનદેન વિસર્જિતઃ ।
યયૌ સંયમનીં૩૦ નન્દી યમસ્ય યમસન્નિભઃ

સ યમં ધર્મવક્તારં હર્તારં પ્રાણિનાં પ્રભુમ્ ।
સાગ્નિં સધર્મં સવ્યાધિમપશ્યદ્ ગણનાયકઃ

- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૧૫ સેવિતમ્ - ઘ. । ૧૬ ગન્ધર્વૈરુપગીય (ત?) ન્તં - ક. ખ. । ૧૭ ... રેકપિઙ્ગાયતેક્ષણઃ - ક- ગ. । ૧૮ સખિત્વેન - ક ગ. । ૧૯ માન્યન્તં - ગ., આપ્યન્ત - ખ., સાજ્યન્તં - ઘ. । ૨૦ સ્વર્ણયા - ક. ખ., સ્વર્ણનક્ષત્રમાલયા - ઘ., નદ્ધં - ક. ગ. । ૨૧ માલ. - ક. ગ. મનતોયથા - ઘ. । ૨૨ પૂજાં કર્તું નન્દિનસ્તુ - ઘ. । ૨૩ અશોકાદિવ - ઘ । ૨૪ રક્ષપતિં - ખ. ॥ ૨૫ નન્દિનં - ક. ગ. । ૨૬ તદાર્ઘ્યસ્ય - ક.,. ર્ઘસ્ય - ગ । ૨૭ ષઃ ( પઃ) - ઘ. । ૨૮ સામાન્યઃ - ગ. । ૨૯ પ્રિયતે - ખ. । ૩૦ સંયમનં - ક. ખ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
826
આયાંતં૩૧ નન્દિનં દૃષ્ટ્વા યમો ભૂતશતાવૃતઃ૩૨ ।
પાદાભ્યાં નન્દિનઃ૩૩ સોથ નિપપાત તુતોષ ચ ॥૨૬ । ।
રુદ્રસ્યેવ૩૪ યમસ્તસ્ય પૂજાં કૃત્વા હ્યનુત્તમામ્ ।
પપ્રચ્છ નન્દિનં યત્નાચ્ચિરસ્યાગમનં કૃતમ્ । । ૨૭॥
નન્દ્યુવાચ
અશોકતરુકં પુત્રં ગિરિપુત્રી ગ્રહીષ્યતિ ।
તત્ર ત્વાં૩૫ સાનુગં દેવો નિમન્ત્રયતિ શઙ્કરઃ ॥૨૮ । ।
યે ચૈવ વિષયે૩૬ હ્યસ્મિન્ નિવસન્તિ દ્વિજાતયઃ ।
તાઁશ્ચામન્ત્રયતે દેવઃ સંમાન્ય બહુમાનતઃ । । ૨૯॥
કલ્યં૩૭ સ ભગવાન્ કલ્યઃ૩૮ કાલઃ કાલપ્રિયં ગિરિમ્૩૯
માનયન્ પ્રભુમીશાનં ગન્તુમર્હસિ મન્દરમ્ । । 8.160.૩૦ । ।
તથેત્યુક્તો યમેનાથ તૈશ્ચાગ્નિસદૃશૈર્દ્વિજૈઃ૪૦ ।
સૂર્યાત્મજગૃહાન્નન્દી શક્રલોકં તતો ગતઃ૪૧ ॥ ૩૧ । ।
સુકૃતીનાં તમાવાસં૪૨ વાસવં લોકમદ્ભુતમ્૪૩ ।
વિવેશ ત્વરિતં નન્દી૪૪ દિતિગર્ભં યથાહિહા । ।૩ ૨॥
સ સુધર્મા સુધર્માયાં સુધર્મમમરૈર્વૃતમ્ ।
ગાન્ધર્વમુપશૃણ્વાનં નન્દી શક્રમપશ્યત ॥૩ ૩ । ।
શક્રશ્ચ નન્દિનં દેવં૪૫ દેવદેવસ્ય કિઙ્કરમ્ ।
હર્ષાન્નેત્રસહસ્રસ્થં કૃત્વા સમ્યગપશ્યત

સ પૂજાં રુદ્રસદૃશીમવાપ્ય ત્રિદશેશ્વરાત્ ।
ઉપાવિશદમેયાત્મા શક્રાભ્યાસે વરાસને૪૬ । । ૩૫ । ।
તમાસીનમુપાસીનઃ૪૭ શતક્રતુરરિન્દમઃ ।
પિબન્નેત્રસહસ્રેણ ન તૃપ્તિં સોભ્યગચ્છત૪૮ ॥ ૩૬ । ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૩૧ આયાત - ક ગ । ૩૨ ભૂતશતાવૃતઃ - ઘ । ૩૩ નન્દિનં - ઘ. । ૩૪ રુદ્રસ્યૈવ - ક ખ. ગ. । ૩૫ તતસ્ત્વાં - ય. । ૩૬ ઋષયો - ઘ । ૩૭ કાલ્યં - ક ખ. ગ. । ૩૮ કાલ્યઃ - ખ । ૩૯ ગિરિપ્રિયઃ -ઘ. । ૪૦ સતૈશ્ચાગ્નિસદૃશૈર્દ્વિજૈઃ - ક । ૪૧... ગમત્-ખ । ૪૨ તદાવાસં - ક. ખ. ગ । ૪૩ વાસવસ્યામરાવતીમ્ - ઘ. । ૪૪ નન્દી ત્વરિતં - ક. ખ. । ૪૫ દેવો - ખ । ૪૬ શક્રોદ્યાનવરાસને - ઘ. । ૪૭ તમુપાસ્ત - ઘ, ઉપસીનં - ઘ, ત - ક. । ૪૮ યોભ્યગચ્છત - ગ. ।
- - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
827
તતો વૃત્રબલારિસ્તં નન્દિનં દિનકૃત્પ્રભમ્૪૯ ।
પર્યપૃચ્છત હર્ષેણ કિં ચિરાદાગતો ભવાન્ । । ૩૭। ।
ઇત્યુક્તઃ સ તુ દેવેન દેવઃ સ્વર્ગનિવાસિના ।
મન્દારવાસિતોવ્યગ્રઃ૫૦ પ્રોવાચ કુલિશાધરઃ૫૧ ॥૩૮। ।
અશોકતરુકં પુત્રં ગિરિપુત્રી ગ્રહીષ્યતિ૫૨ ।
તત્ર ત્વાં સામરં દેવો નિમન્ત્રયતિ ભૂતપઃ૫૩ ।૩ ૯॥
દ્વિજપૂર્વં૫૪ દ્વિજા યે ચ તવાલયનિવાસિનઃ ।
સપુત્રદારાઁસ્તાઁશ્ચાપિ નિમન્ત્રયતિ શઙ્કરઃ

શ્વસ્સપુત્રઃ સદારસ્ત્વં દેવદેવસ્ય શાસનાત્ ।
મન્દરં ગચ્છ દેવેશ ગિરીશમભિનન્દય૫૫ । ।૪૧ । ।
ત્વયિ યાતે સુરશ્રેષ્ઠ અશોકતરુકોત્સવે૫૬ ।
પ્રીતિં યાસ્યતિ દેવેશઃ૫૭ પરાં સુરનરાર્ત્તિહા ॥૪૨। ।
શિતશૂલધરં પિનાકિનં ગિરિરાજેન્દ્રસુતાપતિં પ્રભુમ્ ।
પ્રણિપત્ય મહેશમૂર્જિતં પુનરેવૈષ્યસિ નાકસંસદમ્ । ।૪૩ ॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે વિપ્રામન્ત્રણે ષષ્ટ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
- - - - -- - - - - - -- - - - -- - - -
૪૯ પ્રભુ - રવ્ર. । ૫૦ મન્દરાવાસમવ્યગ્ર - ગ., મન્દરાવાસિનવ્યગ્રઃ - ઘ । ૫૧ ધર? । ૫૨ ગ્રહિષ્યતિ - ક ખ. । ૫૩ ભૂમિપઃ (પ) - ક. ગ. (ખ) । । ૫૪ દ્વિજાપૂર્વં - ગ. । ૫૫ મનન્દયન્ - ગ. । ૫૬ ત્સવમ્ - ક. ગ । ૫૭ દેવેશ - ક. ।