સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.15

[હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અલુ પૂર્વવર્તી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૧૩૧ - ૧૪૦)] । [હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અરે આગામી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૧૫૧ - ૧૬૦)]
સનત્કુમાર ઉવાચ
શંકુકર્ણં ભ્રામયિત્વા વૃત્રસ્ત્યક્ત્વા ચ ભૂતલે ।
મમર્દ પ્રમથાનીકં વનં મત્તો યથા ગજઃ૧

સ નન્દિનં નન્દિષેણં સોમનન્દિનમેવ ચ ।
આહત્ય દ્રાવયિત્વા ચ નનર્દ જલદો યથા

તસ્યાથ નર્દમાનસ્ય વિટ્પતી રુદ્રસત્તમઃ ।
મુમોચ વજ્રાગ્નિસમં રિપુક્ષયકરં શરમ્

સ વિટ્પતિવિનિર્મુક્તઃ શરો રવિકરપ્રભઃ ।
વિવેશ વૃત્રં નિર્દાર્ય સિદ્ધોમ્બુદમિવામ્બરે ॥૪। ।
ઉચ્છ્રિત્ય સ્વકરં સોથ કરં હસ્તીવ દાનવઃ ।
વિટ્પતિં દુદ્રુવે૫ સંખ્યે પયોદમિવ મારુતઃ ॥૫। ।
તં શૂલેન મહાકાયો નન્દી વજ્રેણ દાનવમ્ ।
સોમનન્દી કુઠારેણ નન્દિષેણસ્તલેન ચ

બાણાનાઞ્ચ સહસ્રેણ વિટ્પતિર્વૃત્રમાહવે ।
બિભેદ પરમક્રુદ્ધઃ પુનશ્ચાન્યૈસ્ત્રિસપ્તભિઃ

સોર્દિતો ગણયૂથેશૈર્દાનવઃ પર્વતોપમઃ ।
પાત્યમાનો રરાસોચ્ચૈસ્સદૈવત ઇવ દ્રુમઃ

૩૦ વૃત્તમુક્તસ્તુ - ( ?) । ૩૧ નિર્વૃત્તો - ક. 7 પ્રવૃત્તો - ઘ. । ૩૨ સશંખાઃ - ક ખ., ૧૮૯ ઃ ખ
૧ મહાગજ - ખ. । ૨ આહત - ક., આહત્ય - ખ । ૩ શુભમ્ - ખ. । ૪ ઉચ્છૃત્ય ક। ૫ દુદ્રાવ વિટ્પતિં (?) । ૬ મહાકાલો (?) । ૭ પશ્યમાનો - ક. ।
755
અથમયબલમૂકતારજમ્ભા૮ નમુચિગણે૯લ્વલબાણબાણપુત્રાઃ ।
વિવિધશરવરાયુધા૧૦વતસ્થુર્ગણપતિવીરતમં૧૧ નિવારયન્તઃ । ।૯॥
રુચિરકનકચારુહારશોભાશ્ચલવલાયાભરણા૧૨ મહેન્દ્રકલ્પાઃ ।
દિતિવરતનયાતિહૃષ્ટરૂપાઃ પ્રમથબલેષુ ચરન્તિ કાલરૂપાઃ૧૩

મુશલહલશરાવદારિતાસ્યા ગિરિશિખરાશનિવજ્રચૂર્ણિતાઙ્ગાઃ।
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - । ।
ગિરય ઇવ ચ વજ્રતાડિતા ગણપતયઃ ક્ષિતિમાપુરાતુરાઃ

વ્રણજપૃષતવિપ્રુષોક્ષિતાશ્ચ્યુતસિતહારવિભૂષણસ્રજઃ૧૪ ।
ભયચકિતમુખાઃ પ્રદુદ્રુવુસ્તે પ્રમથગણા રિપુભિર્ભૃશાર્દિતાઃ ॥૧ ૨। ।
દિવિ સિતવિરજા યથોચ્છ્રિતા૧૫ નવજલદા નવતોયવૃષ્ટયઃ ।
વિસસૃજુરુરુવેગદારુણા દિતિતનયાઃ શરવૃષ્ટિમર્દનીમ્ । । ૧૩ । ।
અથ કરિગિરિમેઘસન્નિભા જ્વલનદિવાકરતુલ્યતેજસઃ ।
વિમલશિતવિસૃષ્ટબાણજાલાઃ૧૬ પ્રમથગણાન્ પ્રહરન્તિ૧૭ દૈત્યમુખ્યાઃ । ।૧૪। ।
અથ પરિઘશરાસિપદૃશૈઃ૧૮ કરવરયન્ત્રશતપ્રનિઃસૃતૈઃ૧૯ ।
ત્રિદશરિપુભયપ્રદા રણે સમરમુપેત્ય વિચક્રમુર્ગણાઃ૨૦ । । ૧ ૫। ।
ગિરિશિખરનિભાશ્ચ દન્તિવર્યા દ્રુતગમના બહવશ્ચ વાજિમુખ્યાઃ ।
સુરસદનનિભા રથાશ્ચ ભીમાઃ સમરમુખે નિપતન્તિ ભગ્નદગ્ધાઃ ॥૧ ૬। ।
ઇષુવદનદૃઢાવતક્ષિતા વ્રણજસમુક્ષિતસૂક્ષ્મવાસસઃ ।
પ્રસૃતનયનસત્વજીવિતા દનુતનયાઃ શતશોવપોથિતાઃ૨૧ । ।૧૭ । ।
ચ્યુતસિતવરહારકુણ્ડલૈર્મુકુટકિરીટમણિસ્રગમ્બરૈઃ ।
સમરમુખમહી વિરાજતે રુચિરવરાભરણૈરિવોર્વશી । । ૧ ૮॥
ક્ષુભિત ઇવ યથા મહાર્ણવો જલસમયે ચ યથા નભો મહત્ ।
અસુરગણબલં૨૨ તથાભવત્ પ્રજવિતવારણવાજિદાનવમ્

- - -- - - -- - -
૮ મયબલિમૂકતારજમ્ભા (?) । ૯ બલે (?) । ૧૦ શતવરાયુધા (?) । ૧૧ વીરતમાન્ - ઘ. । ૧૨ બહુલાભરણા - ખ । ૧૩ કાલભૂતાઃ - ક. ખ । ૧૪ વિભૂષિતસ્રજઃ - ક. । ૧૫ યથેચ્છિતાઃ - ક., યથોદિતાઃ - ઘ. । ૧૬ શતવિસૃષ્ટબાણજાલાઃ - ખ. । ૧૭ પ્રતિહન્તિ - ક. । ૧૮ પટ્ટશૈઃ - ક. ખ. । ૧૯ યન્ત્રગતપ્રનિઃસૃતૈઃ - ક. । ૨૦ ર્બાણ ૧ - ક., શૂરા. - ઘ. । ૨૧ વિપોથિતાઃ - ઘ. । ૨૨ બલગણં - ક. ।
- - -- - - -- - -
756
યમવરુણધનેશવાસવા ભગવસુસૂર્યશશાઙ્કમારુતાઃ ।
હૃષિતનયનવક્ત્રપઙ્કજા રુરુધુઃ૨૩ રમિત્રગણાર્દનોદ્ધતાઃ૨૪ । ।8.141.૨ ૦ । ।
પ્રવિચરિતગજેન્દ્રતોયદં તુરગવિધાવિતવાયુસઞ્ચરમ્૨૫ ।
અશનિશરશતહ્રદાવિલં ન તુ વિરરામ રણાન્તદુર્દિનમ્ । ।૨ ૧॥
કમલદલનિકાશલોચનૈઃ કમલદિવાકરચન્દ્રસન્નિભૈઃ ।
દનુતનયવરાનનૈર્મહી પ્રતિવિબભૌ કમલૈરિવાવૃતા । ।૨૨ । ।
વિમથિતગણદાનવેશ્વરં રુધિરવપામદસેકરૂષિતમ્ ।
સમરમતિસુરૌદ્રદારુણં ગરુડપિશાચબલાવલોકિતમ્૨૬ । । ૨૩ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે એકચત્વાશિંદુતરશતતમોધ્યાયઃ૨૭
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્મિન્ વર્તતિ સંગ્રામે પ્રમથાસુરસૈન્યયોઃ ।
ધનુષાં શ્રૂયતે શબ્દઃ પ્રાવૃડમ્બુધરોપમઃ૧ । । ૧ । ।
ગર્જતાઞ્ચ ગજેન્દ્રાણાં હ્રેષતાઞ્ચૈવ વાજિનામ્ ।
યુદ્ધગાન્ધર્વરક્તાનાં નાદાશ્ચામરરક્ષસામ્ । । ૨ । ।
શ્રોત્રાયાસકરા૨ ઘોરા વજ્રાશનિરવા ઇવ ।
શ્રૂષન્તે૩ હિ વિવર્ધન્તે હ્યર્થા૪ હ્યાધર્મણામિવ૫(?)

તતઃ કાર્તસ્વનો નામ દાનવો મેઘનિસ્વનઃ ।
જઘાન પ્રમથાન્ યુદ્ધે કાલો મર્ત્યાનિવાગતઃ । ।૪। ।
સ રથી કાર્મુકી બાણી કવચી કુણ્ડલી તથા ।
પ્રમથાનીકમદહચ્છુષ્કં તૃણમિવાનલઃ । । ૫ । ।
- - -- - - -- - -
૨૩ રુરુધુ ક.। ૨૪ ર્દતોદ્ધુતાઃ ઃ ક, ખ., ર્દિતોદ્ભુતાઃ ઘ.॥ ૨૫ વિધારિનવાયુચઞ્ચર - ખ. । ૨૬ બલાવલોકમિતિ - ક ૨૭ ૧૯૦ ખ. પુ.।
૧ પ્રાવૃડ્મેઘરવોપમઃ - ઘ. । ૨ શ્રોત્રયો કટુકા - ઘ । ૩ સ્વયન્તે (?) । ૪ નર્થા (? । ૫ હ્યધર્મિણામિવ- (?)? હ્યથવંણા ઇવ (?), હ્યધમર્ણિનામિવ (?) ।
- - -- - - -- - -
757
કાર્તસ્વનધનુર્મુક્તાઃ કાર્તસ્વરમહાશરાઃ ૫ ।
પ્રમથાન્દાર્ય નિસ્સઙ્ગં દારયન્તિ રણાવનિમ્૭ । ।૬ । ।
શલભા ઇવ કેદારાનનયા ઇવ માનવાન્ ।
ખગા ઇવ તરૂન્ પક્વાન ગરુડઃ પન્નગાનિવ । ।૭। ।
તથા તે પૃથવો બાણાઃ કાર્તસ્વનધનુશ્ચ્યુતાઃ ।
પ્રમથાન્ વ્યાકુલીચક્રુર્વાસવૃક્ષાનિવાણ્ડજાઃ । ।૮। ।
. .. . . .. . .. . .. . .. .. .. . .. .. . ॥
શરવ્રાતા ગણાનીકે નિપતન્તિ ગિરાવિવ૮ ॥૯ । ।
પ્રશાન્તવાદ્યનિનદં શરઘાતાતિવેજિતમ્ ।
ગણેશ્વરબલં જજ્ઞે બન્ધુજીવવનં યથા । । 8.142.૧૦ । ।
ઘનાનિવ૯ યથા વાયુર્વૈનતેય ઇવોરગાન્ ।
પૃષતાનિવ૧૦ શાર્દૂલસ્તમૌઘાનિવ ભાસ્કરઃ । । ૧૧ । ।
તથા કાર્તસ્વનઃ ક્રુદ્ધઃ શરવજ્રૈઃ૧૧ સુદારુણૈઃ ।
નિર્દદાહ ગણાધ્યક્ષાન્ લોકાન્ સંવર્તકો યથા । । ૧૨ ॥
ગણેશ્વરબલં દૃષ્ટ્વા દગ્ધં જગ્ધં રુજાતુરમ ।
વિટ્પતિઃ કુપિતો દેવઃ કાર્તસ્વનમથાબ્રવીત્ । । ૧૩ । ।
શરપાતેથ સંસ્થિત્યા રુદ્રો રુદ્રપરાક્રમઃ ।
દાનવેન્દ્રં પ્રકુપિતો નિષઙ્ગાદુદ્ધરઞ્છરમ્૧૨ । । ૧૪॥
કાર્તસ્વન બલં વીર્યં પ્રતાપશ્ચ તવોત્તમઃ ।
કિમેતાનબલાન્ હંસિ૧૩ દાનવેન્દ્ર ગણેશ્વરાન્ । । ૧ ૫। ।
આગચ્છ યદિ તે શક્તિર્યદિ વા વિદ્યતે બલમ્ ।
મયા કુરુષ્વ સંમર્દં માનદં(ઃ?)૧૪ પશ્ય મે બલમ્ । । ૧૬ । ।
કુણ્ડલાલંકૃતં તેદ્ય દંષ્ટ્રાંકુરવિભૂષણમ્૧૫ ।
પાતયામિ શિરો દૈત્ય તાલાદ્ વાતઃ૧૬ ફલં યથા । । ૧૭। ।
- - -- - - -- - -
૬ કાર્તસ્વનમહાશરાઃ - ખ । ૭ રણાવરં (જિર?) - ખ. । ૮ પતન્તિ ગિરયો યથા - ખ । ૨ ઘનાનીવ - ઘ. । ૩ ૦ પૃષતાનીવ - ઘ. । ૧૧ શરવ(ચ?)ક્રૈઃ - ઘ., શરવર્ષૈઃ (?) । ૧૨ નૈષઙ્ગાનુદ્વહન્ શરાન્ - ઘ., ... દુદ્ધહન - ક. । ૧૩ હન્તું - ખ. । ૧૪ મા નર્દીઃ (?) । ૧૫ દીપ્તાંગુરવભીષણમ્ - ઘ. । ૧૬ વાયુઃ - ખ. ।
- - -- - - -- - -
758
યદ્યપિ ત્વાદ્ય રક્ષન્તિ૧૭ દાનવાઃ સાન્ધકા૧૮ રણે ।
તથાપિ તે હરિષ્યામિ પ્રાણાનસુરપાંસન । । ૧૮ । ।
ઇત્યેવં નર્દમાનસ્ય વિટ્પતેર્દાનવો નદન્૧૯ ।
સસર્જ બાણં મુક્ત્વા(?) ચ જગર્જ જલદો યથા ॥ ૧ ૯। ।
જ્વલમાનઃ સ તુ શરો ઘૃતસિક્ત ઇવાનલઃ ।
ઘર્માર્કસદૃશો૨૦ ભાસા પ્રાધાવદ્૨૧ વિટ્પતિં પ્રતિ

નિષ્પ્રભોર્કોભવત્તત્ર તસ્ય ભાસા પતત્રિણઃ ।
કાર્તસ્વનનિનાદેન૨૨ પતન્તિ વિહગાઃ૨૩ ક્ષિતૌ ॥૨૧ । ।
સોપિ ભાસાયુતો વાણઃ સંવર્તક ઇવાનલઃ ।
વિટ્પતેઃ કંકણે૨૪ મગ્નો નિરયે દુષ્કૃતી યથા । ।૨૨ ॥
તતસ્તમેવ નિષ્કૃષ્ય દાનવપ્રહિતં શરમ્ ।
કાર્તસ્વનાય ચિક્ષેપ વિટપતિર્વિનનાદ ચ ॥ ૨૩ । ।
સ વિટ્પતિવિનિર્મુક્તઃ શરો દાનવનાશકૃત્ ।
દાનવસ્ય શિરો યન્તુર્જહારેષુપથાન્ દશ૨૫ । ।૨૪। ।
હતે યન્તરિ તસ્યાશ્વાશ્ચપલાઃ શબલાઃ૨૬ રણે ।
ઉદ્ભ્રાન્તા રથમાદાય શ્યેના ઇવ યથામિષમ્ ॥૨૫। ।
કાર્તસ્વનરથં યાત૨૭ કિમાસત નિગૃહ્ણત ।
ઇત્યેવં દાનવેન્દ્રાણાં બભૂવ નિનદો મહાન્ । ।૨૬ । ।
વિસ્તીર્ણે મન્દરપ્રસ્થે ભ્રમન્ ભાતિ રથોત્તમઃ ।
સાદિત્ય ઇવ સપ્તાશ્વો મેરૌ રથવરો૨૮ ભ્રમન્ । ।૨૭॥
અવપ્લુત્ય૨૯ તતસ્તસ્માદ્ દ્રુતાશ્વાદ્૩૦ રથસત્તમાત્૩૧।
કાર્તસ્વનો ધનુષ્પાણિરભિદુદ્રાવ વિટ્પતિમ્ ॥ ૨૮। ।
બલયોસ્તુ તતો નાદઃ સાધુસાધ્વિતિ સંબભૌ ।
કાર્તસ્વને યોદ્ધુ કામે ભૂયો વિટ્પતિના સહ

- - -- - - -- - -
૧૭ ગચ્છન્તિ - ઘ. । ૧૮ સાનુગા - ઘ. । ૧૯ દાનવોન્નદન - ખ । ૨૦ યમાર્કસદૃશો - ક., ક્રં - ઘ. । ૨૧ પ્રધાવદ્ - ક. ખ. । ૨૨ કાર્તસ્વરનિનાદેન - ઘ. । ૨૩ હ ખગાઃ - ખ. । ૨૪ કંગણે - ક ખ. । ૨૫,.. વાન્દિશન્ - ખ । ૨૬ સબલાઃ - ક. । ૨૭ ગણાન્દેવાન્ - ક. । ૨૮ રથાવરે - ક. રવો - ખ. । ૨૯ પ્રુત્ય - ક. । ૩૦ હતાશ્વાદ્ - વ. । ૩૧ રથસત્તમ - ક.,... સત્તમ - ખ ।
- - -- - - -- - -
759
સ વિટ્પતિં૩૨ વજ્રનિભૈર્બહુભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
દાનવોવાકિરન્મેઘો યથા ધારોત્કરૈર્ગિરિમ્ । । 8.142.૩૦ । ।
સ કાર્તસ્વનબાણૌઘૈર્ઘનૌઘૈરિવ૩૩ સાગરઃ ।
વિટ્પતિઃ પૂર્યમાણોપિ વ્યથાં નૈવ તદાગમત્ ॥૩ ૧ । ।
આકર્ણાત્ કાર્મુકં સોથ વિકૃષ્ય બલવાન્ બલાત્ ।
ચિચ્છેદ દૈત્યેન્દ્રશરાન્ દ્વિધૈકૈકં ત્રિધા તથા । ।૩ ૨ ॥
તાનિષૂન્ શાતયિત્વા૩૪ તુ પત્રિભિઃ પ્રાણભોજનૈઃ ।
કાર્તસ્વનં સહસ્રેણ બિભેદ ચ નનાદ ચ । ।૩ ૩ ॥
પૃષ્ઠતો દૃશ્યમાનાસ્યૈઃ શરૈસ્તૈર્દાનવો બભૌ ।
યથાચલો નાગવરૈર્વિવરાર્ધવિનિર્ગતૈઃ૩૫ ॥ ।૩૪॥
અથાસ્ય કાર્મુકં ખડ્ગં શરાવાપઞ્ચ૩૬ પઞ્ચકમ૩૭ ।
ચિચ્છેદ રુદ્રઃ સંક્રુદ્ધ૩૮ સ્તં ચ સોભ્યર્દયદ્બલી

અથ બાણમિન્દ્રકુલિશેન સમં કુપિતં શ્વસન્તમિવ નાગપતિમ્ ।
વિસસર્જ વિટ્પતિરુદારબલોદિતિનન્દનાર્દનમજિહ્મગતિમ્

શરરાટ્ સ રુદ્રવરસંપ્રહિતઃ સમરાઙ્ગણે૩૯ વિસૃતધૂમલવઃ૪૦ ।
અસુરાનનં યુધિ જહાર બલાત્ કમલં યથા મુનિરુદારમતિઃ૪૧

અથ દૈવતૈ૪૨ર્મુનિવરૈશ્ચ કૃતઃ પ્રમથૈશ્ચ ભીમનિનદૈર્નિનદઃ૪૩ ।
તદરેર્મુખં હૃતમુદીક્ષ્ય૪૪ તદા વડવામુખાગ્નિદમનેન રણે

સ તુ વિટ્પતિઃ પ્રમથસૈન્યપનિસ્ત્વભિસૃત્ય ભૂતપતિના સુચિરમ્ ।
અભિપૂજિતઃ સમરકર્મપટુસ્ત્રિદશારિસિંહદમનો૪૫ દમનઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે દ્વિચત્વારિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૪૬
- - -- - - -- - -
૩૨ વિટ્પતિં સ - ખ. । ૩૩ ર્ઘનોઘૈરિવ - ક. । ૩૪ સાતયિત્વા - ક., છેદયિત્વા - ખ. । ૩૫ વિનિઃસૃતૈઃ - ખ. ૩૬ શરાઁશ્ચાપં ચ - ક. । ૩૭ પઞ્ચધા - ઘ. । ૩૮ વિટ્પતિસ્તસ્ય - ઘ. । ૩૯ સમરાનલો - ક. સમવાલન - ઘ. । ૪૦ નિશિતધૂમ ઇવ - ઘ. । ૪૧ મનિ - ક., મણિરુદારમતિઃ - ઘ. । ૪૨ દેવતૈ - ક ૪૩. ર્નદઃ - ક., શ્ચ નદઃ - ખ. । ૪૪ હૃષિતમુદીક્ષ્ય - ખ । ૪૫ સંહદમનો - ક., દહનો - ખ ૪૬ ૧૯૧ - ખ. ।
- - -- - - -- - -
760
760
સનત્કુમાર ઉવાચ
કાર્તસ્વનમરિં હત્વા કાર્તસ્વરમહેષુણા૧ ।
દદાહ વિટ્પતિર્દૈત્યાનનલઃ શલભાનિવ૨ । ।૧ । ।
સ વ્યાયત૩ ધનુર્દેવશ્ચારુકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ ।
જગર્જેષૂ૪ન્દાનવેષુ સૃજન્૫ સૂર્યઃ કરાનિવ૬ । । ૨ । ।
તે કાઞ્ચનમયૈઃ પુખૈગરુડાઙ્ગરુહચ્છદૈઃ ।
દૈવસૃષ્ટા૭ ઇવાનર્થા દાનવેષ્વપતઞ્છરાઃ૮ । । ૩ ॥
છિન્નાનના૯ શ્છિન્નકરાશ્છિન્નપાદોદરોરવઃ ।
દાનવાઃ શતશઃ પેતુઃ ક્ષિતૌ ક્ષિતિધરા યથા૧૦ । ।૪॥
પૃષ્ઠેષ્વભિહતાઃ કેચિત્ કેચિત્ પાર્શ્વેષુ દારિતાઃ ।
નયનેષ્વપરે વિદ્ધા ભ્રમન્ત્યન્ધા ઇવાપરે૧૧ ॥૫ । ।
મૃગાનિવ ચ શાર્દૂલો ગરુડઃ પન્નગાનિવ ।
કૃતઘ્નઃ સુકૃતાનીવ તમાંસીવ દિવાકરઃ ॥૬ । ।
તથા૧૨ તાનસુરાન્દેવો વિટ્પતિઃ પાવકાર્દનઃ ।
અનાશયત તીક્ષ્ણાગ્રૈઃ શરૈર્વજ્રાનલાનનૈઃ ॥૭ । ।
વિરથાઃ પાતિતગજાઃ શરાતુરતુરઙ્ગમાઃ ।
ધાવન્તે દાનવાસ્ત્રસ્તા વિટ્પતેઃ શરવેજિતાઃ । ।૮ ॥
અથ દૃષ્ટ્વાસુરબલં મુક્તશસ્ત્રયશોમ્બરમ્ ।
ભગ્નં વિટ્પતિના યુદ્ધે ગજેનેવ યથા વનમ્ । ।૯। ।
યે યે બલોત્કટાસ્તત્ર પ્રખ્યાતાશ્ચ સુરેતરાઃ૧૩ ।
અભિદ્રુતા૧૪ વિટ્પતિના સિંહેનેવેતરે મૃગાઃ૧૫

પ્રહ્રાદશ્ચાનુહ્રાદશ્ચ સંહ્રાદઃ શિનિબાષ્કલૌ૧૬ ।
જમ્ભો વિરોચનો બાણો બલિશ્ચૈવ સ૧૭ દાનવઃ ॥૧ ૧ । ।
- - -- - - -- - -
૧ કાર્તસ્વનમહેષુણા - ક. । ૨. ન્શલભાનિવ પાવકઃ - ઘ. । ૩ સો - ક. ખ., સોપ્યનિન્દ્ય - ઘ. । ૪ સસર્જેષ્ઠં (ષૂ?) - ઘ. । ૫ વ્રજન્ - ઘ । ૬ સૂર્યકરાનિવ - ક ખ. । ૭ દેવસૃષ્ટા - ક. । ૮ દાનવેષુ પતન્સુરાઃ - ઘ. । ૯ ભિન્નાનના - ક. । ૧૦ ઇવ (?) । ૧૧ ન્યપતન્દાનવા રણે - ક., ભ્રમન્ત્યર્ધા ઇવાહવે - ઘ. । ૧૨ અથ - ખ. । ૧૩?.. શ્ચાસુરોત્તમાઃ - ઘ. । ૧૪ તે વિદ્રુતા - ઘ. । ૧૫ સિંહનેવ યથા મૃગઃ (?), શ્વૈવ (?) । । ૧૬ સંહ્રાદશિનિભાસ્કરાઃ - ખ. ।... શિનિબાષ્કલાઃ - ઘ. । ૧૭ ચઃ - ખ. ।
- - -- - - -- - -
761
અજકો૧૮ નમુચિર્વ્યંસઃ ઇલ્વકો વિલ્વકસ્તથા૧૯ ।
વિપ્રચિત્તિસ્તુહુણ્ડશ્ચ હુણ્ડો વક્રશ્ચ દાનવઃ ॥ ૧૨ । ।
મયસ્તારસ્તારકાક્ષો૨૦ વિદ્યુન્માલી પ્રભઞ્જનઃ ।
અરિષ્ટશ્ચૈવ૨૧ રિષ્ટશ્ચ અઞ્જનો૨૨ રૂશભઃ૨૩ કુભઃ ॥૧ ૩ । ।
કાલશ્ચ કાલનેમિશ્ચ કાલકાવદનસ્તથા૨૪ ।
સંપાતિરિલ્વલશ્ચાપિ બલો૨૫ નરક એવ ચ । । ૧૪ઽ ।
મધુકૈટભયોઃ પુત્રૌ ધુન્ધુર્મૂકશ્ચ દાનવઃ ।
હસ્તિર્વિપાક પાકશ્ચ વિકર્ણઃ શમ્ભુરેવ ચ । । ૧૫ । ।
ઉદ્યતૈર્બહુભિઃ શસ્ત્રૈરુલ્કાપાતસમપ્રભૈઃ ।
વિટ્પતિં દુદ્રુવુઃ ક્રુદ્ધાઃ સિંહા ઇવ વિનેદુષઃ । । ૧૬ । ।
તે તં શૂલોપલૈ૨૬ ર્હુણ્ડૈઃ સાયકૈશ્ચાશનિસ્વનૈઃ૨૭ ।
નિજધ્નુર્ભીમનિનદાઃ પયોદા ઇવ પર્વતમ્ ॥। ૧૭। ।
તોયવૃષ્ટિં યથા મેઘા વિસૃજન્ત્યનિલેરિતાઃ૨૮ ।
સસૃજુર્દાનવા૨૯ દેવે૩૦ શરવૃષ્ટિં૩૧ તથૈવ તે૩૨ । । ૧૮ । ।
તાં શસ્ત્રવૃષ્ટિમામિત્રીમમિત્રગણમર્દનઃ ।
અચ્છિનદ્વિટ્પતિસ્તૂર્ણ સંપ્રીતિં કલહો યથા । । ૧ ૯। ।
તતસ્તે દનુદૈતેયા વિયત્સ્થા૩૩ વિટપતિં પ્રતિ ।
નર્દમાના૩૪ ઇવામ્ભોદા ગિરિવર્ષં૩૫ સૃજન્ત્યુત । ।8.143.૨ ૦ । ।
અન્યે ચ મન્દરાગ્રસ્થા મન્દારસ્રગિવાસ્થિતાઃ૩૬ ।
મુમુચુઃ સાલસરલાન્૩૭ દેવદારૂઁશ્ચ વિટ્પતૌ । ।૨ ૧ ॥
સોમ્બરસ્થૈઃક્ષિતિસ્થૈશ્ચ દાનવૈર્દઢમર્દિતઃ૩૮ ।
વિટ્પતિર્વિમુખો જજ્ઞે તોયસિક્ત ઇવાનલઃ । । ૨૨ । ।
વિટ્પતિં વિમુખં દૃષ્ટવા દાનવૈઃ પર્વતૈશ્ચિતમ્૩૯ ।
નમર્ષેયુ૪૦ ભીમબલાઃ પ્રખ્યાતા યે ગણેશ્વરાઃ । ।૨ ૩ । ।
- - -- - - -- - -
૧૮ અર્જકો - ખ. । ૧૯ પિલ્વકતથા - ખ । ૨૦ યમસ્તારસ્તારકાક્ષો - ખ. । ૨૧ શ્ચ વરિષ્ઠશ્ચ - ક. । ૨૨ કુંજરો - ઘ । ૨૩ ઔશનઃ - ખ. । ૨૪... નન્દનસ્તથા - ઘ. । ૨૫ બલી - ક. । ૨૬ શૂલોપલહલૈ - ખ શૂલોપલગણૈ - ઘ. । ૨૭ પાશનિસ્વનૈઃ - ઘ. । ૨૮. લોજ્ઝિતાઃ - ક., લેઙ્ખિતાઃ (?) । ૨૯ વિસૃજુર્દાનવા - ક.। ૩૦ દેવો - ક । ૩૧ શરવર્ષં - ઘ. । ૩૨ ચ - ખ. । ૩૩ રણસ્થા - ઘ । ૩૪ નદમાના - ઘ. । ૩૫ અગ્નિવર્ષં - ઘ. । ૩૬ મન્દરસ્રગિવાસ્થિતાઃ - ક. થ. । ૩૭ કાલસરલાન્? - ખ. । ૩૮ ર્ભૃશમર્દિનઃ ઘ. । ૩૯,. શ્ચિરમ્ - ખ. । ૪૦ મમર્ષુ (?) ।
- - -- - - -- - -
762
સોમનન્દી ચ નન્દી ચ નન્દિષેણશ્ચ પાર્ષદઃ ।
પ્રભામયો વીરભદ્રઃ સૂર્યાપ્યાયન૪૧ એવ ચ । ।૨૪॥
પઞ્ચાક્ષઃ કોપપાલશ્ચ૪૨ ત્રિનેત્રઃ પિઙ્ગલેક્ષણઃ ।
રાક્ષસઃ પિઙ્ગલશ્ચૈવ શ્મશાનનિનલયોન્નદઃ૪૩

ઘણ્ટાકર્ણઃ શંકુકર્ણઃ સ ચ કુણ્ડોદરો બલી ।
ઐરાવતમુખશ્ચૈવ અન્નપાલઃ કપાલધૃક્ ।
પ્રલમ્બપીવરકરઃ સ્વયમેવ વિનાયકઃ ॥ ૨૬। ।
એતે ચાન્યે ચ ગણપાઃ શતશઃ શબ્દિતા ગણૈઃ૪૪ ।
વિવિશુર્દાનવાન્દગ્ધું દ્રુમાઞ્છુષ્કાનિવાનલાઃ

તે વિટ્પતિં સંપરિવાર્ય૪૫ સર્વે ગજેન્દ્રપોતા ઇવ ગર્જમાનાઃ ।
ત્રિશૂલચક્રેષુભુશુણ્ડિહસ્તા ગણેશ્વરા યુદ્ધધિયઃ પ્રતીયુઃ૪૬

તેષાં ચ તેષાં ચ તતો બભૂવ સંસક્તયુદ્ધં૪૭ સમરોદ્ધતાનામ્ ।
મદોદ્ધતાનાં સહવાસિતાનાં મહાગજાનામિવ કાનનેષુ

તં૪૮ દાનવાનાં સગણેશ્વરાણાં મુખ્યાહવં વીક્ષ્ય દિવૌકસાસ્તે ।
ચેરુર્નભો દિવ્યવિમાનયાનૈઃ સસિંહનાદાઃ સતલાભિઘાતાઃ ॥8.143.૩ ૦॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે ત્રિચત્વારિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૪૯
સનત્કુમાર ઉવાચ
તેતિસંરમ્ભસંયુક્તા૧ દર્પિતાઃ પ્રમથાસુરાઃ ।
સંસક્તયુદ્ધં યુયુધુઃ પરસ્પરકૃતાગસઃ । । ૧ । ।
શક્ત્યુલ્લાલિતહસ્તેન૨ કુમારેણાવનિઞ્જયઃ ।
કાલનેમિઃ કાલકલ્પો વિશાખં સમયોધયત્ । ।૨ ॥
- - -- - - -- - -
૪૧ સોમાપ્યાયન - ખ । ૪૨ કોપપાલશ્ચ - ઘ. । ૪૩ નદન્ - ઘ., નયઃ - ખ. । ૪૪. લા( ણાઃ) - ઘ.। ૪૫ સંપ્રતિવાર્ય - ક. । ૪૬ પ્રતસ્થુઃ - ખ । ૪૭ સંયુક્તયુદ્ધં - ખ. । ૪૮ તદ્ - ક. । ૪૯ ૧૪૪ - ઘ.. ૧૯૨ - ખ ।
૧ સંરક્તસંયુના? - ક. । ૨ -શક્ત્યુલ્લોલિતહસ્તેન - રવ્ર ।
- - -- - - -- - -
763
યશ્ચાદિત્યરથાચ્ચક્રં જહાર બલદર્પિતઃ ।
સ વિપ્રચિત્તિઃ શાખેન સંસક્તો૩ યુદ્ધલાલસઃ । ૩ ॥
નૈગમેષો હયગ્રીવં સુગ્રીવં દાનવાધિપમ્ ।
યોધયામાસ સોગ્નેયો મધું મધુનિહા યથા । ।૪। ।
પ્રાયુધ્યન્૪ નન્દિના જમ્ભસ્તુહુણ્ડઃ સોમનન્દિના ।
હુણ્ડો વિનાયકં શૂરમયોધયત દાનવઃ

મહાકાયસ્તુ૫ કાલેન ઘનેન નમુચિસ્સહ ।
પિઙ્ગલાભ્યાં ગણેશાભ્યામિલ્વકઃ પિલ્વકસ્સ ચ ॥૬ । ।
શંકુકર્ણેન હ્રાદસ્તુ૬ હ્યનુહ્રાદેન વિટ્પતિઃ ।
આદિત્યાપ્યાયનો રુદ્રઃ સંહ્રાદેન સમાગતઃ ॥૭। ।
કુણ્ડોદરશ્ચ યક્ષેન્દ્રો ઘણ્ટાકર્ણશ્વ પાર્ષદઃ ।
બલેલ્વલાભ્યાં સંસક્તૌ સિંહાભ્યામિવ કુઞ્જરૌ । ।૮। ।
પઞ્ચાક્ષેણ બલિસ્સાર્ધં રુદ્રેણાદિત્યવર્ચસા ।
બલેર્જનયિતા સક્તો વીરભદ્રેણ દાનવઃ

સુમુખેન મયસ્સાર્ધ તારો દુર્મુખમાસરત્૭ ।
મયૂરો વજ્રરોમાણં કુક્કુટો મુરમાગમત્ ॥8.144.૧ ૦ । ।
શેષા હ્યપિ ગણાધ્યક્ષાઃ શેષૈર્દૈત્યૈસ્સમાગતાઃ ।
પરસ્પરેણ સંસક્તા ગજાઃ સિંહૈરિવાહવે ॥ ૧૧ । ।
દહ્યતામિવ વેણૂનાં વિજને કૃષ્ણવર્ત્મના ।
અભૂત્૮ તટતટાશબ્દઃ શસ્ત્રાણાં વિનિપાત્યતામ્ । ।૧ ૨ ॥
મા દ્રવીર્દ્રવ તિષ્ઠેતિ પશ્ય પશ્યેતિવાદિનઃ ।
અન્યોન્યમભિજઘ્નુસ્તે સંસક્તા ગણદાનવાઃ । । ૧૩ । ।
વપામેદોભિદિગ્ધાઙ્ગાશ્છિન્નાનનકરોરવઃ ।
દાનવાઃ પ્રમથાશ્ચૈવ હ્યધાવન્ શસ્ત્રમક્ષિતાઃ ॥ ૧૪। ।
- - -- - - -- - -
૩ સંયુક્તો - ખ । ૪ પ્રયુદ્ધો - ક. ખ, પ્રયુધ્યન્ (?) । ૫ મહાકાલસ્તુ - ક. । ૬ સહ્રાદઃ - ક- । ૭.., માસદત્ - ક. । ૮ બભૌ - ક. ખ. । ૯ ચટચટાશબ્દઃ (?) ।
- - -- - - -- - -
764
આનનૈરુરુભિઃ૧૦ પાદૈઃ કરદન્તેક્ષણૈરપિ ।
હારૈર્વિકીર્ણૈઃ કેયૂરૈઃ સ્રગમ્બરવિભૂષણૈઃ । । ૧ ૫॥।
ગજેન્દ્રાસ્તપરિસ્તોમૈઃ૧૨ કમ્બલૈરાયુધૈરપિ ।
રરાજ સ રણોદ્દેશો નભસ્તારાગ્રહૈરિવ । । ૧૬ । ।
નખદન્તાગ્રજનિતૈ૧૩શ્ચિત્રૈઃ ક્ષતજબિન્દુભિઃ ।
રક્તચન્દનદિગ્ધાઙ્ગી ભૂમિઃ સ્ત્રીરિવ નિર્બભૌ । । ૧૭। ।
વિનાયકસ્ય સ શરં તુહુણ્ડઃ સૂર્યતેજસમ્ ।
પ્રેષયિત્વા જહાસોચ્ચૈઃ કોપં તસ્ય વિવર્દ્ધયન્ । । ૧૮। ।
તસ્યાપિ હસતો૧૪ વક્ત્રં બૃહત્કુણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
અસિના તીક્ષ્ણધારેણ ચિચ્છેદ સ વિનાયકઃ । । ૧ ૯। ।
તુહુણ્ડં નિહતં દૃષ્ટ્વા હુણ્ડો ભ્રાતૃવધાતુરઃ ।
શક્તિં ચિક્ષેપ નાગાસ્યે૧૫ શક્રોશનિમિવાચલે ॥ 8.144.૨૦ । ।
વિનાયકસ્ય૧૬ સા શક્તિર્મણૌ મણિશતાચિતા૧૭ ।
પતિતાસૃક્ પપૌ ક્રોડાજ્૧૮ જ્વલદગ્નિશિખોપમા૧૯

વિનાયકસ્ય સા ક્રોડે લગ્ના શક્તિવિનિર્બભૌ ।
ઇન્દ્રનીલં મણિં પ્રાપ્ય રેખા૨૦ ચામીકરી યથા । । ૨૨ ॥
સ હુણ્ડશક્તિં કરપુષ્કરેણ નિકૃષ્ય દેવો રવિરસ્મિકલ્પામ્ ।
તયૈવ હુણ્ડં સહસા જઘાન તસ્યાનુજઃ ક્રૌઞ્ચમિવાવનીધ્રમ્ ॥ ૨૩ । ।
પ્રમાપિતૌ૨૧ વીક્ષ્ય તુહુણ્ડહુણ્ડૌ વિનાયકેનારિવિનાયકેન ।
બલં સમસ્તં ગણનાયકાનામુન્મત્તગઃઙ્ગાપ્રતિમં૨૨ બભૂવ । । ૨૪। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે ચતુશ્ચત્વારિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
- - -- - - -- - -
૧૦... ર્જાનુભિઃ - ખ. । ૧૧ ર્વિશીર્ણૈઃ - ખ. । ૧૨ ગજેન્દ્રાસ્ત્રપરિસ્તોમૈઃ - ખ । ૧૩ પતિતૈ (?) - ખ. । ૧૪ તસ્યાવહસતો (?) । ૧૫ નાગસ્ય - ક ખ. । ૧૬ વિનાયકાય - ક ખ. । ૧૭ મણિચિતાગતા - ક. । ૧૮ કૂજન્ - ખ । ૧૯ શિખા યથા - ખ । ૨૦ લેખા - ક । ૨૧ પ્રમાથિતૌ - ખ. । ૨૨ પ્રમત્તગઙ્ગાપ્રતિમં - ખ ।
- - -- - - -- - -
765
સનત્કુમાર ઉવાચ
વિનાયકેન હુણ્ડે ચ તુહુણ્ડે ચ પ્રમાપિતે૧ ।
ગણેશ્વરાસુરાણાં તદ્યુદ્ધં૨ સંકુલમાબભૌ । । ૧ ॥
તે નદિત્વા યથા મેઘા જલમત્તા જલાગમે ।
સંસાધયન્તે૩ યુધ્યન્ત૪સ્ત્વરયૈવ પરસ્પરમ્ । । ૨ । ।
અસૃક્સ્રવૈસ્સુરક્તાઙ્ગાસ્સન્દષ્ટદશનચ્છદાઃ ।
અન્યોન્યમભિસંજઘ્નુઃ શૂલશક્ત્યૃષ્ટિપટ્ટિશૈઃ ॥૩ । ।
શક્તીનાં ક્ષિપ્યમાણાનામસીનાઞ્ચ નિપાત્યતામ્ ।
શ્રાવ્યતાં નામધેયાનાં ધનુષાં કૂજતામપિ । ।૪। ।
શ્રોત્રાયાસકરાઞ્છબ્દાન્ નિશમ્ય બલિનાં વરઃ ।
જમ્ભો ભ્રાતૃવધામર્ષી પ્રવિષ્ટઃ પ્રામથં બલમ્ । ।૫।
વ્યાઘ્રપૂર્વં ત્રિશૂલેન૬ જમ્ભો ભિત્ત્વા ગણેશ્વરમ્ ।
નનર્દ મહિષં હત્ત્વા વને વનપતિર્યથા । ।૬ । ।
નર્દમાનસ્ય તસ્યાથ પ્રથમો મગપૂર્વકઃ૮ ।
શિરોભિહત્ય શક્ત્યા તુ શેષાન્દૈત્યાન્ પ્રદુદ્રુવે । ।૭
ગણપાપિ તતઃ ખ્યાતાઃ ખ્યાતવીર્યયશઃશ્રુતાઃ ।
પ્રતીયુરસુરાન્ યુદ્ધે શરભાઃ કુઞ્જરાનિવ । ।૮। ।
તતોસુરગણેશાનાં સન્નિપાતોભવન્મહાન્ ।
સંઘટ્ટ ઇવ વજ્રાણાં સહ કાઞ્ચનપર્વતૈઃ । ।૯ ।
વિરોચનશ્ચાન્ધકશ્ચ વવર્ષતુરમર્ષણૌ ।
શરવૃષ્ટીસ્સુસંરબ્ધૌ જલવૃષ્ટીરિવામ્બુદૌ । । 8.145.૧૦ । ।
સ્વયંપ્રભેણ તૌ દૈત્યૌ શરવર્ષવિસર્જનૌ ।
વિમુખૌ સંયુગમુખે કૃતૌ શરવરાર્દિતૌ૯ । । ૧૧ । ।
સ્વયંપ્રભો દાનવસૈન્યસાગરં૧૦ શરૈરનેકૈર્ધનુયન્ત્રનિઃસૃતૈઃ ।
સશોષયદ્ દીપ્તમરીચિમણ્ડલો યથા વિવસ્વાન્ જગતઃ ક્ષયેર્ણવમ્ । । ૧૨ । ।
- - -- - - -- - -
૧ નિપાતિતે - ખ । ૨ તુ યુદ્ધ - ખ । ૩ સંસાધયન્તો (?) । ૪ યુધ્યન્તો (?) । ૫?? મિવ - ક ખ. । ૬ વ્યાઘ્રપૂર્ણસહસ્રેણ - ઘ. । ૭ સગણો - ઘ । ૮ મૃતપૂર્વકઃ - ક, । ૯ વર્ષવરાર્દિતૌ - ખ. । ૧૦ સાગરૌ - ક । ૧૩ સંશોષયન્ - ક ।
- - -- - - -- - -
766
તતોન્ધકો દાનવલોકસારથિઃ સ્વસારથિં૧૨ પ્રાહ વિવૃત્તલોચનઃ૧૩ ।
શુક્રં૧૪ પ્રતિ પ્રાપય સારથે માં સ૧૫ નઃ સદા હુઃખહરો ગુરુશ્ચ૧૬

સ તં રથં દાનવયૂથપાસ્થિતં તથેતિ ચ પ્રોચ્ય સદશ્વસંયુતમ્ ।
સં૧૭ પ્રાપયામાસ પયોદનિસ્વનં સ યત્ર શુક્રો ગ્રહસત્તમો દ્વિજ । ।૧૪॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે પઞ્ચચત્વારિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૧૮
સનત્કુમાર ઉવાચ
અપસૃત્ય તતો યુદ્ધાદન્ધકોસુરસત્તમઃ ।
શુક્રાન્તિકમુપાગમ્ય ઇદમાહ નતાનનઃ । । ૧ । ।
ભગવઁસ્ત્વાં સમાશ્રિત્ય વયં દેવાન્ સહાનુગાન્ ।
ગણયામસ્તૃણૈસ્તુલ્યાન્ સદા સત્યં બ્રવીમ્યહમ્ । । ૨ । ।
કુઞ્જરા ઇવ સિંહાનાં ગરુડાનામિવાહયઃ ।
અસ્માકં બિભ્યતિ સદા દેવા યુષ્મત્પ્રસાદતઃ । । ૩ । ।
દુર્ગં દેવગણવ્યૂહં ભવતા પ્રતિપાલિતાઃ ।
વિવિશુર્નિર્ભયા દૈત્યા હ્રદમુષ્ણાર્દિતા૧ ઇવ । ।૪। ।
વયં ત્વચ્છરણા ભૂત્વા પાષાણા ઇવ નિશ્ચલાઃ૨ ।
સ્થિત્વા વધામ૩ નિઃશંકા૪ બ્રાહ્મણેન્દ્રેન્દ્રમાહવે । । ૫। ।
આપદ્ભાવેન ચ વયં પાદૌ તવ સુખપ્રદૌ ।
સદારાઃ સસુતાશ્ચૈવ શુશ્રૂષામો૫ દિવાનિશમ્ । । ૬। ।
અભિરક્ષસ્વ સતતં સ નસ્ત્વચ્છરણાગતાન્૬ ।
ભયેષુ સતતં દેવાન્ નારાયણ ઇવાપરઃ । ।૭। ।
પશ્ય હુણ્ડં તુહુણ્ડં ચ કુજમ્ભં જમ્ભમેવ ચ ।
પાકં કાર્તસ્વનં ચૈવ વિપાકં ચ મહાસુરમ્ । ।૮। ।
- - -- - - -- - -
૧૨ સસારથિં - ખ । ૧૩ સુમન્દલોચનઃ - ખ. । ૧૪ શુક્લં - ખ । ૧૫ સો - ક. ખ., સોયં (?) । ૧૬ ગુરુશ્ચ નઃ (?) । ૧૭ તં - ક । ૧૮ ૧૯૪ - ખ ।
૧ હ્રદન્તૃષ્ણાર્દિતા - ખ. । ૨ નિર્ભયાઃ - ખ. । ૩ બાધામ - ક., ચરામ - ઘ. । ૪ નિઃસંસ્ત્રા - ક. । ૫ શુશ્રૂષામ - ક. ખ. । ૬ .. સ્ત્વં શરણાગતાન્ - ઘ. ।
- - -- - - -- - -
767
તં ચેન્દ્રદમનં શૂરં શૂરામરનિપાતનમ્ ।
પ્રમથૈર્ભીમવિક્રાન્તૈઃ ક્રાન્તમૃત્યુવ્યથાદિભિઃ૭

સૂદિતાન્પતિતાનેતાન્ હરિણૈરિવ ચન્દનાન્૮ ।
યા પીત્વા કણધૂમં વૈ સહસ્રં શરદાં પુરા૯ ।
વિદ્યા હરાદ્વરા૧૦ પ્રાપ્તા તસ્યાઃ કાલોયમાગતઃ ॥8.146.૧ ૦॥
અથ વિદ્યાફલં તત્તે જીવયાનસ્ય૧૧ દાનવાન્૧૨ ।
પશ્યન્તુ પ્રમથાઃ સર્વે લોકાશ્ચોત્ફુલ્લલોચનાઃ

ત્વયા સઞ્જીવિતાન્ દૃષ્ટ્વા દાનવા દાનવાન્ યુધિ૧૩ ।
સર્વે મૃત્યુભયં૧૪ હિત્વા૧૫ યોત્સ્યન્તે૧૬ પ્રમથૈઃ સહ

- - - -- -- -- - -- - ।
વિદ્યા કિલ ત્વયા સા વૈ દાનવાનાં હિતાર્થિના૧૭

આરાધ્ય દેવં સંપ્રાપ્તા તાં દર્શય૧૮ નમસ્તવ ।
ઇત્યન્ધકવચઃ શ્રુત્વા સ્થિરધીર્ભાર્ગવો મુનિઃ

ઈષત્સ્મિતં તદા કૃત્વા દાનવાધિપમબ્રવીત્ ।
દાનવાધિપ તત્સત્યં યત્ત્વયા પ્રેરિતં વચઃ

વિદ્યોપાર્જનમેતદ્ધિ દાનવાનાં મયા કૃતમ્ ।
પીત્વા વર્ષસહસ્ર વૈ કણધૂમં સુદુસ્સહમ્

એષા પ્રાપ્તા મયા વિદ્યા બાન્ધવાનાં સુખાવહા ।
એતયા વિદ્યયા સોહમેતાન્ દૈત્યાન્ પરૈર્હતાન્૧૯

ઉત્થાપયિષ્યે સસ્યાનિ મ્લાનાન્યમ્બુધરો યથા ।
નિર્વ્રણાન્નીરુજાન્૨૦ સ્વસ્થાન્ સુપ્ત્વેવ પુનરુત્થિતાન્ ॥૧૮। ।
અસ્મિન્ મુહૂર્તે દ્રષ્ટાસિ૨૧ દાનવાન્દાનવાધિપ ।
ઉત્થિતાન્દાનવાન્ દૃષ્ટ્વા હતાન્ યુદ્ધે ગણેશ્વરૈઃ

- - -- - - -- - -
૭ મૂર્ધ્યાહ્યુપાધિભિઃ - ઘ । ૮ ચન્દનમ્ - ક. ખ. । ૯ કાલધૂમં સુદુઃસહં - ઘ । ૧૦ વિદ્યારધીત્વ (ત્યે) યા - ઘ. । ૧૧ તસ્ય - ક. । ૧૨ દાનવાન્ - ઘ. । ૧૩ દાનવાધિપ - ઘ. । ૧૪ રાજ્યં - ઘ., કષ્ટં મહાભયં (?) - ક. ખ । ૧૪ કૃત્વા - ઘ. । ૧૬ મુચ્યંત - ઘ., યુધ્યન્તે (?) । ૧૭ હિતાર્થિની - ક । ૧૮ તદ્દર્શય - ખ. । ૧૯ સુરૈર્દત્તાન્ - ખ । ૨૦. .ન્નિરુજમ્ - ક. । ૨૧ અસ્મિન્ યુદ્ધે હતે દ્રષ્ટા - ઘ. ।
- - -- - - -- - -
768
વિસ્મયાચ્ચ ભયાચ્ચૈવ દ્રવિષ્યન્તિ ગણેશ્વરાઃ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ તદા ભાર્ગવો દાનવેશ્વરમ્

એકૈકં દૈત્યમુદ્દિશ્ય વિદ્યામાવર્તયત્ કવિઃ ।
આવર્તમાનયા તત્ર વિદ્યયા બ્રાહ્મણેન હ

ઉત્તસ્થુર્દાનવાઃ સુપ્તાઃ શયનાદિવ નિદ્રયા ।
વેદાર્થા ઇવ ચાભ્યસ્તાઃ સમયેનેવ ચામ્બુદાઃ । ।૨૨ ॥
કાલેન પ્રલયં૨૨ પ્રાપ્તૌ૨૩ યથા વા ધૂમકેતવઃ ।
તથા શુક્રેણ તે દૈત્યાઃ પ્રમથૈઃ સન્નિષૂદિતાઃ

ઉત્થાપ્યમાના વિબભુર્યથા સ્વસ્થાઃ પુરાતનાઃ ।
શુક્રેણોજ્જીવિતાન્ દૃષ્ટવા દાનવાન્ તાન્ ગણેશ્વરાઃ

આશ્ચર્યમેતદ્દેવેશા ઇતિ તેન્યોન્યમબ્રુવન્ ।
ઉજ્જીવિતાઁસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા તુહુણ્ડાદ્યાન્ મહાસુરાન્ ।
વિનેદુઃ પૂર્વદેવાસ્તે જલમત્તા ઇવામ્બુદાઃ

તાનુત્થિતાન્વીક્ષ્ય સહસ્રશોન્યે કુઠારવજ્રાશનિશૂલહસ્તાઃ ।
પ્રદુદ્રુવુઃ શઙ્કરકિઙ્કરાણાં બલં સમુદ્ધૂતમહાર્ણવાભમ્૨૪॥૨૬। ।
સમાગમસ્તત્ર પુનર્બભૂવ ગણાસુરાણામતિભીમનાદઃ૨૫ ।
યુગાત્યયે મારુતવેજિતાનાં યથા સમુદ્યોગ ઇવાર્ણવાનામ્

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે દૈત્યોજ્જીવને ષટ્ચત્વારિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૨૬
સનત્કુમાર ઉવાચ
ઉત્થાપિતેષુ દૈત્યેષુ ભાર્ગવેણોગ્રકર્મણા ।
નેદુર્દેવાઃ સગન્ધર્વા દાનવાશ્ચ સહાન્ધકાઃ૧ । । ૧ । ।
તતઃ શંખરવોન્મિશ્રા માડુકાનકનિસ્વનાઃ૨ ।
બભૂવુઃ સિંહનાદાશ્ચ રથ૩ હસ્તિરવૈસ્સહ । । ૨ । ।
- - -- - - -- - -
૨૨ પ્રલયે - ક. । ૨૩ પ્રાપ્તે - ખ. । ૨૪ મહાર્ણવાભાઃ (?) । ૨૫ ભીમરૂપઃ - ખ. । ૨૬ ૧૯૫ - ખ. ।
૧ મહોરગાઃ - ઘ. । ૨ મણ્ડૂકાનકનિસ્વનાઃ - ખ. । ૩ યૂથ - ઘ. ।
- - -- - - -- - -
769
હુણ્ડસ્તુહુણ્ડો જમ્ભશ્ચ કુજમ્ભશ્ચ મહાસુરઃ ।
શૈલશૂલશિલાઘાતૈર્યુયુધુર્દેવતારયઃ । ।૩ । ।
પાકેન્દ્રદમનૌ તૌ ચ સ ચ કાર્તસ્વનો બલિઃ ।
મમર્દુઃ૪ પ્રમથાનીકં વૈરં પ્રતિચિકીર્ષયા । ।૪ । ।
તેષાં વેગં સન્નિવાર્ય પ્રમથા અપિ દર્પિતાઃ ।
શિલાતરુકરાઃ સર્વે દાનવાનભિદુદ્રુવુઃ । । ૫ । ।
ગણેશ્વરાઃ સુરાણાં તુ૫ તસ્મિન્યુદ્ધેતિ ભૈરવે ।
શ્રૂયન્તે ધનુષાં શબ્દા રથશબ્દાશ્ચ ભૈરવાઃ । ।૬ । ।
પ્રમથાનાં જયે સક્તા૬ દાનવાનાં તથાપરે ।
ચક્રુઃ કોલાહલં ઘોરં પક્ષવાદાંસ્તથામ્બરે ॥૭। ।
ગર્જતાં ધાવતાં ચૈવ બલાનાં સમભૂત્ સ્વનઃ ।
ગર્જતાં ધાવતાં ચૈવ સમુદ્રાણામિવાત્યયે । ।૮ । ।
યુદ્ધાતિશયમત્તાશ્ચ સિદ્ધગન્ધર્વચારણાઃ ।
નેદુશ્ચૈવોત્સસર્જુશ્ચ નાનાકુસુમસઞ્ચયાન્ । । ૯। ।
નાનાવિધાનિ પુષ્પાણિ પતમાનાનિ રેજિરે ।
સિદ્ધચારણમુક્તાનિ નક્ષત્રાણિ યથાત્યયે૮ ॥ 8.147.૧૦ । ।
દેવગન્ધર્વતૂર્યાણિ પ્રસસ્વનુરનેકશઃ ।
યુદ્ધસંસક્તભાવાનાં વિરેમુશ્ચ પુનઃ પુનઃ । । ૧૧ । ।
વિનાયકેન સ્મૃત્વા તુ જમ્ભો યુધિ પરાભવમ્ ।
તં સક્રોધોભિદુદ્રાવ ગજં ગજ ઇવાપરઃ ॥ ૧૨ ।
તમાપતન્તં દૃષ્ટ્વા તુ દાનવં જમ્ભમાહવે ।
સિંહો ગજમિવ ક્રુદ્ધો રુરુધે સ વિનાયકઃ

ઐરાવતકરપ્રખ્યં કરં કરિનિભાનનઃ ।
ઉત્ક્ષિપ્ય દાનવં યુદ્ધે તતાડ સ વિનાયકઃ । । ૧૪। ।
- - -- - - -- - -
૪ પ્રમર્દ્દુઃ - ખ, મમર્દ - ઘ. । ૫ ગણૈશ્ચ ?ણાં સર્વત્ર - ઘ. । ૬ પ્રમથાઞ્જયસંસક્તા - ખ. । ૭ સમ્વમૂ (ભૌ?) - ક. । ૮ ઘનાત્યયે - ઘ. ।
- - -- - - -- - -
770
કુમ્ભયોરન્તરે તં તુ જમ્ભો દાનવકુઞ્જરઃ ।
બિભેદ શરમુખ્યેન યથા સિદ્ધોર્કમણ્ડલમ્

કુમ્ભયોરન્તરે૯ તસ્ય નિમમજ્જ સ વૈ શરઃ ।
શૃઙ્ગયોરચલેન્દ્રસ્ય તડિત્વાનિવ ચામ્બુદઃ૧૦ ॥ ૧૬ । ।
સ શરારોષિતમના૧૧ વિધૂય૧૨ સશિરઃકરમ્૧૩ ।
કરાગ્રેણ૧૪ મહાદૈત્યમાનમ્યાહત્ય સોનદત્

પ્રસ્પન્દમાનો જમ્ભસ્તુ વિનાયકકરાહતઃ ।
વિનાયકં શરૈરુગ્રૈરવતસ્તાર રોષિતઃ૧૫ । । ૧૮। ।
શલભા ઇવ કેદારં ભ્રમરા ઇવ પાદપમ્ ।
જમ્ભેષવસ્તદા દેવં વિવિશુસ્તે૧૬ વિનાયકમ્ । ।૧ ૯ ॥
રુધિરં ક્ષરમાણાસ્તે ત્રિવિત્ત્રૈ(? )ર્દારિતાનનાઃ૧૭ ।
શરા વિનાયકે રેજુઃ સર્પા મેરુમિવાશ્રિતાઃ૧૮ । ।8.147.૨૦ ॥
સ જમ્ભબાણૈરતિભિન્નગાત્રઃ૧૯ કુમ્ભાસ્રુતાવાપ્લુતરક્તનેત્રઃ૨૦ ।
ધુન્વન્ કરાગ્રં ચ શિરશ્ચ દેવો દુદ્રાવ જમ્ભં તૃષિતો૨૧ યથામ્ભઃ૨૨ ॥૨૧ । ।
સ તં કરાગ્રેણ દૃઢં દૃઢેન મુહુઃ સમાહત્ય મુહુર્વિનદ્ય ।
રથં ગૃહીત્વા બલવાઁસ્તદાજૌ ચિક્ષેપ૨૩ સાશ્વધ્વજશસ્ત્રચક્રમ્૨૪

સોદ્ધૂત૨૫ ભગ્નાતિપતાકકેતુશ્ચ્યુતાસિશક્ત્યૃષ્ટિસહસ્રબાણઃ ।
રથઃ પપાતાસુરનન્દનસ્ય મનોરથસ્તીવ્ર ઇવાધનસ્ય ॥૨૩ । ।
પતીષ્યમાંણં તુ૨૬ રથં વિહાય પ્રહ્રાદિરિન્દ્રામ્બુધરપ્રભાવઃ ।
સ્થિતોમ્બરે શક્તિધરો રરાજ સ્થિતોમ્બરે શક્તિધરો યથૈવ

સ તાં સઘણ્ટાં કનકાવદાતાં કૃશાનુલેખામિવ દીપ્યમાનામ્ ।
વિનાયકાયાસુરરાજપુત્રશ્ચિક્ષેપ શક્તિં સમુદીર્ણશક્તિઃ ॥૨૫। ।
- - -- - - -- - -
૯ કુચયોરન્તરે - ખ. । ૧૦ તડિત્વન્ત ઇવામ્બુદાઃ - ક । ૧૧ રોપિતમના - ક. । ૧૨ ગણપો ઘ.। ૧૩ સશરં કરમ્ - ઘ. । ૧૪ રારાગ્રેણ - ઘ. । ૧૫... રતક્ષ્તદતિરોષિતઃ - ઘ । ૧૬ સ્ત ઘ.। ૧૭ યદ્યથનિમૃતાનકાઃ - ઘ । ૧૮ સમીપેરુધિરાશ્રિતાઃ - ઘ. । ૧૯... દતિભિન્નગાત્રો - ક. । ૨૦ કુમ્ભસૃતા વાપ્લુતસ્ક્તનેત્રઃ? ક. । ૨૧ તૃષિતા - ઘ । ૨૨ યથાસ્તઃ - ઘ. । ૨૩ જંભ - ઘ । ૨૪ ચક્રશસ્ત્રં (સ્ત્રસ્ત) - ખ. ઘ. । ૨૫ સોધૂ. - ખ. । ૨૬ સ (?) ।
- - -- - - -- - -
771
સા ખાત્પતન્તી ભુજગાઙ્ગનેવ શસ્ત્રાઙ્ગના પ્રજ્વલમાનવક્ત્રા ।
શરાહતા વિટ્પતિના પપાત શક્તિર્યથાગ્ર્યા પુરુષે હતાશે ॥૨૬। ।
આશ્ચર્યભૂતે પ્રમથાસુરાણાં તસ્મિન્ તથા વર્તતિ યુદ્ધયજ્ઞે ।
અમર્ષિતો ભાર્ગવકર્મ દૃષ્ટ્વા શિલાદપુત્રોભ્યગમન્મહેશમ્ ॥૨૭। ।
જયેતિ સોક્ત્વા૨૭ જયયોનિમુગ્રમુવાચ નન્દી કનકાવદાતમ્૨૮ ।
ગણેશ્વરાણાં રણકર્મ દેવ દેવૈઃ સહેન્દ્રૈરપિ૨૯ દુષ્કરં યત્ । ।૨૮। ।
તદ્ ભાર્ગવેણાદ્ય કૃતં વૃથા ન સંજીવયાનેન હિ દાનવેન્દ્રાન્ ।
એતે હિ તે દાનવયૂથપાલા૩૦ યમાલયાદદ્ય પુનર્નિવૃત્તાઃ । ।૨૯॥
વિદ્રાવયન્તઃ પ્રમથાઁશ્ચરન્તિ નાગાનિવાજૌ શરભાઃ સદર્પાઃ ।
યદિ હ્યસૌ દૈત્યવરાન્નિરસ્તાનુજ્જ્જીવયત્યેવ પુનઃ સદૈવ૩૧ । । 8.147.૩૦ । ।
જયઃ કુતો વૈ ભવિતા મહેશ ગણેશ્વરાણાં કુત એવ શાન્તિઃ ।
વક્રસ્થિતશ્ચૈષ૩૨ ન ચૈષ વધ્યો૩૩ અયુધ્યમાનો૩૪ વૃષવાહ શુક્રઃ

નૈવાભિનાશોસ્તિ૩૫ તવ પ્રસાદાદ્ હતં ચ તં ત્વં કુરુષે પ્રસાદમ્૩૬ ।
ભવેત્તવેશાન૩૭ મતં સ વધ્યો યથા જયસ્તે સમરેનિશં સ્યાત્ ।
તથા કુરુષ્વોત્તમબુદ્ધિબુદ્ધ૩૮ ન તે મહેશાન સમોસ્તિ બુદ્ધ્યા । ।૩ ૨॥
સનત્કુમાર ઉવાચ
ઇત્યેવમુક્તઃ પ્રમથેશ્વરેણ નન્દીશ્વરેણેશ્વરદેવદેવઃ ।
ઉવાચ દેવઃ પ્રહસસ્તદાનીં સ નન્દિનમ્૩૯ સર્વગણેશનાયકમ્

નન્દિન્ પ્રયાહિ ત્વરિતોતિમાત્રં દ્વિજેન્દ્રબન્ધું૪૦ દિતિનન્દનાનામ્ ।
મધ્યાત્સમુત્પાટ્ય તમાનયસ્વ યથોપહારં ધનવાન્૪૧ મનુષ્યઃ

સ એવમુક્તો વૃષભધ્વજેન વૃષધ્વજો વૈ વૃષસિંહનાદઃ૪૨ ।
જગામ તૂર્ણં૪૩ પ્રવિગાહ્ય સેનાં યત્રાભવદ્ ભાર્ગવવંશદીપઃ

- - -- - - -- - -
૨૭ ચોક્ત્વા - ઘ. । ૨૮... વદાતઃ - ક.?) । ૨૯ સહસ્રૈરપિ - ક. ખ । ૩૦ દાનવાયુદ્ધપાલા - ક. ખ. । ૩૧ સુરેષુ (શ) દેવ - ક. ખ. । ૩૨ વક્ત્રઃ સ્થિતશ્ચૈવ - ઘ. । ૩૩ મહાનુભાવઃ - ઘ. । ૩૩ અયુધ્યમાનો - ઘ । ૩૫ નૈષાં હિ લે ( ।) પોસ્તિ - ક. । ૩૬ હતાં ચ તં ત્વં તુ કુરુ પ્રસાદમ્ - ક. । ૩૭ ન ચેત્તવેશાન - ક । ૩૮ યુદ્ધં - ખ. । ૩૯ ઉવાચ દેવ- પ્રહસં નન્દિનં ગણનાયકં - ક. । ૪૦ વર્ણં - ક. । ૪૧ બલવાન્ ઘ । ૪૨ નન્દીશ્વરોયં ભૃશસિંહનાદઃ - ઘ. । ૪૩ હન્તું - ઘ. ।
- - -- - - -- - -
772
તં રક્ષ્યમાણં દિતિનન્દનૈસ્તૈઃ પાશાસિવૃક્ષોપલશૂલહસ્તૈઃ ।
વિક્ષોભ્ય દૈત્યાન્ વૃષરાડ્ જહાર શુક્રં સ નન્દી શરભો યથેભમ્ ॥૩ ૬ । ।
સ્રસ્તામ્બરં તં ચ્યુતભૂષણં ચ વિમુક્તકેશં રિપુણા ગૃહીતમ્ ।
વિમોક્ષયિષ્યન્ત ઇવાભ્યધાવન્૪૪ સુરારયઃ સિંહરવાન્ સૃજન્તઃ । । ૩૭। ।
તે વજ્રશૂલેષુપરશ્વધાનાં સચક્રદણ્ડોપલકમ્પનાનામ્ (?) ।
નન્દીશ્વરસ્યોપરિ દાનવેન્દ્રા વર્ષં વવર્ષુર્જલદા ઇવોગ્રાઃ । । ૩૮ । ।
સ ભાર્ગવં પ્રાપ્ય ગણાધિપાગ્ર્યો વક્ત્રાગ્નિના શસ્ત્રશતાનિ દગ્ધ્વા ।
આયાત્ સ શુક્રન્તુ કરે ગૃહીત્વા નન્દીશ્વરો દાનવયૂથપાલમ્૪૫ ॥૩ ૯। ।
તેષાં ચ તેષાં ચ તતો બભૂવ પ્રમુક્તશસ્ત્રાસ્ત્રસુભીમપાતઃ ।
જહીતિ૪૬ ગૃહ્ણેતિ ચ વાદિનાં વૈ મહાહવો દેવમનઃપ્રતોષઃ । ।8.147.૪૦ । ।
તેનાન્તરેણૈત્ય ભવસ્ય પાર્શ્વ નન્દીશ્વરઃ ક્રોધવિવર્ણનેત્રઃ ।
અયં સ શુક્રો ભગવન્નિતીશે૪૭ નિવેદયામાસ ભવાય શીઘ્રમ્ । ।૪૧ ॥
જગ્રાહ શુક્રં સ ચ૪૮ દેવદેવો યથોપહારં શુચિના પ્રદત્તમ ।
વક્રસ્થિતં શુક્રમરિં જગાર૪૯ ન કિઞ્ચિદુક્ત્વા સ હિ ભૂતગોપ્તા

તતઃ પુનર્દાનવદૈત્યસૈન્યં૫૦ ગણેશ્વરાસ્તસ્ય તદા વિજઘ્નુઃ ॥૪૩ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે ભાર્ગવહરણે સપ્તચત્વારિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
શુક્રેથ શુક્રપતિનાગીર્ણેન્નેવ ભુજઙ્ગિના૧ ।
બભૂવુર્દાનવાઃ સર્વે દરિદ્રા ઇવ નિષ્ક્રિયાઃ । । ૧ । ।
વિશરીરા યથા જીવા ગરુડા વિરયા૨ ઇવ ।
વિહસ્તા ઇવ માતઙ્ગા વિશૃઙ્ગા ઇવ ગોવૃષાઃ ॥ ૨। ।
નિર્વિષા ઇવ નાગેન્દ્રા નિર્વિદ્યા૩ ઇવ ચ દ્વિજાઃ ।
સાગરા ઇવ નિસ્તોયા વિવેગા ઇવ મારુતાઃ૪ । । ૩ । ।
- - -- - - -- - -
૪૪ ઇવાભિધાવન્ - ક ખ. । ૪૫ યૂથપાધિપમ્ - - ક, યૂથપદાનવાનાં - ઘ. । ૪૬ યાહીતિ ખ ૪૭ ભગવન્નિતીદ - ક । ૪૮ ચ સ - ક. । ૪૯ - વક્રસ્થિતઃ - ક., ચિક્ષેપ વક્ત્રે તુ ૫૦ દેવસૈન્યં - ક ।
૧ ર્ન્નધ (ર્ણ્ણય?) ભુજાગ્નિના - ક., શીર્ણે ગઠરવહ્નિના - ઘ । ૨ વિરથા - વઃ । ૩ અવિધા ક,। ૪ શાકુના - ખ ।
- - -- - - -- - -
773
પયોદા ઇવ નિશ્શબ્દા વિશિખા ઇવ ચાગ્નયઃ ।
ગતોત્સવા વ દિવસા૫ વિપુષ્પા ઇવ પાદપાઃ

હરિણા ઇવ સંત્રસ્તા વિપક્ષા ઇવ પક્ષિણઃ ।
ગ્રહા ઇવ પ્રશાન્તાભા ગ્રાહા ઇવ જલોદ્ધૃતાઃ । ।૫। ।
નન્દિનાપહૃતે શુક્રે ગીર્ણે ચાપિ કપર્દિના ।
દાનવા જજ્ઞિરે શૂરા દીનમાનપરાક્રમાઃ૬ । ।૬ ॥
વૈમનસ્યં પરં પ્રાપ્તો૭ દાનવાનાં રણેન્ધકઃ ।
ઉવાચ મેઘનિનદઃ સંયુગસ્થઃ સ દાનવઃ । ।૭॥
વિક્રમ્ય નન્દિના શુક્રં નયતા૮ નયિનાં વરમ્૯ ।
હૃતાનિ નોદ્ય સર્વેષાં જીવિતાનિ ન સંશયઃ । ।૮ । ।
પ્રમથૈર્નિહતાન્દૈત્યાન્ કઃ પુનર્જીવયિષ્યતિ ।
ભાર્ગવં તમૃતે શુક્રં૧૦ કોન્યો નો૧૧ ધારયિષ્યતિ । । ૯। ।
ધૈર્યઞ્ચ વિક્રમસ્તેજઃ સત્વં વીર્યં બલં ધૃતિઃ ।
શત્રુભિર્નો હૃતં સર્વં દેવે૧૨ શુક્રેપવાહિતે । । 8.148.૧૦
ભાર્ગવેપહૃતે૧૩ દેવે૧૪ મમાપિ વ્યથિતં મનઃ ।
ન ત્વહં સંયુગં જહ્યાં૧૫ પ્રમથૈસ્સમભિદ્રુતઃ । । ૧ ૧ । ।
સંસ્તમ્ભયત માભૈષ્ટ યુધ્યધ્વમરિભિઃ સહ ।
સૂદયિષ્યામ્યહં સર્વાન્ પ્રમથાન્ સહ નન્દિના । । ૧૨ । ।
અદ્યૈતાન્૧૬ વિવશાન્ કૃત્વા૧૭ હત્વા ચ ત્રિદશાનપિ ।
ભાર્ગવં મોક્ષયિષ્યામિ પઞ્જરસ્થં યથા હરિમ્૧૮ । । ૧૩ । ।
સ ચાપિ યોગી યોગેન યદિ નામ સ્વયં પ્રભુઃ ।
શરીરાન્૧૯ નિષ્ક્રમેત્તસ્ય અસ્માકં શેષપાલિતઃ । । ૧૪। ।
ઇત્યન્ધકવચઃ શ્રુત્વા દાનવા મેઘનર્દનાઃ ।
પ્રમથાનર્દયામાસુર્મર્ત્તવ્યકૃતનિશ્ચયાઃ । । ૧૫ । ।
- -- - -- - -- - -- - -- - - - --
૬ હીનનાનપરાક્રમાઃ (?) । ૭ દૃષ્ટ્વા - ખ. । ૮ નયિના - ક., જયિના? - ખ. । ૯ વરઃ - ક. । ૧૦ શુક્રં ક । ૧૧ મે - ખ । ૧૨ દેવૈઃ - ખ. । ૧૩ પ્રહૃતે - ખ । ૧૪ દેવા ( વૈ?) - ખ, । ૧૫ જહ્ય - ક ખ. । ૧૬ અદૈત્યાન્ - ક., પ્રમથાન્ - ખ. । ૧૭ હત્વા - ક. । ૧૮ સિંહં પઞ્જરગં યથા - ખ. । ૧૯ ઉદરાત્ (?) ।
- -- - -- - -- - -- -- - -- - -- -
774
તત્ર ષાણાસિવજ્રૌઘૈઃ કટઙ્કકટશિલોપલૈઃ ।
અન્યોન્યમવકૃન્તન્તસ્તે ચક્રુઃ૨૦ કદનં મહત્ । ।૧ ૬ । ।
કાર્મુકાણાં વિકૃષ્ટાનાં વિસૃષ્ટાનાં ચ પત્રિણામ્ ।
નિપાત્યતામસીનાં ચ શબ્દોભૂદ્ ભૃશદારુણઃ૨૧

ભગ્નધ્વજપતાકાનિ ક્ષીણપ્રહરણાનિ ચ ।
રુધિરાસ્રાવચિત્રાણિ૨૨ વ્રણાકુસુમિતાનિ ચ । ।૧ ૮। ।
પિપાસિતાનિ શ્રાન્તાનિ૨૩ હતવાજિગજાનિ ચ ।
સમુદ્રામ્બરકલ્પાનિ બલાન્યાસન્ સમન્તતઃ । । ૧ ૯॥
અથ ભૂયો ગજેન્દ્રેણ ચતુર્દન્તેન ગર્જતા ।
અઞ્જનાચલકલ્પેન અઞ્જનદ્વિપવર્ચસા । ।8.148.૨ ૦ । ।
સતૂણીરપતાકેન અંકુશારોષિતેન ચ૨૪ ।
જમ્ભો દાનવશાર્દૂલ અભિદુદ્રાવ નન્દિનમ્ ॥૨ ૧ । ।
ગજસ્કન્ધગતો દૈત્યો બભૌ જમ્ભઃ સતોમરઃ ।
કૃષ્ણાપર્વતશૃંગસ્થસ્સબલાક ઇવામ્બુદઃ । । ૨૨ । ।
સ્તબ્ધલાડત્ગૂલદૃક્કર્ણઃ પ્રસારિતમહાકરઃ ।
ચદિતો દાનવેન્દ્રેણ સમધાવન્મહાગજઃ । । ૨૩ । ।
યુગાન્તેર્ણવવાતસ્ય અનૌપમ્યો યથા જવઃ ।
અનૌપમ્યસ્તથા તસ્ય જવો નાગસ્ય ધાવતઃ॥૨૪। ।
તુરઙ્ગા યે ચ માતઙ્ગા પ્રમથા યે ચ દાનવાઃ ।
તસ્ય માર્ગાદપક્રાન્તા મૃત્યોરિવ યથા નરાઃ । । ૨૫॥
તં મત્તનાગં ધાવન્તં નદન્તમિવ નીરદમ્ ।
વારયામાસ બલવાન્ વિક્રમ્ય સ વિનાયકઃ

સ તં દેવવરો દન્તી૨૫ કરિણં૨૬ પર્વતોપમમ્૨૭ ।
પ્રકીર્ણેન કરાગ્રેણ પ્રમુખેભિજઘાન૨૮ હ । ।૨૭। ।
- - -- - -- - -- - - -
૨૦. મવકૃન્તન્તઃ પ્રચક્રુઃ - ક. । ૨૧ દારુણામ્ - ક । ૨૨ રુધિરસ્રવચિત્રાણિ - ખ । ૨૩ ભિભૂતાનિ - ખ. । ૨૪ રોપિતેન ચ(?) । ૨૫ નન્દી - ખ, । ૨૬ કિરિણં - ક. । ૨૭ પર્વતત્વિષં - ક. । ૨૮ પ્રભુખોમિજઘાન (?) ।
- - -- - - - -- - - -
775
વિનાયકેનાભિહતો નાયકઃ સર્વહસ્તિનામ્ ।
સ રુજા ઘોરયા નુન્નો મુહૂર્ત્તમભવજ્જડઃ । ।૨૮ ॥
અથાશ્વસ્ય ચ૨૯ વિશ્રમ્ય૩૦ સંવર્ત્યાત્મકરં૩૧ કરી ।
વિનાયકમુરોદેશે૩૨ તાડયામાસ નર્દયન્૩૩ ॥૨૯। ।
સ વિન્ધ્યકૂટકલ્પેન તેન નાગેન તાડિતઃ ।
પદાત્પદં ન ચલિતો મહાસત્વો વિનાયકઃ । ।8.148.૩ ૦ ॥
નાસયા સ ગૃહીત્વા તં નાસાયાં૩૪ દાનવદ્વિપમ્ ।
આક્ષિપ્ય પાતયામાસ ગિરિવર્ષ્મા૩૫ વિનાયકઃ ॥૩ ૧ । ।
સ સિંહ ઇવ સિંહેન વનમધ્યે નિપાતિતઃ ।
રરાસ વિસ્ફુરન્નાગો મેઘો વાય્વાહતો યથા । ।૩ ૨॥
તં નાગં પાતયયાનં તુ નાગવક્ત્રમસૃક્સ્રવમ્૩૬ ।
બિભેદ તોમરેણાશુ કરેણાર્ક ઇવામ્બુદમ્ ॥૩ ૩ । ।
મોચયન્તં તુ ચરણૌ ગ્રીવાયાં દાનવોત્તમમ ।
તેનૈવ તોમરેણાથ આજઘાન વિનાયકઃ ॥૩૪। ।
સ સુપ્રહારાભિહતો ગજવક્ત્રેણ દાનવઃ ।
ચક્ષાર રુધિરં જમ્ભો નિર્જ્જરામ્ભો ગિરિર્યથા ॥૩ ૫॥
પુનશ્ચાસ્ય વધાકાંક્ષી અસિં જગ્રાહ વીર્યવાન્ ।
તસ્યોદ્યતાસેર્નદતશ્ચિચ્છિત્સોર્જમ્ભકન્ધરામ્૩૭ ॥૩ ૬ ॥
અસિં કુજમ્ભશ્ચિચ્છેદ ગરુડઃ પન્નગં યથા ।
તઞ્ચાપિ સુવિકૃષ્ટેન શરેણાસૃગ્ભુજા તદા ॥૩૭। ।
કુજમ્ભો હ્યહનદ્બાહૌ વજ્રેણેન્દ્ર૩૮ ઇવાચલમ્ ।
સ દૃઢાભિહતસ્તેન ઘૂર્ણિતસ્સાલવૃક્ષવત્૩૯

કુજમ્ભમભિદુદ્રાવ કેસરી કુઞ્જરં યથા ।
સમુચ્છ્રિતકરો દેવસ્તં દાનવમભિદ્રવન્

- - -- -- - - - - -- -
૨૯ સ (?)। ૩૦ વિક્રમ્ય - ખ. । ૩૧ સંવર્ધ્યાત્મકરં - ખ. । ૩૨... મુરોદ્દેશે - ક. ખ. । ૩૩ નિર્દયં - ક. । ૩૪ નાસયા - ક । ૩૫ વ (ધ) ર્મ્મા - ખ. । ૩૬... વસ્રજમ્ - -ખ. । ૩૭ ચિચ્છેદ જમ્ભકસ્તદા - ખ. । ૩૮ વજેન્દ્રેણ - ક. । ૩૯... સ્તાલવૃક્ષવત્ - ખ. ।
- -- - - -- -- -- - --
776
ઐરાવત ઇવાભાતિ બલોદ્વૃત્તો વિનાયકઃ ।
વ્યંસસ્તં૪૦ ધાવમાનં તુ કુજમ્ભવધકાંક્ષિણમ્ । ।8.148.૪૦ । ।
વવાર સ ગતોંસેન૪૧ પાતયામાસ તં૪૨ ક્ષિતૌ ।
વ્યંસમંસેન૪૩ હત્વા તુ નાગવક્ત્રો મહાબલઃ । ।૪૧ । ।
કુજમ્ભસ્યાન્તિકં પ્રાપ૪૪ સિંહસ્ય શરભો યથા ।
કુજમ્ભસ્તસ્ય ભિત્વા તુ શરેણ કરમુદ્યતમ્ । ।૪૨॥
ગદયાભ્યહનન્૪૫ મૂર્ધ્નિ મુદ્ગરેણ ચ વક્ષસિ ।
ત્રિભિઃ પ્રહારૈઃ સ બભૌ શોણિતાક્તો વિનાયકઃ ।
નાગાયુતસહસ્રૌજાસ્ત્રિપ્રભિન્ન ઇવ દ્વિપઃ । ।૪૩ ॥
ધરાયાં૪૬ નાસયાદાય કુજમ્ભં તુ વિનાયકઃ ।
પ્રચિક્ષેપ મહાવીર્યો યથા ભૂતબલિં નરઃ ॥૪૪। ।
કુજમ્ભે મન્દરપ્રખ્યે૪૭ વિનાયકભુજેરિતે ।
ચુક્રુધુર્દાનવાઃ સર્વે તેર્દયંશ્ચ વિનાયકમ્ । ।૪૫॥
સોર્દિતો દાનવશતૈ૪૮ ર્નાનયુધવિતક્ષિતઃ ।
ચચાર દેવો દૈત્યેષુ પૃષતેષુ યથા હરિઃ । ।૪૬ । ।
સ દન્તૈશ્ચરણૈશ્ચાપિ શુણ્ડયાતતયાપિ ચ ।
મમર્દ દાનવાન્ ક્રુદ્ધઃ કુઞ્જરો નડ્વલાનિવ ॥૪૭। ।
તતો ગણેશા હ્યપિ૪૯ વીક્ષ્ય દાનવૈર્વિનાયકં શસ્ત્રશતૈઃ પરિક્ષતમ્ ।
ગૃહીતશસ્ત્રા ગજસિંહવિક્રમા વિમુક્તરાવાઃ શતશોભિદુદ્રુવુઃ

તતઃ પુનઃ શસ્ત્રસહસ્રવેજિતં૫૦ શરાસિશક્ત્યૃષ્ટિનિપાતદુઃસહમ્ ।
ગણાસુરાણામસુનાશનં૫૧ મહદ્ બભૂવ યુદ્ધં હતવાજિકુઞ્જરમ્ ॥૪૯। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે અષ્ટચત્વારિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૫૨
- - - - - -- - - --
૪૦ સ્ત્વં - ક. । ૪૧ સઙ્ગતાંસેન - ખ., સમનઙ્ગેન - ક. । ૪૨ ચ - ખ । ૪૩ અંશમંસેન ખ. । ૪૪ પ્રાપ્ય - ક., પ્રાપ્તઃ - ક । ૪૫ ગદયાસ્ય હનન્ - ક, ન્યહનન્ - ખ. । ૪૬ ધારયાં ( યત્) - ક. । ૪૭ મન્દરપ્રસ્થે - ખ. । ૮૮ ગતૈ - કઃ. । ૪૯... પિ હિ - ક ખ. । ૫૦ તેજિતં - ખ. । ૫૧ મસુના- શનનપ્રદં - ક. ખ. । ૫૨ ૧૯૭ - ખ. ।
- -- - - -- - -- --
777
વ્યાસ ઉવાચ૧
નિગીર્ણો બ્રાહ્મણઃ સોથ ચન્દ્રાવયવધારિણા ।
કિં ચક્રે કોષ્ઠગસ્તસ્ય દેવદેવસ્ય ભાર્ગવઃ । । ૧ । ।
કથં ચ તપતાં શ્રેષ્ઠો યોગી યોગેન સ દ્વિજઃ ।
ન નિઃસૃતો યોગબલાદ્ દેવદેહાન્મહાતપાઃ । । ૨ । ।
અન્ધકશ્ચાસુરશ્રેષ્ઠઃ સ તદા ભાર્ગવં વિના ।
ચકાર કથમાવાપં૨ ગણેશૈઃ સમભિદ્રુતઃ । । ૩ । ।
એતન્મે સર્વમખિલં ખિલવેદવિદાં૩ વર ।
કથયસ્વ ન મે તૃપ્તિઃ શૃણ્વાનસ્યેશચેષ્ટિતમ્ । ।૪। ।
સૂત ઉવાચ
અથૈવં૪ પૃચ્છતસ્તસ્ય વ્યાસસ્ય મુનિસત્તમઃ ।
સનત્કુમારોકથયચ્છુક્રસ્યાથ વિચેષ્ટિતમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ
નિગીર્ણે ભાર્ગવે તેન ભૂતોમાદેવબન્ધુના ।
અન્ધકો નિષ્પ્રભો જજ્ઞે ઘનરુદ્ધો યથા રવિઃ । । ૬। ।
દૃષ્ટવા સ્વસૈન્યં પ્રમથૈર્ભજ્યમાનં પુનઃ પુનઃ ।
દુદ્રાવ રથમાસ્થાય સ્વયમેવાન્ધકો ગણાન્૬ । ।૭। ।
શરવજ્રપ્રહારૈસ્તૈર્વજ્રાઘાતૈર્દ્ધરા (?) ઇવ ।
પ્રમથાઃ પેતિરેવન્યાં નિસ્તોયા ઇવ તોયદાઃ । ।૮ । ।
ક્રોડેષૂરુકપોલેષુ પૃષ્ઠબાહૂદરેષુ ચ ।
રુરુવુ૭ર્બાણનિર્ભિન્નાઃ પ્રમથાઃ કુઞ્જરા યથા । । ૯। ।
યાન્તમાયાન્તમપ્રાપ્તં પ્રાપ્તં દૂરસ્થમેવ ચ ।
અપશ્યદ્યં યતસ્તં તં નિર્બિભેદ શરૈર્ભૃશમ્ । । 8.149.૧૦ । ।
બિભેદ શતમેકેન શતેન ચ શતં પુનઃ ।
સહસ્રં ચ સહસ્રેણ કોટિં કોટ્યા તથૈવ ચ । । ૧૧ । ।
- -- -- - - -- - - -
૧ સન ઉ. - ક. । ૨ કથમાવાધ - ખ. । ૩ બિલવેદાવિદાં - ખ । ૪ અથૈનં - ક. । ૫ સુરસત્તમઃ - ખ. । ૬ ગણમ્ - ક । ૭ રુરુધુ - ક. ખ. ।
- -- -- - - -- - - -
778
ધ્વજાઃ૮ પતાકાશ્છત્રાણિ૯ વૈજયન્ત્યોઙ્કુશાઃ કુથાઃ ।
ચામરાણિ કિરીટાનિ કુણ્ડલાન્યમ્બરાણિ ચ

પ્રમથાનાં બલે યચ્ચ કમ્પતે ધાવતેપિ વા ।
તત્સર્વં ચિચ્છિદે તૂર્ણં૧૦ શરૈરન્ધકદાનવઃ

વિસ્ફુલિઙ્ગાન્ યથૈવાગ્નિર્ધારાસારાન્ યથામ્બુદઃ૧૧ ।
સિન્ધુરાજો યથોદ્ગારાન્૧૨ કરાનિવ દિવાકરઃ

નાદાન્ સિંહા ઇવારણ્યે સીકરાનિવ કુઞ્જરાઃ ।
મુમોચ બાણાઁસ્તીક્ષ્ણાગ્રાન્ પરસૈન્યવિમર્દનાન્૧૩

અન્ધકે યુધ્યમાને તુ નિશ્ચયેનાસુરોત્તમે૧૪ ।
અસુરા અપ્યયુધ્યન્ત૧૫ નિશ્ચયેનાન્ધકાદનુ ॥૧ ૬। ।
નિવાતકવચા યે તે અન્યોન્યસદૃશા ભૃશમ્ ।
ચક્રુસ્તે બહવો યુદ્ધં રુદ્રૈશ્ચ બહુભિઃ સહ । ।૧૭॥
કાલેયાઃ ષષ્ટિસાહસ્રાઃ કાલકલ્પા મહાસુરાઃ૧૬ ।
બાહુજૈઃ ષષ્ટિસાહસ્રૈઃ પ્રમથૈર્યુયુધુઃ સહ । । ૧૮॥
પ્રહ્રાદશ્ચાનુહ્રાદશ્ચ સંહ્રાદઃ શિનિબાષ્કલૌ ।
વિરોચનો બલિર્બાણઃ કુજમ્ભોથાવનિઞ્જયઃ । ।૧ ૯॥
અઞ્જકઃ૧૭ કાલનેમિશ્ચ નમુચિર્વ્યંસ એવ ચ ।
એકાદશૈતે પ્રખ્યાતા એકાદશરવિપ્રભાઃ । ।8.149.૨ ૦ ॥
એકાદશૈવ પ્રમથાનર્દયન્ કલહૈષિણઃ ।
પ્રભામયં વીરભદ્રં વિટ્પતિં પિઙ્ગલં તથા । । ૨૧ ॥
વેગપં પવનાદં ચ સોમાર્કાપ્યાયનાવપિ ।
સંવર્ત્તકાનલઞ્ચૈવ૧૮ પાવકાપ્યાયનાવપિ (?) ॥ ૨૨ । ।
યક્ષોન્નદશ્ચ બલવાન્ વિદ્યુત્કેશશ્ચ રાક્ષસઃ૧૯ ।
પ્રહ્રાદપ્રમુખૈરેતૈર્દાનવૈર્દેવપુઙ્ગવાઃ ॥૨૩ । ।
- - - -- - --
૮ ધ્વજાન્ - ક. । ૯.. ચ્છત્રાણિ - ક. । ૧૦ ચિચ્છેદ સર્વં તત્તર્ણૂઽ (?) । ૧૧. નિવામ્બુદઃ - ક. । ૧૨ સિન્ધુરાજ ઇવોદ્ગારાન્ - ક. । ૧૩ વિમર્દનીમ્ - ક. । ૧૪ દાનવોત્તમે - ખ. । ૧૫ અસુરા અપિ યુધ્યન્તિ - ક । ૧૬ મહાબલાઃ - ખ. ૧૭ અન્ધકઃ - ક., અજ (જં) કઃ (?) । ૧૮ શ્ચૈવ - -ક. । ૧૯ દાનવઃ - ખ. ।
- - -- - - -- - -
779
વિહસ્તશસ્ત્રકવચાવૃતાઃ શસ્ત્રશતાચિતાઃ ।
દ્વારપાલાશ્ચ રુદ્રણાં રુદ્રાણાં યે ચ સૂનવઃ । ।૨૪। ।
સ્કન્દપારિષદા૨૦ યે ચ યે ચ શક્તિગણેશ્વરાઃ૨૧ ।
તે દનોસ્તનયૈ૨૨સ્સાર્ધં દનોઃ પુત્રાન્વયાશ્ચ૨૩ યે ।
ચક્રુઃ કૃતાન્તસદૃશાઃ કલહં કલહપ્રિયાઃ

તસ્મિન્ તથા વર્તિત સંપ્રહારે વિશીર્ણહરાભરણસ્રગસ્ત્રૈઃ૨૪ ।
વ્યાવિદ્ધવસ્ત્રા૨૫ વિકસત્સુનેત્રા નેદુઃ સુરાઃ સિદ્ધગણાશ્ચ ખસ્થાઃ । । ૨૬॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે ઊનપંચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૨૬
વ્યાસ ઉવાચ
માયાવીર્યં ચ વીર્યં ચ અન્ધકસ્યામરદ્વિષઃ ।
સૃષ્ટં ભગવતા સમ્યગ્ દેવરૂપનિમિત્તજમ્

નિગીર્ણો યસ્ય દેવેન શરીરે ભાર્ગવો મુનિઃ ।
કથં તુ કૃતવાંસ્તત્ર દેવદેવશરીરગઃ । ।૨। ।
કથં ચ તપસો વીર્યાદ્ યોગવીર્યાચ્ચ સ દ્વિજઃ ।
શ્વેતાભ્રાદિવ વૈ ચન્દ્રો નિઃસૃતો૧ ભૃગુનન્દનઃ ।૧૩ । ।
એતત્ કૌતૂહલં જાતં મમાદ્ય મુનિસત્તમ ।
કથયેશાનચરિતં ભાર્ગવસ્ય ચ ધીમતઃ ॥૪। ।
સૂત ઉવાચ
સ એવમુક્તો વ્યાસેન પદ્મગર્ભસુતઃ પ્રભુઃ ।
સનત્કુમારોકથયચ્છિવાચ્છુક્રસ્ય નિર્ગમમ્ । ।૫। ।
દેહે તસ્ય તદા શમ્ભોઃ શુક્રો વિનિહતદ્યુતિઃ૨ ।
છિદ્રાન્વેષી ભ્રમન્નેવ અનિકેતો યથાનિલઃ

- - -- - - -- - -
૨૦ પદા - ક. । ૨૧ સ - ક., ભક્તિગણેશ્વરાઃ - ખ. । ૨૨.. સ્તનયા - ક. । ૨૩ પુત્રાશ્રયાશ્ચ - ખ । ૨૪ હારાભરણા - ક.,... સ્રગસ્ત્રાઃ - ખ. । ૨૫ વ્યાવિધ્યવસ્ત્રા - ક । ૨૬ ૧૯૮ - ખ ।
૧ નિભૃતો - ક. । ૨ વિનિહિતદ્યુતિઃ - ક. ।
- - -- - - -- - -
780
સ લોકાનગ્નિવર્ણાભાન્ રુદ્રકોટિશતૈર્વૃતાન ।
રુદ્રકન્યાવિચરિતાન્ રુદ્રદેહેભ્યપશ્યત । ।૭ । ।
કુન્દેન્દુશંખવર્ણાનાં દંષ્ટ્રિણાં નખિનામપિ ।
દીર્ઘલાઙ્ગૂલજુષ્ટાનાં સદર્પાણાં ક્ષમાવતામ્૩ । ।૮ ॥
જ્વલનપ્રભકેશાનાં નન્દ્યાવર્તકધારિણામ્ ।
કિંશુકપ્રભજિહ્વાનાં કૈલાસગિરિવર્ષ્મણામ્ । । ૯। ।
અગ્નિબન્ધનબદ્ધાનાં૪ સિંહાનાં ભીમરૂપિણામ્ ।
સહસ્રં દદૃશે દેહે દેવદેવસ્ય ભાર્ગવઃ । । 8.150.૧૦ । ।
સુરાંશ્ચ સેન્દ્રાન્ સાદિત્યાન્૫ સાપ્સરોગણમાનવાન્૬ ।
ગણેશાસુરયુદ્ધં ચ સોપશ્યદ્ધરદેહગઃ૭ । । ૧૧ ॥
વર્ષાણાં તુ શતં કુક્ષૌ ભ્રમમાણો ભવસ્ય સઃ૮ ।
ન તસ્ય દદૃશે છિદ્રં શુચેરિવ યથા કલિઃ । ।૧ ૨ । ।
યોગમપ્યસ્ય સૈશ્વર્યમણિમાદિગુણાન્વિતમ્૯ ।
પ્રજહાર મહાદેવો મનોવાગ્યતચેતસઃ૧૦ । । ૧૩ । ।
અથ શબ્દો મહાનાસીત્ પ્રમથાસુરસૈન્યયોઃ ।
તં શ્રુત્વા શબ્દમાવિગ્નો ભાર્ગવઃ પ્રતિબોધિતઃ ॥૧૪। ।
સોન્તર્ગત ઉમાભર્તુર્બ્રાહ્મણસ્તપસૈધિતઃ૧૧ ।
તુષ્ટાવેષ્ટૈઃ સ્તવૈર્દેવં સોમં સોમવિભૂષણમ્ । । ૧ ૫। ।
આપદ્ભાવં પ્રપન્નસ્ય તસ્ય દેવેન શૂલિના ।
લિઙ્ગેન નિષ્ક્રમસ્વેતિ પ્રસાદાભ્યુદયઃ૧૨ કૃતઃ । ।૧ ૬॥
સૂક્ષ્મરૂપસ્તતો ભૂત્વા સ શુક્રો મુનિસત્તમઃ ।
શુક્રવન્નિઃસૃતો લિઙ્ગાદ્ દેવદેવસ્ય ધીમતઃ । । ૧૭॥
શુક્રવન્નિઃસૃતો યસ્માચ્છિશ્નાદ્ ભાર્ગવનન્દનઃ ।
તસ્માચ્છુક્ર ઇતિ ખ્યાતિં ગતો ગતિમતાં વરઃ । । ૧૮ । ।
- - -- - - -- - -
૩ ? ૪ ? ૫ આદિત્યાન્ - ૬. અપ્સરોગણમાનવાન્ - ક. ૭ અપશ્યદ્ધરદેહજઃ - ક. । ૮ ચ - ક । ૯ ગગાન્વિત. - ખે । ૧૦ વાગ્યતચેતસઃ - ક, । ૧૧ સ્તપસેધિતઃ - ક ખ. । ૧૨ પ્રા ( પ્ર) સાદઃ પ રમ - ખ. ।
- - -- - - -- - -
781
વન્દમાનશ્ચ૧૩ તેનોક્તઃ પયોદપતિકેતુના ।
શુક્રવન્નિઃસૃતો મેદ્ય યસ્માત્ત્વં ભૃગુનન્દન । । ૧ ૯। ।
કર્મણા તેન શુક્રોસિ મમ પુત્રશ્ચ ગમ્યતામ્ ।
ઇત્યેવમુક્તો દેવેન શુક્રોર્કસદૃશદ્યુતિઃ । ।8.150.૨ ૦ । ।
વિવેશ દાનવાનીકં મેઘાનીકં શશી યથા૧૪ ।
તં દૃષ્ટવા ચન્દ્રસંકાશં ચન્દ્રોદયનિભોદયમ્ । । ૨૧ । ।
ચન્દ્રોદયે યથા નૄણાં પ્રીતિરાસીત્ સુરદ્વિષામ્ ।
તે દૃષ્ટવા દનુદૈતેયાઃ શુક્રં ચન્દ્રસમપ્રભમ્ । । ૨૨ ॥
સર્વે સિંહરવાઁશ્ચક્રુઃ૧૫ સંપ્રહૃષ્ટા યુયુત્સવઃ ।
નિહતા દાનવા યે તુ પ્રમથૈર્જિતકાશિભિઃ । । ૨૩ । ।
તાનાગતાન્મૃત્યુમુખાન્મેનિરે ભાર્ગવાગમાત્૧૬ ।
વવન્દુસ્તં૧૭ નનન્દુશ્ચ પ્રસેદુશ્ચ૧૮ મહાસુરાઃ । ।૨૪॥
શુક્રોદયમુદં લેભે સ દાનવમહાર્ણવઃ ।
યથા ચન્દ્રોદયે નિત્યં સાગરો રાક્ષસૈર્યુતઃ

અથ શાખો વિશાખશ્ચ છાગવક્ત્રશ્ચતુર્મુખઃ ।
નન્દી ચ સોમનન્દી ચ નન્દિષેણશ્ચ વીર્યવાન્ । । ૨૬ । ।
ઘણ્ટાકર્ણઃ શંકુકર્ણઃ કુણ્ડોદરમહોદરૌ ।
વિટ્પતિર્વીરભદ્રશ્ચ સ ચ દેવઃ પ્રભામયઃ । ।૨૭। ।
સંવર્તકાનલોર્વૌ૧૯ ચ યશોદીપ્તો૨૦ વિભાકરઃ ।
વેગપશ્ચ૨૧ શિખણ્ડી ચ તામ્રચૂડશ્ચ કુક્કુટઃ૨૨ । । ૨૮ । ।
અન્નદઃ પિઙ્ગલો યક્ષઃ પિઙ્ગલશ્ચ વટુઃ૨૩ પટુઃ ।
વિદ્યુત્કેશઃ સુકેશશ્ચ રાક્ષસૌ ચાપરાજિતૌ । । ૨૯ । ।
એતે ચાન્યે ચ ગણપા લોકપાલસમત્વિષઃ ।
વિવિશુર્દાનવાનીકં શુક્રોદયસમુદ્ધતમ્ ।, 8.150.૩૦ । ।
- - -- - - -- - -
૧૩ વન્દ્યમાનશ્ચ - ક. । ૧૮ શશિર્યથા - ક ખ. । ૧૫ ચક્રુસ્સર્વે સિંહનાદાન્., ના (ન) દાઁ.. - ખ. । ૧૬ શુક્રોદ્ગમાત્ - ક. ખ. । ૧૭ વવન્દુશ્ચ - ક. ખ । ૧૮ પ્રક્ષ્યેદુશ્ચ - ખ । ૧૯ સંવર્ત્તકાનલોકૌ - ખ., નલોવૌ - ગ । ૨૦ દીપ્તૌ - ક. ગ. । ૨૧ વેણપશ્ચ - ક., છગપશ્ચ - ક. । ૨૨ કુર્કુટઃ - ખ. । ૨૩ પટુઃ - ક. ।
- - -- - - -- - -
782
અથ વાદિત્રશબ્દાસ્તુ સિંહનાહરવૈઃ સહ ।
બભૂવુઃ સેનયોરુગ્રાઃ સર્વભૂતપ્રકમ્પનાઃ । । ૩૧ ॥
તતઃ પ્રહરર્ણેર્ઘોરૈસ્તુણ્ડનિર્વાપિતૈસ્તલૈઃ૨૪ ।
પરસ્પરં સમાસાદ્ય નિર્જઘ્નુસ્તે૨૫ પરસ્પરમ્ । ।૩ ૨ । ।
નન્દીશ્વરં પુરસ્કૃત્ય કાર્ત્તિકેયઞ્ચ ષણ્મુખમ્ ।
મૃદ્રન્તિ૨૬ પ્રમથા દૈત્યાન્ સર્પાઁસ્તાર્ક્ષ્ય ઇવાહવે । ।૩ ૩ ॥
અસિપાતાવલૂનાગ્રા મુશલાહતમસ્તકાઃ ।
દાનવાઃ શેરતે ભૂમૌ વજ્રભિન્ના ઇવાચલાઃ

શરનિર્ભિન્નનિર્ભગ્નાઃ૨૭ સંભગ્નોરુપ્રબાહવઃ
રિરિઙ્ગુસ્સમરે૨૮ દૈત્યાઃ સર્પાસ્તાર્ક્ષ્યાર્દિતા ઇવ ॥૩૫। ।
ભગ્નત્રિકોરુજઘના૨૯ ઘનબાણાવપીડિતાઃ૩૦ ।
દૈત્યા વિનિષ્ટનન્ત્યાર્ત્તાસ્તોયપૂર્ણા ઇવામ્બુદાઃ । ।૩ ૬॥
તસ્મિન્ ગણપદૈત્યાનાં મથને ભૃશદારુણે ।
બભૂવ પૂર્ણા૩૧ દૈત્યાનાં૩૨ ધરા દ્યૌરિવ નીરદૈઃ । । ૩૭॥
કિરીટૈર્મુકુટૈર્હારૈર્વલયાભરણાઙ્ગદૈઃ ।
પારિહાર્યૈસ્સ૩૩ કેયૂરૈઃ શ્રોણીસૂત્રૈસ્સકુણ્ડલૈઃ૩૪ । ।૩૮॥
શિરસ્ત્રૈર્મણિભિઃ શુભ્રૈર્ગ્રૈવેયૈરપિ સુપ્રભૈઃ ।
સ્રગ્દામૈશ્ચારુકુસુમૈર્નેત્રૈ રત્નાગ્રબાહુભિઃ૩૫ । । ૩૯ ॥
અસ્ત્રૈઃ શસ્ત્રૈશ્ચ વસ્ત્રૈશ્ચ છત્રૈ૩૬ શ્ચેન્દુસમપ્રભૈઃ ।
રક્તકુંકુમચિત્રાઙ્ગી૩૭ નાનાભરણભૂષણા૩૮ । ।8.150.૪૦ ॥
ધનાઢ્યા સ્ત્રીરિવાભાતિ તત્ર તત્ર રણાવનિઃ ।
સિંહાનામિવ દૃપ્તાનાં હસ્તિનામપિ વા યથા । ।૪૧ ॥
ઉત્સાહોભૂદ્ ગણેશાનાં દાનવાન્ સંમપ્રર્દતામ્ ।
તે હન્યમાનાશરણા૩૯ ભયાર્ત્તાઃ શરણાર્થિનઃ । ।૪૨। ।
- - -- - - -- - -
૨૪ નિર્ઘાચિતૈસ્તલૈઃ - ખ. । ૨૫ નિજઘ્નુ - ક.. । ૨૬ મમર્દુઃ (?) । ૨૭ નિર્મ્મગ્નાઃ - ખ. । ૨૮ રરઙગુઃસમરે - ક. । ૨૯ ત્રિસા (કા) સ્થિજઘના - ખ. । ૩૦ બાણગ્રપીડિતાઃ (?) । ૩૧ દેવ - ખ. । ૩૨... દિત્યાનાં - ક., દિવ્યાનાં - ગ. । ૩૩ પરિહાર્યૈશ્ચ - ખ । ૩૪.. સ્સબન્ધનૈઃ - ખ । ૩૫ રત્નાગ્રબા- હુભિઃ - ક । ૩૬ તીક્ષ્ણૈઃ - ખ. । ૩૭ રણકુઙ્કુમચિત્રાઙ્ગી - ક. ખ. ગ. । ૩૮ ભૂષિતા - ખ. । ૩૯ આહન્યભાનાશરણાઃ - ખ, ।
- - -- - - -- - -
783
પ્રમથૈરનુબદ્ધાશ્ચ દાનવાઃ સાગરં શ્રિતાઃ ।
દૃષ્ટ્વા તદ્રેચિતં૪૦ સૈન્યં દાનવૈઃ પ્રમથાર્દિતૈઃ । ।૪૩ ॥
પ્રવિષ્ટેષુ ચ દૈત્યેષુ સાગરં મકરાલયમ્ ।
ભાર્ગવઃ સુમહાતેજા યથાગ્નિરિવ મૂર્છિતઃ । ।૪૪। ।
સ સમુદ્રાલયાન્ દૈત્યાઞ્છશાપ કુપિતો ભૃશમ્ ।
યસ્માત્સહાયાનુત્સૃજ્ય માં ચાપિ પિતૃવદ્ધિતમ્ । ।૪૫। ।
પ્રાણત્રાણાર્થમબલાઃ પ્રવિષ્ટાઃ સ્થ૪૧ પયોનિધિમ્ ।
તસ્માત્તત્રૈવ નિર્હ્રીકા૪૨ મમ શાપપરિક્ષતાઃ

મીનભાવમનુપ્રાપ્તા૪૩ જાતાજાતા ભવિષ્યથ ।
યાવલ્લોકા ભવિષ્યન્તિ પર્વતાશ્ચ સસાગરાઃ ॥૪૭। ।
તાવદ્યૂયં જલે મત્સ્યા ભવિષ્યથ જલેચરાઃ ।
નરમાંસાશનાઃ પાપા નરભક્ષ્યા ભવિષ્યથ ॥૪૮। ।
ક્ષપયિષ્યથ મચ્છાપં વર્ષકોટીશતાન્યુત ।
ઇતિ શાપહતાન્ શેષાન્૪૪ કૃત્વાર્ણવજલૌકસઃ૪૫ ।
વિરરામ મહાતેજાઃ શુક્રશ્ચન્દ્રસમદ્યુતિઃ ॥૪૯। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતસ્તે વાર્ધિતોયેષુ ગુરુશાપહતાસુરાઃ ।
સાયુધાઃ સતનુત્રાશ્ચ દૃશ્યન્તે દંશિતાશ્ચ હ । ।8.150.૫૦ ॥
અન્ધકં તુ તતઃ શુક્રઃ૪૬ શુક્રારિભયવિહ્વલમ્૪૭ ।
ઉવાચ પાણિના સ્પૃશ્ય જીવયન્નિવ તં ગિરા । ૫૧ । ।
માભૈસ્ત્વં૪૮ દાનવશ્રેષ્ઠ પ્રતિયુધ્યસ્વ૪૯ શત્રુષુ ।
અહં ત્વાં ધારયિષ્યામિ આહાર ઇવ જીવિતમ્ ॥૫૨ । ।
ઇત્યેવમુક્તઃ શુક્રેણ સોન્ધકો દાનવેશ્વરઃ ।
એવમેતદિતિ પ્રોચ્ય રુરોધ પ્રમથાન્ રણે । ।૫૩ । ।
- - -- - - -- - -
૪૦ તદ્રચિતં - ખ. । ૪૧. સ્તુ - ક. ગ. । ૪૨ નિસ્તી (શ્રી) કા - ખ. । ૪૩ ગ્રાસભાવમનુપ્રાપ્તા - ક. ગ. । ૪૪ ચૈતાન્ - ખ.. તેષાં - ગ. । ૪ ર જલૌકસાન્ - ક. ગ. । ૪૬ શુકાઃ - ક । ૪૭ શુક્રારિં - ક । ૪૮ ભીસ્ત્વં - ક. । ૪૯.. બુદ્ધસ્ય - ક., યુદ્ધસ્વ ખ. - ગ. ।
- - -- - - -- - -
784
તતઃ પ્રવિષ્ટેષ્વસુરેષુ સાગરં નિહન્યમાનેષુ ચ શઙ્કરાનુગૈઃ ।
દધાર સર્વાન્પ્રમથાન્ તદાન્ધકો૫૦ નદીનદાન્ ભૂરિજલો યથાર્ણવઃ । ।૫૪। ।
સ નન્દિનં દ્વાદશભિઃ પરાભિનત્ તદાન્ધકઃ પઞ્ચભિરેવ ચાગ્નિજમ્ ।
વિશાખશાખૌ દશભિઃ શતેન ચ સ નૈગમેષં પ્રતુતોદ દાનવઃ । ।૫ ૫ ।
સ વીરભદ્રં ચ તથા ચ વિટ્પતિં પ્રભામયં યક્ષવરં ચ પિઙ્ગલમ્ ।
વિબભેદ બાણૈસ્તપનીયભૂષણૈર્યથાઙ્કુશાગ્રૈરિવ હસ્તિપો ગજમ્૫૧ । ।૫ ૬; ।
ન સોસ્તિ તસ્મિન્ પુરતો ન પૃષ્ઠતો હયો ગજો વા પ્રમથોથવેતરઃ ।
શરાન્ન યો ધારયતેન્ધકેરિતાન્ પ્રદીપ્તકાલાનલસૂર્યસન્નિભાન્ । ।૫૭ ॥
વિવૃશ્ચિતાશ્ચન્દનવદ્ ગણેશ્વરા ભુજોદરે વક્ષસિ૫૨ મૂર્ઘ્નિ ચાસકૃત્ ।
નિરુદ્યમાસ્તસ્થુરમિત્રનન્દના યથા ગજાઃ પઞ્જરબન્ધબન્ધનાઃ૫૩ । ।૫૮॥
તતોસુરૈઃ સિંહરવાસ્તદા કૃતાઃ સશંખભેરીશતદુન્દુભોત્કટાઃ૫૪ ।
પુનશ્ચ યુદ્ધં પ્રબભૌ ભયાનકં ગણેશ્વરાણાં સહ દાનવેશ્વરૈઃ ॥૫૯। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે સુરશાપે પઞ્ચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ