સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.14

[હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અજ્7 પૂર્વવર્તી પૃષ્ઠઃ(અધ્યાયાઃ ૧૨૧ - ૧૩૦)] । [હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અનુ આગામી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૧૪૧ - ૧૫૦)]
સનત્કુમાર ઉવાચ
અથાપશ્યત્તદાયાતાન્ ભગવાન્ ગણનાયકાન્ ।
સ્વૈરનીકૈસ્સુબહુશઃ સન્નદ્ધાન્ યુદ્ધલાલસાન્

દિણ્ડિઞ્ચ ભારભૂતિઞ્ચ સોમશર્માણમેવ ચ ।
કરિકં મેઘનાદં ચ ઉદરેમણિમેવ ચ । ।૨ । ।
આસત્તિં ધૂતપાપં ચ ચન્દ્રમૌલિનમેવ ચ ।
આદિત્યમાલં વિક્રાન્તં સુકેશં ચ મહાબલમ્ । ।૩ ॥
તાલકેતું જ્વરઞ્ચૈવ દણ્ડપાણિનમૂર્જિતમ્ ।
એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ વિખ્યાતાન્ ગુહ્યાઁશ્ચ ગણનાયકાન્

મહાગણપતિઞ્ચૈવ ખોઠામુદ્ગરમેવ ચ ।
સંપૂજ્ય ભગવાન્ સર્વાન્ પ્રસાદ્ય૧ ચ પુનઃ પુનઃ । ।૫॥
------------------------------------------------------
૫૯... મીશ્વરં - ક. ખ. । ૬૦ વિપ્રહાયાન્યકાર્યાણિ - ક. । ૬૧ મુદ્યતાન્ - ક. ।
૧ પ્રસહ્ય (?) ક., સંભાષ્ય - ઘ. ।
724
ઉવાચ મેઘનિર્હ્રાદઃ શતદુન્દુભિનિસ્વનઃ ।
દાનવૈઃ સહ યૂયં મે યોદ્ધુમર્હથ સત્તમાઃ । । ૬ । ।
યૂયમેવ ગણાધ્યક્ષાઃ પર્યાપ્તાસ્તાન્પ્રબાધને ।
તસ્માદ્યૂયં મહાસત્વાઃ સગણાઃ સપદાનુગાઃ ।
ગચ્છધ્વં સંવિનાશાય પૂજિતોસ્મિ મહાબલાઃ । ।૭। ।
ત એવમુક્તા દેવેન પ્રણમ્ય શિરસા હરમ્ ।
વિપ્રજગ્મુર્મહાત્માનો દેવોપિ સંપ્રતિષ્ઠત૨ । । ૮ ॥
તતઃ સમભવચ્છબ્દ ઉદધેરિવ ભિદ્યતઃ ।
અન્ધકાસુરસૈન્યસ્ય મન્દરં સમુપેયુષઃ । । ૯। ।
નિશમ્ય દાનવારાવં શ્રોત્રાયાસકરં ભૃશમ્ ।
પ્રમથા૩ રુરુધુર્ઘોરં૪ યુગાન્તે જલદા ઇવ । । 8.131.૧૦ । ।
તાવન્યોન્યબલોદ્ધૂતાવભૂતાં૫ સૈન્યસાગરૌ ।
પ્રલયાન્ત ઇવોદ્ધૂતૌ ભિદ્યમાનૌ મહાર્ણવૌ

દેવદેવ ઉવાચ
જુહુધ્યરિવિનાશાય૬ બ્રહ્મન્નસ્મજ્જયાય ચ ।
ત્વં ચાપિ નન્દિન્ રક્ષસ્વ સર્વૈરેતૈર્ગણૈર્વૃતઃ । । ૧ ૨। ।
આકાશસ્થાશ્ચ યે હ્યેતે નદન્ત્યમ્બુમુચો યથા ।
આકાશગાનેવ રિપૂનેતે બાધન્તુ૭ દાનવાન્ । । ૧૩ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
ઇત્યુક્તૌ તૌ પ્રારભેતાં૮ કર્તું ભગવતો વચઃ૯ ।
બૃહસ્પતિર્જુહાવાગ્નિં નન્દી ચાપિ રરક્ષ૧૦ તમ્૧૧ । । ૧૪। ।
વ્યાયચ્છદ્ભિર્મહદ્ભિશ્ચ પ્રમથૈર્મન્દરો ગિરિઃ ।
વિપ્રસ્થિત ઇવાભાતિ સ્રસ્તકુઞ્જરકેસરિઃ । । ૧ ૫। ।
તતોન્ધકબલ દૃપ્તં દૃષ્ટ્વા સિંહબલં યથા ।
આરોહમાણં તત્તૂર્ણં ચાલયત્તમિવાચલમ્૧૨ । । ૧ ૬। ।
--------------------------------------------------------------
૨ સમતિષ્ઠત - ક. । ૩ પ્રથમા - ખ, । ૮ રુરુવુર્ઘારં ( ?) । ૫ ભવતુ - ક., બભતુઃ - ખ । ૬ જુહ્વત ।- રિવિનાશાય - ક., જુહ્વતો... - ખ. । ૭ ધાવન્તુ - ય્વ્ર. । ૮ પ્રારભેતે - ક.,. તં - ખ. । ૯ ઇત્યુક્તોસૌ ચકારાશુ તત્તત્કર્મ વિચાર્ય ચ - ઘ. । ૧૦ રરક્ષિ - ખ । ૧૧ તામ્ - ક., સઃ - ઘ । ૧૨ ચાલયન્ત- મિવાચલમ્ - ક. ખ. ।
725
તતો હલહલાશબ્દઃ પ્રમથાનામજાયત ।
દૈત્યાન્ વારયતાં યુદ્ધં તરુપાષાણસાયકૈઃ । ।૧૭॥
દાનવા વાર્યમાણાસ્તુ પ્રમથૈર્જિતકાશિભિઃ ।
વિદાર્ય પ્રમથાનીકં શીઘ્રમારુરુહુસ્તદા । । ૧૮॥
પ્રમથા હ્યપિ નિસ્સઙ્ગં૧૩ યોદ્ધવ્યમિતિ નિશ્ચિતાઃ ।
ચિચ્છિદુર્બિભિદુશ્ચૈવ પફલુશ્ચ સુરેતરાન્૧૪ । । ૧ ૯। ।
ગૃહ્ણીષ્વ૧૫ મુઞ્ચ તિષ્ઠેતિ સ્થિતસ્ત્વં કિં કરિષ્યસિ ।
એવં વાચઃ સમુત્તસ્થુઃ પ્રમથાસુરસૈન્યયોઃ । ।8.131.૨ ૦ । ।
સમૂલાગ્રૈસ્તરુવરૈઃ૧૬ પર્વતૈશ્ચ સપાદપૈઃ ।
અન્યોન્યં ચૂર્ણયન્તિ સ્મ નિર્ઘૃણાઃ પ્રમથાસુરાઃ

તતો દાક્ષાયણીપુત્રૈર્દક્ષાધ્વરવિનાશનાઃ ।
પરાઙ્મુખા ન શકિતાઃ કર્તું ભક્ત્યપરાઙ્મુખાઃ૧૭
સનત્કુમાર ઉવાચ
અરોહણેચલાગ્રસ્ય૧૮ અશક્તાન્ નિર્જિતાન્ રિપૂન્ ।
દેવોપલભ્ય પ્રમથાનવારયદશેષતઃ । । ૨૩ । ।
દેવદેવ ઉવાચ
આરોહન્તુ દનોઃ પુત્રા૧૯ મન્દરં ચારુકન્દરમ ।
ક્રીડાર્થં મમ યુધ્યધ્વમેભિસ્સહ ગણાધિપાઃ । । ૨૪। । દદૃશુરનેકચારુકુઞ્જસ્થિતમૃગરાજવિમુક્તભીમનાદમ્ ।
પ્રસૃતગજકુલાભિઘાતરુગ્ણ૨૦ ક્ષિતિરુહપુષ્પસમાચિતપ્રદેશમ્ ભુજગપતિશિરોમણિપ્રદીપપ્રતિહતચારુશિલાગૃહાન્ધકારમ્ ।
શિશિરવિમલનિર્ઝરામ્બુવેગસ્ફુટિતમહોપલજાલદૃષ્ટરન્ધ્રમ્ । ।૨૬॥
ક્વચિદભિનવતામ્રપલ્લવાગ્રપ્રતિહતબાલદિવાકરાશુજાલમ્ ।
ક્વચિદમરવિલાસિનીમુખેન્દુપ્રવિરચિતસ્ફુટચારુપત્રલેખમ્૨૧ । । ૨૭। ।
-------------------------------------------------------------------
૧૩ સન્નદ્ધઃ - - ખ. । ૧૪ પરેતરાટ્ - ક. । ૧૫ ગૃહ્ણીષ્વ - ક. ખ. । ૧૬ સમૂલાગ્રૈસ્તરુવરૈઃ - ક. । ૧૭ ભક્ત પરાઙ્મુખાઃ ક । ૧૮ વનાગ્રસ્ય - ઘ । ૧૯ આરોહત યદાકામં - ઘ । ૨૦ ભુગ્ન (?) । ૨૧ ચિત્રલેખમ્ - ખ. ।
726
ક્વચિદનિલવિધૂતચારુપુષ્પસ્તબકવિચિત્રિતકાનનપ્રદેશમ્ ।
સ્ફટિકમણિશિલા૨૨ તલોપવિષ્ટસ્થિતકપિયૂથવિલોકિતાત્મદેહમ્

સુરયુવતિનિકેતબર્હિકેકાશ્રવણસુખપ્રતિબુદ્ધસિદ્ધસાર્થમ્ ।
કમલદલરજઃસુગન્ધિતોયસ્થિતકલહંસકલપ્રલાપરમ્યમ્ । ।૨૯। ।
દિનકરકરતપ્તસૂર્યકાન્ત૨૩ પ્રવિગલિતાગ્નિવિલીનહેમધાતુમ્ ।
ક્વચિદભિ૨૪ પતિતાંશુચન્દ્રકાન્ત૨૫ પ્રવિસૃતશૈલનદીવિકીર્ણતોયમ્ । ।8.131.૩ ૦ ॥ વરહરિકરવજ્રસન્નિપાતસ્ફુટિતમહાગજકુમ્ભ૨૬ મૌક્તિકૌઘૈઃ૨૭ ।
સિતકુસુમચયૈરિવ પ્રકીર્ણૈઃ ક્વચિદુપશોભિતવિસ્તૃતોપકણ્ઠમ્ । । ૩૧ । ।
પ્રમુદિતગણભૈરવાટ્ટહાસપ્રસૃતમહારવપૂરિતાન્તરાલમ્ ।
તરુગહનલતાગૃહાન્તલીનપ્રમુદિતસિદ્ધવધૂપ્રનૃત્તરમ્યમ્ । । ૩ ૨। ।
બહુકટકવિચારિમત્તનાગં૨૮ બહુમૃગશાવ૨૯ નિપીતનિર્ઝરામ્બુમ્૩૦ ।
બહુવિષમતટપ્રપાતકુઞ્જં૩૧ બહુવિધગુલ્મલતાવતાનવૃક્ષમ્

મરકતમણિપદ્મરાગશૃઙ્ગદ્યુતિશબલીકૃતપાદપાદપાગ્ર્યમ્ ।
અલિકુલકલકોકિલાવિનાદપ્રચુરવિનાદિતચારુકાનનાન્તમ્ ॥૩૪। ।
યસ્મિન્૩૨ સદા પ્રમુદિતા જિતમૃત્યુશોકા
ગોરોચનાઞ્જનશિલાલનિધાનસિદ્ધાઃ ।
સિદ્ધાઃ સદા પ્રમુદિતા વનિતાસહાયા૩૩
સ્તિષ્ઠન્તિ ચન્દ્રકિરણોપમચારુહારાઃ ॥ ૩૫। ।
વિદ્યાધરાઃ૩૪ પ્રિયતમાવિનિબદ્ધરાગાઃ
પીનેષુ તુઙ્ગતટવત્સુ પયોધરેષુ ।
ધાતૂત્કરૈર્હરિતરક્તપિશઙ્ગવર્ણૈ-
ર્યત્રાલિખન્તિ૩૫ વિવિધાન્ કુસુમાવતંસાન્ । । ૩ ૬। ।
યસ્મિન સદા સુરતખેદિતગાત્રયષ્ટયઃ
કાન્તાગ્રહસ્તવિનિવેશિતહસ્તપદ્માઃ ।
સેવન્તિ નિર્ઝરજલપ્રણયાતિશીત૩૬
મભ્યાગતં૩૭ પવનમપ્સરસોતિહૃષ્ટાઃ૩૮

-------------------------------------------------------------
૨૨ શિખા - ક । ૨૩. તાપસૂર્યકાન્ત - ક. ખ । ૨૪. દર - ક ખ. । ૨૫ ચન્દ્રકાન્તિ - ક. । ૨૬ ગણ્ડ (?) । ૨૭ મુક્તિકૌઘમ્ - ખ., મૌક્તિકૌઘા - ખ. । ૨૮ વિચારિતમત્તનાગં - ખ । ૨૯ સાર્થ - ખ. । ૩૦ નિર્ઝરોદમ્ - (?) । ૩૧ કૂજદ્ - ખ. । ૩૨ તસ્મિન્ - ક । ૩૩ વિનિતાસહાયાઃ - ક. । ૩૪ વિદ્યાધરા - ક. ખ. । ૩૫ કિરન્તિ - ક. । ૩૬ ગીત - ખ । ૩૭ મન્યાગતં - ખ. । ૩૮... ધિહૃષ્ટાઃ - ખ. ।
727
નૂપુરરાવવિબોધિતહંસં હસતનૂરુહઘટ્ટિતપદ્મમ્ ।
પદ્મરજોરુણિતામલતોયં તોયપરિષ્કૃતકાઞ્ચનશૃઙ્ગમ । । ૩૮॥
શૃઙ્ગસમુત્થિતચન્દનવૃક્ષં૩૯ વૃક્ષસમાસ્થિતકોકિલવૃન્દમ્ ।
વૃન્દવિમુક્તગજેન્દ્રનિનાદં નાદભયાકુલિતર્ક્ષતરક્ષુમ્૪૦ । ।૩૯॥
ઋક્ષતરક્ષુનિલીનનિકુઞ્જં કુઞ્જગુહામુખનિર્ગતસિંહમ્ ।
સિંહવિદારિતનૈકપકુમ્ભં કુમ્ભવિનિર્ગતમૌક્તિકરત્નમ્ । ।8.131.૪૦। ।
રત્નમયૂખવિભાસિતપૃષ્ઠં પૃષ્ઠસમાસ્થિતશઙ્કરપાદમ૪૧ ।
પાદસમુત્થિતપાદપષણ્ડં૪૨ ષણ્ડલતાકુસુમોત્કરમાર્ગમ્ । ।૪૧ ॥
માર્ગમાર્ગમણિતોરણચિત્રં ચિત્રચિત્રમણિતોરણપટ્ટમ્ ।
પટ્ટપટ્ટવિનિવેશિતપુષ્પં પુષ્પપુષ્પપરિચુમ્બિતભૃઙ્ગમ્ । ।૪૨ । ।
નાનાધાતુવિચિત્રનિતમ્બં નાનાપુષ્પલતાગૃહરમ્યમ્ ।
નાનામત્તવિહઙ્ગમઘુષ્ટં નાનાશૃઙ્ગસમાસ્થિતસિદ્ધમ્૪૩

તન્મન્દરં વિવિધચારણસિદ્ધસંઘૈ૪૪ રમ્યં સ્વયં ત્રિનયનેન કૃતાધિવાસમ્ ।
દૈત્યાસ્તદા ભગવતાનુમતપ્રવેશાઃ સર્વે સમારુરુહુરાત્મ(?) જયૈષિણસ્તે૪૫ । ।૪૪॥
તતો વિસૃષ્ટાઃ પ્રમથૈરારોહન્ત દિતેઃ સુતાઃ ।
મન્વાનાઃ પ્રમથા ભીતા નિવૃત્તા ઇતિ સત્વરમ્ ॥૪૫। ।
મન્દરસ્ય તતઃ પૃષ્ઠે નાનાદ્રુમસમાકુલે ।
બદ્ધસ્કન્ધાઃ૪૬ સ્થિતા દૈત્યા આદિત્યસદૃશપ્રભાઃ । ।૪૬॥
સ મન્દરો ભીમશિલોપલદ્રુમો વિવૃદ્ધશાર્દૂલતરક્ષુવારણઃ ।
મહાસુરૈર્દર્પિતવાજિવારણૈર્વિકીર્યતે મેઘ ઇવાનિલૈ૪૭ર્ભૃશમ્૪૮ । ।૪૭॥
ક્ષિપન્તિ શુભ્રાભ્રનિભાઃ શિલાઃ ક્વચિત્ તરૂન્સમુત્પાટ્ય નદન્તિ મેઘવત્ ।
નિવાર્યમાણાઃ પ્રમથાન્૪૯ સમાર્દયન્ વનેષુ સિંહા મૃગયૂથપાનિવ

તતસ્તુ તદ્ ગજરથવાજિદાનવૈઃ સમાવૃતં ક્ષુભિતમહોદધિપ્રભમ્ ।
વિરાજતે દિતિસુતબાહુપાલિતં વનં યથા મૃગપતિબાહુપાલિતમ્ ॥૪૯। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે અન્ધકયુદ્ધોપક્રમે મન્દરવર્ણનં નામ એકત્રિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
---------------------------------------------------------------------
૩૯ - સમુચ્છ્રિતચન્દનવૃક્ષં (?) । ૪૦. .કુલમૃક્ષતરક્ષુમ્ - ક । ૪૧ સમર્પિતશઙ્કરપાદમ્ - ખ. । ૪૨ સમુચ્છ્રિત- -પાદપષણ્ડં (?) । ૪૩ સમાશ્રિતસિદ્ધમ્ (?) । ૪૪ સિદ્ધસંઘં - ખ. । ૪૫ શત્રુજયૈષિણસ્તે - ક. ખ. । ૪૬ બદ્ધસ્કન્ધા - ક. ખ. । ૪૭ ઇવાનલૈ - ક. ખ. । ૪૮. ર્વૃતમ્ - ક. । ૪૯ પ્રમથાઃ - ક. ખ. ।
728
સનત્કુમાર ઉવાચ
મન્દરપ્રસ્થમાસાદ્ય સોન્ધકો દાનવાધિપઃ ।
પ્રાઞ્જલિઃ શુક્રમાહેદં શક્રાર્કસદૃશદ્યુતિમ્૧ ॥ ૧ । ।
અન્ધક ઉવાચ
પ્રાપ્તાઃ સ્મ ભગવઞ્છૈલં૨ મન્દરં ચારુકન્દરમ્ ।
પ્રમથૈર્ભીમસંકાશૈઃ સન્નિરુદ્ધશિલાતલમ્ । । ૨ । ।
ખેચરા માયિનશ્ચૈવ યોગિનશ્ચ મહાબલાઃ ।
પ્રસભં દાનવૈર્જેતું૩ ન શક્યા ગણનાયકાઃ । ।૩ ॥
પ્રાયેણ બલવન્તોપિ હ્યુપાયેનૈવ સાધવઃ ।
કાર્યેષ્વાદૌ પ્રવર્તન્તે પશ્ચાત્તુ વિપરીતવત્૪ । ।૪। ।
તદુપાયં૫ સમાસ્થાય વિશેષેણ સમાહિતાઃ ।
પ્રમથાન્ સંપ્રબાધામ યથા વા રુચિતં તવ૬

સ ત્વમસ્મજ્જયપ્રેપ્સુર્દાનવાનાં જયાય ચ ।
કુરુ દેવ ગિરિવ્યૂહં પરવ્યૂહવિદારણમ્૭ ॥ ૬। ।
કે ચેમે સૂર્યકોટીનાં પ્રભાવર્ણવપુર્ધરાઃ ।
પ્રમથાનીકમધ્યેષુ સ્થિતાઃ પશ્યન્તિ માં મુહુઃ ॥૭। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતોન્ધકવચઃ શ્રુત્વા ક્રુદ્ધો દૈત્યપુરોહિતઃ ।
ઉવાચ દૈત્યાધિપતિં ગોપતિં દર્શયન્નિવ । ।૮। ।
શુક્ર ઉવાચ
ય એષ મધુપિઙ્ગાક્ષસ્ત્ર્યમ્બકશ્ચન્દ્રભૂષણઃ ।
વ્યાઘ્રચર્મામ્બરધરો દેવ એષ પિનાકધૃક્ । ।૯॥
યસ્ત્વેષ કપિસિંહાસ્યો નીલવસ્ત્રશ્ચતુર્ભુજઃ ।
તરુણાર્કસમો ભાતિ નન્દ્યેષ ગણનાયકઃ ॥ 8.132.૧૦ । ।
તનુરુચ્ચોગ્નિસંકાશો ય એષોગ્નિરિવોજ્જ્વલઃ ।
બ્રાહ્મણાધિપતિર્હ્યેષ૮ બૃહદ્બુદ્ધિર્બૃહસ્પતિઃ । ।૧ ૧ । ।
----------------------------------------------------------------
૧ સહસ્રાર્કસમદ્યુતિમ્ - ઘ । ૨ તે પ્રાપ્તાઃ સ્મ વયં શૈલં - ઘ. । ૩ પ્રસભૈર્દાનવૈર્જેતું - ક. । ૪ તતો વિજય- માપ્નુયુઃ ઘ. । ૫ તમુપાયં - ક. ખ. । ૬ વચઃ - ખ. । ૭ વિધારણમ્ (?) । ૮... પતિર્યેષ - ક. ખ. ।
729
ય એષ નાતિદૂરસ્થો વૃષકેતોસ્ત્રિશૂલધૃક્ ।
એષોન્ધક મહાકાયો મહાગણપતિર્વરઃ । । ૧૨ ॥
યૈષ૯ આસ્થાય કૂજન્તં ભાતિ ચિત્રકલાપિનમ્ ।
મયૂરં બાલસૂર્યાભઃ શક્તિપાણિર્મહાબલઃ । । ૧૩ । ।
બ્રહ્મણ્યો બ્રહ્મનિરતો બ્રહ્મચારી યતવ્રતઃ ।
સ્કન્દ એષ૧૦ હિ દેવાનામગ્રણીર્દાનવા રણે૧૧ । । ૧૪। ।
ય એષ તામ્રચૂડસ્થસ્તામ્રચૂડશિલાપ્રભઃ૧૨ ।
શક્તિમુલ્લોલયન્૧૩ ભાતિ૧૪ તોયદસ્તડિતં યથા । । ૧૫ । ।
કાકપક્ષધરો હ્યેષ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનઃ ।
વિશાખો નામ કૌમારઃ૧૫ કૌમારબ્રહ્મચર્યવાન્ ॥ ૧ ૬॥
તરુણસ્તરુણપ્રજ્ઞસ્તરુઃ શાખાયુતો યથા ।
સ્વાહાયાસ્તનયો હ્યેષ શાખો નામ૧૬ મહાદ્યુતિઃ । । ૧૭। ।
એતસ્ય યો હ્યસૌ પાર્શ્વં૧૭ સવ્યમાવૃત્ય૧૮ તિષ્ઠતિ ।
દર્શયાનઃ પ્રદેશિન્યા માઞ્ચ ત્વાઞ્ચ પુનઃપુનઃ । । ૧ ૮। ।
મેષમાસ્થાય બલવાન્ બાલ૧૯ એવ૨૦ વ્યવસ્થિતઃ ।
નૈગમેષ ઇતિ ખ્યાત એષોન્ધક હરાત્મજઃ૨૧ ॥ । ૧૯ ॥
ચતુર્ભિરેષ પુત્રૈસ્તુ દૃશ્યતેસુરહા વૃતઃ ।
દેવૈશ્ચતુર્ભિઃ સંપૃક્તો યથૈવ હિ પિતામહઃ । 8.132.૨૦ । ।
દેવમીશં મહેષ્વાસં નન્દિસૂનુપુરસ્સરમ્૨૨ ।
વ્યતિયુધ્યા૨૩ સુરશ્રેષ્ઠ મન્મન્ત્રપરિપાલિતઃ૨૪ । ।૨ ૧ । ।
પ્રમથૈર્નિહતાન્ દૈત્યાન્ શતશોથ સહસ્રશઃ ।
અહમુત્થાપયિષ્યામિ શસ્યાનિ જલદો યથા । ।૨૨ । ।
-----------------------------------------------------------------------------
૯ ય એષા - -ક, ય એષો. - ખ । ૧૦ એષો - ક. ખ । ૧૧ દાનવાનૃણે - ક ખ., દાનવાધિપ। - ઘ. । ૧૨ ચૂર્ણશિલાપ્રભઃ - ક., ચૂડાનખિ... - ઘ. । ૧૩ મુલ્લાલયન્ - ક.,... મુલ્લાપયન્ - ઘ. મુત્તોલયન્ (?) । ૧૪ યાતિ - ઘ. । ૧૫ ગણપઃ - ઘ. । ૧૬ વિશાખોપિ - ઘ. । ૧૭ પાર્શ્વે - ક । ૧૮ સમાશ્રિત્ય ચ - ઘ. । ૧૯ બલ - ખ. । ૨૦ એવં (?) । ૨૧ મહાત્મજઃ - ક । ૨૨ પુરન્દરમ્ - ક । ૨૩ વિધિયુક્ત - ક. । ૨૪... સમન્ત્રપરિપાલિતઃ - ક. ખ. ।
730
સનત્કુમાર ઉવાચ
તં૨૫ ભાર્ગવ ઇતિ પ્રોચ્ય દાનવાન્૨૬ દાનવાધિપમ્ ।
ગિરિવ્યૂહેન તત્સૈન્યં પ્રાક્રમદ્ વ્યૂહિતું તતઃ

મૂલેન્ધકરથં કૃત્વા સાન્ધકં સાશ્વસારથિમ્ ।
પાદાતૈ૨૭ર્બહુસાહસ્રૈઃ પાદાન્ તસ્ય ચકાર હ

તેષુ પાદસહસ્રેષુ ગિરિવ્યૂહસ્ય દાનવૈઃ ।
વૃક્ષશૈલશિલાસંઘાન્ કારયમાસ ભાર્ગવઃ

કોટિભિર્દશભિસ્તસ્ય દાનવાનાં મહાત્મનામ્ ।
નિતમ્બાઁસ્તામ્રનયનાન્ પ્રચકાર ગ્રહેશ્વરઃ

ધાતુનિષ્યન્દચિત્રેષુ૨૮ નિતમ્બેષ્વપિ દાનવાન્ ।
તૃણવત્ ક્ષુપવચ્ચાપિ સ્થાપયામાસ ભાર્ગવઃ

ત્રિંશતા કોટિભિશ્ચાપિ ત્રિદશાધિપવિદ્વિષામ્૨૯ ।
ગિરિવ્યૂહસ્ય શૃઙ્ગાણિ ચકારાર્કસમપ્રભઃ૩૦

તેષુ શૃઙ્ગેષુ તુઙ્ગેષુ દાનવાન્સાયુધાનથ ।
અમી પ્રપાતા ઇત્યેવમાચખ્યૌ૩૧ ભૃગુનન્દનઃ

તે પ્રપાતસ્થિતા દૈત્યા નીલામ્બુધરવર્ચસઃ ।
શસ્ત્રતોયાનિ મુદિતાઃ ક્ષરન્ત ઇવ સંસ્થિતાઃ

બલસ્થા યે જવોપેતા દૈત્યા દૈવતકણ્ટકાઃ૩૨ ।
શ્યેનવત્તે ભ્રમિત્વા તુ નિલીનાઃ૩૩ સ્યુર્ગિરિવ્રજે૩૪

નિવાતકવચાન્ સર્વાન્ વિવિધાયુધધારિણઃ૩૫ ।
અકરોદ્ ભાર્ગવો દેવો ગિરિવ્યૂહસ્ય સાનુવત્૩૬ ॥૩૨। ।
પ્રહ્રાદમથ સંહ્રાદમનુહ્રાદં શિનિં તથા ।
જમ્ભં કુજમ્ભં તારઞ્ચ મયં નમુચિમેવ ચ

------------------------------------------------------------------
૨૫ સ - ક. । ૨૬ તદિદં - ઘ. । ૨૭ પાદપૈ - ક ખ. । ૨૮ વિષ્યન્દચિત્રેષુ - ક. ખ. । ૨૯ વિદ્વિષોઃ - ક. । ૩૦ ચક્રાર્કસ્ય સમપ્રભઃ - ખ. । ૩૧ માચિ. ક ખ. । ૩૨ દેવતકણ્ટકાઃ - ક. । ૩૩ ન્યલીયન્ત - ખ. । ૩૪ ગિરિવદ્ વ્રજે - ક. । ૩૫ પાણયઃ - ક. ખ. । ૩૬ સાનવઃ - ક., રક્ષકાન્ - ઘ ।
731
વિરોચનં બલિં બાણં વાતં કાર્તસ્વનં કુશમ્૩૭ ।
શમ્ભું ચ ભાવયત્યં૩૮ ચ ઇલ્વકં વિલ્વકં૩૯ તથા

વિતં વૃત્તં તુહુણ્ડં ચ હુણ્ડં દણ્ડં ચ દાનવમ્ ।
અઞ્જનં રુષણં રાહું સ્વર્ભાનુમજકં ગજમ્ । ।૩૫॥
હસ્તિદુર્યોધનૌ ચૈવ પાકં ધુન્ધુઞ્ચ દાનવમ્ ।
એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ બલિનો દૈત્યાન્દૈવતકણ્ટકાન્૪૦ । ।૩૬॥
વ્યૂહં રક્ષત યુધ્યધ્વમિત્યુવાચાસુરાધિપઃ ।
હિમવાનિવ શૈલેન્દ્રો વિન્ધ્યો વાદ્ભુતગહ્વરઃ

સ ગિરિવ્યૂહ આભાતિ શસ્ત્રકણ્ટકિતદ્રુમઃ ।
અન્ધકારમિવૈકસ્થં મેઘાનામિવ સંચયમ્ । । ૩૮। ।
દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા ગિરિવ્યૂહં પ્રમથા વિસ્મયં યયુઃ ।
પર્વતવ્યૂહમાલોક્ય પર્વતવ્યૂહસંસ્થિતાઃ ૪૧ ॥ ૩ ૯॥
નેદુસ્તેસુરશાર્દૂલા મેઘા લોકાત્યયે યથા ।
ઊચુશ્ચ ન હિ શક્યોયં ભેત્તું દેવૈસ્સવાસવૈઃ

પ્રમથાઃ કિં કરિષ્યન્તિ સ્વલ્પવીર્યપરાક્રમાઃ ।
જીવયિષ્યતિ નઃ શુક્રો મૃતાનપિ ન સંશયઃ ।
યુધ્યધ્વં દાનવશ્રેષ્ઠા નિશ્શઙ્કૈરન્તરાત્મભિઃ । ।૪૧ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
ગિરિવ્યૂહં તતો દૃષ્ટ્વા ભાર્ગવોત્તમનિર્મિતમ્ ।
દેવઃ કપર્દી પ્રાહેદં બૃહદ્બુદ્ધિં બૃહસ્પતિમ્

વાચસ્પતે ગિરિવ્યૂહં પશ્ય શુક્રેણ નિર્મિતમ્ ।
શૃઙ્ગવન્તં દરીવન્તં હિમવન્તં યથા ગિરિમ્ । ।૪૩ । ।
લોકાન્ સજલપાતાલાન્ સવિષ્ણૂન્૪૨ સપિતામહાન્ ।
ગ્રસેદેષ ગિરિવ્યૂહ૪૩ ઉપેક્ષા ક્રિયતે યદિ૪૪ ॥૪૪। ।
-----------------------------------------------------------------------
૩૭ કુભમ્ - ખ., બલં - ઘ. । ૩૮ શુંભં ચ પવનં યક્ષં - ઘ., ભાવયચ્યં - ખ, સાવપત્યં - ક । ૩૯ પિલ્વકં - ક., પિણ્વક - ઘ. । ૪૦ દૈતેયાન્દનુજાંસ્તથા - ક. । ૪૧ સંધિતમ્ - ક । ૪૨ સવિષ્ણું - ક. । ૪ । ગિરિવ્યૂહો - ક. ખ. । ૪૪ ઉત્ક્ષેપઃ - ખ., યદિ ચાયમુપેક્ષ્યતે - ઘ, યદ્યુપેક્ષેત સાંપ્રતમ્ (?) ।
732
નૈનં દેવા ન ગન્ધર્વા ન નાગા ન નગાસ્તથા ।
શક્નુયુર્ભેત્તુમુદ્યુક્તા વિનૈતાન્ ગણનાયકાન્ । ।૪૫ । ।
ગિરિવ્યૂહસ્ય વિપ્રેન્દ્ર નાન્યં૪૫ પશ્યામિ ભેદનમ્ ।
વજ્રવ્યૂહમૃતે ધીમન્ સર્વવ્યૂહભિદં મહત્ । ।૪૬। ।
સ ત્વં બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠ ગિરિવ્યૂહવિદારણમ્ ।
વજ્રવ્યૂદહં કુરુષ્વાદ્ય પ્રમથાયુતસંવૃતમ્ । ।૪૭ । ।
શમ્ભુના ચૈવમુક્તસ્તુ બ્રાહ્મણેન્દ્રો૪૬ બૃહસ્પતિઃ ।
વજ્રવ્યૂહેન તં૪૭ વ્યૂહ પ્રત્યવ્યૂહત્તદા૪૮ નવમ્ । ।૪૮ । ।
બાહુજાન્ બહુસાહસ્રાન્ ભક્તાઁશ્ચૈવ૪૯ ગણાધિપાન્ ।
વજ્રવ્યૂહસ્ય મધ્યે વૈ સ્થાપયામાસ બુદ્ધિમાન્ । ।૪૯। ।
સ્કન્દસ્ય પાર્ષદૈઃ શૂરૈઃ સુરાસુરનિઘાતિભિઃ ।
સહસ્ર પર્વણાં તસ્ય વજ્રવ્યૂહસ્ય નિર્મમૌ૫૦ ॥ 8.132.૫૦ । ।
કોટિં કોટિપ્રવીરાણાં પ્રમથાનાં પ્રહારિણામ્ ।
વજ્રધારાસુ સર્વાસુ સ્થાપયામાસ સ દ્વિજઃ । ।૫૧ । ।
કુમારઞ્ચ વિશાખઞ્ચ શાખં છાગમુખં તથા ।
ચકાર સોઙગિરા દેવો વજ્રવ્યૂહસ્ય કુડ્મલમ્ । ।૫૨ ॥
કુડ્મલાગ્રે ચતુર્બાહુઃ કપીન્દ્રવદનોરિહા ।
સ્થિતો વજ્રોદ્યતકરો નન્દી દિનકરપ્રભઃ । । ૫૩ । ।
કુણ્ડોદરં નન્દિષેણં૫૧ ઘણ્ટાકર્ણં મહોદરમ્ ।
પશ્ચાર્ધે તસ્ય વજ્રસ્ય કુડ્મલં સન્ન્યવેશયત્૫૨ । । ૫૪। ।
સોમનન્દી તુ તસ્યાગ્રે વ્યાઘ્રવક્ત્રો ગણેશ્વરઃ ।
સાર્કચન્દ્રાયુતપ્રખ્યઃ૫૩ સ્થિતો વૈ પટ્ટિશાયુધઃ૫૪ ॥૫ ૫ ॥
રુદ્રાણાં૫૫ દ્વારપાલાશ્ચ રુદ્રા રુદ્રસુતાશ્ચ યે ।
ઇતશ્ચેતશ્ચ વિન્યસ્તા વજ્રવ્યૂહાભિરક્ષિણઃ । ।૫૬ । ।
--------------------------------------------------------------
૪૫ નાન્યત્ (?) । ૪૬ પ્રાણેન્દ્રો ચ - ક । ૪૭ તદ્ (?) । ૪૮ પ્રતિ વ્યૂહતદા - ( ?) । ૪૯ રક્તશ્વેતા - ઘ, રક્તાઁ (?) । ૫૦ નિર્મિમૌ - ક, નિર્મમે - ઘ. । ૫૧ નન્દિસેન - ખ । ૫૨ સન્નિવેશયત્ - ક, સ ન્યવેશયત્ - ખ । ૫૩ સાર્કચન્દ્રાયુધપ્રખ્ય - ક ખ । ૫૪ પટ્ટશાયુધઃ - ક. ખ. । ૫ ૫રુદ્રાશ્ચ - ઘ. ।
( ૭૩૩ )
વજ્રવ્યૂહસ્ય મધ્યે તુ રથવર્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
તસ્થાવીશો ભવ:૫૬ શર્વઃ કપર્દી નીલલોહિતઃ

તસ્ય કેતુર્મહાઞ્છ્વેતો વિભાતીન્દ્રધ્વજોપમઃ૫૭ ।
મન્દરશ્ચન્દ્રબિમ્બેન જુષ્ટશ્રૃઙ્ગ ઇવાચલઃ

શતધારો નૈકપર્વા ચારુશોભિતકુડ્મલ: ।
વજ્રવ્યૂહો ગિરિવ્યૂહં ભેત્તુ કામ ઇવાભવત્

તં દૃષ્ટ્વા નિર્મિતં વ્યૂહં દેવગન્ધર્વગુહ્યકાઃ ॥
સાધુસાધ્વિતિ વૈ નેદુર્વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનાઃ

અથ ગણપબલેષુ સિંહનાદાઃ
પણવમૃદઙ્ગમશંખનાદમિશ્રાઃ૫૮

દિતિતનયભયપ્રદાઃ પ્રવૃત્તાઃ
ક્ષુભિતસમુદ્રપયોદનાદકલ્પાઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે અન્ધકમથને વ્યૂહરચનાનામ દ્વાત્રિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૫૯ ॥
સનત્કુમાર ઉવાચ
તૌ દૃષ્ટવા નિર્મિતૌ વ્યૂહૌ પ્રમથાસુરયોઃ સુરાઃ ।
વિમાનકોટિભિઃ શીઘ્રં રુરુધુઃ સર્વતો નભઃ

સર્વં તેજોભિરાકીર્ણં તદમ્બરતલં બભૌ ।
મેરુકૂટવનં રમ્યં દહ્યમાનમિવાગ્નિના

દેવદુન્દુભિશબ્દાઢ્યં દિવ્ય૧સ્ત્રીશતસંકુલમ્ ।
તદ્દેવમણ્ડલં ભાતિ યથૈવાદિત્યમણ્ડલમ્

દિવ્યપુષ્પસમાકીર્ણં દિવ્યગન્ધાધિવાસિતમ્ ।
પ્રેક્ષકૈ: શતશઃ પૂર્ણં ખતલં દિવ્યમાબભૌ

------------------------------------------------------
૫૬ તસ્થાવશોભન: - ખ.। ૫૭ બભૌ શત્રધ્વજોપમ: - ક., બભાવિન્દ્ર ... (? ) । ૫૮ સશઙ્ખનાદમિશ્રા: - ક, ખ.। ૫૯ દ્વયત્રિશો - ક. ।
૧ દીવ્યા - ક, ।
૭૩૪
વાદિત્રાણ્યભ્યહન્યન્ત જગુશ્ચ સુરગાયનાઃ ।
રમ્ભાદ્યા નનૃતુશ્ચાપિ શુભાપાઙ્ગાઃ સુરાઙ્ગનાઃ

અથ વજ્રગિરિવ્યૂહૌ પરસ્પરજયૈષિણૌ ।
સમીયતુ૨ ર્મહાનાદૈ૩ર્વાતોદ્ધૂતૌ૪ યથાર્ણવૌ

મા ત્વરધ્વમિતિ૫ પ્રોક્તા:૬ શુક્રેણ સુ૭મહાત્મના ।
યોધા નિવાર્યમાણાપિ ચક્રુર્યુદ્ધમસંહતમ્૮

તતઃ શંખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ પણવા ગોવિષાણિકાઃ ।
આડમ્બરા ડિણ્ડિમાશ્વ મણ્ડૂકાઃ૯ પણવા હ્યપિ

ભેર્યો દુન્દુભયશ્ચાપિ મૃદઙ્ગાઃ કિંખરાનકાઃ ।
ઉભયત્ર બલે ગાઢં પ્રાવાદ્યન્ત ૧૦ સહસ્રશઃ ।૯॥
તતઃ સુરગણૈર્નાદાઃ સહ ગન્ધર્વચારણૈઃ ।
કૃતાસ્તૂર્યરવં શ્રુત્વા પ્રમથાસુરસૈન્યયોઃ

બલયોસ્તૂર્યશબ્દેન દેવસિંહરવેણ૧૧ ચ ।
મન્દરે રુરુવુર્ઘોરં સિંહશાર્દૂલકુઞ્જરાઃ

તૂર્યારસિતબ્દેન તેન તેમિતવિક્રમાઃ૧૨

અભિન્દન્તઃ સ્વકં વ્યૂહં યુયુધુઃ પ્રમથાસુરાઃ

પ્રથમે સન્નિપાતે તુ૧૩ તેષાં યુદ્ધે કૃતાત્મનામ્૧૪ ।
અભવદ્ દારુણો રાવો હસ્તિનામિવ ગર્જતામ્૧૫

દેવાસુરાઃ કરસ્થૈસ્તુ આયુધૈસ્તે૧૬ સહસ્રશઃ ।
વિશેષયન્તિ યુદ્ધે સ્મ૧૭ પરસ્પરજિઘાંસવઃ

તચ્છૂલવજ્રોપલવૃક્ષબાણ૧૮ દૃઢપ્રહારાતિશયાતિહર્ષમ્ ।
વિવર્ધતે પારિષદાસુરાણાં યુદ્ધં યુગં તિષ્યમિવાતિઘોરમ્૧૯

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે ત્રયસ્ત્રિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૨૦ ।
---------------------------------------------------------
પુ -ઘ. ।
૨ સીમીયતુ - ક. । ૩ મહાનાદૌ - ક. ॥ ૪ વાતોદ્વૃત્તૌ - ખ. ॥ ૫ તરધ્વમિતિ - ક. ॥ ૬ પ્રોચ્ય (?) । ૮ મહોત્સવમ - ક., યુદ્ધોત્સવં મહત. - ક. ॥ ૯ પનુવા (?) - ક. ॥ ૧૦ પ્રવાદ્યન્ત - ક. ખ. । ૧૧ શંખરવેણ -ઘ. । ૧૨ fસ્તમિતવિક્રમા: - ઘ. ॥ ૧૩ પ્રમથ (પ્રથમઃ) સન્નિપાતસ્તુ - ક. ॥ ૧૪ યુદ્ધોદ્ધ - (દ્ય) – ખ। ૧૫ ગર્જિતમ્ - ખ. ॥ ૧૬ સ્વાયુધૈસ્તે - ખ., ...શ્વ - ઘ. ॥ ૧૭ યુદ્ધે ... - ક. ખ., ૧૮ બાણં - ખ., બાણૈર્ (?) । ૧૯ યુગાન્તવ્યતિપાતઘોરમ્ (?) । ૨૦ ૧૮૩ - ખ. ।
૭૩૫
સનત્કુમાર ઉવાચ।
સંકુલે૧ વર્તમાને તુ પ્રમથાસુરસૈન્યયોઃ ।
શ્રૂયન્તે કાર્મુકરવાઃ સિંહનાદાશ્ચ દારુણાઃ

વ્યાવિદ્ધાઙ્ગુલયો દેવશ્ચારણોરગગુહ્યકાઃ ॥
નેદુરુદ્ધૂતવસ્ત્રાન્તા યુદ્ધોદ્ધવકૃતસ્વનાઃ

શૂરારસિતશબ્દેન તેનોદીરિતવિક્રમાઃ ।
ચક્રુઃ કર્માણ્યસહ્યાનિ દર્પિતાઃ પ્રમથાસુરાઃ

અસિભિર્વ્યાયિતૈશ્છિન્નાઃ પટ્ટિશૈ૨ ર્ભિન્નવક્ષસઃ ।
શરસંકૃત્તમર્માણઃ૪ પતન્તિ પ્રમથાસુરાઃ

શિરસાં પાત્યમાનાનાં બહૂનાં૫ ચોરુભિઃ સહ ।
રાશયસ્તત્ર દૃશ્યન્તે પ્રમથાસુરસંયુગે

ભગ્નચક્રા વિધ્વજાશ્ચ વિવરૂથા વિકૂબરાઃ ।
દૃશ્યન્તે શતશો વ્યશ્વા હતસારથયો૬ રથાઃ

સપતાકાઃ સકેયૂરાઃ સવર્માયુધકેતવઃ ।
નિષ્કૃષ્ટદન્તમુશલાઃ૭ પતન્તિ ગજપુઙ્ગવાઃ

શરપ્રહારરુગ્ણાઙ્ગાશ્ચામરાપીડકોજ્જ્વલાઃ ।
સસાદિનો નિપાત્યન્તે૮ હયાઃ સૂર્યહયોપમાઃ

ઉદ્ભ્રાન્તૈસ્તુરગૈસ્ત્રસ્તૈર્દાનવૈઃ સરથૈરપિ ।
તદ્બલં૧૦ પ્રબભૌ મત્તં ભ્રાન્તગ્રાહાર્ણવોપમમ્૧૧

વાસોભિરાતપત્રૈશ્વ મુકુટૈર્મણિકુણ્ડલૈઃ ।
હારાર્ધહારૈઃ કેયૂરૈરઙ્ગુલીયૈઃ સ્રગુત્તમૈઃ

કરાનનૈઃ પ્રકૃત્તૈશ્ચ૧૨ ચરણૈશ્ચ નિપાતિતૈઃ ।
યુદ્ધભૂમિર્વૃતા ભાતિ દ્યૌર્નક્ષત્રૈરિવોદિતૈઃ

રુધિરાસ્રાવવસના નાનાભરણભૂષણાઃ ।
રક્તવસ્ત્રાવૃતૈર્ગાત્રૈર્મહી મૃત્યુરિવાબભૌ

------------------------------------------------
૧ સંયુગે (?) । ૨ વ્યાયતશ્છિન્નાઃ - ક. ॥ ૩ પટ્ટશૈ - ક. ખ. ॥ ૪ ...વર્માણઃ - ક. ॥ ૫ બહૂનાં - ક. ખ. ।
૬ સારથિનો - ક. ॥ ૭ નિકૃષ્ટદન્તમુશલાઃ - ક. । ૮ સહસા વિનિપાત્યન્તે - ક., સહસાદિનો... - ખ. ।,
૯ માયા - ક. ૧૦ખ. । તત્કાલં - ક. ॥ ૧૧ । પમાઃ - ક. ॥ ૧૨ પ્રવૃત્તૈશ્ચ - ક. ।
૭૩૬
અથ વાજિગજૌઘાનાં શોણિતોદકવાહિની ।
નદી પ્રવવૃતે૧૩ ઘોરા યમસાદનવાહિની

મૃગહસ્તિખરાશ્વોષ્ટ્રમહાગ્રાહસમાકુલા ।
માંસમેદોયકૃત્પંકા ધનુર્ધ્વજશતદ્રુમા ।૧૪॥
છિન્નશીર્ષોપલશતા હસ્તપશ્વાનનોરગા ।
કેશશૈવાલસંછન્ના ધનુર્જ્યાશતતન્તુકા

પાણ્ડરામ્બરહર્ષા વૈ મુકુટાટિકુલાકુલા ।
ભેરીકચ્છપસંકીર્ણા૧૪ વરાભરણદર્દુરા ।૧૬॥
શરમીનસમાકીર્ણા૧૫ ખડ્ગનક્રદુરાસદા૧૬ ।
રથચક્રમહાનક્રા ગદ૧૭ યાદોવિલોડિતા ।૧૭॥
વિશીર્ણહારસિકતા૧૮ કફસંજાતફેનિની૧૯ ।
રક્તોત્પલાનાં માલેવ કૌઙકુમી સ્રગિબોજ્ઝિતા

જિહ્વેવોરગરાજસ્ય યમસ્યાજ્ઞા ઇવાદ્ભુતા ।
ભયદા ભીરુયોધાનાં શૂરાણાં હર્ષવર્ધિની૨૦ ।
પ્રવૃત્તા૨૧ રુધિરામ્ભોભિઃ સ્વર્ગલોકવહા નદી

સંરબ્ધદૈત્યેન્દ્રવિવૃદ્ધધૂમં૨૨ નન્દીશ્વરાગ્નિજ્વલિતાન્તરાલમ્ ।
બભૌ બલં સાગરતુલ્યનાદં વિનાશિ યદ્વજ્જગદન્તકાલે

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે ચતુસ્ત્રિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ૨૩ ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
વિવર્ધમાને સંગ્રામે તસ્મિન્ પારિષદાસુરે ।
ગિરિવ્યૂહપ્રપાતસ્થાઃ૧ ક્રુદ્ધા દાનવસત્તમાઃ

તે ક્રોધા૨ચ્છૂલશક્ત્યૃષ્ટિં ગદાવર્ષમતન્દ્રિતાઃ ।
વવર્ષુઃ પ્રમથાનીકે૪ વર્ષં જલધરા ઇવ

--------------------------------------------------------------
૧૩ પ્રવર્તતે - ક. ॥ ૧૪ સંપૂર્ણા - ક. ખ. ॥ ૧૫ શવમીનસમાકીર્ણા - ઘ. ॥ ૧૬ ... નક્રા દુરાસદા - ક. । ૧૭ સદા - ક., ગજ - ઘ. ॥ ૧૮ સિક્તાઙ્ગા - ધ ॥ ૧૯ .. ફેનિલા - ઘ. । ૨૦ હર્ષવર્ધની - ક., હર્ષવર્ધના - ખ. ॥ ૨૧ પ્રકૃતા - ખ. ॥ ૨૨ સંહષ્ટદૈત્યેન્દ્રવિવૃદ્ધધૂમં - ખ. ॥ ૨૩ ૧૮૪ - ખ. ।
૧ ગિરિવ્યૂહપ્રવાતસ્થા: - ક. ॥ ૨ ક્રુદ્ધાઃ - ખ. ॥ ૩ શક્ત્ય - ક. ખ. ॥ ૪ પ્રમથાનીકં - ક. ।
૭૩૭
શસ્ત્રવર્ષણ પનતાત્તાડ્યમાના હ્યનેકશઃ ।
અચિન્તયિત્વા તત્સર્વં યુદ્ધાયૈવ મનો દધુઃ

મેઘાઃ સસ્યાનિ હિ યથા દ્વિરદા: પાદપાનિવ ।
પૃષતાનિવ શાર્દૂલાઃ શરભા ઇવ વારણાન્

વજ્રા ઇવ યથા શૈલાન્ કાલદૂતા નરાનિવ ।
વિધ્નાનિવ ચ શાન્ત્યર્થા નથાનવિનયા ઇવ ૫ । ૫ ॥
ભાવાનિવ યથા ભાવા દોષા દોષાન્યથાપિ ચ ।
તથા નિવાતકવચાન્ 6 શૂલશક્ત્યૃષ્ટિવૃષ્ટિભિઃ૭।૫ ॥
નિજઘ્નુઃ પ્રમથાઃ૮ શૂરાઃ શતશોથ સહસ્રશઃ

શૂલનિર્દારિતોરસ્કા મુશલૈર્ભિન્નમસ્તકાઃ ।
વજ્રાવઘાતમ્લાનાઙ્ગા૯ દાનવા: પતિતા ભુવિ

તેષાં નિનાદાઃ શ્રૂયન્તે નદતામતિદારુણા: ।
સંવર્ત્તકાનાં મેઘાનાં નદતામિવ૧૦ સર્વતઃ

ઇષુભિર્બહુધા વિદ્ધા ભગ્નત્રિકકશેરવઃ૧૧

ચેષ્ટન્તે૧૨ હ્યસુરા ભૂમૌ ભગ્નપૃષ્ઠા ઇવોરગાઃ

તતોતિકદનં વીક્ષ્ય શૂરાસ્તત્ર મહાસુરાઃ ।
નિવૃત્તાઃ શતશસ્તત્ર ક્રોધસંરક્તલોચનાઃ

તૈર્ભૃશં૧૩ પ્રમથાસ્તેપિ વિદ્ધા વ્યાસ ત્રપાન્વિતાઃ ।
સંમીલિતાક્ષા વૃષભા વર્ષં નિપતિતં યથા

સહન્તે તત્તથા વર્ષં૧૪ પ્રમથા દાનવેરિતમ્ ।
તે ચાપિ યુદ્ધં તુમુલં કૃત્વાન્તે૧૫ પીડિતાસ્તદા ।૧૨॥
ભગ્નાઃ પરાઙમુખા જાતા૧૬ શ્છિન્નભિન્નાંગસન્ધયઃ ।
તસ્મિન્ ભગ્નેથ સૈન્યે તુ પ્રામથે ૧૭ પ્રમથોત્તમાઃ

દશ ચક્રુર્મહાવેગં દશનાગશતોપમાઃ ।
શંકુકર્ણશ્ચ બલવાન્ ઘણ્ટાકર્ણશ્ચ વીર્યવાન્ ।૧૪॥
---------------------------------------------------------------------
૫ .. શ્ચાવિનયાનિવ - ઘ. ॥ ૬ કવચાઃ - ક. ॥ ૭ શક્ત્યષ્ટિવૃષ્ટિભિ: - ક. ખ., .. રિષ્ટયઃ - ક. । ૮ પ્રમથાન્ - ક. । ૯ વજ્રાવપાતમ્લાનાઙ્ગા: - ક. ખ. । ૧૦ નર્દતામિવ(? ). દદાતિ ચ - ક. ! ૧૧ ... કરોરવઃ (? ) ॥ ૧૨ વેષ્ટયન્તે - ખ ॥ ૧ ૩ તૈરિતઃ - ઘ. ॥ ૧૪ તચ્છસ્ત્રવર્ષં (? ) ॥ ૧૫ તે - ઘ. ; ૧૬ ભીતા - ઘ. ॥ ૧૭ પ્રમથે - ક. ખ ।
( ૭૩૮ )
મહાકાલશ્ચ કાલાભો નન્દિષેણશ્ચ વિશ્રુતઃ ।
પિઙ્ગલો લોહિતાક્ષશ્ચ સોમનન્દી ચ વીર્યવાન્

વિનાયકશ્ચ -- - નન્દી ચ - - - - - ॥
છાગઃ કુણ્ડોદરઃ૧૮ સ્કન્દો મયૂરવરમાસ્થિતઃ

એતે સહ સમુન્નેદુઃ૧૯ પયોદા ઇવ સામ્ભસઃ ।
વિવિશુશ્ચાસુરં સૈન્યં સમુદ્રં મકરા ઇવ

શંકુકર્ણહતા દૈત્યા ઘણ્ટાકર્ણવિદારિતાઃ ।
નન્દિષેણશરાભ્યસ્તા મહાકાલપ્રકાલિતાઃ

કુણ્ડોદરગદાવેગૈશ્ચૂણિતાસ્ત્રવિભૂષણાઃ ।
પિઙ્ગલાલોડિતા નેશુઃ૨૦ સ્કન્દશક્તિવિદારિતાઃ૨૧

મુષ્ટિપ્રહારભિન્નાસ્યૈ૨૨ સ્તલતાડિતમસ્તકૈઃ ।
અપાહસ્તપ્રહારૈશ્ચ૨૩ ક્ષિપ્યમાણેરિતસ્તતઃ

વિશસ્ત્રવસ્ત્રકવચૈર્મુક્તમુર્દ્ધજબન્ધનૈઃ ।
પ્રભગ્નૈર્દાનવૈસ્તૂર્ણં વ્યૂહભેદો બભૂવ હ

ભિદ્યમાનો ગિરિવ્યૂહો વિબભૌ ઘોરદર્શનઃ ।
ઇન્દ્રવજ્રાહ્તઃ પૂર્વં યથા વિન્ધ્યો મહાગિરિઃ ।૨૨॥
ભિન્નવ્યૂહાઁસ્તતો૨૪ દૈત્યાન્૨૫ પ્રમથા જિતકાશિનઃ ।
દ્રુદ્રુવુઃ શતશો વૃક્ષાન્ પક્વાઞ્છકુનયો૨૬ યથા

તતઃ પુનરભૂદ્યુદ્ધં૨૭ કોલાહલસમાકુલમ્ ।
પ્રમથાનાઞ્ચ શૂરાણામસુરાણાઞ્ચ દારુણમ્ ।૨૪॥
સન્નિપાતે૨૮ પુનસ્તેષાં ગજાનામિવ દારુણે ।
નેદુર્દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ દિવિ હર્ષિતાઃ ।૨૫॥
નાનાવિધાસ્તૂર્યરવાસ્તતો દાનવપાર્ષદૈઃ૨૯ ॥
અશ્રૂયન્ત કૃતા ઘોરા મેઘાનાં નદતામિવ

----------------------------------------
૧૮ છાગસ્તુણ્ડ કુ .. - ક , સ્તુકુર્કુટ - ખ. ॥ ૧૯ સહ્સ્રશઃ સમુન્નેદુઃ - ક., વૈ સહસા નેદુ: - ઘ. ॥ ૨૦ નેદુઃ - ઘ. । ૨૧ ત્તથા (? ), નિપાતિતાઃ - ખ. ॥ ૨૨ પ્રહન (તિભિન્નાશ્યૈ ) - ક ॥ ૨૩ અપહસ્તપ્રહારૈશ્ચ (?) । ૨૪ ભિન્નવ્યૂહ્સ્તતો - ક. ॥ ૨૫ દૈત્યાઃ - ક. ॥ ૨૬ ...સ્ત્યક્ત્વા શકુનયો - ઘ. ॥ ૨૭ વ્યાવર્ત્ય લજ્જયા ચક્રુઃ - ઘ. । ૨૮ સન્નિપાતઃ - ક. ॥ ૨૯ ... દો - ક., દાનવપર્શ્વગૈ: - ખ.
( ૭૩૯ )
ગજૈશ્ચ નીલાચલસન્નિકાશૈ રથૈશ્ચ ગન્ધર્વવિમાનકલ્પૈઃ॥
હયૈશ્ચ વાયુપ્રતિમાનવેગૈશ્ચરન્તિ દૈત્યાઃ સમરે હ્યભીતાઃ ।૨૭॥
તે શૂલશક્ત્યૃષ્ટિભુશુણ્ડિબાણૈઃ શૈલોપલૈશ્ચક્રસશૂલવજ્રૈઃ ।
અન્યોન્યમુત્સાદયિતું પ્રવૃત્તા ગણેશ્વરા દાનવપુંગવાશ્ચ ।૨૮॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધ પંચત્રિશોત્તરશતતમોધ્યાયઃ૩૦
સનત્કુમાર ઉવાચ
વિરોચનસ્તુ દૈત્યેદ્રો૧ વિરોચન ઇવોદિતઃ ।
વિવેશ પ્રમથાનીકં મેઘાનીકમિવાંશુમાન્ ।૧।
મન્દરાગ્રપ્રતીકાશમીષાદન્તં ક્ષરન્મદમ્ ।
ચતુર્દન્તં સમાસ્થાય દન્તિનં દન્તભૂષિતમ્

સ નાગસ્કન્ધગસ્તત્ર ભ્રાજતેસુરપુંગવઃ ।
ઉદયાગ્રં સમાસ્થાય સહસ્રાંશુજ્વલન્નિવ

તોમરૈઃ સશરૈશ્ચાપિ દિવાકરકરપ્રભૈ: ।
પ્રમથાનપતસ્તાર શતશોથ સહસ્રશઃ

વૈનતેયો યથા નાગાન્ સિંહો ગોવૃષભાન્ યથા ।
દ્રાવયામાસ પ્રમથાન્ તથા શૂરો વિરોચનઃ

યાન્તમાયાન્તમપ્રાપ્તં પ્રાપ્તં દૂરસ્થમેવ ચ ।
પ્રમથં પશ્યતે યં યં તં તં દૈરયતે૩સુરઃ

મૃગાઃ સિહં યથા દૃષ્ટ્વા ગરુડશ્ચ યથોરગાઃ ।
વિરોચનં તથા૪ દૃષ્ટ્વા પ્રમથા દુદ્રુવુર્ભયાત્

ગણેશ્વરબલં દૃષ્ટ્વા ગણેશ્વરવરો દ્રુતમ્ ।
વિનાયક: સન્નિવૃત્તઃ પ્રમથાનીકનાયકઃ

------------------------
૩૦ ૧૮૪ - ખ. !
૧ દેત્યેયો - ક. । ૨...વતસ્તારઃ - ખ. ॥ ૩ વારયતે - ખ. ॥ ૪ યથા - ખ. ।
૭૪૦
પ્રસારયન્ કરં ઘોરં પૂર્વમૈરાવતો યથા ।
વિરોચનં૫ સોભ્યધાવચ્છાર્દૂલો હરિણં યથા

તમાપતન્તં સંવીક્ષ્ય તીક્ષ્ણદન્તં ગજાનનમ્ ।
કુમ્ભાન્તરે તોમરેણ૬ દારયામાસ દાનવઃ

તં તોમરં કરાગ્રેણ નિષ્કૃષ્ય સ વિનાયક: ।
હસ્તા ક્ષિપ્તેન૭ તેનૈવ વિરોચનમદારયત્

સ તોમરેણ નિભિન્ન: કરઘાતાતુરશ્ચ હ ।
ચચાલ વિહ્વલો રક્તં ચક્ષાર ચ વિરોચનઃ

ઘૂર્ણમાનં તદાલક્ષ્ય દાનવેન્દ્રં વિરોચનમ્ ।
દન્તાભ્યાં ચન્દ્રશુભ્રાભ્યાં નિર્બિભેદ વિનાયકઃ ।૧૩॥
વૈનાયકં તત્ સમીક્ષ્ય કર્મ દેવાઃ શશક્રા મુમુચુઃ પ્રણાદાન્ ।
તસ્યોતમાઙ્ગોપરિ પુષ્પમાલા પપાત દેવસ્ય યથા ત્રિમાર્ગા9

તયા તુ નાનાવિધપુષ્પવત્યા વિભાતિ દેવઃ સ તદા સ્રજા રણે ।
નક્ષત્રમાલાવલિચારુશોભ:૧૦ સમુન્નતો મેરુરિવાપરઃ સ્થિતઃ

ઉદ્ભિન્નરક્તં તુ વિદાર્યમાણં વિરોચનં વીક્ષ્ય વિનાયકેન ।
જમ્ભોમ્બુદાભીતુરમારસિત્વા૧૧ દુદ્રાવ મા ભૈરિતિ૧૨ ભાષમાણઃ૧૩

તમાપતન્તં બહુધા નદન્તં જમ્ભં વિયન્મેઘમિવાપ્રમેયમ્ ।
રુરોધ નન્દી સમતાડયચ્ચ વજ્રેણ વજ્રી કુપિતો યથાદ્રિમ્

સ વજ્રઘાતાચ્છિથિલઃ ક્રિયાસુ વ્યસુર્યથા૧૪ દાનવદેવપુત્રઃ ।
પપાત ભૂમૌ મુહુરુત્થિતશ્ચ ઘૃતાવસિક્તઃ સદસીવ વહ્નિઃ

જમ્ભેવસન્નેરિબલે પ્રસન્ને ષડ્૧૫ દાનવાઃ ષણ્મુખપૂર્વજં તમ્ ।
કુઠારશૂલાસિપરશ્વધૈસ્તુ મ્લેચ્છા યથા ક્રુદ્ધમુખાસ્તતક્ષુઃ ।૧૯॥
વિનાયકસ્તૈરવતક્ષિતસ્તુ પ્રહ્લાદિદેહાત્૧૬ પ્રવિકૃષ્ય દન્તૌ૧૭ ।
મુમોચ તં વૈ રુધિરાવસિક્તં રાહુર્વિવસ્વન્તમિવાર્ધભુક્તમ્૧૮

----------------------------------------------------
૫ વૈરોચનં - ક. ॥ ૬ તો રણન - વિ. ॥ ૭ કરેણ હત્ય (?), હસ્તેનાક્ષિપ્ય (?) । ૮ તસ્યોત્તમાઙ્ગે બહિ - ક. વ., .. માઙ્ગ પ ર ? [આ લ (?) । ૯ ત્રિ પાગતિ? - ખ । ૧૦ ... ચારુશોભાઃ - ક. । ૧ ! ત્ ર્ર (?). .. મારશિપ (?) । । ૨ ભી રતિ - ક. ! ૧૩ ભાષ્ય પાણઃ - ક. ॥ ૧૪ ... વ્યસુર્યથા - ક. ખ. । ૧૫ તે - . (ક. fટ. ) ॥ ૧૬ અહ્નો દદે ઈ { - ક., પ્રાહ્લાદિદેહાત્ (?) । ૧૭ દન્તે - ખ. ।
૧૮ ...વિભાસ્વન્તમિવાર્ધભુક્તમ્ - ક. ખ. ।
( ૭૪૧ )
સ તેન મુક્તોતિરુજાવૃતશ્રીર્વિરોચનો નાતિબભૌ મનોજ્ઞઃ ।
મેઘાભિરુદ્ધો૧૯ નવમેઘકાલે સંપૂર્ણબિમ્બો૨૦ નભસીવ ચન્દ્રઃ

વિનાયકાભાન્સ વિનાયકસ્તુ ષડ્ દાનવાન્ ષણ્મુખસન્નિકાશઃ૨૧ ।
વિશાલદન્તાશનિસંપ્રહારૈર્વ્યર્થદ્રાવયત્ સિંહ ઇવ દ્વિપેન્દ્રાન્

કરીન્દ્રવક્ત્રઃ કરમુચ્છ્રયિત્વા કરી સુરાણામિવ જાતદર્પઃ । ।
પ્રાકાલયદ્૨૨ દાનવપુઙ્ગવાઁસ્તાન્ યથા ગજાન્ દર્પિતસિહપોતઃ ।૨૩।
સિંહેક્ષિતાનામિવ ગોપતીનાં૨૩ કાલેક્ષિતાનામિવ માનવાનામ્ ।
વિનાયકેનેક્ષિત કાલિતાનાં૨૪ ભયં તદાસીન્મિષતાં૨૫ બલાનામ્ ।૨૪॥
યતો યત: પ્રેક્ષતિ વૈ સ દેવો હસ્તીવ હસ્તં સ્વકમુચ્છ્રયિત્વા૨૬ ॥
તતસ્તતો દૈત્યબલં પ્રભગ્નં ચણ્ડાનિલેનેવ વનં સપુષ્પમ્ ।૨૫॥
દૃષ્ટ્વા બલં તદ્ બલિનાભિભૂતં બલેઃ સુતોસૌ બલિનાં વરિષ્ઠઃ ।
વિનાયકં હન્તુમનાઃ સસાર મત્તં રણે મત્ત ઇવ દ્વિપેન્દ્રઃ ।૨૬॥
તમાપતન્તં તપનાભિવેશં ક્રુદ્ધં રણે કાલમિવાતવાપમ્ ।
સસાર રોદ્ધું સમરે ચ યોદ્ધું કુણ્ડોદર: સિહ ઇવાન્યસિંહમ્ ।૨૭॥
તૌ સિંહપોતાવિવ જાતદર્પૌ પ્રકીર્ણહસ્તાવિવ હસ્તિપોતૌ ।
સમાગતૌ યુદ્ધરસાભિમત્તૌ કુણ્ડોદરો વૈ ૨૭ બલિનન્દનશ્ચ ।૨૮॥
શતાનિ પંચેવ સ કાર્મુકાણાં વિકૃષ્ય વજ્રાશનિનિસ્વનાનામ્ ।
કુણ્ડોદરાયેષુવરાન્૨૩ સસર્ગ ગર્જન્ સ બાણસ્તુ યથા પયોદઃ ।૨૯॥
તાનાગતાં૩૦સ્તીક્ષ્ણમુખાંસ્તદાનીં બાણસ્ય બાણાન્ કુપિતાહિકલ્પાન્ ।
કુણ્ડોદરઃ શૈલરુહેણ૩૧ સર્વાન્ મનોરથાન્ વિઘ્ન ઇવાજઘાન ।8.136.૩૦॥
તાન્નિષ્ફલાન્ પ્રેક્ષ્ય૩૨ શરાન્ સુરારિઃ સુરેતરારિપ્રહતાન્ ક્ષિતિસ્થાન્ ।
શક્ત્યા સ કુણ્ડોદરમાજઘાન શક્તયા ગુહઃ ક્રૌઞ્ચમિવાચલેન્દ્રમ્ ।૩૧॥
વક્ષઃ પ્રદેશાત્તુ ગણેશ્વરસ્ય બાણસ્ય શક્તિઃ ક્ષતજં પપૌ સા ।
શક્રોપનીતં રુચિરં સુગન્ધિ૩૩ યથામૃતં વજ્રધરસ્ય ભાર્યા ।૩૨॥
------------------------------------------------------------------------
૧૯ ... ભ્રરુદ્ધો - ક. ખ. ॥ ૨૦ સંપૂર્ણબિમ્બે ક। ૨૧ સન્નિકાયઃ - ખ. । ૨૨ પ્રકાલયદ્ - ક ખ , પ્રકાલયન્ - ખ. ॥ ૨૩ (હ) સ્તિનીનાં (?) । ૨૪ કાલિકાન્તં - ખ. ॥ ૨૫ વિદ્વિષતાં (?) । ૨૬ પ્રવિશાર્યં સર્વશઃ - ઘ ॥ ૨૭ ... સૌ - ઘ ॥ ૨૮ કાર્મુકાનાં - ક. ખ. ॥ ૨૯ કુણ્ડૌદરાયેષુવરાન્ - ક. । ૩૦ નાનાગણાં - ક. ॥ ૩૧ શૈલવરેણ - થ. ॥ ૩૨ વીક્ષ્ય - ખ. ॥ ૩૩ સુગન્ધં - ક ખ. ।
૭૪૨
શક્તિપ્રહારાભિહતસ્તુ યક્ષ:૩૪ કુણ્ડોદરોદર્દરમન્દરાભ:૩૫ ॥
પપાત સંજ્ઞાં વિપુલાં પ્રહાય દાવાગ્નિના દગ્ધ ઇવોચ્ચવૃક્ષઃ

કુણ્ડોદરં તન્નિહતં સમીક્ષ્ય વિનાયકોસૌ ચ્યુતપદ્મમાલઃ ।
દ્રુદ્રાવ બાણં પ્રતિ હન્તુકામઃ કરીવ ભૃઙ્ગારકરોચ્છ્રયેણ૩૬

તમાનને વજ્રનિભાનનૈઃ શરૈર્વિનાયકં હ્યાતતમેવ બાણઃ ।
બિભેદ ભિત્વા ચ તતો રરાસ૩૭ ગ્રીષ્મવ્યપાયે નભસીવ મેઘઃ ।

તૃણાગ્રપાતાનિવ સેષુપાતાનચિન્તયિત્વૈવ ગજેન્દ્રવક્ત્રઃ ।
ઈષેષ૩૮ નેત્રં૩૯ સવરૂથચક્રં બભઞ્જ બાણસ્ય રથં સસૂતમ્૪૦ ।૩૬॥
બાણસ્ય વાહાન્ તુ તમારુજન્તં૪૧ વિનાયકં ભૂમિગતં યથેભમ્ ।
સિંહીસુતઃ સિંહ ઇવાભિપત્ય સ બાહુપાશેન બબન્ધ રાહુઃ ।૩૭॥
સ રાહુણા બહુયુગાવબદ્ધો૪૨ વિનાયક: સર્પસહસ્રમાલઃ ।
પ્રસ્પદન્ત૪૩ ભ્રામિતપુષ્કરાગ્રો ગજસ્તરન્ દેવનદીં યથૈવ ।૩૮॥
તં રાહુબાહુપ્રતિબદ્ધચેષ્ટં વિનાયકં વીક્ષ્ય તદા દિવિસ્થાઃ ।
દેવાઃ સશક્રાઃ સહ યક્ષસિદ્ધૈર્હાહેતિ હાહેત્યસકૃદ્વિનેદુઃ

કુણ્ડોદરો યક્ષવરસ્તુ સોથ આંશ્વસ્ય સસ્યં હિ યથામ્બુસિક્તમ્ ।
કુઠારમાદાય જઘાન રાહું જત્ર્વન્તરે સંહતમુષ્ટિના ચ

કુઠારઘાતાત્ સ તુ મુષ્ટિના ચ દૃઢાહતો યક્ષવરેણ રાહુઃ ।
વિનાયકં ભીમબલો મુમોચ શુભેતરં કર્મ યથા કુલીનઃ ।૪૧॥
તં વૈ પરાવૃત્ય કરીવ મત્તો ગજાનનઃ કાનનષણ્ડવાસી૪૪ ।
પદ્ભિશ્ચ દન્તૈશ્ચ જઘાન રાહું પ્રકીર્ણહસ્તેન ચ ભીમહ્સ્તઃ ।૪૨॥
વિનાયકેનાભિહતસ્તુ રાહુર્દર્પઞ્ચ ગર્વઞ્ચ બલઞ્ચ હિત્વા ।
નિસ્તોયમેઘપ્રતિમોમરારિઃ સ્થિતો યથા સિંહહતો ગજેન્દ્રઃ ।૪૩॥
રાહૌ તુ૪૫ કુણ્ડોદરમુષ્ટિઘાતૈ૪૬ર્વિનાયકેનૈવ ચ પીડયમાને ।
કુજમ્ભસંહ્રાદમયાઃ સતારા હુણ્ડસ્તુહુણ્ડશ્ચ તદા તમીયુઃ૪૭ ।૪૪॥
-----------------------------------------------------------
૩૪ . સ્રા તેન - ઘ. । । ૫ મન્દરદર્શનાભઃ - ઘ. ॥ ૩૬ શ્રૃઙ્ગાગ્રકરોચ્છ્રયેણ (? ) ॥ ૩૭ રરાસ તત્ર - ઘ. । ૩૮ ઇયેષ - ક. ખ. ॥ ૩૯ નેતું - ખ. ॥ ૪૦ સયન્તૃ - ક. ખ. ॥ ૪૧ દ્રુતમારુજન્તં - ખ. । ૪૨ બુદ્ધો - ક., ન (?) । ૪૩ પ્રસ્પદન્તે - ક. ખ. ॥ ૪૪ ...વાસઃ - ખ. ॥ ૪૫ રાહુસ્તુ - ક. । ૪૬ મુષ્ટિપાતૈ - ક ॥ ૪૭ તુ - ક. ખ. ।
( ૭૪૩ )
મયસ્તુ કુણ્ડોદરમાજઘાન શૂલેન તારો મુશલેન કુક્ષૌ ।
બલસ્તુ લમ્બામ્બુદસન્નિકાશં તં ૪૮ મુષ્ટિના વજ્રનિભેન ચાપિ

હિરણ્યનેત્રાવરજાત્મજશ્ચ વિનાયકં ભીમબલં તલેન ।
તસ્યાત્મજશ્ચાપિ જઘાન રોષાત્ સ ચાપિ ગત્વા બલવાઁસ્તુહુણ્ડઃ ।૪૬॥
વિનાયકસ્તં તુ તદા ગૃહીત્વા કરેણ વિક્રમ્ય તુહુણ્ડમાજૌ ।
આઆક્ષિપ્ય ચોત્ક્ષિપ્ય ૪૯ ચ ભીમવેગશ્ચિક્ષેપ દૂરં યમદૂતકલ્પમ્૫૦ ।૪૭। ।
પ્રહ્રાદમાહત્ય તતઃ સ દેવો મયશ્ચ મત્તાઞ્જનતુલ્યવક્ષાઃ ।
ઉત્પાટ્ય તં ઘોરરવં નનાદ શુભ્રામ્બુપૂર્ણો નભસીવ મેઘઃ

કુણ્ડોદરશ્ચાપિ બલં સતારં કુજમ્ભમાહત્ય૫૧ ચ યક્ષવર્યઃ ।
ઉભૌ રણસ્થૌ૫૨ ગજયૂથપાલૌ૫૩ વ્યાધૂતમાલૌ૫૪ ભૃશજાતકોપૌ

સસર્જતુસ્તૌ૫૫ શરવૃષ્ટિમુગ્રાં યથામ્બુવૃષ્ટિં જલદૌ સનાદૌ ।
તતઃ પુનશ્ચાયુધસર્જગનિ૫૬ પયોદવિસ્ફૂજિતગજિતાનિ૫૭ ॥
બલાનિ તાન્યાસુરપાર્ષદાનાં સંસક્તભાવં પરમં ગતાનિ ।8.136.૫૦॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે ષટ્ત્રિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતો વ્યતિકરો ભૂયઃ પાર્ષદાસુરસૈન્યયોઃ ।
સંબભૂવોદધિક્ષોભાન્મકરાણામિવાદ્ભુતઃ

પટ્ટિશાસિધનુષ્મન્તો૧ વિદ્યુત્વન્ત ઇવામ્બુદાઃ ।
વિબભુર્દાનવાસ્તત્ર પ્રમથાશ્ચ યુયુત્સવઃ

સહસ્વ પ્રહરસ્વેતિ નશ્ય નષ્ટસ્ત્વમિત્યપિ ।
તેષામેવં પ્રવદતામશ્રૂયન્ત ગિરો મુહુઃ

----------------------------------------------
૪૮ સન્નિકાશસ્તં - ખ. ॥ ૪૯ સોત્ક્ષિપ્ય - ક. ખ. ॥ ૫૦ યમદૂતકલ્પ: - ખ. ॥ ૫૧ કુભઞ્જમાહત્ય - ક. । ૫૨ રણસ્તે (સ્થો - ખ. ॥ ૫૩ ગજયૂથપાલો - ખ. ॥ ૫૪ વ્યાધૂતમાલો - ખ. ॥ ૫૫ તુષ્ટો - ખ. । ૫૬ પુનસ્ત્વાયુધસર્જનાનિ - ખ. ॥ ૫૭ નાદિતાનિ - ઘ. ।
૧ પટ્ટશાસિધનુષ્મન્તો - ક. ખ. ।
(૭૪૪)
શૂલૈસ્ત્રિશૂલૈશ્ચક્રૈશ્ચ હુણ્ડૈર્લગુડકમ્પનૈઃ૨ ।
ભિન્દિપાલૈઃ કરસમૈઃ પ્રસૃતૈર્નિખરૈરપિ

ટંકૈઃ કટંકટૈઃ પ્રાસૈઃ પાશૈઃ૩ પરશુપટ્ટિશૈઃ ।
દ્રુમોપલશિલાઘાતૈર્ગિરીણાં શિખરૈરપિ

એતૈઃ પ્રહરણૈસ્તે વૈ સૂદયન્તિ પરસ્પરમ્ ।
ઘણ્ટાકર્ણોહમસુર જમ્ભોહં પ્રમથેશ્વર ॥૬।
સોમનન્દ્યહમિન્દ્રારે કુજમ્ભોહં ગણાધિપ ।
બિલ્વકોહમહં૪ યક્ષ પિઙ્ગલો નામ દાનવ ।૭॥
પ્રહ્રાદોહમહં નન્દી શંકુકર્ણો બલો૫ હ્યહમ્ ।
ત્વં કઃ કુણ્ડોદરોહં વૈ વૃત્રોહં૬ કુણ્ડકોદર ૭

નન્દિષેણોસ્મ્યહં શંભુર્મહાકાલ૮ મયો હ્યહમ્ ।
વિશાખોહં બલિરહમહં બાણો ગુહો હ્યહમ્ ।૯॥
પ્રહ્રાદોહમહં૯ શાખો૧૦ નૈગમેષોહમન્ધકઃ૧૧ ।
ઇત્યેવં દાનવાનાં ચ પ્રમથાનાં ચ ભૈરવા:૧૨ । 8.137.૧૦ ॥
દર્પોદ્રેકાદધિક્ષેપાઃ૧૩ શ્રૂયન્તે યુધ્યતાં રણે ।
ગજાનામિવ મત્તાનાં મેઘાનામિવ ચાગમે ।૧૧।
ભિદ્યતામિવ૧૪ શૈલાનાં સમુદ્રાણાં ક્ષયેષ્વિવ ।
પ્રલયાન્તેષુ મહતાં વાયૂનાં જવતામિવ

તેષામાસીન્મહાઞ્છબ્દઃ પરસ્પરનિજઘ્નુષામ્૧૫ ॥
બ્રહ્મદણ્ડપ્રતીકાશૈર્યમદણ્ડનિભૈરપિ ।
આઆયુધૈસ્સૂદયન્તિ સ્મ તેન્યોન્યકુપિતા૧૬ ભૃશમ્

વજ્રાણામિવ શૈલેષુ વંશાનામિવ૧૭ દહ્યતામ્ ।
અભૂચ્ચટચટાશબ્દઃ શસ્ત્રાણાં પાત્યતાં૧૮ તદા

---------------------------------------
૨ હુલૈર્લકુલ... - ખ. ॥ ૩ કણ્ણૈઃ - ખ. ॥ ૪ પિલ્વલોહમહં - ખ. । ૫ બલે - ક. । ૬ વૃતોહં - ખ. ॥ ૭ કુણ્ડકો દરઃ - ક.ખ., ૮ મહાકાયો - ? , ય (?) । ૯ સંહ્રાદોહમહં (?) । ૧૦ શમ્ભો - ખ. ॥ ૧૧ ... મપ્યુત - ઘ. ॥ ૧૨ દારુણા: - ક. (? ), બભૌ રવ: - ઘ. ॥ ૧૩ અધિક્ષેપા: (?) । ૧૪ વિધ્યતામિવ - ખ. ॥ ૧૫ શસ્ત્રાણાં પાત્યતાં તદા - ખ., વિજઘ્નતાં - ઘ. ॥ ૧૬ ક્ષુભિતા: - ઘ. । ૧૭ વેણૂનામિવ - ક. (?) । ૧૮ પતતાં - ઘ. ।
( ૭૪૫ )
ગણેશ્વરવિમુક્તાભિઃ શક્તિભિઃ સુદૃઢાહતાઃ૧૯ ।
નિપેતુરારસન્તસ્તે૨૦ સોલ્કા ઇવ યથા ઘના:૨૧

દ્રુમપ્રહારભગ્નાઙ્ગા ગદાચૂણિતસન્ધયઃ ।
દાનવા નિપતન્ત્યુર્વ્યાં વાજિનશ્ચ્યુતજીવિતાઃ

છિન્નધ્વજપતાકેષા ભગ્નાક્ષયુગકૂબરાઃ ।
વિધ્વસ્તાસ્તત્ર દૃશ્યન્તે વિમાનપ્રતિમા રથાઃ

માતઙ્ગૈશ્ચ તુરઙ્ગૈશ્ચ સ્યન્દનૈશ્ચાવચૂર્ણિતૈઃ ।
વિન્ધ્યાક્રાન્તેવ સા ભૂમિર્દુર્ગમા સમપદ્યત

તત્ર દેવા: સ ગન્ધર્વાઃ સયક્ષોરગકિન્નરાઃ ।
ઉત્ક્રુષ્ટવરશબ્દાઢયં ચક્રુઃ સુબહુશોમ્બરમ્

દિવ્યાનાં સુવિચિત્રાણામમૃતોપમગન્ધિનામ્ ।
વર્ષં પપાત પુષ્પાણાં યુધ્યન્તે યત્ર૨૩ તે રણે ૨૪

તથા તુ તે ગજઘનનાદગર્જનાઃ૨૫ શરાસિશક્ત્યૃષ્ટિ૨૬ ગદાવિસર્જનાઃ ।
પરસ્પરં યુયુધુરતીવ સંહતા૨૭ દિતેઃ સુતાઃ પ્રમથગણાશ્ચ દર્પિતાઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધ સપ્તત્રિંશોત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
તામ્યમાનેષુ૧ દૈત્યેષુ દૈત્યયૂથપયૂથપાઃ૨ ।
ચક્રુર્વેગં મહાવેગા યુગાન્તેષ્વિવ સાગરાઃ

પ્રહ્રાદશ્ચાનુહ્રાદશ્ચ સંહ્રાદઃ શિનિબાષ્કલૌ ।
પ્રહ્લાદસ્ય ચ યે પુત્રાશ્ચત્વારો ભીમવિક્રમાઃ

બલિર્બાણશ્ચ વાતશ્ચ શમ્ભુઃ કાર્તસ્વન: કુભઃ ।
કરભો૪ નમુચિસ્તારસ્તારકશ્ચેન્દ્રતાપનઃ૫

---------------------------------------------------------
૧૯ પ્રાસતોમરૈ: - ઘ. ॥ ૨૦ રારસન્તો વૈ - ક. ખ. । ૨૧ ઘનાઘનાન્ - (ના:?) - ઘ. ॥ ૨૨ ખરશબ્દાઢયં - ક. ॥ ૨૩ તત્ર - ક. ॥ ૨૪ તોરણે - ખ. ॥ ૨૫ ગર્જિતાઃ - ક. ॥ ૨૬ શરર્ષ્ટિશક્ત્યસિ - (? ) ॥ ૨૭ સંકટે (ટા) - ક. ખ. । ૧ નામ્યનાનેષુ - ક., નાશ્ય... - ઘ. ॥ ૨ અન્યે દૈત્યા મહારથાઃ - ઘ. ॥ ૩ શુભઃ - ક. ॥ ૪ શરભો (?) । ૫ ...સ્સેન્દ્રતાપન: - ક્ર, ખ. ।
૭૪૬
અઞ્જનો રૂષણો વ્યંસો ગવિષ્ઠ: પૃથિવીઞ્જય:૫ ॥
ઇલ્વકઃ પિલ્વકશ્ચૈવ ધુન્ધુર્મૂકશ્ચ દાનવઃ

ખરો૯ મુરોથ૧૦ નરકઃ કેશી ધેનુક એવ ચ ।
લમ્બઃ પ્રલમ્બો હ્યજરો૧૧ ભાવયવ્યોમમાર્દવા:૧૨

વૃષપર્વા શતાવતોં ગવાક્ષો ગોમુખસ્તથા ।
સરો૧૩ નિસુન્દઃ સુન્દશ્ચ મહાબલપરાક્રમાઃ

પાકો વિપાકઃ સન્તાપો૧૪ હસ્તી દુર્યોધનસ્તથા ।
મોહનો મથનશ્ચાપિ સચક્રશ્ચક્ર એવ ચ

કાલકાવદનઃ કાલઃ કાલનેમી૧૫ કલિદ્રુમ:૧૬ ॥
હ્યશીર્ષશ્ચેન્દ્રશિરા૧૭સ્ત્રિશિરાઃ શંકુરેવ ચ

તથા ગગનમૂર્ધા ચ અવિરોમા મહામન:૧૮ ।
અસિલોમા તુહુણ્ડશ્ચ હુણ્ડો વૃત્રશ્ચ દાનવઃ

દશગ્રીવશ્ચ બાલિશ્ચ મેઘનીલઃ૧૯ પ્રભાકરઃ ।
યશ્ચાદિત્યરથાચ્ચક્રં જહાર બલદર્પિતઃ

સ વિપ્રચિત્તિઃ સબલઃ સન્યવર્તત દંશિતઃ(?)૨૦ ।
એતે ચાન્યે ચ દિતિજાઃ સમદાસ્તે ગજા ઇવ

ચક્રુરુત્સાહમુત્સર્તું૨૧ પ્રમથ્ય પ્રમથાન્૨૨ રણે ।
આઆમિષાર્થે૨૩ યથા સિંહા વાસિતાર્થે૨૪ યથા ગજાઃ

દાનવા વિવિશુસ્તદ્વત્ પ્રમથાન્ સંજિઘાંસવઃ ।
તેષામાપતતો વેગો ભીમોભૂદ્દેવવિદ્વિષામ્૨૫ ।
સનક્રમકરો ઘોરો વેગઃ સિન્ધુપતેરિવ

તે વૈ શસ્ત્રોપલશિલાપાદપાશનિપાણયઃ ।
પ્રમથૈરુદ્ધતૈ રુદ્ધા નદીવેગા ઇવાર્ણવૈ:૨૬ । ૧૪ ॥
------------------------------------------------------------
૬ ગવિષ્ઠઃ - ખ., ગવિજઃ - ક. ॥ ૭ પૃથિવીજયઃ - ક. ॥ ૮ ઇલ્વલઃ - ખ: । ૯ સુરો - ખ., ૧૦ વૈ - ક. । ૧૧ હ્યજકી - ઘ. ॥ ૧૨ ...શ્વ પ્રમર્દનઃ - ઘ., માર્દવ: - ક. । ગર્વેવરોથ - ઘ. । ૧ ૩ ખરો - ઘ. । થેન્દ્રશિરા - વ્ક , હયશિરો - ખ. । ૧૪ સન્તાપી - ઘ. ॥ ૧૫ કાલનેમિ: - ઘ ॥ ૧૬ દ્રુમા: - ઘ. । ૧૭ હય:શિરો – ખ ૧૮ મહામના: (?) । ૧૯ નીલમેઘઃ - ઘ. ॥ ૨૦ દંશિતા: - ઘ. । ૨૧...મત્યર્થં - ખ. ॥ ૨૨ પ્રમથાઃ - ક., પ્રમથો - ખ , પ્રમથ - ઘ , પ્રથમં - (?) ॥ ૨૩ આમિષાર્થ - ક. ખ. । ૨૪ વાસિતાર્થં - ક. ખ. ॥ ૨૫ દેવતારિણામ્ - ક. ખ, દેવતાદ્વિષામ (?) । ૨૬ ઇવાર્ણવે (?) ।
૭૪૭ }
ગણેશ્વરાધિપો નન્દી મહાકાયશ્ચ૨૭ વીર્યવાન્ ।
ઘણ્ટાકર્ણઃ શંકુકર્ણઃ કુણ્ડોદરમહોદરૌ ।૧૫॥
નન્દિષેણઃ સોમનન્દી કરિકશ્ચ ગણેશ્વરઃ ।
વિઘ્નો વિનાયકશ્ચૈવ સ ચ સર્વવિનાયકઃ૨૮ । ।

પિઙ્ગલો લોહિતશ્ચૈવ મયૂરઃ કુક્કુટોપિ ચ

પઞ્ચાક્ષો વીરભદ્રશ્ચ વિટ્પતિઃ પાવકાર્દનઃ

અદિત્યાપ્યાયનશ્ચૈવ સોમાપ્યાયન એવ ચ ।
સમુદ્રાપ્યાયશ્ચાન્યઃ પાવકાપ્યાયનસ્તથા

વરબર્હિધ્વજશ્ચૈવ વિશાખઃ શાખ એવ ચ ।
નૈગમેષશ્ચ બલવાન્ રુદ્રવીર્યપરાક્રમા:૩૦

બાહુલેયોદ્ભવા૩૧ યે ચ પ્રમથા ભીમરૂપિણઃ ।
તેભ્યયુર્દાનવાન્ યુદ્ધે વૃષભા વૃષભાનિવ

તેષાં તેષાંઞ્ચ સંગ્રામસ્તુમુલઃ સમપદ્યત ।
અજને૩૨ ગન્ધહસ્તીનાં (?) શરભૈરિવ દારુણઃ

મહાગજૈરિવ ગજાઃ પર્વતૈરિવ પર્વતાઃ ।
સાગરાઃ સાગરૈર્યદ્વત્ પાવકૈરિવ પાવકાઃ

તથા૩૩ સુરા જાતદર્પાઃ ક્રોધવૈશ્વાનરાવૃતાઃ ।
ધૃતાઃ પારિષદૈઃ૩૪ શૂરૈર્વિઘ્ના ધર્મપરૈરિવ

ટઙ્કૈર્વિદાર્યમાણાનિ ગિર્યગ્રાણિ સમન્તતઃ ।
ગૃધ્રચક્રાયમાણાનિ૩૫ પતન્ત્યુર્વ્યાં સહસ્રશઃ

ચક્રાણિ ચક્રૈ ચ્છિદ્યન્તે શૂલૈઃ શૂલા વિદારિતાઃ

ઇષુભિશ્ચેષવો વિદ્ધાઃ પતન્તિ ભુજગા ઇવ

વદનૈશ્ચન્દ્રપદ્માભૈઃ કરૈશ્ચ પરિઘોપમૈઃ ।
આઆસ્તૃતા મેદિની ભાતિ વ્યાઘચર્મામ્બરૈરિવ

-------------------------------------------------------
૨૭ મહાકાલશ્વ - ખ. ॥ ૨૮ દર્પ્પવિનાયક: - ક. ॥ ૨૯ હ્યપિ - ક. ૩૦ પરાક્રમ: - ક. । ૩૧ બાહુલોમોદ્ભવા - ક., બહુલાસોદરા - ઘ. ॥ ૩૨ અયને - ક., અજલે - ઘ. ॥ ૩૩ તેષાં - ખ. । ૩૪ વિવૃતાઃ પાર્ષદૈ - ઘ. ॥ ૩૫ ચક્રોપમાનાનિ - ઘ. ॥ ૩૬ વિરેજિતાઃ - ખ ।
૭૪૮
મેદો મજ્જાસ્થિપઙ્કાઙ્કં૩૭ કેશકશ્મલસંકુલમ્૩૮ ।
બભૂવાયોધનં ઘોરં શ્મશાનવનસન્નિભમ્

હયા ગજા રથાશ્ચાપિ દાનવાનાં ગણેશ્વરૈઃ ।
સંચૂર્ણિતાઃ પ્રદૃશ્યન્તે તત્ર તત્ર મહીતલે ।૨૮॥
પરીક્ષણીય૩૯સ્સમિતૌ ત્વમદ્ય સુરેતરાણાં સુરરાજશત્રો૪૦

નન્દિન્યથૈવં બ્રુવતીન્દ્રકલ્પે૪૧ શક્રેન્દુવાયુ૪૨ પ્રતિતુલ્યવીર્યઃ૪૩ । ।
બદ્ધ્વા ત્રિશાખાં ભૃકુટીં લલાટે સ નન્દિનં પ્રાહ તદા૪૪ કુજમ્ભઃ

વાનરાનન કિં વાગ્ભિર્માં ભીષયિતુમિચ્છસિ ।
હિરણ્યકશિપોઃ પૌત્રો૪૫ નાહં પ્રાકૃતદાનવઃ

યમાત્સદણ્ડાદ્વરુણા ત્સપાશાદિન્દ્રાત્સવજ્રાત્સગદાદ્ધનેશાત્૪૬ ।
નાહં૪૭ રણસ્થો ભયમાહરામિ ભયન્ન દૈત્યેષુ પલાયિતં વા

અદ્યેહ તે૪૮ પિઙ્ગલલોલનેત્રં મુખં ત્વપાત્રં૪૯ વિકૃતા૫૦ મનોજ્ઞમ્ ।
મદ્બાણલૂનં પતતામવન્યાં તાલાદ્યથા તાલફલં સુપક્વમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા શરજાલવૃષ્ટયા નન્દીશ્વરં દાનવરાજમેઘઃ૫૧ ।
સિંહો યથાતીવ વિમુચ્ય નાદં પ્રાચ્છાદયન્૫૨ મેઘ ઇવાચલેન્દ્રમ્ ।૩૪॥
તરું યથા પક્વફલં શકુન્તા વલ્મીકમુચ્ચં ભુજગા ઇવોગ્રાઃ ।
તથા શરા દાનવરાજમુક્તા નન્દીશ્વરં દીપ્તમુખા૫૩ વિશન્તિ

વજ્રેણ વજ્રી સ તુ તા૫૪ઞ્છરૌઘાન્ શૈલઃ પયોધાનિવ૫૫ સન્નિવાર્ય ।
કુજમ્ભમુદ્દિશ્ય મુમોચ વજ્રં નનાદ ચોચ્ચેર્નભસીવ મેઘઃ

તદ્વિસ્ફુલિઙ્ગોદ્ગતઘોરરૂપં સમાહતારાવવિમુક્તરાવમ્ ।
વજ્રં પ્રધાવત્યસુરં નિહન્તું ગિરેઇં યથા દેવતરાજવજ્રમ્ ।૩૭॥
તદ્વત્સદન્તૈઃ સુવિપાટવસ્તૈઃ૫૬ સમીપગૈર્દિગ્ધવિકર્ણ્ણિભિશ્ચ૫૭ ।
જઘાન વજ્રં શતધા૫૮ કુજમ્ભઃ સંવર્ત્તકાગ્નિં સમયેવ૫૯ મેઘઃ

------------------------------------------------------
૩૭ મેદોમાંસાસ્રગાપૂર્ણં - ઘ. ॥ ૩૮ શાદ્વલસંકુલમ - ઘ. ॥ ૩૯ નિરીક્ષણીય - ક. ॥ ૪૦ તિષ્ઠ ત્વરેણાસુરરાજશત્રો - ઘ ॥ ૪૧ ... કલ્પઃ - ક. ॥ ૪૨ શક્રેન્દ્રવાયુ - ક. ॥ ૪૩ વેગાન્ - ખ., પુત્ર - ઘ. । ૪૪ તથા - ક ॥ ૪૫ પુત્રો - ક. ખ । ૪૬ ધનેશત્: - ક ॥ ૪૭ ... ન્નાહં - ક. ! ૪૮ અદ્યાહ (વે) - ખ । ૪૯ નવાત્રા - ઘ. ! ૫૦ વિકૃતં - ઘ ॥ ૫૧ ... રાજમેઘં - ક. । ૫૨ પ્રચ્છાદયન્ - ક. ખ. । ૫૩ દીપમુખં - ખ. ॥ ૫૪ વજ્રીશહતા - ઘ. ॥ ૫૫ પયોદાનિવ - ખ. ॥ ૫૬ સવિપાટવસ્તૈ: - ખ । ૫૭ .. દેઇર્ગ(વીર્ઘ?)... - ક. ॥ ૫૮ સ તદા - ઘ ॥ ૫૯ સ યથૈવ - ઘ. ।
૭૪૯
તદ્વાણવેગપ્રહતાતિવેગં શૈલાદિનિર્મુક્તમમોઘવેગમ્ ।
વજ્રં કુજમ્ભાભિહતં નિવૃત્તં દત્તં૬૦ યથોન્માદવિકારદત્તમ્ ।૩૯॥
વિષ્ટમ્ભિતં વજ્રવરં નિશામ્ય નિશામ્ય નાદશ્ચ કુજમ્ભમુક્તમ્ ।
સસાર નન્દી કુપિતો રિપું તં રાહુર્યથા વે ખતલે તમોન્ઘ્રમ્ ।8.138.૪૦॥
બલાત્સ સંગૃહ્ય રથં કરેણ ઈષાવરાગ્રે૬૧ પ્રમથેશપાલઃ ।
આક્ષિપ્ય ચિક્ષેપ સસૂતવાહં ક્ષિપ્ત્વા ચ ભૂયસ્સ રરાસ ઘોરમ્ ।૪૧॥
સંભ્રાન્તવક્ર: સવિસન્ધિતાશ્વ:૬૨ પ્રભ્રષ્ટસૂતાસિશિરોગ્રનેમિઃ૬૩ ॥
કુજમ્ભવાહઃ ખતલાત્ પપાત ગિરિર્યથા વજ્રનિકૃત્તપક્ષઃ ।૪૨॥
તસ્માદ્રથાન્નન્દિગજપ્રનુન્ના૬૪દપેત્ય૬૫ પ્રહ્રાદિરદીનસત્વઃ ।
શક્તિં સમાદાય૬૬ ન દીનસત્વસ્તસ્થૌ સવિદ્યુત્સરવો યથાબ્દઃ ।૪૩॥
તાં સર્પજિહ્વામિવ લેલિહાનો મૃત્યું ક્ષુધાર્તામિવ ભોક્તુકામામ્ ।
શિખાં મહાગ્નેરિવ દીપ્યમાનાં સ નન્દિને સં૬૭ પ્રમુમોચ જમ્ભઃ૬૮

સા શક્તિરિન્દ્રારિભુજપ્રમુક્તા ઉગ્રાતિદીપ્તાઙ્ગિરસીવ કૃત્યા ।
અભ્યાહતા નન્દિમુખાનલેન દગ્ધા પતઙ્ગીવ યથાનલેન ।૪૫॥
શક્તિં સ દગ્ધ્વા વદનાનલેન કપીન્દ્રવક્ત્રસ્તપનપ્રભાવઃ ।
વજ્રેણ તં સત્વરમાજઘાન વજ્રેણ મેરું ભગવાનિવેન્દ્રઃ ।૪૬॥
સ વજ્રઘાતાદવચૂર્ણિતસ્થિઃ સંશીર્ણદન્તેક્ષણભગ્નજાનુઃ ।
કુબ્જઃ કુજમ્ભો નિપપાત ભૂમૌ શક્રેણ વજ્રાભિહતો યથાદ્રિઃ ।૪૭॥
તસ્મિન્ હતે દેવગણા વિનેદુઃ સેદુઃ૬૯ સુરાણામરયશ્ચ દૈન્યાત્૭૦
ભૂતાધિપં ભૂતપતિશ્ચ દેવં૭૧ પ્રપૂજયામાસ શાશાઙ્કચિહ્નમ્૭૨ ।૪૮ ॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધ જમ્મવધે અષ્ટત્રિશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
-------------------------------------------------
૬૦ દાનં - ક. ॥ ૬ ૧ ઈશા - ક. ખ. ॥ ૬૨ પ્રવિસન્ધિતાશ્વઃ (? ) ॥ ૬૩ પ્રન (ણ) ષ્ટસૂતાંસિ - ખ. । ૬૪ પ્રતુન્ના - ખ ॥ ૬૫ ... દુત્પત્ય (?) - ખ. ॥ ૬૬ હ્ય (? ) - ખ. ॥ ૬૭ તાં - ઘ. । ૬૮ શક્તિ - ઘ. । ૬૯ સુખાત્ - ઘ. ॥ ૭૦ દૈત્યાઃ - ક. ॥ ૭૧ દેવા: (વઃ) - ખ. ॥ ૭૨ ચિહ્ન (? )
૭૫૦
સનત્કુમાર ઉવાચ
કુજમ્ભં નિહતં દૃષ્ટ્વા નન્દિના દેવનન્દિના૧ ।
નિનાદં૨ ચક્રિરે૩ દેવાશ્ચારણાશ્ચ મહોરગાઃ

તેન દેવનિનાદેન કુજમ્ભનિધનેન ચ ।
જમ્ભો દાનવશાર્દૂલઃ ક્રોધમાહારયન્મહત્

તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય ગાત્રેભ્યો નિષ્પેતુઃ પાવકાર્ચિષઃ ।
મેરોર્વજ્રાહતસ્યેવ વિસ્ફુલિઙ્ગાઃ સમન્તતઃ

સોલ્કામ્બુદનિભાભાસો જમ્ભ:૪ ક્રોધસમાવૃતઃ૫ ।
દ્રુદ્રાવ નન્દિનં હન્તું કુઞ્જરં સિંહરાડિવ

સોર્ધભારસહસ્રસ્ય કૃતં સૈક્યાયસં૬ મહત્ ।
ઉદ્વહન્ પરિઘં ઘોરં દૈત્યો દુદ્રાવ નન્દિનમ્

તિષ્ઠેદાનીં દુરાચાર મયા દૃષ્ટઃ ક્વ યાસ્યસિ ।
એષ ત્વં વજ્રસંકાશઃ પરિઘશ્ચૂર્ણયિષ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વા ઘોરયા વાચા જંભો નન્દિનમગ્રતઃ ।
પરિઘં તસ્ય ચિક્ષેપ દણ્ડં યમ ઇવાપરઃ ।૭॥
સ તસ્ય કરનિર્મુક્તો૭ નિર્મુક્તોરગસન્નિભઃ ।
પરિઘો નન્દિનં યાતિ હન્તું કાલાનલોપમઃ

તં વાસુકિભુજઙ્ગાભં બ્રહ્મદણ્ડનિભં મહત્ ।
વજ્રેણાભ્યહ્નન્નન્દી દેવરાજો યથા બલમ્૯

વજ્રપ્રહારં તૃણવદ્વિચિન્ત્ય પરિઘઃ સ તુ ।
શક્રાગ્નિરિવ૧૦ દુર્દૃશ્ય: પ્રધાવન્નન્દિનં૧૧ પ્રતિ

કૃતો નિનાદઃ સુમહાન્ પ્રમથેશ્ચ સહસ્રશઃ ।
શ્રુત્વા નિનાદં દેવાનાં પરિઘં વીક્ષ્ય ચાગતમ્

શંકુકર્ણોભિદુદ્રાવ૧૨ પરિઘં પ્રતિ વેગિતઃ ।
સ તં કર્કોટકપ્રખ્યં દુર્નિવાર્યં મહાસ્ત્રવત્ ।૧૨॥
-----------------------------------------------------------------
૧ દેવવન્દિના ।૨ અકુર્વન - ખ. ॥ ૩ નિનદં - ખ., અકરોદ - ક. ।
૪ ભંજ: - ક, ૫ ક્રોધાગ્નિનાવૃતઃ - ખ. ઘ. ॥ ૬ શૈક્યાયસ - ક. ॥ ૭ નિયુક્તો - ક. ॥ ૮ કાલાનલોપમં - ક. ૯ યથાચલ - ક. । ૧૦ વજ્રાગ્નિરિવ - ઘ. ॥ ૧૧ પ્રધાવન્ નન્દિનં - ક. ખ. ॥ ૧૨ ...ભિજગ્રાહ્ - ઘ, ।
( ૭૫૧ )
શંકુકર્ણેન પરિઘં ગૃહ્ણીતં વીક્ષ્ય તદ્બલાત્

વિનેદુર્મુદિતા દેવાઃ૧૩ શંકુકર્ણશ્ચ તુષ્ટુવુઃ ।
શંકુકર્ણોપિ પરિઘં ગૃહીત્વા બલવાન્ પુનઃ

રરાસ જમ્ભમુદ્દિશ્ય સસાર ચ રણપ્રિયઃ૧૪ ॥
તતો દાનવશાર્દૂલ: સસાર રણલાલસઃ

તતો ગણેશ્વરબલે દાનવાનાં બલે તથા૧૫ ॥
જજ્ઞે વાદિત્રનિનદઃ સિંહ્નાદવિમિશ્રિતઃ

અથ ગગનતલે બભૂવ શબ્દઃ ક્ષુભિતસમુદ્રપયોદનાદકલ્પઃ૧૬ ।
દનુતનયગણાધિપેશયુદ્ધં તદુપનિશામ્ય દિવૌકસાં તદાનીમ્ ।૧૭॥ પ્રમથગણવરાસ્સનાગરુદ્રા૧૭ હ્યસુરવરાશ્ચ સહાન્ધકા રણસ્થાઃ । વ્યુપરતકલહા૧૮સ્તદાવતસ્થુર્ગણપતિદાનવયુદ્ધમીક્ષમાણાઃ । (૧૮॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધ ઊનચત્વારિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
શંકુકર્ણ તુ ધાવન્તં જમ્ભં પ્રતિ મહાબલઃ૧ ।
વૃત્રોભ્યધાવત્તં હન્તું પંચાનન ઇવ૨ દ્વિપમ્

ઉત્સૃજ્ય શંકુકર્ણોપિ જમ્ભં ગણપપુંગવઃ ।
વૃત્રમેવાભિદુદ્રાવ વિઘાતો વૈ દમં૩ યથા

પરિઘેણાહનચ્ચૈનં શંકુકર્ણો ગણેશ્વરઃ।
મહાગિરિં યથા શક્રો વજ્રેણ શતપર્વણા

વૃત્રોપિ ચાથ દૈત્યેન્દ્રઃ પરિઘેણાયસેન૪ વૈ ।
બ્રભ્રામ તાડિતોત્યર્થઁ વાયુનુન્ન ઇવ દ્રુમઃ

----------------------------------------------
૧૩ દુરિતાન્દેવા: - ક. ॥ ૧૪ રણે પ્રિય: - ક.. રણપ્રિયઃ - ખ. ॥ ૧૫ તદા -- ખ. ॥ ૧૬ પયોદસમુદ્રનાદકલ્પ: - ક.ખ. ઘ. ॥ ૧૭ ...શ્ચ નfગરુદ્રા - ક. ખ. ॥ ૧૮ વ્યપગતકલહા - ક. ॥ ૧૯ ૧૮૮ - ખ. પુ. ॥
૧ મહાબલ - ખ. ।
૨ નરસિંહો યથા - ક. ખ. ॥ ૩ દ્રુમં - ક. ॥ ૪... નાયસેન - ક.ખ. ।
(૭૫૨ )
સ તેન સુપ્રહારેણ રુધિરસ્રાવચિત્રિતઃ ।
સ્વર્ણધાતુરસોદ્ગારી નીલાચલ ઇવાબભૌ

વૃત્રે ઘૂર્ણતિ દૈત્યેન્દ્ર પરિઘાભિહતે ભૃશમ્ ।
વિનેદુ૫ર્દેવગન્ધર્વાઃ પૂજયન્તો ગણેશ્વરમ્

તતશ્ચિરાત્ સમાશ્વસ્ય વૃત્રો દાનવપુઙ્ગવઃ ।
ગિરે: શ્રૃઙ્ગં સમુત્પાટય શઙકુકર્ણમધાવત ।
સ તસ્ય તત્સવૃક્ષર્ક્ષં સધાતૂપલપન્નગમ્ ।
ગણેશ્વરાયાચલાગ્રં ચિક્ષેપ ચ રરાસ ચ

તદ્વૃત્રભુજનિર્મુક્તં ગિર્યગ્રશિખરં મહત્ ।
બિભેદ નન્દી વજ્રેણ કેશરીવ મતઙ્ગજમ્

અથ તૌ ગણદૈત્યેન્દ્રૌ ભુજૈર્ભુજગકોપનૌ ।
સમેતૌ ઘોરસંહ્રાદૌ નિયુદ્ધકુશલાવુભૌ

નિષ્ટનન્તાવિવાદિત્યૌ દીપ્યમાનાવિવાનલૌ૯ ॥
ગર્જમાનાવિવ ઘનૌ બૃહન્તાવિવ કુઞ્જરૌ

મત્તાવિવ ચ શાર્દૂલૌ નિઃશ્વસન્તાવિવોરગૌ ।
નર્દમાનૌ યથા સિંહૌ વલ્ગમાનૌ વૃષાવિવ૧૦

ચલન્તાવિવ શૈલેન્દ્રૌ ઘૂર્ણમાનાવિવાર્ણવૌ૧૧ ।
પૂરયન્તૌ યથા મેઘૌ સ્પર્ધન્તૌ મકરાવિવ

ઇત્યેવં શંકુકર્ણશ્ચ વૃત્રશ્ચાસુરપુંગવઃ ।
પ્રયુદ્ધૌ યુદ્ધકુશલૌ પરસ્પરજિઘાંસયા ।૧૪॥
મુષ્ટિભિર્વજ્રકલ્પૈશ્વ તલૈશ્ચાશનિસન્નિભૈઃ ।
પાદપ્રહારૈર્ઘોરૈશ્ચ૧૨ ઊર્ધ્વમુત્ક્ષેપણૈસ્તથા

આક્ષેપૈરથ વિક્ષેપૈઃ કર્ષણૈરપકર્ષણૈઃ ।
પૌરુષાખ્યાપનૈ૧૩રુગ્રૈ૧૪ર્નામસંશ્રાવણૈરપિ

-----------------------------------------------------
૫ યુયુધુ - ઘ. ॥ ૬ ગિરેરગ્રં - ખ. ॥ ૭ ભુજવિનિર્મુક્ત - ક., હસ્ત... - ક. ટિ. ॥ ૮ ભુજૌ ભુજગકોપનૌ - ક., ભુજગોપમૌ - ઘ. ॥ ૯ .. ચલૌ - ક. ખ. ॥ ૧૦ વેપમાનાવિવ ધ્વજૌ - ઘ. ॥ ૧૧ નર્દન્તાવિવગોવૃષૌ - ઘ. ॥ ૧૨ બાહુપ્રહારૈર્ઘોરૈશ્ચ - ઘ. ॥ ૧૩ પૌરૂષખ્યાપનૈ - ખ., ખ્યાપનૈ - ક. ॥ ૧૪ ... રુગ્રૈ - ખ. ।
૭૫૩
કરજાગ્રપ્રતુદનૈ૧૫ર્ગલગ્રહણનિગ્રહૈઃ ।
સિંહનાદૈઃ સવાદિત્રૈર્વૃક્ષશૈલશિલોપલૈઃ । । ૧૭। ।
શંકુકર્ણો ગણાધ્યક્ષઃ સ ચ વૃત્રો૧૬ દનોસ્સુતઃ ।
જઘ્નતુસ્તાવથાન્યોન્યમન્યોન્યસ્યાન્તરૈષિણૌ૧૭ । । ૧ ૮॥
શંકુકર્ણેન વૃત્રસ્તુ૧૮ દૃઢમૂલ ઇવ દ્રુમઃ ।
હસ્તાવબન્ધનોત્ક્ષિપ્તઃ૧૯ સહસા પાતિતઃ ક્ષિતૌ । । ૧ ૯। ।
તતો૨૦ગણેશ્વરબલે દાનવાનાં તથા બલે૨૧ ।
સાધુશબ્દો બભૂવોચ્ચૈર્વૃત્રે૨૨ તુ વિનિપાતિતે । । 8.140.૨૦ । ।
મુષ્ટિના તમથાહત્ય વૃત્રં ભુવિ નિપાત્ય૨૩ ચ ।
શંકુકર્ણો હ્યપક્રાન્તો દેહાજ્જીવ ઇવાશુગઃ । । ૨૧ । ।
વૃત્રસ્તુ૨૪ સુમહાવીર્યો મુષ્ટિતાડનવિહ્વલઃ૨૫ ।
ઇન્દ્રકેતુરિવોત્તસ્થૌ દુદ્રાવ ચ ગણેશ્વરમ્ ॥ ૨૨ ।
તમાપતન્તં વૃક્ષેણ શંકુકર્ણો ગણેશ્વરઃ ।
શાલેન૨૬ તાડયામાસ ઇત એહીતિ ચાબ્રવીત્ ॥૨ ૩ ॥
ક્રુદ્ધેન શંકુકર્ણેન વૃત્રો વૈ શાલતાડિતઃ ।
ઉપેત્ય પાદે જગ્રાહ શંકુકુર્ણં બલી બલાત્ । । ૨૪। ।
શંકુકર્ણં ગૃહીત્વા તુ વૃત્રો નાગ ઇવાણ્ડજમ્૨૭ ।
ભ્રામયામાસ વિવશં લોકં મોહ ઇવોદ્યતઃ ॥ ૨૫। ।
શંકુકર્ણસ્ય વૃત્રેણ ભ્રામ્યમાણસ્ય સર્વશઃ ।
શરીરાત્સમદીર્યન્ત ભૂષણાનિ સહસ્રશઃ । । ૨૬ । ।
તં ભ્રામ્યમાણં પ્રસમીક્ષ્ય દેવા વૃત્રેણ સર્વે ચ તદા ગણેશાઃ ।
હાહેતિ કૃત્વા ધૃતશસ્ત્રબાણાઃ પ્રદુદ્રુવુસ્તસ્ય વિમોક્ષણાર્થમ્

આગચ્છાતસ્તાન્ પ્રસમીક્ષ્ય વૃત્રઃ સર્વાન્ ગણેશાન્ શિતશસ્ત્રહસ્તાન્૨૮ ।
મુમોચ તં સંસદિ૨૯શંકુકર્ણં નાગં ગરુત્માનિવ પક્ષિરાજઃ

--------------------------------------------------
૧૫ કરઞ્જનાગ્રનુદનૈઃ - ક । ૧૬ વૃત્તો - ખ । ૧૭... મન્યોન્યસ્ય વધૈષિણૌ - ઘ. । ૧૮ વૃત્તસ્તુ - ખ. । ૧૯ બન્ધેનોત્ક્ષિપ્ત (?) । ૨૦ ગતે - ક. । ૨૧ બલે તથા - ક. । ૨૨ વૃત્તે - ખ. । ૨૩ તુ વિનિપાત્ય - ક. । ૨૪ વૃત્તસ્તુ - ખ. । ૨૫ મુષ્ટિઘાતેન વિહ્વલઃ - ઘ. । ૨૬ સાલેન - ખ. । ૨૭ ઇવાણ્ડકાન્ - ક., શુભં - ઘ ઇવાંશુકમ્ (?) । ૨૮ સિતશસ્ત્રહસ્તાન્ - ક. । ૨૯ સયતિ (?) ।
૭૫૪
વૃત્રમુક્તસ્તુ૩૦ ગણપઃ શંકુકર્ણો મહાબલઃ ।
યોદ્ધુકામઃ પુનર્વૃત્રં નિવૃત્તો૩૧ હસ્તિરાડિવ । ।૨ ૯। ।
તતઃ પુનઃ સિંહરવાઃ સમન્તાત્૩૨ તસ્મિન્બલે દુન્દુભિનિસ્વનાશ્ચ ।
હે શંકુકર્ણેતિ ચ સાધુવાદો મનોહરસ્તસ્ય રણે બભૂવ । । 8.140.૩૦ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ગણયુદ્ધે ચત્વારિંશોત્તરશતતમોધ્યાયઃ
------------------------------------------------------------------------------------
૩૦ વૃત્તમુક્તસ્તુ - ( ?) । ૩૧ નિર્વૃત્તો - ક. 7 પ્રવૃત્તો - ઘ. । ૩૨ સશંખાઃ - ક ખ., ૧૮૯ ઃ ખ
૧ મહાગજ - ખ. । ૨ આહત - ક., આહત્ય - ખ । ૩ શુભમ્ - ખ. । ૪ ઉચ્છૃત્ય ક। ૫ દુદ્રાવ વિટ્પતિં (?) । ૬ મહાકાલો (?) । ૭ પશ્યમાનો - ક. ।