સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.11

[હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અદ્w પૂર્વ પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૯૧ - ૧૦૦)] । [હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।ઐચ્ આગામી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૧૧૧ - ૧૨૦)]
સનત્કુમાર ઉવાચ
તેભિનિર્ગત્ય વેગેન દંશિતા દૈત્યદાનવાઃ ।
વરાહં પ્રતિ સંજગ્મુર્મૃગાઃ સિંહમિવાતુરાઃ૧

તે વરાહદૃશા તેન નીયમાનાસુરેશ્વરાઃ ।
આભાન્તિ વ્યાસ સન્નદ્ધાઃ પ્રોક્ષિતાઃ પશવો યથા

તાન્નિહત્ય કૃતાન્તેન મૃત્યુના ચાવપાશિતાન્ ।
નિનાય સ તદા દૈત્યાન્ પશૂનિવ યથા નરઃ

ગત્વા તે યોજનાન્યષ્ટૌ ઉત્તીર્ણં સાગરામ્ભસઃ ।
વરાહં દદૃશુઃ સર્વે સિંહં ક્ષુદ્રમૃગા ઇવ

તે મુહૂર્તં નિરીક્ષ્યૈવ પરિબભ્રુસ્સમન્તતઃ ।
વિસ્ફારયન્તશ્ચાપાનિ સંક્રુદ્ધા દૈત્યદાનવાઃ

તાનાપતત૪ એવાથ નિરીક્ષ્ય સ સમન્તતઃ ।
વરાહેન્દ્રસ્તદા દૈત્યાન્ પ્રાહેદં સુમહાબલઃ

૫૩... ભિનિર્ગતાઃ - ખ. । ૫૪ હેમચિત્રા - ખ. । ૫૫ અસુરાગમો - ઘ. ।
૧ સિંહાનિવાતુરાઃ - ખ. । ૨... ભ્યાસસંબદ્ધાઃ - ખ. । ૩ બભ્રમુશ્ચ સમન્તતઃ (?) । ૪ તાનાપતન્ત - ખ. ।
545
વરાહ ઉવાચ
કિં મા યૂયં દિતેઃ પુત્રા અભિદ્રવથ૫ સર્વશઃ ।
દૂષયામિ ન વઃ કિઞ્ચિદસુહૃન્ન ચ વો હ્યહમ્

અથૈવંવાદિનં દૈત્યા વરાહં તં સુવિસ્મિતાઃ ।
પપ્રચ્છુઃ પરિવાર્યૈવ સર્વે દિતિસુતાસ્તદા ॥૮ ।
કસ્ત્વં વરાહરૂપીહ તીર્ત્વા સાગરમૂર્જિમ્ ।
ઇહાગતઃ કિમર્થં વા ક્વ વા ગન્તવ્યમિત્યુત

તેષાન્તદ્વચનં શ્રુત્વા વરાહોસૌ મહામનાઃ ।
ઉવાચ દાનવાન્સર્વાન્ તદા જલદનિસ્વનઃ ॥8.101.૧ ૦ ॥
વરાહોહં યથા દૈત્યાસ્તાદૃગ્રૂપં ચ પશ્યત૮ ।
પ્રચારાર્થમિમં૯ દેશમાગતોસ્મિ૧૦ ન સંશયઃ ॥૧ ૧॥
હૃતભાર્યોહમન્યેન વિમના દૈત્યપુઙ્ગવાઃ ।
પર્યટઁસ્તસ્ય દુષ્ટસ્ય ચિન્તયામિ પરિગ્રહમ્ ॥૧ ૨॥
દાનવા ઊચુઃ
નાયં પ્રચારો યુષ્માકં દૈત્યાનામયમાલયઃ ।
અનાદૃત્ય કથં દૈત્યાનિમં દેશમુપાગતઃ

વયં ત્વાદ્ય વધિષ્યામઃ સર્વે મૃગકુલાધમ ।
હત્વા ચ ત્વાં હિ નેષ્યામઃ૧૧ સર્વે દૈત્યેશ્વરં પ્રતિ

તતસ્તે દાનવાસ્સર્વે તમાયુધવરૈર્ભૃશમ્ ।
નિજઘ્નુઃ પર્વતં યદ્વત્ મેઘા વૃષ્ટ્યા સમુદ્ધતાઃ૧૨

બલવાન્સોપિ દેવાત્મા૧૩ વરાહઃ સુમહાબલઃ ।
વધ્યમાનોપિ તાન્દૈત્યાનિદં વચનમબ્રવીત્

નહ્યત્ર ભવતાં કિઞ્ચિદલ્પમપ્યસુરોત્તમાઃ ।
અપરાધં ચકારાહં ન કરિષ્યે કરોમિ વા

૫ અભિદ્રવત - ખ. । ૬ વારાહ - ખ । ૭ તસ્ય તદ્વચનં - ઘ । ૮ પશ્યથ (?) । ૯ મિદં - ખ. । ૧૦ ... મ ( આ ) યાતોસ્મિ - ઘ । ૧૧ તે નયિષ્યામ. - ખ. । ૧૨ સમુન્નતાઃ - ખ. । ૧૩ અનાહ (દૃ?) ત્વ બલં સોપિ - ઘ ।
546
કિમર્થં મા શિતૈઃ શસ્ત્રૈર્ઘ્નત (?) સર્વે યથા પરમ્ ।
ન હિ વો૧૪ વૈરમસ્તીહ ન ચ કાર્યં મયા હિ વઃ

અથ માંસેન કૃત્યં વસ્તતો માં૧૫ ઘ્નત દાનવાઃ ।
યથા પ્રાણં શિતૈઃ શસ્ત્રૈર્યુષ્મત્તો ન ચ મે ભયમ્

એતૌ કરૌ પ્રસાર્યાહં સંસ્થિતો દિતિનન્દનાઃ ।
યદા ભવન્તઃ સ્થાસ્યન્તિ તદા હન્તાસ્મિ વસ્સકૃત્

અદ્ય વેત્સ્યથ૧૬ દૈતેયા મૃગાણામિહ૧૭ યદ્બલમ્ ।
મત્તા યૂયં સુરાન્ જિત્વા તં મદં નાશયામિ વઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ ભગવાન્ વ્યાસ શક્રધ્વજનિભૌ કરૌ૧૮ ।
પ્રસાર્ય તસ્થાવુદ્યંચૌ૧૯ ભગવાનિવ શંકરઃ૨૦

તેપિ તદ્વચનં શ્રુત્વા દાનવાઃ ક્રોધમૂર્છિતાઃ ।
નિજઘ્નુર્ભૃશમાયસ્તા નાનાશસ્ત્રાસ્ત્રપાણયઃ

મેઘૈરિવ મહાવાયુર્ગરુત્માન્ ભુજગૈરિવ ।
મૃગૈરિવ યથા વ્યાઘ્રઃ શશૈરિવ યથા હરિઃ

હવિષેવાનલો દીપ્તો ગજો ગોમાયુભિર્યથા ।
તથા સ ભગવાન્ વ્યાસ વરાહો નન્દિવર્દ્ધનઃ । ।૨૫॥
તૈરર્દ્યમાનોગણયન્૨૧ તસ્થાવચલસન્નિભઃ ।
સ યદા તૈઃ શરૈશ્ચૈવ ગદામુશલપટ્ટિશૈઃ૨૨

ભિન્દિપાલૈર્ભુશુણ્ડીભિઃ કરવાલૈરયોમુખૈઃ ।
એતૈશ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિર્વધ્યમાનો મૃગેશ્વરઃ ।
અદૃશ્યો વિબભૌ સર્વે તદા તે હર્ષિતા ભૃશમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ
તેષાં નિનદતાં વ્યાસ વરાહો નન્દિવર્ધનઃ ।
શસ્ત્રકૂટાદ વિનિષ્ક્રમ્ય શિરાંસિ સમપોથયત્ । । ૨૮ । ।
---
૧૪ હિતો - ખ. । ૧૫ મા - ખ. । ૧૬ વેત્સ્યત - ખ. । ૧૭ મૃગાણામિવ - ખ. । ૧૮ શુભૌ - ખ, ચ તૌ - ઘ. । ૧૯... વુદ્યન્વૈ - ઘ, વૂર્ધ્વં વૈ (?) । ૨૦... ભાસ્કરઃ - ઘ. । ૨૧ અર્દ્યમાનો ન ગણયન્ - ઘ. । ૨૨ પટ્ટશૈઃ - ખ ।
547
કરાભ્યાં ચરણાભ્યાઞ્ચ દંષ્ટ્રાભિશ્ચ વ્યદારયત્૨૩ ।
તન્મુક્તૈરાયુધૈશ્ચૈવ ચિચ્છેદાન્યાન્ રરાસ ચ૨૪ ॥૨૪ ।
તે સર્વે કરચરણૈર્વિમુક્તશસ્ત્રૈર્દંષ્ટ્રાભિર્મખમુખદારિતાસ્તથૈવ૨૫ ।
સંક્ષીણા બહુભિરિવોપભુજ્યમાના દ્રવ્યાણામિવ૨૬ નિચયાઃ સદા મહાન્તઃ
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે કિઙ્કરયુદ્ધે એકોત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ તાન્નિહતાન્ સર્વાન્ વરાહેણાભિવીક્ષ્ય તુ ।
એકઃ કૃચ્છ્રાદ્વિનિર્મુક્તો હ્યશ્મકં૧ પુરમાવિશત્

સ ગત્વા તત્સભાદ્વારમિદં૨ વચનમબ્રવીત્ ।
મુક્તકેશો રજોધ્વસ્તો રુધિરેણાભિ૩સંપ્લુતઃ । ।૨॥
નિવેદયત ભો દૈત્યા૪ દાનવેન્દ્રાય ધીમતે ।
દ્વાઃસ્થો ન્યવેદયદ્રાજ્ઞે પ્રેરિતઃ સોદ્યતાયુધઃ૫

યે તે ગતા મૃગેન્દ્રં તં દ્રષ્ટું હ્યસુરસત્તમાઃ ।
તે હતાસ્તેન વિક્રમ્ય સર્વ એવ દિતેઃ સુતાઃ

મા ગાઃ પ્રમાદં દૈત્યેન્દ્ર માવમઁસ્થા મૃગેશ્વરમ્ ।
મા ચ કાલં પ્રતીક્ષધ્વં૭ મૃગં તં મા વિજાનત૮ ।
મહાનસૌ ન સન્દેહો જેતું શક્યો ન દાનવૈઃ ॥૫। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા હિરણ્યાક્ષો મહાસુરઃ ।
સ્વયમેવાભિસંક્રુદ્ધ ઉત્પપાત તદાસનાત્૯

સેન્દ્રકેતુરિવોત્તસ્થૌ પયોદ ઇવ ચોન્નદન્ ।
ભૃકુટીદૂષિતમુખઃ સધૂમોગ્નિરિવ જ્વલન્૧૦

...
૨૩ વિદારયત્ - ખ., વિદારયન્ (?) । ૨૪ મહાસુરાન્ - ઘ. । ૨૫. .. મુખરાદિભિસ્તથૈવ ખ ૨૬... મતિ - ખ. ।
૧ વિનિર્મુક્તઃ કથંચિત્ - ઘ. । ૨ તત્સભાદ્વારિ ઇદં - ખ. । ૩ રુધિરેણાપિ - ખ. । ૪ નિવેદયતિ તાન્દૈત્યો - ખ. ૫ પદ્યાર્ધમિદં પ્રક્ષિપ્તમિવ ઘ પુસ્તકે પઠિતમ્ । ૬ મા પ્રમાદમગા - ખ, । ૭ પ્રતીક્ષષ્વ (?) ૮ મા વિજાનીહિ તં મૃગં (?), મા વિજાનત.. - ખ. । ૯ સદાસનાત્ - ખ, । ૧૦. માગ્નિરિવોજ્વલન્ - ખ
548
અથોત્થિતં૧૧ તતો૧૨ દૈત્યા૧૩ વિપ્રચિત્તિશ્ચ દાનવઃ ।
પ્રણમ્યોચુસ્તદા દૈત્યમિદં૧૪ શ્લક્ષ્ણપદાક્ષરમ્ । ।૮॥
ત્વં રાજા સર્વદૈત્યાનાં ભૂતાનાં ચ જયાવહઃ ।
તિષ્ઠત્સ્વસ્માસુ નોદ્યન્તું૧૫ સ્વયમેવ ત્વમર્હસિ

વયં તં સહ દેવૈશ્ચ યે ચ તસ્યાભિરક્ષિણઃ ।
હત્વા માંસં મહારાજ છિત્ત્વા તસ્યાનયામહે । ।8.102.૧ ૦ ॥
આદિત્યાનાં સરુદ્રાણાં વસૂનામશ્વિનોરપિ૧૬ ।
ભૃગૂણાં પિતૃભિઃ સાર્ધં તથૈવાઙ્ગિરસામપિ

વિશ્વેદેવાશ્ચ યે કેચિત્સાધ્યા દેવાસ્તથૈવ ચ ।
યક્ષાણાં રાક્ષસાનાઞ્ચ પિશાચાનાં સહોરગૈઃ૧૭ । ।૧ ૨ ॥
ગન્ધર્વપક્ષિણાઞ્ચૈવ મનુષ્યાણાઞ્ચ દાનવ ।
ઉદ્યુક્તાનાં સમૃત્યૂનાં લોકપાલૈસ્સહૈવ ચ ॥ ૧૩ । ।
શક્તા નિવારણે દૈત્યા વધે ચૈવ દુરાત્મનામ્ ।
નિગ્રહે ચ યથાકાલં સ્વયં મા ત્વમિતો ગમઃ૧૮ ॥ ૧૪। ।
હતમસ્માભિરુદ્યુક્તૈઃ પશ્યાદ્ય દિતિનન્દન ।
આજ્ઞાપયતિ નો યત્ર રાજા સ્વામી પ્રજેશ્વરઃ ॥ ૧ ૫॥
તદ્વયં શિરસા સર્વે કરિષ્યામ ન સંશયઃ ।
યદશક્તા વયં કાર્યં સર્વેપ્યસુરપુંગવ ।
કર્તું તસ્ય ભવાન્ કર્તા મા નઃ પશ્ય પરાનિવ ॥ ૧ ૬॥
મૃગાર્થે દનુદૈત્યાનાં સ્વયં રાજા મહાબલઃ ।
નિર્ગતો નાસ્તિ દૈત્યાનાં વક્ષ્યન્તિ૧૯ બલમિત્યુત ॥ ૧૭। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ રાજા દૈત્યાનાં સર્વાનેવ સમાદિશત્ ।
કાલે જલધરાનિન્દ્રો યથા ભિન્નાઞ્જનત્વિષઃ । ।૧ ૮। ।
૧૧ તથોત્થિતં (?) । ૧૨ તદા - ખ । ૧૩ દૈત્યો - ખ. । ૧૪ દૈત્યા ઇદં - ખ. । ૧૫ નોદ્યોક્તું (?) । ૧૬.. .મશ્વિનાવપિ - ખ । ૧૭ પિશાચાઃ સમહોરગૈઃ - ખ, મહો... (?) । ૧૮ ગતઃ - ખ । ૧૯ વક્ષ્યન્તે - ખ. ।
549
આજ્ઞાં તસ્ય ગૃહીત્વૈવ તેપિ દૈત્યા મુદાન્વિતાઃ ।
સન્નહ્યન્ત મહાકાયા વાહનાનિ ચ ભેજિરે । । ૧૯॥
પ્રહ્લાદશ્ચાનુહ્લાદશ્ચ શિનિર્બાષ્કલ એવ ચ૨૦ ।
જમ્ભઃ કુજમ્ભો વાતાપી ઇલ્વલોથ વિરોચનઃ । ।8.102.૨ ૦ ॥
બલિર્બાણશ્ચ વાતશ્ચ શંભુઃ કશ્યપ એવ ચ ।
શમ્બરશ્ચ મહાકાયઃ કાલશમ્બર એવ ચ । ।૨૧ ॥
પ્રદીપ્તશ્ચાસિલોમા ચ શિલિતાશ્ચૈવ દાનવાઃ ।
શરભઃ શલભશ્ચૈવ ધુન્ધુર્મૂકશ્ચ દાનવઃ । ।૨૨। ।
શતોદરશ્ચ વિખ્યાતસ્તથૈવાન્યો હ્રદોદરઃ ।
તારશ્ચ તારકશ્ચૈવ મયો કાલશ્ચ વિશ્રુતઃ

અજકો નમુચિશ્ચૈવ વ્યંસઃ કાર્તસ્વનઃ શુભઃ૨૧ ।
ઇલ્વકો૨૨ વિલ્વકશ્ચૈવ૨૩ વિપાકઃ પાક એવ ચ

હસ્તી દુર્યોધનશ્ચૈવ વિપ્રચિત્તિશ્ચ દાનવઃ ।
હયગ્રીવો મુરશ્ચૈવ નરકઃ કુણ્ડ એવ ચ

શકુનિર્વૃષપર્વા ચ શતકેતુર્મહારવઃ ।
સરકશ્ચૈવ રાહુશ્ચ સ્વર્ભાનુઃ કાલ એવ ચ

વિરાધશ્ચ કબન્ધશ્ચ દુન્દુભિઃ શતદુન્દુભિઃ ।
શાલ્વો દ્રુમશ્ચ દ્વાવેતૌ મયૂરગ્રીવ એવ ચ

કાલનેમી મેઘનાદો મહાવીર્યસ્સ ચાન્ધકઃ૨૪ ।
મહિષાનન્દશમકાવાટિશ્ચ બક એવ ચ ॥૨૮। ।
તતો દાનવશાર્દૂલા મહામાયા મહાબલાઃ ।
સર્વે સર્વાસ્ત્રવિદુષો૨૫ લબ્ધલક્ષાશ્ચ સંયુગે ॥૨૯। ।
રથૈર્હયૈર્ગજૈશ્ચૈવ તથૈવાન્યે પદાતયઃ ।
જગ્મુર્વરાહં તં વ્યાસ હન્તું દેવા ઇવાસુરમ્

સ ચાપિ હિ મહાતેજા વરાહો નન્દિવર્ધનઃ ।
સ્તુયમાનસ્તથાત્મસ્થૈર્મુનિભિર્ભગવાન્ બલી । । ૩૧ । ।
૨૦ ...ર્બાષ્કલિરેવ ચ - ઘ. । ૨૧ સુભઃ (?) । ૨૨ ઇલ્વલો - ખ. । ૨૩ વિલ્વલશ્ચૈવ - ખ. । ૨૪ વાન્ધકઃ - ષ. । ૨૫ સમાસ્ત્રવિદુષો - ખ. ।
550
હત્વા તાન્ કિઙ્કરાન્સર્વાનશ્મકં૨૬ પુરમાગમત્ ।
ગર્જમાનો યથા મેઘો યુગાન્તે૨૭ વૃષ્ટિસર્જનઃ । ।૩ ૨ ॥
સ ગત્વા તત્તદા વ્યાસ પુરં લોકમયઃ પ્રભુઃ ।
અપસવ્યં પરાવૃત્ય દક્ષિણં દ્વારમાગમત્ । ।૩૩ । ।
દક્ષિણદ્વારિભિસ્તત્ર દાનવૈર્બહુભિર્ભૃશમ્૨૮ ।
કૃતો હલાહલાશબ્દો નગરં યેન કોપિતમ્ ॥૩૪। ।
યો હિ ભિત્વા શતઘ્નીશ્ચ કવાટં કૂટમુદ્ગરાન્ ।
કાલચક્રાણિ યન્ત્રાણિ સોવાચૂર્ણયદવ્યયઃ૨૯

અથાજગ્મુર્ભૃશાવિષ્ટાસ્તે દાનવમહારથાઃ ।
શસ્ત્રવર્ષેણ ચોગ્રેણ છાદયન્તો મૃગેશ્વરમ્ । ।૩ ૬। ।
અથ તૈસ્તોમરૈશ્ચક્રૈ૩૦ર્ભિન્દીપાલૈશ્ચ તાડિતઃ ।
દ્વારં ત્યક્ત્વા વિનિર્ગમ્ય૩૧ સમાં ભૂમિમુપાશ્રિતઃ૩૨ । ।૩૭। ।
તેપિ તં ભગ્નમિત્યેવ૩૩ વિજાનન્તોસુરાસ્તદા ।
પૃષ્ઠતોનુયયુર્વ્યાસ તક્ષયન્તો વરાયુધૈઃ । ।૩૮॥
સ તક્ષ્યમાણઃ શરવૃષ્ટિતોમરૈર્મહાગદાભિર્મુશલૈરયોમુખૈઃ ।
તદાભિનિઃસૃત્ય દિતેઃ સુતાનસાવયોધયદ્દેવગણૈરધિષ્ઠિતઃ ॥૩૯। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે અસુરસન્દેશનં નામ દ્વ્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ વ્યાસ સમાં ભૂમિં સંપ્રાપ્તાન્દાનવર્ષભાન્ ।
ઉવાચ સર્વાન્૧ ગમ્ભીરં૨ મૃગાન્સિંહ ઇવાજને૩ । । ૧ ॥
ભવન્તો દાનવાઃ સર્વે દૈત્યાશ્ચ સુમહાબલાઃ ।
મયા મૃગેણ સમરે યુધ્યતાં તુ પુનર્ભૃશમ્ । । ૨। ।
૨૬. નસ્માકં - ખ । ૨૭ યુગાન્ત - ખ । ૨૮ ર્વૃતમ - ખ. । ૨૯ સોવચૂર્ણયદવ્યથઃ - । ૩૦ અશાક્તિ (ક્તૈ )સ્તોમરશતૈ - ખ., સશક્તિતોમરૈશ્ચક્રે - ઘ । ૩૧. ભિનિર્ગમ્ય - ખ । ૩૨ સમાં ભૂમિં નિર્ગત્ય સમુપસ્થિતઃ - ઘ. । ૩૩ ભગ્ન ઇત્યેવ (?) ।
૧ સર્વાનુવાચ - ઘ. । ૨ ગમ્ભીરાં (ન્) - ખ । ૩ ઇવાજિરે - ઘ ।
551
ઽય
ન લજ્જા સમરેભ્યેત્ય૪ યુષ્માકં દાનવેશ્વરાઃ ।
અથવા ન બલં વોસ્તિ મિથ્યા દેવા હિ વો જિતાઃ૫

બહવો બલવન્તશ્ચ મૃગશ્ચાહં વનેચરઃ૬ ।
ન મન્યે ધર્મયુદ્ધે વો મતિર્દાનવસત્તમાઃ

ન મમાસ્તિ ધનુઃ કિઞ્ચિન્ન શસ્ત્રં ચ તથાવિધમ્ ।
સશસ્ત્રૈર્બહુભિર્યેન યુદ્ધેયમસુરેશ્વરાઃ૭ ॥૫ । ।
તે યૂયં યદિ મન્યધ્વં શસ્ત્રાણિ ત્યજતાધુના ।
મયા ચૈકૈકશઃ સર્વે યુધ્યધ્વં ન્યાયમાસ્થિતાઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સોન્ધકો દાનવેશ્વરઃ૮ ।
ઉવાચ સર્વાન્દૈત્યેન્દ્રાન્ યુગાન્તામ્બુદવન્નદન્ ॥૭। ।
એવમેતદ્યથાહાયં મૃગોસુરમહારથાઃ ।
સન્ત્યજામાદ્ય૯ શસ્ત્રાણિ યોધામૈકૈકશસ્તથા । ।૮ ॥
પ્રહ્લાદ ઉવાચ
અબુદ્ધિરેષા દૈત્યેન્દ્રા યથાહાયં મૃગાધમઃ ।
સમાનાનાં સમૈસ્સાર્ધમેતદ્યુદ્ધં પ્રશસ્યતે

ન મૃગાણાઞ્ચ શસ્ત્રાણિ ન બાહુબલમિત્યુત ।
વધ્યન્તે ચ સદા શસ્ત્રૈરેષ ધર્મઃ સતાં મતઃ । ।8.103.૧ ૦ । ।
તે વયં કથમુત્મૃજ્ય સ્વધર્મં દાનવેશ્વરાઃ ।
મૃગધર્મં સમાસ્થાય યુધ્યેમ પશવો યથા । ।૧ ૧ ॥
મૃગાધમોયં દુર્વૃત્ત૧૦ અવધ્યો નાસ્મદાદિભિઃ ।
- - - મા૧૧ વિચારો વો મૃગે ભવતુ સર્વશઃ

માયામાસ્થાય દુષ્ટાત્મા કોપ્યયં સુરપાંસનઃ ।
અસ્માન્ વઞ્ચયિતું દૈત્યાઃ કાંક્ષતે સુદુરાત્મવાન્ ॥૧ ૩ । ।
૪ ત્યજ્ય - ખ. । ૫ જિતા ઇતિ - ઘ । ૬ વનેશ્વરાઃ - ખ. । ૭ તમસુરેશ્વરાઃ - ખ. । ૮ દાનવેશ્વરાઃ - ખ. । ૯ સન્ત્યજામોદ્ય - ખ । ૧૦ યુદ્ધવૃત્તિઃ - ખ । ૧૧.. તતેનમ્મા (?) - ખ ।
552
ક્વ ચ શ્રુતં વા દૃષ્ટં વા મૃગાણામસુરેશ્વરાઃ ।
મનુષ્યવદ્બાહુયુદ્ધં પુરુષૈસ્સહ સંયુગે

એષ વિષ્ણુર્દુરાચારો દુરાત્મા દૈત્યકણ્ટકઃ ।
અશક્તઃ સ્વેન વીર્યેણ માયામાસ્થાય સંસ્થિતઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતસ્તં બલવાન્ ક્રુદ્ધો ધનુષા સોસુરેશ્વરઃ ।
શરૈરવાકિરદ્ વ્યાસ બહુભિર્વિરરાસ ચ ॥૧ ૬॥
અન્ધકો વિપ્રચિત્તિશ્ચ સર્વે તે દૈત્યદાનવાઃ ।
અવાકિરન્ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ શતશોથ સહસ્રશઃ

અથ દૈવઃ સુસંરબ્ધૈ૧૨ર્વિદ્ધસ્તૈ૧૩ ર્દાનવૈર્ભૃશમ્ ।
શુશુભે ભાસ્કરકરૈઃ સંવિદ્ધો હિમવાનિવ

સ વેગં બલવત્ કૃત્વા વિધુન્વાનઃ શરાન્ શિતાન્૧૪ ।
સલીલં પ્રયયૌ દેવઃ પ્રહ્લાદં પ્રતિ દાનવમ્૧૫ । । ૧૯। ।
સ ગત્વા તસ્ય સહસા સારથિં રથમેવ ચ ।
દંષ્ટ્રાભિશ્ચ કરાભ્યાઞ્ચ નામશેષં ચકાર હ । ।8.103.૨ ૦ ॥
તતો રથાદવપ્લુત્ય હન્યમાનોપિ દાનવૈઃ ।
રથધ્વજેન૧૬ તં દૈત્યં મૂર્ધ્નિ દેવોભિજઘ્નિવાન્ ॥૨ ૧ ॥
પ્રહ્લાદોપિ તતોત્પત્ય૧૭ ગદયા ભીમરૂપયા ।
આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધં વિઘ્નો ધર્મે યથા સ્થિતમ્ ॥૨૨। ।
સ તેનાભિહતો દેવો મુક્ત્વા તસ્ય રથં તદા ।
તમેવ દેશમાયાતઃ પૂર્વં યત્રાભવત્ સ્થિતઃ । ।૨૩ । ।
તતોન્ધકો વિપ્રચિત્તિઃ શમ્બરઃ કાલશમ્બરઃ ।
શરૈરાશીવિષાકારૈર્બિભિદુર્નન્દિવર્ધનમ્ । ।૨૪॥
૧૨ વરાહો હ્યતિસંરબ્ધૈ - ઘ. । ૧૩ સુસંરબ્ધે વિદ્ધસ્તૈ - ખ. । ૧૪ સ્થિતાન્ (?) । ૧૫ દાનવં પ્રતિ (?) । ૧૬ ધ્વજદણ્ડેન (?), રથદણ્ડેન (?) । ૧૭ તતો દૈત્ય ( ઓ ) - ઘ. ।
553
સ વિદ્ધસ્તૈસ્તદા વ્યાસ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
ભિદ્યમાનશ્ચ બહુધા મણ્ડલાનિ ચચાર હ । ।૨૫॥
કદાચિત્ સિંહવચ્ચાપિ પ્લવતે નર્દતેપિ ચ ।
શાર્દૂલવત્ કદાચિચ્ચ ભૂમાવાત્માનમાહવે । ।૨૬॥
વિતત્ય સ મહાવીર્યસ્તિષ્ઠતે સાયકાન્૧૮ સહન્ ।
પાદેન તત ઉત્થાય અવકીર્ય વૃષો યથા

પક્ષિવત્સ તદાકાશે મણ્ડલાનિ મૃગેશ્વરઃ ।
ભ્રમિત્વા નિશ્ચલસ્તસ્થૌ વરાહઃ પર્વતો યથા

એવં બહુવિધાન્ માર્ગાન્ વિચરિત્વા મહાબલઃ ।
વેગેનૈવ કરાભ્યાં સ રથૌ જગ્રાહ નાદયન્ ॥૨૯। ।
વિપ્રચિત્તેશ્ચ બલવાનન્ધકસ્ય ચ સુપ્રભઃ૧૯ ।
ભ્રામયિત્વા મુહૂર્ત્તં તૌ સહાશ્વૈઃ૨૦ સહસારથી૨૧

ભૂમાવુત્ક્ષિપ્ય૨૨ ચિક્ષેપ બભઞ્જ ચ પુનઃ પદા ।
રથાસ્થિતૌ૨૩ ચ તૌ દૈત્યૌ પુનર્મૂર્ધન્યતાડયત્૨૪

તૌ હતાવતિસંક્રુદ્ધૌ ગદે ચોદ્યમ્ય વેગિતૌ ।
વરાહં મૂર્ધ્નિ યુગપત્સમાહત્ય વિનેદતુઃ

તાભ્યાં સ બલવાન્ ક્રુદ્ધો હસ્તાભ્યાં રક્તલોચનઃ ।
ગદે જગ્રાહ યત્તાભ્યાં બલાદેવ મૃગેશ્વરઃ

તતોચરન્મણ્ડલાનિ વિવિધાનિ જનાર્દનઃ ।
ગદાવિશારદઃ સમ્યગ્ વિચિત્રાણિ બહૂન્યપિ

આક્ષિપ્તમથ વિક્ષિપ્તમવાક્ષિપ્તઞ્ચ મણ્ડલમ્ ।
ઉત્ક્ષિપ્તમથ વિક્ષિપ્તં વિસૃષ્ટં ધાવિતં તથા

પરાવૃત્તં નિવૃત્તં ચ અર્ધચન્દ્રમથાપિ ચ ।
વિષ્ટબ્ધં ચોદ્યતઞ્ચૈવ હંસોદ્ભ્રમિતમેવ૨૫ ચ

૧૮ નિસ્સાયકાન્ - ખ । ૧૯ સુપ્રભૌ - ઘ. । ૨૦ સહાશ્વૌ(?) । ૨૧ સહસા (ના )યકો - ખ. । ૨૨ ઉત્ક્ષિપ્ય ભૂમૌ (?) । । ૨૩ રથે સ્થિતૌ - ઘ । ૨૪ પુનર્મૂર્ધ્નોરતાડયત્ (?) । ૨૫ હંસોદ્મ્રણ એ (મે?) વ - ખ. ।
554
ગદાવિશારદઃ સમ્યગ્ ભ્રમિત્વા મણ્ડલાનિ સઃ ।
ગદામુપરિ ચિક્ષેપ સોન્ધકસ્ય૨૬ વિનાદયન્

અપરાં વિપ્રચિત્તેશ્ચ બલવાન્નન્દિવર્ધનઃ ।
તે ગદે તૌ મહાવેગે૨૭ દાનવૌ સુદુરાસદૌ

વઞ્ચયિત્વા રણે ભૂયો વરાહં પ્રતિ દાનવૌ ।
આધાવિતૌ યથા દેશમુત્પાતૌ વેગિતાવિવ

તયોરાપતતોરેવ વરાહોસૌ મહાબલઃ ।
મુષ્ટિનાન્ધકમાહત્ય વિપ્રચિત્તિં પદાવધીત્

અન્ધકસ્તસ્ય મુષ્ટિં તં વિપ્રચિત્તિઃ પદઞ્ચ હ ।
ક્રુદ્ધૌ જગૃહતુર્દૈત્યૌ હતસ્ત્વમિતિ વાદિનૌ

નાદયાનૌ યથા કાલે કૃષ્ણાવિવ બલાહકૌ ।
સ ગૃહીતસ્તદા તાભ્યાં મહાત્મા સુરસત્તમઃ

ઉત્પપાત વિયદ્ વેગાત્ પક્ષિરાડિવ કાશ્યપઃ ।
વિયત્સ્થો૨૮ વિબભૌ દૈત્યાવુદ્વહન્ સ મૃગેશ્વરઃ

ગરુત્માનિવ પક્ષીશો ભક્ષાર્થં ગજકચ્છપૌ ।
વિનદ્ય સ તદાકાશે વિધૂય ચ કરૌ બલી

પાદઞ્ચૈવાભિચિક્ષેપ તૌ દૈત્યૌ ભુજગાવિવ ।
તૌ ક્ષિપ્તૌ પ્રેક્ષ્ય૨૯ તુ વ્યાસ દાનવૌ યુદ્ધદુર્મદૌ

અભિયાતૌ મહીં ઘોરાવશની ખાચ્ચ્યુતાવિવ ।
અસાવપિ ચ દેવેશો વરાહો નન્દિવર્ધનઃ ।
રથાન્વૈ સર્વદૈત્યાનાં ચૂર્ણયામાસ વીર્યવાન્

ગૃહીત્વા કૂબરે કઞ્ચિત્ સોચ્ચિક્ષેપ મહાર્ણવે૩૦ ।
કઞ્ચિત્પદા સમાહત્ય પાંસુસાયુજ્યમાનયત્

કઞ્ચિદ્રથં રથેનૈવ પદાતિઞ્ચ પદાતિના ।
ગજં ગજેન ચાહત્ય સ નિન્યે યમસાદનમ્

૨૬ સોન્ધકાય - ખ. । ૨૭ મહાવેગો(?) । ૨૮ વિયત્સ્થો - ખ. । ૨૯ પ્રેક્ષ - ખ. । ૩૦ મહાર્ણવં - ખ., મહારથ (?) ।
555
સનત્કુમાર ઉવાચ
તેપિ૩૧ વિદ્રાવિતાઃ સર્વે લજ્જાં પરમિકાં ગતાઃ ।
દૈત્યદાનવશાર્દૂલા વિનિવૃત્તા યથાબલાઃ

એકેન૩૨ સર્વે વિજિતાસુરેન્દ્રાઃ પરસ્પરં વીક્ષ્ય મુખાનિ શૂરાઃ ।
વ્રીડાન્વિતાસ્તે પુનરેવ દેવં વરાહ - - - - - - - તિ । ।8.103.૫૦ ॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે વરાહયુદ્ધે ત્ર્યુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ તે તં મૃગં વ્યાસ દાનવા ભીમગર્જનાઃ ।
આયુધૈઃ સમભિક્રુદ્ધાઃ સંતતક્ષુસ્તદા૧ ભૃશમ્ । । ૧ । ।
તે મૃગા ઇવ શાર્દૂલં સિંહપોતં ગજા ઇવ ।
આજઘ્નુર્દાનવાઃ ક્રુદ્ધા વરાહં શસ્ત્રવૃષ્ટિભિઃ । ।૨॥
સ ચાપિ મૃગશાર્દૂલ ઉપવિશ્ય મહોદધિમ્ ।
અપોપિબત્ સમાવિશ્ય વહ્નિવદ્વડવામુખમ્ ॥૩ । ।
તથેરિતાનિ તૈર્દૈત્યૈરાયુધાનિ સહસ્રશઃ ।
વ્યાદાય સુમહદ્વક્ત્રં જગ્રાસ ચ રરાસ ચ ॥૪। ।
ગ્રસિત્વા તાનિ સર્વાણિ શસ્ત્રાણિ સ૨ મહાબલઃ ।
દાનવાન્પ્રતિ સંચક્રે વેગં સિન્ધુરિવાપરઃ । ।૫॥
ગજાન્પ્રતિ યથા સિંહઃ સિંહાન્ શરભરાડિવ ।
ગરુત્માન્ ભુજગાન્ યદ્વચ્છાર્દૂલશ્ચ મૃગાનિવ ॥૬। ।
મેઘવૃન્દં યથા વાયુઃ કપોતાનિવ પક્ષિરાટ્ ।
તથા સ ભગવાન્ વ્યાસ દાનવાન્પ્રતિ લોકપઃ

વેગં ચક્રે યથા ક્ષિપ્રમિન્દ્રિયં પ્રતિ વૈ મનઃ ।
આસાદ્ય ચ સ તાન્દૈત્યાન્ મહાજલદનિઃસ્વનઃ । ।૮ । ।
----
૩૧ વૈ - (?) । ૩૨ મૃગેણ (?) । ૧ તતક્ષુસ્તં તદા - ખ. । ૨ સુ - ખ.।
556
સર્વાન્ વિદ્રાવયામાસ રુદ્રઃ પશુગણાનિવ ।
કાંશ્ચિત્ પદ્ભ્યાં સુસંક્રુદ્ધો હસ્તાભ્યામપરાનિતિ

દંષ્ટ્રાભિશ્ચાપરાંસ્તત્ર૩ સ પ્રૈષીદ્૪યમસાદનમ્ ।
તુણ્ડેન૫ શમ્બરં ભૂમૌ કાલશમ્બરમેવ ચ । । 8.104.૧૦ ॥
નરકં પાદઘાતેન હયગ્રીવં ચ મુષ્ટિના ।
ઉરસા નમુચિં ચાપિ મહામાયં ચ સત્વરઃ૬ । । ૧૧ ॥
આહત્યાહત્ય સંક્રુદ્ધઃ પાતયામાસ દેવપઃ ।
તાંસ્તથા દ્રાવયાનઞ્ચ ગર્જમાનઞ્ચ સિંહવત્ ॥ ૧૨। ।
વિપ્રચિતિર્વરાહં તં મુષ્ટિનોરસ્યતાડયત્ ।
વિપ્રચિત્તિં જઘાનોગ્રં પાર્શ્વદેશે સ મુષ્ટિના

સ આહતો વરાહેણ વરાહં ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
પુનર્જઘાન ખઙ્ગેન વક્ષસ્યેનં વિનાદયન્

અમૃષ્યમાણસ્તં ઘાતં વરાહઃ સુમહાબલઃ ।
મુષ્ટિના મૂર્ધ્નિ તં દૈત્યં વજ્રાભેન વ્યતાડયત્ ॥ ૧ ૫॥
સ દૈત્યસ્તેન ઘાતેન ભ્રમિત્વા ચક્રવત્તદા ।
પપાત ભૂમૌ વેગેન વાતાહત ઇવ દ્રુમઃ ॥૧૬। ।
પતિતં તં તદાભ્યેત્ય વિપ્રચિત્તિં પ્રજેશ્વરઃ૮ ।
જગ્રાહ પદ્ભ્યાં૯ દેવેશો દ્રાવમાણં દિતેઃ સુતમ્

ભ્રામયિત્વા તતશ્ચૈનં૧૦ નદિત્વા૧૧ ચાસકૃદ્બલી ।
પુરં પ્રતિ વિચિક્ષેપ મહાત્મા નન્દિવર્ધનઃ ॥૧૮। ।
સ ક્ષિપ્તસ્તેન૧૨ વિબભૌ દાનબાધિપતિર્બલી ।
સબલાકતડિજ્જ્વાલ પરિચ્છિન્ન ઇવામ્બુદઃ । ।૧ ૯॥ સ્રસ્તહારામ્બરધર૧૩શ્ચ્યુતમાલ્યવિભૂષણઃ ।
પપાતોપરિ વેગેન હિરણ્યાક્ષસ્ય વેશ્મનિ ॥8.104.૨૦ । ।
૩ અપરાન્ દંષ્ટ્રયા તત્ર - ખ । ૪ હ્યપ્રૈષીદ્ - સ્વ । ૫ તર્ઘંન. - ખ । ૬ શમ્બર - ખ । ૭ લક્ષ્ય ઘ। ૮ મૃગેશ્વરઃ - ઘ. । ૯ પદે જગ્રાહ - ઘ. । ૧૦ તતશ્ચૈવ - ખ.। । ૧૧.. થ મર્દિત્વા ગર્ભિત્વા - ઘ । ૧૨ સ તેન ક્ષિપ્તો - ખ. ઘ. । ૧૩ સ્રસ્તહરામ્બરધરઃ - ઘ., સ્રસ્તહેમામ્બરધર - ખ ।
557
સૌધમટ્ટાલકં૧૪ તસ્ય વિમાનમિવ સંસ્થિતમ્ ।
ચૂર્ણયાનોપતદ્ વ્યાસ પર્વતેન્દ્રમિવાશનિઃ । । ૨૧ ॥
મહતા તસ્ય શબ્દેન હિરણ્યાક્ષઃ સ્વયં તદા૧૫ ।
વેગેનાગત્ય દદૃશે દાનવેન્દ્રં દિતેઃ સુતઃ૧૬ । ।૨૨। ।
સોપિ દાનવશાર્દૂલો વરાહેણાવપીડિતઃ૧૭ ।
તેન ચૈવ વિઘાતેન૧૮ મુહૂર્ત્તમભવજ્જડઃ

તં સમાશ્વાસયદ્રાજા તદા શીતેન વારિણા ।
તાલવૃન્તૈશ્ચ બહુભિર્મણિભિશ્ચ દિતેઃ સુતઃ ૨૪। ।
સમાશ્વસ્યોત્થિતઞ્ચૈવ૧૯ ઉપવિષ્ટં વરાસને ।
રાજા પપ્રચ્છ તં દૈત્યં પરં વિસ્મયમાગતઃ

હિરણ્યાક્ષ ઉવાચ
કેનાદ્ય હિમવાન્ દૈત્ય પૃથિવી વા સસાગરા ।
મહાબલેન સહસા૨૦ તુલિતા વિશ્વકર્મણા ॥૨ ૬॥
કેનાદ્ય મન્દરઃ સ્રસ્તો૨૧ મૃત્યુઃ કેન પરાજિતઃ ।
કેન ત્વં દાનવેશાન ક્ષિપ્તઃ કો બલવાન્ભુવિ

પૃથિવ્યાસ્તુલનં યાદૃગ્ મન્દરસ્ય ચ ચાલનમ્ ।
મૃત્યોશ્ચ મરણ૨૨ તાદૃક્ તવેદં ક્ષપણં૨૩ મહત્૨૪

રુદ્રેન્દ્રમૃત્યુપ્રતિમો લોકપાલભયઙ્કરઃ ।
કેન ત્વં તુલિતઃ સંખ્યે બલવાનબલો૨૫ યથા

કસ્યેદં બલમક્ષય્યં કેન બાહ્વોર્બલં મહત્ ।
ખ્યાપિતં ત્રિષુ લોકેષુ દાનવેશ્વર કથ્યતામ્ ॥8.104.૩ ૦॥
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દાનવઃ સ મહાબલઃ ।
તમાહ દીર્ઘં નિઃશ્વસ્ય નિરીક્ષ્ય ચ પુનઃ પુનઃ

૧૪ સોચ્ચમટ્ટાલક - ઘ- । ૧૫ તયા - ખ. । ૧૬ સુત - ખ. । ૧૭... તાડિતઃ - ખ. । ૧૮ વિપાતેન - ખ. । ૧૯ સમાશ્વાસોત્થિતઞ્ચૈવ - બ. । ૨૦ મહાબલૈર્મહાદૈત્ય - ખ. । ૨૧ ગ્રસ્તો - ઘ. । ૨૨ બન્ધનં - ષ. । ૨૩ ક્ષિપણં - ખ. । ૨૪ મતમ્ - ઘ. । ૨૫... નચલો - ઘ. ।
558
વિપ્રચિત્તિરુવાચ
અમાનુષમિદં રાજન્નતિદેવં તથાપિ ચ ।
અતિદૈત્યઞ્ચ દૈત્યેન્દ્ર ન દૃષ્ટં ન શ્રુતં૨૬ ક્વચિત્

વરાહસ્ય બલં યાદૃગ્ ન ચ તાદૃક્ ક્વચિત્ ક્વચિત્ ।
ન હિ તુલ્યં પ્રપશ્યામિ તસ્ય રાજન્મહાત્મનઃ

અસ્ત્રૈઃ શસ્ત્રૈશ્ચ બહુભિસ્તક્ષ્યમાણસ્ય૨૭ સંયુગે ।
નાર્ત્તિર્ન દુઃખં દૈત્યેન્દ્ર ન ચ સંજ્ઞા પ્રહીયતે

ભવેત્તસ્યાભિ૨૮ દષ્ટસ્ય મશકેનાપ્યનિર્વૃતિઃ ।
ન દૈત્યદાનવૈ રાજન્ નિઘ્નસ્ય૨૯ ભયમિત્યુત

યથા ક્ષુદ્રમૃગાન્ સિંહો મણ્ડૂકાનિવ વોરગઃ૩૦ ।
તથા સ કલયામાસ૩૧ સર્વાન્ દૈત્યેન્દ્રદાનવાન્ । ।૩૬॥
ન તં મૃગમહં મન્યે ન દેવં નાપિ ચાસુરમ્ ।
કોપ્યસૌ દિતિપુત્રાણામનયઃ૩૨ સમુપસ્થિતઃ

તેનાસ્મિ મુષ્ટિના મૂર્ધ્નિ તાડિતો ભૂતલં ગતઃ ।
ગૃહીત્વા સહસોત્ક્ષિપ્તઃ૩૩ પતિતસ્ત્વદ્ગૃહોપરિ

દાનવાનાં સદૈત્યાનામિતરેષાઞ્ચ દાનવ૩૪ ।
ન જાને સમવસ્થાનં મન્યે તે સર્વશો હતાઃ

અવધ્યસ્સ મહાતેજા બલવાન્ દુર્બલા વયમ્ ।
શ્રુત્વૈતદ્ દિતિપુત્રાણાં હિતં યત્તત્સમાચર

તસ્યાઙ્ગે મુનયઃ સર્વે દૃશ્યન્તે સહ દૈવતૈઃ૩૫ ।
કૃત્યા સેતિ મતં મેદ્ય તવ હેતોર્વિનિર્મિતા૩૬

મનશ્ચ તવ દૈત્યેન્દ્ર યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયમ્ ।
વિનિવર્તય તચ્ચૈવ દૈત્યાનાં હિતમાચર । ।૪૨॥
બલવાન્ સોબલા દૈત્યા વયં મર્ત્યાઃ સ ચામરઃ ।
અજય્યોસૌ જિતા દૈત્યા મા નો યુદ્ધેન યોજય

----
૨૬ શ્રુતં ન ખ.। ૨૭ શ્ચ - ખ ૨૮ તસ્યાપિ - ખ । ૨૯ રાજન્હતસ્ય - (?) । ૩૦ ચોરગઃ - ઘ. । ૩૧ કાલયામાસ (?) । ૩૨... પુત્રાણાં પ્રલયઃ (?) । ૩૩ સહસાક્ષિપ્તઃ - ખ । ૩૪ હતશેષાશ્ચ દાનવાઃ - ઘ. । ૩૫ દેવતૈ । - ખ. । ૩૬.. .પનિર્મિતા - ખ. ।
559
હિત્વાશ્મકં૩૭ પુરં સર્વે સમુદ્રસ્તમ્ભમાશ્રિતાઃ ।
તિષ્ઠામ રાજન્ મા યુદ્ધ તેન સાકં પુનઃ કૃથાઃ૩૮ ॥૪૪। ।
માવમંસ્થા મૃગં દૈત્ય મૃગોસાવિતિ સર્વશઃ ।
નરસિંહોપ્યભૂત્પૂર્વં મૃગસ્તદ્વિનિબૃં હિતઃ । ।૪૫। ।
- ----- .. - - - - - - - ।
યાવત્ત્વં ધ્રિયસે દૈત્ય દાનવાનાં સુખાવહઃ ।
તાવત્સર્વે સુરા જીવા ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ । ।૪૬ । ।
મા રુશન્તુ૩૯ દિતેઃ પુત્રા દનોશ્ચૈવ સુબાલિશાઃ ।
અપયામ પુરાદસ્માદસુરેશ્વર સર્વશઃ । ।૪૭। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા હિરણ્યાક્ષઃ પ્રતાપવાન્ ।
ઉવાચ દાનવેશાનં ભીતં૪૦ તસ્માન્૪૧ મહાત્મનઃ । ।૪૮॥
અસંશયં મહાત્માસૌ મૃગો દાનવસત્તમ ।
યેન મન્દરકલ્પસ્ત્વં તુલિતઃ સુમહાબલઃ । ।૪૯ ॥
અદ્ય વર્ષસહસ્રાણિ દિવ્યાન્યસુરપુંગવ ।
ચત્વારિ ભુઞ્જતો રાજ્યં ગતાનિ સુમહાન્તિ મે । ।8.104.૫ ૦ । ।
પઞ્ચપઞ્ચા (?) તુ સંપ્રાપ્તન્તાવદ્દેવાશ્ચ નાશિતાઃ (?) ।
સબલા૪૨ બહુભિર્ઘોરૈઃ સંગ્રામૈરબલા ઇવ । । ૫૧ । ।
સોહં તથા બલોપેતો ભુક્ત્વા રાજ્ય૪૩મકણ્ટકમ્ ।
ભીતઃ પ્રવિશ્ય સલિલં કથં સ્થાસ્યે ભુજઙ્ગવત્ ॥૫ ૨ । ।
મૃગરૂપી સ વિષ્ણુશ્ચ વારાહં૪૪ રૂપમાસ્થિતઃ ।
યદિ સ્યાત્તચ્ચ કૃત્યં મે દાનવેશ્વર મા ભયમ્ (?) । ।૫ ૩ । ।
મમાપિ બલમક્ષય્યં તસ્માચ્ચ બલવાનહમ્ ।
યો મે ભયાત્ પરિત્યજ્ય સ્વં રૂપં મૃગતાં ગતઃ । ।૫૪। ।
૩૭ હિત્વાસ્માકં - ખ. । ૩૮ કૃશાઃ - ખ. । ૩૯ નુશન્તુ (નશ્યન્તુ?) - ખ. । ૪૦ ભીમં - ખ. । ૪૧... સ્તસ્ય - ખ. । ૪૨ સબાલા - ખ. । ૪૩ સર્વ - ખ. । ૪૪ વરાહં - ખ. ।
560
યો હન્યાદ્ધસ્તિનં સંખ્યે સિંહં શરભમેવ ચ ।
તસ્ય કાસ્થા ભવેદ્દૈત્ય મૃગે હ્યસ્મિન્મહાબલ

મદ્ભયાત્ સ વરાહશ્ચ સર્વદેવૈરધિષ્ઠિતઃ ।
મામાહ્વયતિ૪૫ દૈત્યેન્દ્ર જય એવ તતો હિ મે

ભવાનેવ હિ મે દૈત્ય તેન દૂતઃ - - - - ૪૬ ।
ત્વરતા મૃત્યુલોકન્તુ ગત્વા દાનવપુંગવ ॥૫૭। ।
યદહં મ્રાતૃહન્તારં દાનવાનાં ભયઙ્કરમ્ ।
અહત્વા ન નિવર્તિષ્યે શપે સત્યેન દાનવ

સનત્કુમાર ઉવાચ
સૂતં તતઃ સમાદિશ્ય રથં સજ્જમચીકરત્ ।
સમાશ્વાસયિતું પત્નીઃ૪૭ સ વિવેશ૪૮ પુનર્ગૃહાન્

સ તત્ર તાભિઃ કૃતમઙ્ગલસ્તદા દિતેઃ સુતાઁસ્તાઁશ્ચ નિરીક્ષ્ય સર્વશઃ ।
ગૃહાણ૫૦ સર્વં રણયોગ્યમુજ્જ્વલં મહાબલઃ૫૧ શત્રુનિવારણક્ષમમ્

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે વિપ્રચિત્તિપાતને ચતુરુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
સ ધન્વી કવચી ભૂત્વા બદ્ધગોધાંગુલિત્રવાન્ ।
બદ્ધપૃષ્ઠેષુધી૧ ચૈવ શરી ખઙ્ગી મહાબલઃ

હરિશ્મશ્રુશ્ચતુર્દંષ્ટ્રઃ શંકુકર્ણો મહાહનુઃ ।
આજાનુબાહુર્દીર્ઘાક્ષો ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલઃ

હસ્તયોઃ પદ્મશંખૌ ચ ચક્રમત્સ્યૌ ચ પાદયોઃ ।
દધાનો જાલહસ્તશ્ચ જાલપાદોલ્પમેહનઃ

બાલાદિત્યનિભાક્ષશ્ચ અઞ્જનાચલસન્નિભઃ ।
સ નિર્યયૌ તદા વ્યાસ ભૃકુટીભૂષિતાનનઃ

૪૫ મમાહ્વયતિ - ખ, સમા... (?) । ૪૬ પ્રવેરિતઃ - ખ. । ૪૭ પત્યઃ (પત્ન્યઃ) - ખ. । ૪૮ પ્રવિવેશ - ખ. । ૪૯ સુતાસ્તાશ્ચ - ઘ. । ૫૦ જગ્રાહ - ઘ. । ૫૧ મહાબલં - ખ. ।
૧ પૃષ્ઠબદ્ધેષુધી (?) ।
561
દ્વાર્યપશ્યચ્ચ સૂતેન રથં સમુપકલ્પિતમ્ ।
સહસ્રનલ્વમાત્રઞ્ચ૨ હયૈર્દિવ્યૈસ્સમન્વિતમ્ । ।૫ ॥
સહસ્રૈર્દશભિર્વ્યાસ સર્વોપકરણાન્વિતમ્ ।
ખટ્વાઙ્ગેન ચ સંયુક્તં ધ્વજેનાદિત્યવર્ચસા । । ૬ । ।
આરુરોહ જયેત્યુક્તો૩ દાનવૈર્બહુભિસ્તદા ।
દિવાકરો રથં યદ્વદ્ ભગવાન્ તેજસાં પતિઃ । ।૭। ।
વિબભૌ સ તદારૂઢો રથં તં દિતિનન્દનઃ૪ ।
સૌવર્ણે ભાજને યદ્વદિન્દ્રનીલં સમર્પિતમ્ । ।૮ । ।
કિરીટસ્ત્વાબભૌ૫ તસ્ય શિરસ્થઃ૬ સુમહાદ્યુતિઃ૭ ।
યથાઞ્જનગિરેઃ શૃઙ્ગે દાવાગ્નિઃ સમવસ્થિતઃ૮ । । ૯। ।
સઞ્ચોદયચ્ચ યન્તારં સ દૈત્યો ગમનં પ્રતિ ।
તસ્ય પાર્શ્વેભવદ્ વ્યાસ વિપ્રચિત્તિરવસ્થિતઃ । ।8.105.૧ ૦ । ।
કેતોરિવ યથા વ્યોમ્નિ પ્રતિકેતુરવસ્થિતઃ૯ ।
શંખભેરીમૃદઙ્ગૈશ્ચ મુરજૈર્વેણુભિસ્તથા । । ૧૧ । ।
વાદ્યમાનૈર્યયૌ રાજા હિરણ્યાક્ષોશ્મકાત્પુરાત્ ।
અગ્રતઃ પૃષ્ઠતશ્ચૈવ પાર્શ્વયોરુભયોરપિ । । ૧૨ । ।
જગ્મુઃ સર્વેસુરા વ્યાસ ભાસ્કરસ્ય યથા ગ્રહાઃ ।
નિર્ગચ્છમાનશ્ચ પુરાત્ શકુન્તાન્ ભયશંસિનઃ । । ૧૩ ॥
અપશ્યદ્ વ્યાસ દૈત્યેન્દ્રો ન ચ તાનકરોદધૃદિ૧૦ ।
આચ્છિનત્ તસ્ય પન્થાનં ભુજઙ્ગઃ કૃષ્ણદેહવાન્ । । ૧૪। ।
ગૃધ્રશ્ચ રક્તવક્ત્રોસ્ય નિલિલ્યે ધ્વજમૂર્ધનિ ।
ગૃધ્રશ્ચક્રાયતે ચાસ્ય રથસ્યોપરિ૧૧ ગચ્છતઃ । । ૧ ૫। ।
ધ્વજશ્ચાભજ્યત મહાન્ રથસ્ય સુમહાપ્રભઃ ।
વામં ચાઙ્ગં સ્ફુરત્યસ્ય૧૨ શરીરસ્ય મુહુર્મુહુઃ । । ૧ ૬। ।
૨... યાચ્છન્નં - ખ । ૩ જયેત્યુક્તા ખ, જયેત્યુક્ત્વા - ઘ. । ૪ ઇતઃ પરં તસ્યપાર્શ્વેભવદ્. . યથા ગ્રહાઃ ઽ ઇત્યાદિ ઘ પુ । ૫ ન્ત્વાબભૌ - ઘ. । ૬ શિરઃસ્થઃ - ઘ । ૭ સુમહાદ્યુતિ - ઘ । ૮ સમુપસ્થિતઃ - ઘ. । ૯ પદ્યાર્ધમેતત્
જગ્મુઃ સર્વે
ઇત્યતઃ પરં દત્તં ખ. પુસ્તકે । ૧૦ હૃતિ - ખ । ૧૧ યથો! રિ ચ - ખ । ૧૨ વામાઙ્ગં ચાસ્ફુ- રત્તસ્ય (?) ।
562
હેષન્તે ન હયા દીના હસ્તિનો વિમદાભવન્ ।
એતાન્યન્યાનિ ચ બહૂનિ૧૩ દૈત્યો મુનિસત્તમ । ।૧૭॥
સોવૈક્ષત૧૪ નિમિત્તાનિ ભયદાન્યાત્મનોસકૃત્૧૫ ।
નાતિદૂરે સ નિર્ગત્ય૧૬ નગરસ્ય૧૭ મૃગેશ્વરમ્૧૮ ॥૧ ૮॥
અપશ્યદ્ દાનવઃ૧૯ સંખ્યે યુધ્યમાનમભીતવત્ ।
સોપિ દૈત્યવરઃ શ્રીમાન્ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ૨૦ ॥૧ ૯। ।
વિસ્ફારયન્મહાચાપં રથેનાભ્યપતદ્બલી૨૧।
વરાહોપિ મહાબાહુર્વિદ્રાવ્ય દિતિનન્દનાન્ ।
સુવર્ણાક્ષં પ્રતિ રુષા વેગેનૈવાભ્યધાવત । ।8.105.૨૦ । ।
તસ્યાપતત એવાશુ દાનવઃ સુમહાબલઃ૨૨ ।
સર્વસન્ધિષુ તીક્ષ્ણાગ્રાન્નિચખાન૨૩ બહૂઞ્છરાન્૨૪ । ।૨૧ । ।
સાયકૈસ્તૈર્વિનિર્ભિન્નઃ સર્વસન્ધિષુ સુવ્રત૨૫ ।
ન ચચાલ મૃગેન્દ્રોસૌ વિષ્ટબ્ધઃ સમતિષ્ઠત૨૬

તં સ્તમ્ભિતં તદા વ્યાસ દૃષ્ટવા દેવા૨૭ મહાબલમ્ ।
વિશલ્યકરણૈર્મન્ત્રૈર્વિશલ્યમભિચક્રિરે । ।૨૩ । ।
સ વિશલ્યસ્તદા દેવૈઃ કૃતો મૃગપતિર્મહાન્ ।
પુનર્વેગં મહત્ કૃત્વા જગામ દિતિજં પ્રતિ ॥૨૪। ।
સ વધ્યમાનો બહુભિશ્શરૈર્મૃગપતિર્મહાન્ ।
દૈત્યેન્દ્રરથમાસાદ્ય ઇયેષ રથમવ્યયઃ૨૮ । ।૨૫ ॥
ગ્રહીતું નાદયન્ વ્યાસ બહુધા વિશ્વરૂપધૃક્ ।
યન્તા ચ મણ્ડલં કૃત્વા ભ્રામયામાસ તં રથમ્

પ્રસારિતકરં દૈત્યો મૃગં તં સુમહાબલમ્ ।
બબન્ધાસ્ત્રેણ નાગાનાં સ બદ્ધો ન્યપતદ્ ભુવિ

૧૩ એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ સુબહૂન્ સ - ખ. । ૧૪ અવૈક્ષત - ખ. । ૧૫ નાત્મનોસકૃત્ - ખ. । ૧૬ સ્યન્દને- નાભિનિર્ગત્ય - ઘ । ૧૭ નગરાત્ સ - ઘ. । ૧૮ મહેશ્વરં - ક. । ૧૯ દાનવો - ક ખ. । ૨૦ ક્રોધાત્ સંરક્તલોચનઃ - ક । ૨૧. ભ્યદ્રવદ્બલી - ખ. ઘ, એતાવતિકો ગ્રન્થઃ ક પુસ્તકે નષ્ટઃ, ખ પુસ્તકાદુદ્ધૃતોત્ર । ૨૨ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ - ઘ. । ૨૩ ચખાન - ક. । ૨૪ સુબહૂન્ શરાન્ - ક. ખ. । ૨૫ સુવ્રતઃ - ક. । ૨૬ સમપદ્યત - ઘ. । ૨૭ દેવ - ઘ. । ૨૮... મવ્યયં - ક. ।
563
પતિતં તઞ્ચ દૈત્યેન્દ્રા વિવિધાયુધપાણયઃ ।
વિજઘ્નુર્ભૃશમાયસ્તા બહુધા ક્રોધમૂર્છિતાઃ

તં બદ્ધં વધ્યમાનઞ્ચ પતિતં નન્દિવર્ધનમ્ ।
ગરુત્માન્ ભુજગેન્દ્રેભ્યઃ ક્ષિપ્રમેવ વ્યમોચયત્

મુક્તશ્ચ સ તદોત્પત્ય૨૯ દ્રાવયાણો દિતેઃ સુતાન્ ।
હિરણ્યાક્ષરથં તૂર્ણમભ્યધાવન્મહાયશાઃ ॥ 8.105.૩૦ । ।
તં ધાવન્તં પુનર્દૈત્યઃ શરેણાનતપર્વણા ।
વિવ્યાધ હૃદયે વ્યાસ નર્દમાનો૩૦ યથામ્બુદઃ ॥૩ ૧ । ।
મૃગેશ્વરશ્ચ ભિન્નોસૌ૩૧ હૃદયે મોહમાસ્થિતઃ ।
પપાત ભૂમૌ નિર્વૃત્તે શક્રધ્વજ ઇવોત્સવે ॥૩ ૨॥
તતો હાહા કૃતં૩૨ સર્વૈઃ સમેતૈર્દેવપુંગવૈઃ૩૩ ।
ઋષયસ્તુષ્ટુવુશ્ચૈનં ભાસ્કરશ્ચાપ્રભોભવત્ । ।૩ ૩ । ।
અથ સોપ્યાયિતસ્તત્ર ઋષિભિર્બ્રહ્મવિત્તમૈઃ ।
પ્રતિલભ્ય૩૪ તદા સંજ્ઞામિદં વચનમબ્રવીત્

આપ્યાયયધ્વં માં ક્ષિપ્રં મૂઢોહં સર્વશઃ સુરાઃ ।
નાલ્પવીર્યેણ શક્યોયં દૈત્યો યોધયિતું રણે

તતસ્તે દૈવતા૩૫સ્સર્વે ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
તપસા૩૬ સ્વેન તં દેવં સર્વ એવાભ્યપૂરયન્૩૭ ॥૩ ૬। ।
તસ્ય ત્વાપ્યાયમોનસ્ય૩૮ ઋષિભિર્દૈવતૈશ્ચ૩૯ હ ।
બભૌ રૂપં યુગાન્તાગ્નિકાલમૃત્યુસમપ્રભમ્ । ।૩૭। ।
સ દીપ્યમાનો વિબભૌ મહાત્મા૪૦ દેવૈશ્ચ સર્વૈરૃષિભિઃ સ્તુતશ્ચ ।
દીપ્તસ્તદા૪૧ ભાસ્કરસપ્તકલ્પો૪૨ લોકાન્દહિષ્યન્નિવ દેવદેવઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે વરાહાપ્યાયને પઞ્ચોત્તરશતો૪૩ધ્યાયઃ
૨૯ તતોત્પત્ય - ખ. । ૩૦ નદમાનો - ખ. । ૩૧ મૃગેશ્વરગતિર્યોસૌ - ખ. । ૩૨ હાહા કૃતઃ - ક. । ૩૩ સમૂહે - ક., મમ દૈત્યેય ( ન્દ્ર) પુંગવૈઃ - ખ. । ૩૪ પ્રતિપદ્ય - ઘ. । ૩૫ દૈવતા - ક, ખ. । ૩૬ સોંશેન - ક. । ૩૭ ભ્યપૂજયન્ - ક- । ૩૮ ત્વાપ્યાય્યમાનસ્ય - ક । ૩૯... ર્દેવતૈશ્ચ - ક । ૪૦ વરાહો - ઘ । ૪૧ દીપ્તો યથા - ઘ । ૪૨ ભાસ્કર સપ્તિકલ્પો (?) - ઘ. । ૪૩ ચતુરુત્તર૦ - ઘ., અધ્યાયઃ ૧૬૦ ખ.
564
સનત્કુમાર ઉવાચ
સ તથાપ્યાયિતો વ્યાસ૧ બલવાન્ભાસ્કરદ્યુતિઃ ।
ચિત્રં બહુ ચ શીઘ્રં ચ મણ્ડલાનિ પરિભ્રમત્૨ । ।૧ । ।
પ્લુતાનિ૩ સિંહવત્ કૃત્વા અવલોકયતે૪ સકૃત્ ।
પૃષ્ઠતશ્ચાગ્રતશ્ચાપિ૫ પુનર્ગજવદાચરત્૫ । ।૨। ।
પુનર્વ્યાત્તાનનો ભૂત્વા શસ્ત્રાણિ ગ્રસતે રિપોઃ ।
પુનર્વૃક્ષૈઃ શિલાભિશ્ચ૭ દાનવાન્ સ ન્યસૂદયત્ । ।૩ । ।
પુનરાકાશગો ભૂત્વા પક્ષિરાડિવ સોભ્રમત્ ।
પુનર્જહાસ સંક્રુદ્ધો હ્યશનીપાતસન્નિભમ્

પુનશ્ચ સૂક્ષ્મમાત્માનં કૃત્વા તસ્થાવથાગ્રતઃ ।
એવન્તં વલ્ગમાનઞ્ચ નર્દમાનઞ્ચ દાનવઃ

ઉવાચ ભૃકુટીવક્ત્રો હિરણ્યાક્ષોભિનાદયન્૯
ભો ક્ષુદ્રમૃગ દુર્બુદ્ધે ન ત્વં મોક્ષમવાપ્સ્યસિ ॥ ૬। ।
હત્વા ત્વાહં૧૦ પ્રદાસ્યામિ રુદ્રાય બલિમોજસા ।
ત્વયા હતશ્છદ્મના મે ભ્રાતા જ્યેષ્ઠો દુરાત્મના ।
તસ્યાદ્ય કર્મણઃ પ્રાપ્તં ફલં દુષ્ટાત્મનસ્તવ ॥૭। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા હિરણ્યાક્ષસ્ય સંયુગે ।
ઉવાચ ભગવાન્વિષ્ણુઃ ક્રોધયાનો દિતેઃ સુતમ્૧૧ ॥૮ । ।
હતોસૌ નરસિંહેન મયા દૈત્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
વિક્રમ્ય સંયુગે તદ્વદ૧૨ ભવતોપિ વધો ધ્રુવઃ૧૩ । ।૯। ।
યદિ ત્વં ગચ્છસે ખં વા પાતાલં વાપ્યતઃ૧૪ પરમ્ ।
પર્વતં વોદધિં વાપિ ન તથાપિ વિમોક્ષ્યસે

૧ દેવો - ખ ઘ. । ૨ પરિભ્રમન્ - ક । ૩ પ્લુતાદિ - ક । ૪ અવલોકયતો - ક. ખ. અવલોકયતા - ઘ. । ૫.. શ્ચૈવ વ - ખ. । ૬... ચરન્ - ક. । ૭ પુનર્વૃક્ષાશલાભિશ્ચ - ખ. । ૮ રવન્તં - ક. । ૯ નિનાદયન્ - ખ । ૧૦ ચ હં - ક । ૧૧ સુતાન્ - ક. । ૧૨ યદ્વત્ - ખ. । ૧૩ ધ્રુવં વધઃ - ખ. । ૧૪ વાપ્યતો - ક ખ. ।
565
યત્તે બલં તપો યચ્ચ યા ચ૧૫ માયા તવાસુર ।
તત્સર્વં નિર્ધમામ્યદ્ય તવ દેહાત્ સજીવિતમ્ ॥૧ ૧ ॥
હિરણ્યાક્ષ ઉવાચ
ત્વં મયા શરવિષ્ટબ્ધો દેવૈર્મન્ત્રૈર્વિમોક્ષિતઃ ।
બદ્ધં ચાસ્ત્રેણ ભૂયસ્ત્વાં પક્ષિરાજો વ્યમોચયત્૧૬ ॥૧ ૨॥
ભૂયો મૃતસ્ત્વં૧૭ દુર્બુદ્ધે દેવૈરુજ્જીવિતો૧૮ ભવઃ૧૯ ।
ભૂયસ્ત્વાહં૨૦ વધિષ્યામિ સિંહો મૃગમિવાજને

તવ કા શક્તિરદ્યેહ મહેશ્વરમૃતે૨૧ વરમ્ ।
માં સ્પ્રષ્ટુમપિ હસ્તેન નરસ્યેવ હુતાશનમ્

ત્વં લોકમયમાસ્થાય શરીરં તૈરધિષ્ઠિતમ્ ।
સર્વૈરાપ્યાયિતશ્ચૈવ સંયુગે મામુપાગતઃ ॥ ૧ ૫॥
અહન્તુ સ્વેન તપસા બલેન ચ સમન્વિતઃ ।
ન ચ માં ત્વં તથાપ્યદ્ય શક્તઃ સિંહં યથા મૃગઃ

યોદ્ધું વાપ્યભિસર્તું૨૨ વા સહ દેવૈર્દુરાત્મવાન્ ।
ન ત્વાવયોરેતદેવ હ્યન્તરં સુમહત્તરમ્

યઃ સ્યાત્૨૩ કુલીનો વિદ્વાન્વા સતાં માર્ગે ચ સંસ્થિતઃ ।
સોનેનૈવ જિતં મત્વા આત્માનં સંયુગં ત્યજેત્

નિર્ઘૃણસ્ત્યક્તલજ્જશ્ચ છિદ્રઘાતી દુરાત્મવાન્ ।
ત્વદન્યઃ કો ભવેત્તિર્યઙ૨૪ નૈતદ્દૈત્યસ્ય૨૫ વિદ્યતે

ન ત્વં મમ કૃતો મૃત્યુરહન્તુ તવ સંયુગે ।
એતે સિદ્ધાઃ પ્રપશ્યન્તુ ચારણાશ્ચ સહસ્રશઃ ।
આવયોરન્તરં સંખ્યે બહુધા યુધ્યમાનયોઃ

૧૫ યચ્ચ - ક યશ્ચ - ખ । ૧૬ હ્યમોચયત્ - ક ખ । ૧૭ મૃતશ્ચ - ખ । ૧૮ હિ (હ્યુજીવિતો) - ક । ૧૯ ભ્રમન્ - ક ખ । ૨૦ શ્ચાહ - ક । ૨૧ સહસ્વ ન મૃતો - ખ । ૨૨... હન્તુ - ખ । ૨૩ યસ્માત્ - ખ । ૨૪ તિર્યો - ક, નિન્દ્યો (?) । ૨૫ દૈત્યેષુ - ખ ।
566
સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્ત્વા હિરણ્યાક્ષઃ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ।
જઘ્ને વરાહં સંક્રુદ્ધો વજ્રાશનિસમત્વિષમ્૨૬

સોથ તેનાર્દ્યમાનોપિ વરાહઃ સુમહાબલઃ ।
ગત્વા વેગેન સંક્રુદ્ધો રથં જગ્રાહ નાદયન્ ॥૨૨। ।
ગૃહીત્વા કૂબરે ચાપિ આક્ષિપ્યોત્ક્ષિપ્ય૨૭ વેગવત્ ।
સાશ્વં સસારથિં૨૮ દેવશ્ચિક્ષેપ ચ રરાસ ચ

તસ્ય ત્વાક્ષેપવિક્ષેપૈશ્છિન્નયોક્ત્રાશ્ચ તે હયાઃ ।
ઉદ્ભ્રાન્તા રથમુખ્યશ્ચ વિસન્ધિઃ સમપદ્યત

હિરણ્યાક્ષો રથં ત્યક્ત્વા પદાતિર્ધનુષા તદા ।
મૃગેન્દ્રં મોહનાસ્ત્રેણ બલવાનભ્યતાડયત્

મોહઃ સમાવિશચ્ચૈવ તં દેવં નન્દિવર્ધનમ્ ।
દેવૈર્મન્ત્રપ્રભાવેણ નષ્ટમોહઃ કૃતઃ પુનઃ૩૦

એષ શસ્ત્રૈ૩૧ ર્બહુવિધૈર્દેત્યેન્દ્રો૩૨ હિ રુષાન્વિતઃ ।
આજઘાન ન ચાપ્યેનં રુજા સ સમયોજયત્

અથૈનં સ૩૩ મહાતેજા વરાહઃ પ્રહસન્નિવ ।
વૃક્ષમુત્પાટ્ય વેગેન દૈત્યં મૂર્ધ્નિ૩૪ વ્યતાડયત્૩૫

તસ્ય તેન પ્રહારેણ દૈત્યસ્યાભિહતસ્ય હ ।
ધનુઃ પપાત વેગેન હસ્તાવાપશ્ચ૩૬ પઞ્ચકઃ૩૭

તતો હાહા કૃતં દૈત્યૈર્દાનવૈશ્ચ સુદુઃખિતૈઃ ।
શસ્ત્રૈશ્ચ બહુભિઃ ક્રુદ્ધા વરાહં સમતાડયન્ ॥8.106.૩ ૦ ॥
સ હન્યમાનસ્તૈર્દૈત્યૈર્વ્યદાય સુમહાબલઃ ।
મુખં૩૮ સર્વાણિ શસ્ત્રાણિ જગ્રાસ૩૯ ચ રરાસ ચ ॥૩ ૧॥
તત્તથા૪૦ વિકૃતં દૃષ્ટ્વા હિરણ્યાક્ષઃ પ્રતાપવાન્ ।
શૂલં જગ્રાહ સંક્રુદ્ધઃ કૃત્વા રુદ્રાય વૈ નમઃ ॥૩ ૨॥
૨૬.. સનિસમત્વિષમ્ - ક । ૨૭ આક્ષિપ્તોત્ક્ષિપ્ત - ખ । ૨૮ સસાદિનં - ઘ । ૨૯. શ્ચર્તુહયાઃ - ખ. । ૩૦ પુન કૃતઃ - ક ખ । ૩૧ મન્ત્રૈ - ક ખ । ૩૨ ર્દૈત્યેન્દ્રં - ક ખ । ૩૩ સુ (?) । ૩૪ દૈત્યમૂર્ધ્નિ - ખ । ૩૫ ન્યપાતયત્ - ખ । ૩૬ . ઞ્ચ - ખ । ૩૭ હ - ખ । ૩૮ મુખે - ક । ૩૯ જગ્રાહ - ક. । ૪૦ તન્તથા - ખ ।
567
તદ્યુગાન્તાનલપ્રખ્યં મહાશૂલમતિપ્રભમ્ ।
ચિક્ષેપ દૈત્યઃ સંક્રુદ્ધો વરાહાય મહાસ્વનમ્ ॥૩ ૩ । ।
તમાપતન્તં બહુધા નદન્તં જ્વાલાઃ સ્ફુલિઙ્ગાશ્ચ સમુદ્ગિરન્તમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સુરાઃ સિદ્ધગણાશ્ચ સર્વે હાહેતિ ચક્રુર્ભયમૂઢચિત્તાઃ । ।૩૪॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ત્રિશૂલાક્ષેપણે ષડુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
તમાપતન્તં૧ વેગેન૨ ન શૂલં૩ દૃષ્ટવાન્મૃગઃ ।
દૈત્યસન્ધે૪ સમાસક્તઃ સર્વપ્રાણિભયઙ્કરમ્૫

અલક્ષિતેન તેનાસૌ શૂલેનાદિતિનન્દનઃ ।
વિભિન્નો હૃદયે વ્યાસ મૃતકલ્પઃ પપાત હ૭

તતો હાહા કૃતં ભૂતૈરદૃશ્યૈર્મુનિસત્તમ ।
ઉદ્વેલાઃ સાગરાશ્ચાસન્ ભાસ્કરશ્ચાપ્રભોભવત્

ઉલ્કાઃ પેતુશ્ચ સર્વત્ર મ્લાનમાલ્યાઃ સુરાભવન્ ।
ગ્રહાણામભવદ્યુદ્ધં વિમાનાનિ ચ પેતિરે

જજપુર્મુનયઃ સર્વે વરાહે પતિતે તદા ।
મહાદેવં નમસ્કૃત્ય બ્રહ્મા સસ્માર તં૯ તદા

તતો વિતિમિરં સર્વમભવત્ પૂર્વવચ્છુભમ્ ।
મહાદેવં નમસ્કૃત્ય૧૦ વરાહશ્ચોદતિષ્ઠત

તેજો માહેશ્વરં દિવ્યં વિવેશ મધુસૂદનમ્ ।
સોપ્યાયિતતનુસ્તેન શૂલં નિષ્કૃષ્ય માધવઃ

સહસાનલસંકાશો૧૧ બભૂવ સ મહાબલઃ ।
તતસ્તેનૈવ શૂલેન તં દૈત્યં દેવનન્દનઃ૧૨

૧ તદાપતન્તં - ઘ । ૨ તં સ્વેન - ક । ૩ તં શૂલં - ક, ત્રિશૂલં - ખ । ૪ દૈત્યઃ - ક, દૈત્યૈઃ સર્વૈઃ - ઘ દૈત્યસંઘૈઃ (?) । ૫... ભયઙ્કરઃ - ક. । ૬ વિચ્છિન્નો - ખ, । ૭ ચ - ક. । ૮ જજલ્પુર્મુનયઃ - ઘ । ૯ બ્રહ્માણંસ્મરણ - ખ., સંસ્કારયત્ - ઘ. । ૧૦ પ્રકૃતિસ્થં જગત્ચ્ચાભૂદ્ - ખ. । ૧૧ સહસ્રાનલસંકાશો- ક. । ૧૨ દિતિનન્દનમ્ - ઘ. ।
568
જઘાન હૃદયે ક્રુદ્ધઃ ક્રૌઞ્ચં શક્ત્યા યથા ગુહઃ ।
સ ભિન્નહૃદયસ્તેન વરાહેણ મહાસુરઃ । ।૯। ।
નાર્ત્તિમાનભવદ્ વ્યાસ કૃચ્છ્રે વિદ્વાનિવ સ્થિતઃ ।
મધ્યે ભિન્નં સ તચ્છૂલં નિષ્કૃષ્ય ચ વિસૃજ્ય ચ ॥ 8.107.૧૦ । ।
ખઙ્ગં નિષ્કૃષ્ય વેગેન વરાહં મૂર્ધ્ન્યતાડયત્ ।
સ તેન સુપ્રહારેણ૧૩ વરાહો નન્દિવર્ધનઃ । ।૧ ૧ । ।
નાર્તિમાનભવદ્ વ્યાસ બભૂવ રુધિરાપ્લુતઃ ।
નાનાધાતુવિચિત્રોસૌ હિમવાનિવ પર્વતઃ । ।૧ ૨॥
બભૌ વરાહો દેવાત્મા સર્વાસુરવિમર્દનઃ ।
પુનરાહન્તુકામસ્ય તસ્ય દૈત્યસ્ય સુવ્રત । । ૧૩ । ।
અપહસ્તપ્રહારેણ ખઙ્ગં હસ્તાદપાતયત્ ।
અકુર્વાતાં તતો યુદ્ધં નિયુદ્ધકુશલાવુભૌ । ।૧૪॥
તૌ ગજાવિવ સંક્રુદ્ધૌ મહિષાવિવ દર્પિતૌ ।
સિંહાવિવ ચ નર્દન્તૌ સંક્રુદ્ધૌ વૃષભાવિવ ॥૧ ૫। ।
શરભાવિવ ચાયસ્તૌ૧૪ શાર્દૂલાવિવ નિર્ઘૃણૌ ।
પરસ્પરમયુધ્યેતાં પરસ્પરજયૈષિણૌ । ।૧ ૬ । ।
અંકુશૈર્હસ્તયોક્ત્રૈશ્ચ ક્ષેપણૈરપસર્પણૈઃ ।
મણ્ડલૈશ્ચ પુનશ્ચિત્રૈઃ કર્ષણૈરપકર્ષણૈઃ

તલૈશ્ચ મુષ્ટિભિશ્ચૈવ ભુજૈસ્સ૧૫ ચરણૈરપિ ।
નખૈશ્ચ દશનૈશ્ચૈવ તથાન્યૈશ્ચ મહાબલૌ । । ૧૮ । ।
તયોરેવમભૂદ્યુદ્ધમુભયોર્દેવદૈત્યયોઃ ।
અહાનિ દશ ચાષ્ટૌ ચ તથાન્યાનિ ચતુર્દશ । ।૧૯। ।
અન્યત્સહસ્રમેવાસીદ્વર્ષાણાં તચ્ચ માનુષમ્ ।
એષ કાલોભવત્તત્ર તતો દૈત્યોબલોભવત્

તં હીયમાનમાલક્ષ્ય દૈત્યાધિપતિમૂર્જિતમ્૧૬ ।
આકાશે વાગુવાચેદમશરીરાતિ સુસ્વના

-------- ---
૧૩ તેનાસિપ્રહારેણ (?) । ૧૪ ચાયત્તો - ક. । ૧૫ ભુજૈશ્ચ (?) । ૧૬... મૂર્જિતઃ - ક., તા (?)
569
શૃણુ દેવ વરાહેદં શ્રુત્વા ચૈવ સમાચર ।
અશક્યોયં ત્વયા હ્યેવં હન્તું દૈત્યો મહાબલઃ । ।૨૨॥
અબલોયં કૃતઃ ક્રૂરો ધ્રુવં માહેશ્વરેણ હિ ।
તેજસા પશ્ય ચૈવૈનમેષ કાલોસ્ય વર્તતે

મુક્ત્વૈનં દૈત્યરાજાનં ચક્રેણ વિનિસૂદય ।
માહેશ્વરેણ વૈકુણ્ઠ તતો મૃત્યુમવાપ્સ્યતિ ॥૨૪। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતસ્તમભિસંશ્રુત્ય ભગવાન્નન્દિવર્ધનઃ ।
મુમોચ દૈત્યરાજાનં પાદેનાહત્ય વક્ષસિ

સ મુક્તસ્તેન દેવેન વિબભૌ દૈત્યપુંગવઃ ।
ભુક્તમુક્તો યથા સૂર્યઃ સૈંહિકેયેન રાહુણા

ભગવાનપિ દીપ્યન્તં શ્રિયા દૈત્યં સમીક્ષ્ય તમ્ ।
સસ્માર તત્તદા૧૭ ચક્રં નમસ્કૃત્ય૧૮ પિનાકિનમ્૧૯

તતઃ સર્વા દિશો વ્યાસ વહ્નિકુણ્ડાનિભા બભુઃ ।
શબ્દશ્ચ સુમહાનાસીદ્યુગાન્તામ્બુદસન્નિભઃ૨૦ । ।૨૮। ।
સિદ્ધાઃ પેતુશ્ચ મેદિન્યાં દેવાઁશ્ચ ભયમાવિશત્ ।
સ્વસ્ત્યસ્તુ સર્વભૂતાનામિત્યૂચુર્મુનયસ્તદા૨૧ । ।૨૯॥
સાગરાશ્ચ વ્યશુષ્યન્ત૨૨ વિનેશુ૨૩ર્નાગપક્ષિણઃ ।
દૈત્યાશ્ચ દાનવાશ્ચૈવ સર્વે તે વિવિશુર્વિલમ્૨૪ । ।8.107.૩ ૦ ॥
ભયત્રસ્તાનિ ભૂતાનિ ઉલ્કાઃ પેતુર્નભસ્તલાત્ ।
આગચ્છતિ યુગાન્તાગ્નિકલ્પે ચક્રે૨૫ સુભાસ્વરે ॥૩ ૧॥
ક્ષુરાન્તં તન્મહાચક્રં મજ્જજ્જલચરાન્તકમ્૨૬ ।
દુર્નિરીક્ષ્યં સર્વઘાતિ અભેદ્યં પ્રતિઘાતિ૨૭ ચ

૧૭ તન્તદા - ક. ખ. । ૧૮ નમસ્કૃત્વા - ખ. । ૧૫ પિનાકિને - ખ. । ૨૦.. વન્નદન્ - ખ. । ૨૧... સ્સદા - ખ. । ૨૨ સાગર શ્ચોપશુષ્યન્તિ - ક. । ૨૩ વિવે ( વિ?) શુ - ખ. । ૨૪ વિવિશુઃ પરમ્ - ખ । ૨૫ કાલચક્રે - ક. । ૨૬ ગર્જજ્જલધરોપમ (?) । ૨૭ અભેદ્યમવિઘાતિ - ખ ।
570
તથાપ્રતિહતં દિવ્યં મોહનં સર્વદેહિનામ્ ।
કરમાગાદ્વરાહસ્ય શતાશનિસમસ્વનમ્ । ।૩ ૩ । ।
તદાપતન્તં૨૮ સંવીક્ષ્ય સર્વભૂતાનિ સર્વતઃ ।
પેતુર્ભૂમૌ મહાઘોરમપશ્યન્ન ચ કિઞ્ચન ॥૩૪। ।
સોપિ દેવસ્તદા કૃત્વા રૂપં સુમહદવ્યયમ્ ।
ત્રૈલોક્યવ્યાપિ ચિક્ષેપ દાનવં પ્રતિ નાદયન્ । ।૩ ૫। ।
તદ્યુગાન્તાનલપ્રખ્યં ક્ષુરાન્તં૨૯ સ્ફોટયન્નભઃ ।
જગામ દાનવં ક્ષિપ્રં દિશઃ સર્વા દહન્નિવ ॥૩ ૬ ॥
તત્ સ દાનવશાર્દૂલ૩૦ ઉપયાન્તં મહારવમ્ ।
જઘાનાસ્ત્રૈર્બહુવિધૈરવ્યથઃ૩૧ શક્તિનન્દન

તચ્ચ તાનિ મહાચક્રમસ્ત્રાણ્યનલસન્નિભમ્ ।
ચકાર ભસ્મસાદ્ વ્યાસ જગામ ચ વિનાદયન્

અથ માયાં સમસૃજત્૩૨ તૈજસીં પાર્થિવીમપિ૩૩ ।
વાયવીં૩૪ વારુણીઞ્ચૈવ તામસીમિન્દ્રિયાત્મિકામ્ર૩૫

તથૈવોત્પાતકીં માયાં મોહનીં સ્તમ્ભનીમપિ૩૬ ।
નિવર્તનીં જમ્ભનીં ચ ચકારાન્યાશ્ચ સંયુગે ॥8.107.૪૦ । ।
તાઃ સર્વાસ્ત૩૭ત્તદા ચક્રં નાશયદ્૩૮ ભીમનાદવત્ ।
ગત્વા૩૯ તસ્ય શિરઃ કાયાદુન્મમાથ યથાચલમ્

તત્તેન કૃત્તં સુમહચ્છિરોગ્ર્યં૪૦ વ્યાત્તાનનાગ્નિપ્રતિમોગ્રનેત્રમ્૪૧ ।
દંષ્ટ્રાલમત્યદ્ભુતભીમનાદં૪૨ પપાત મેરોરિવ શૃઙ્ગમુચ્ચમ્૪૩ ॥૪૨ । ।
રથાઙ્ગનિષ્પીતવપુર્વિરાગં ન ભાતિ તદ્વક્ત્રમતીવ દીનમ્ ।
નિશાપ્રહાણે૪૪ વિનિવૃત્તરશ્મિ વિમ્બં૪૫ યથા ચન્દ્રમસો વિશોભમ્ । ।૪૩ । ।
૨૮ તમાપતન્ત - ક ખ । ૨૯ ક્ષુરન્તં - ક । ૩૦ તં સ તં નવશાર્દૂલ - ક. । ૩૧.. ..રવ્યર્થૈઃ - ખ. । ૩૨ સમાવર્જત્ - ક.,.. .મસાર્જ્યન્ત - ખ. । ૩૩ પાર્થિવાનપિ - ક ખ. । ૩૪ વાયવ્યાં - ખ ક. । ૩૫ .. યાત્મકાં - ખ । ૩૬ સ્તમ્ભિનીમપિ - ખ. । ૩૭ તાં સર્વાં તાં - ક. ખ. । ૩૮ સુમહદ્ - ક. ખ., તાઃ સર્વાણિ ગૃહીત્વા તુ - ઘ । ૩૯ ભિત્ત્વા - ઘ. । ૪૦.. .ચ્છિરોગ્રં - ખ. । ૪૧ વ્યાત્તાનમગ્નિપ્રતિમોગ્રનેત્રમ્ - ક. । ૪૨ દંષ્ટ્રાકરાલાદ્ભુતભીમનાદં - ઘ. । ૪૩ શૃઙ્ગમુચ્છ્રમ્ - ખ । ૪૪.. પ્રહાણો - ક, પ્રહાણૌ - ખ. । ૪૫. .ર્બિમ્બ - ક ।
571
તદ્દન્તપંક્તિચ્છદમાદશાનં મુહુશ્ચ દન્તાનપિ૪૬ સંદશાનમ્ ।
પપાત દૈત્યસ્ય શિરો નિકૃત્તં યથા ગિરેઃ શૃઙ્ગમતિપ્રવૃદ્ધમ્ ॥૪૪। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે હિરણ્યાક્ષવધે સપ્તોત્તરશતોધ્યાયઃ ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્મિન્વિનિહતે દૈત્યે સુરાઃ સર્વેભિતુષ્ટુવુઃ ।
ઋષયશ્ચ તપોયુક્તા પુષ્પવૃષ્ટ્યશ્ચ પેતિરે૧

દેવદુન્દુભયો નેદુરદૃશ્યાઃ સુમહાસ્વનાઃ ।
ભૂતાનાં ચાભવચ્છર્મ પ્રકૃતિસ્થં જગદ્બભૌ

જગામાદૃશ્યતાં ચક્રં તતઃ૨ સ્વસ્થાભવન્ સુરાઃ ।
ઋષયશ્ચૈવ લોકાશ્ચ દૈત્યં તં૩ દદૃશુર્હતમ્ । ।૩॥
અસુરા અપિ તે સર્વે પુરદ્વારાણિ સર્વશઃ ।
પિધાય યત્નાત્૫ સન્નદ્ધાઃ પ્રાકરેષ્વવતસ્થિરે

તે ભીતા મુક્તકેશાશ્ચ રજોધ્વસ્તા ભયાર્દિતાઃ ।
જીવિતં સં૬ પરીપ્સન્તઃ સ્થિતાઃ પ્રાકારગા૭સ્તદા

ભગવાનપિ દીપ્તાર્ચિર્હવિષેદ્ધ૮ ઇવાનલઃ ।
ભીષયાનોસુરાન્સર્વાન્ પૃથિવીમન્વચિન્વત

સ બહિઃ સર્વતોન્વિષ્ય૯ ઉત્પાટ્ય ચ મહીરુહાન્ ।
પ્રણષ્ટામિવ ગાં ગોપઃ સમન્તાદન્વચિન્વત

પર્વતાન્સ તદોત્પાટ્ય૧૦ દૈત્યોદ્યાનાન્યચૂર્ણયત્૧૧ ।
આરામાન્ સ તડાગાનિ બભઞ્જ ચ રરાસ ચ । ।૮॥
તતો દક્ષિણતો ગત્વા મુહૂર્ત્તં દેવસત્તમઃ ।
શંખં પર્વતમાસાદ્ય નનર્દ જલદો યથા

૪૬ દન્તાન્યપિ - ક. ખ. ।
૧ પેદિરે - ખ. । ૨ બભુઃ - ક । ૩ દૈત્યઞ્ચ - ક ખ. । ૪... પિ હિતૈસ્સર્વે - ક., અપિ - ઘ. । ૫ યત્તાઃ - ઘ. । ૬ સ્વં - ઘ. । ૭ પ્રકારાન્તરગા - ઘ. । ૮ હવિષાક્ત - ખ. । ૯ સર્વતોત્ક્ષિપ્ય વેગેન - ઘ. । ૧૦ તતોત્પાટ્ય - ખ. । ૧૧ દેવોદ્યાનાન્યચૂર્ણયત્ - ક. ।
572
અસુરા હ્યપિ તે૧૨ ભીતાઃ પ્રાકારાન્તરસંસ્થિતાઃ ।
અવૈક્ષન્ત મૃગેન્દ્રં તં ધાવન્તં સર્વતોદિશઃ । ।8.108.૧ ૦ ॥
સોપિ દેવસ્તદા શંખમુત્પાટ્ય નગમુત્તમમ્ ।
અપશ્યત્ પૃથિવીં બદ્ધાં રક્ષ્યમાણાં ચ દાનવૈઃ

સાગરામ્ભસિ વિક્ષિપ્ય શંખં તં પર્વતોત્તમમ્ ।
અવધીદ્દાનવાન્ સર્વાન્ મેદિન્યા યેભિરક્ષિણઃ । ।૧ ૨॥
તતો વિદ્રાવ્ય નાગેન્દ્રાન્ પ્રગૃહ્ય પૃથિવીં બલાત્ ।
જગામ દૈત્યાન્ સન્ધૃષ્ય૧૩ રત્નાન્યદાય સર્વશઃ । ।૧૩ ॥
સ તાં દંષ્ટ્રાંકુરે૧૪ લગ્નાં વહન્ ભાતિ મૃગેશ્વરઃ ।
વિષાણલગ્નાં લમ્બન્તીં મૃણાલીં ગજરાડિવ । ।૧૪॥
સ તાં સાગરમધ્યેન વહન્ભાતિ મૃગેશ્વરઃ ।
વરાહરૂપી કાલાન્તે બ્રહ્મેવ વસુધાં પુરા૧૫ । ।૧૫॥
સ સાગરન્તમુત્તીર્ય૧૬ ભગવાન્નન્દિવર્ધનઃ ।
સ્વસ્થાને સ્થાપયામાસ મહીં તાં પુનરેવ હિ । ।૧૬॥
તતઃ શક્રાય લોકાઁસ્ત્રીનદાત્ સ મધુસૂદનઃ ।
ઉવાચ રાજા ત્વન્નોદ્ય મિત્રઞ્ચાહં૧૭ તવાનઘ

યેન્યેપિ તેરયઃ કેચિદ્ભવિષ્યન્ત્યસુરેશ્વરાઃ ।
તેષામપિ વધં ઘોરં કરિષ્યામિ ન સંશયઃ ॥ ૧ ૮। ।
તતસ્તમૃષયઃ સર્વે દેવતાશ્ચ સવાસવાઃ ।
ઊચુઃ સ્વાં મૂર્ત્તિમાસ્થાય યથા પૂર્વં તથા ભવ । । ૧ ૯। ।
વરાહ ઉવાચ
ઇયં મૂર્ત્તિર્મયા દેવાઃ પ્રાપ્તા પરમવર્ચ્ચસા૧૯ ।
ન ચાનયા રતિઃ કાચિત્ પ્રાપ્તા મે સદૃશી૧૯ ભુવિ । । 8.108.૨૦ ॥
૧૨ પિ હિ તે ક. ખ.। ૧૩ સન્દૃશ્ય ક. । ૧૪ દષ્ટ્રાન્તરે ખ.। ૧૫ પરઃ ખ। । ૧૬ સાગરાન્ત- મુખીયં। ( ૧) । ૧૭. .શ્ચાહં - ક । ૧૮ પરમવર્ચસઃ - ખ । ૧૯ સદૃસા - ખ. ।
573
સોહં કઞ્ચિદ્૨૦ વિહૃત્યેહ કાલં મૂર્ત્યાનયા સુખમ્ ।
ભવિષ્યામિ પુનર્દેવઃ૨૧ સત્યમેતદ્ બ્રવીમિ વઃ ॥૨૧ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ।
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય જગ્મુઃ સ્થાનાનિ સર્વશઃ ।૨૨॥।
ગતેષુ દેવસંઘેષુ ભગવાન્નન્દિવર્ધનઃ ।
વિજહાર સુખં તત્ર હત્વા દાનવપુંગવમ્

તસ્ય તત્રોપતિષ્ઠન્ત૨૨મૃગ્યો ભૂત્વા સહસ્રશઃ ।
વૈદિક્યોપ્સરસઃ શુભ્રાસ્તાભિસ્સહ રરામ સઃ૨૩

સ તાભિર્વિચરન્દેવો મહાત્મા નન્દિવર્ધનઃ ।
રેમે મત્તો મહાનાગો યથારણ્યે કરેણુભિઃ

સ સિંહ ઇવ સિંહીભિઃ શાર્દૂલ ઇવ ચોન્નદનન્ ।
રરામ સાગરાનૂપે૨૪ ઐરાવત ઇવાપરઃ

રમમાણસ્ય સિદ્ધાશ્ચ ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
પુષ્પાણાં રુચિરા વૃષ્ટીઃ પાતયન્તિ વિયત્સ્થિતાઃ । ।૨૭॥
તુષ્ટુવુશ્ચાપરે નિત્યં ચક્રુશ્ચૈનં પ્રદક્ષિણમ્ ।
દેવદુન્દુભયો નિત્યં સર્વ૨૫ એવાન્વવાદયન્ ।૨૮
નૃત્યન્ત્યપ્સરસશ્ચાસ્ય૨૬ વરાહસ્યાગ્રતસ્તદા ।
વાદયન્તિ ચ ગન્ધર્વા ગાયન્તિ ચ મહાત્મનઃ

રમયન્તો૨૭ વરાહન્તં દેવાશ્ચેન્દ્રપુરોગમાઃ ।
યક્ષાઃ પુણ્યજનના યે ચ તથા દેવજનાશ્ચ યે ॥8.108.૩ ૦ ॥
યાતુધાનાશ્ચ યે કેચિદ્ બ્રહ્મધાનાશ્ચ સર્વશઃ ।
મનુષ્યાઃ પશવશ્ચૈવ ઋષયશ્ચૈવ સર્વશઃ । ।૨૧ ॥
રાજન્યાઃ ક્ષત્રિયાઃ સર્વે નિકાયાશ્ચૈવ સર્વશઃ ।
તત્રાજગ્મુર્નિરીક્ષન્તો વરાહસ્યોત્સવં૨૮ શુભમ્

--
૨૦ કશ્ચિદ્ - ખ. । ૨૧ પુનર્દેવાઃ - ક । ૨૨?.. પવિષ્ટન્તં - ખ । ૨૩ ચ - ખ । ૨૪ સાગરામ્ભસ્સુ - ખ । ૨૫ ગન્ધ. ક. । ૨૬... શ્ચાપિ - ખ । ૨૭ રામયન્તો - ખ । ૨૮ વરાહસ્યોત્તમ - ખ. ।
574
બહ્વાશ્ચર્યસમાકીર્ણં બહ્વાલક્ષ્ય સદૈવ ચ ।
એવં તસ્યાભવદ્ વ્યાસ વરાહસ્ય મહાત્મનઃ ।
ઉત્સવઃ સુમહાન્ દિવ્યઃ પ્રત્યહં નન્દિવર્ધનઃ । ।૩ ૩ । ।
તસ્યોત્સોવોસૌ ઋષિસંઘજુષ્ટઃ સદા સુરૈઃ સિદ્ધજનૈશ્ચ જુષ્ટઃ ।
ગન્ધર્વયક્ષોરગરાક્ષસૈશ્ચ વિદ્યાધરૈશ્ચૈવ સહાપ્સરોભિઃ । । ૩૪॥।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે વરાહોત્સવે૨૯ અષ્ટોત્તરશતોધ્યાયઃ૩૦
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્ય કાલેન મહતા રમતઃ શક્તિનન્દન ।
ભાર્યાયાં ચિત્રલેખાયાં વૃકોનામા૧ભવત્સુતઃ ॥૧ । ।
સ વૃકો બલવાન્નિત્યં વિચરન્ પૃથિવીમિમામ્ ।
નર્દમાનોવધીલ્લોકે ભૂતાનિ શતશો મહાન્ ॥૨ । ।
અથાસસાદ શૈલેન્દ્ર હિમવન્તં મહાગિરિમ્ ।
ગૌરીકૂટસમીપે ચ કાર્તિકેયાલયં શુભમ । । ૩ । ।
તમજાનઁસ્તદાભ્યેત્ય બલેનાવિનયેન૨ ચ ।
નાદયાનો૩ દ્રુમાઞ્છુભ્રાન્ રત્નહેમવિભૂષિતાન્ ॥૪। ।
સર્વર્તુપુષ્પફલદાન્૪ સર્વકામપ્રદાનપિ ।
શિલામણિમયાઃ શુભ્રાઃ શાતકુમ્ભમયાસ્તથા૫ । ।૫ ॥
હરિતાલમયાશ્ચાન્યાસ્તથા માનઃશિલોપાલાન્૬ ।
ઉત્પાટ્યોત્પાટ્ય વેગેન બભઞ્જ રૂષિતો યથા । ।૬। ।
સ ગર્જમાનઃ સતતં ગજો મત્ત૭ ઇવાપરઃ ।
બભઞ્જ તદ્વનં શુભ્રં કાર્તિકેસ્ય ધીમતઃ ॥૭। ।
તસ્ય ગર્જિતશબ્દેન વનભઙ્ગસ્વનેન ચ ।
સ્કન્દસ્ય ગણપઃ શૂરો નિર્જગામ સ મન્દિરાત્૮ ॥૮। ।
૨૯ નન્દિવરાહવર્ણનો નામ - ક । ૩૦ તમોધ્યાયઃ અધ્યાયઃ ૧૬૨ ( ૧૭૨?) - ખ, ૧૮૭ ઘ. ।
૧ નામ - ક । ૨ વિજનેન - ખ । ૩ નોદયાનો - ખ. । ૪ સર્વર્તુકફલાન્પુષ્પાન્ - ખ. ૫... શ્શુભાઃ - ક. । ૬ માનઃશિલોચલાઃ ૫ - ક. । ૭ ગજોન્મત્ત - ક. । ૦ નિશામયન્ - ખ. ।
575
કોકવક્ત્ર ઇતિ ખ્યાતો દૃઢં સ્કન્દસ્ય વલ્લભઃ ।
મહાત્મા બલસંપન્નો ગત્વા વૃકમવૈક્ષત

સ તં દૃષ્ટ્વા મહાકાયં તરુણં પ્રિયદર્શનમ ।
જીમૂતમિવ નર્દન્તં કિઞ્ચિત્પ્રકુપિતાનનમ્ । ।8.109.૧ ૦ ॥
ઉવાચ વચનં હૃષ્ટઃ૯ કોકવક્ત્રો હસન્નિવ ।
કસ્ય ત્વમિહ સંપ્રાપ્તો બાલો દેવગૃહં શુભમ્ । ૧ ૧॥
ન જાનીષે કિમેતત્ત્વં૧૦ સ્કન્દસ્ય સુમહાત્મનઃ ।
વેશ્મ દેવૈસ્સગન્ધર્વૈઃ સયક્ષોરગકિન્નરૈઃ૧૧ ॥૧ ૨॥
કૃતં દયિતભત્યર્થં ગણૈશ્ચાપિ સુપૂજિતમ્ ।
કુમારો મન્દરં યાતઃ સર્વૈસ્સહ ગણેશ્વરૈઃ

રક્ષાર્થં મામિહ સ્થાપ્ય૧૩ વારયામિ૧૪ તતો૧૫ હિ તે ।
તુષ્ટોસ્મિ તવ રૂપેણ બલેન વપુષા૧૬ તથા

ઉપારમસ્વ તેન૧૭ ત્વા બ્રવીમિ સુમહાબલ ।
અહં કરિષ્યે યદ્ ભગ્નં તથૈવ પુનરેવ હિ

વક્ષ્યે દેવં ચ તં સમ્યક્ ત્વદર્થં૧૮ શૂકરેશ્વર ।
યથા ન કુપ્યતે તુભ્યં પ્રસાદં તે૧૯ કરોતિ ચ ॥૧ ૬॥
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વૃકઃ સંરક્તલોચનઃ ।
ઉવાચ કોકવદનમિદં મૃગપતિસ્તદા૨૦

ન બિભેમિ કુમારસ્ય તવ વા પાપચેતસઃ ।
બલે મમ કુમારોસૌ ન તુલ્યઃ સગણેશ્વરઃ

યદ્વો બલઞ્ચ દર્પશ્ચ૨૧ તત્ કુરુધ્વમશંકિતાઃ ।
નામાવશેષમેતદ્વઃ કર્તાહં વનમન્તતઃ । ।૧૯॥
૯ દૃષ્ટઃ - ક. । ૧૦ કિમેતચ્ચ - ક ખ. । ૧૧. પન્નગૈઃ - ક ખ. । ૧૨ ગણેશૈશ્ચાપિ પૂજિતમ્ - ખ. । ૧૩ પ્રાપ્તો - ખ. । ૧૪ વરયામિ - ક. । ૧૫ તતે - ક. । ૧૬ પુરુષા ( ત્) - ક. ખ. । ૧૭ ઉમાવમસુતેન - ઘ । ૧૮ તવાર્થં - ખ. । ૧૯ પ્રવરં ત્વાં - ક ખ. । ૨૦. સ્તથા - ખ । ૨૧ દર્પઞ્ચ - ક. ખ. ।
576
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ વૃક્ષમુત્પાટ્ય હૈમં વૈદૂર્યપલ્લવમ્ ।
કોકવક્ત્રાય ચિક્ષેપ નનાદ ચ યથા વૃષઃ । ।8.109.૨ ૦ । ।
તતઃ પ્રહસ્ય કોકાસ્યસ્તમેવોદ્ગૃહ્ય પાદપમ્ ।
વૃકં તં તેન સંક્રુદ્ધઃ શિરસ્યભિજઘાન હ

સ તેન સુપ્રહારેણ ભ્રમિત્વા મણ્ડલં મૃગઃ૨૨ ।
પપાત ભૂમૌ નિઃસંજ્ઞો યથા શક્રધ્વજો મહાન્

તતસ્તં પતિતં દૃષ્ટવા કોકાસ્યઃ પ્રહસઁસ્તદા ।
બબન્ધ પાશૈર્બહુભિર્વેશ્મ ચૈવ પ્રવેશયત્ । ।૨૩ ॥
તં વદ્ધં પતિતં દૃષ્ટવા સહાયાસ્તસ્ય તે મૃગાઃ ।
પ્રદ્રુતા સહસા સર્વે ભયાર્તા જીવિતૈષિણઃ । ।૨૪। ।
અથાગાત્તેન કાલેન ગણપૈર્બહુભિર્વૃતઃ ।
કાર્તિકેયો મયૂરેણ કૂજમાનેન સાનુગઃ ॥૨૫। ।
તસ્ય તત્ કથયામાસ કોકવક્ત્રો ગણેશ્વરઃ ।
વૃકં ચ દર્શયામાસ પાશૈર્બદ્ધં મહાબલમ્ । ।૨૬। ।
કોકવક્ત્ર ઉવાચ
ભગવન્ વરાહરૂપસ્ય સુતઃ શ્રીમાન્ વૃકઃ કિલ ।
હિરણ્યાક્ષો હતો યેન દાનવો દેવકણ્ટકઃ ॥૨૭। ।
બભઞ્જાયં સુદુષ્ટાત્મા૨૩ સહિતોન્યૈર્વનં તવ ।
તતઃ પાશૈર્મયા બદ્ધઃ ક્રિયતામસ્ય યત્ પરમ્ । ।૨૮॥
સ્કન્દ ઉવાચ
નાયં શક્યો મયાદ્યેહ મોક્તું મૃગકુલાધમઃ ।
મુક્તે વક્તવ્યતા લોકે ભવિષ્યતિ ન સંશય ॥૨૯। ।
દેવો માં વક્ષ્યતે૨૪ વ્યક્તં સ્કન્દો ભીતો ન સંશયઃ ।
યો મુમોચ સુતં તસ્ય વરાહસ્ય કૃતાગસમ્ । ।8.109.૩ ૦ ॥
૨૨ વૃકઃ - ખ. । ૨૩ સુદૃષ્ટાત્મા - ખ. । ૨૪ લક્ષ્યતે- - ખ ।
577
ઉક્તો ગતશ્ચાહમદ્ય સ્થાણુના પરમાત્મના ।
મા ક્ષમેથા વરાહસ્ય તનું ત્વા૨૫ સૌ૨૬ હ્વયેદ્યદિ૨૭ । ।૩ ૧ ॥
ઇયઞ્ચ મમ તેનાદ્ય શક્તિર્દત્તાતિભાસ્વરા ।
સંવર્ત્તિકેતિ૨૮ વિખ્યાતા સર્વાસ્ત્રબલનાશની ॥૩ ૨ ॥
સોયં૨૯ દુરાત્મા દુર્વૃત્તઃ સર્વલોકપ્રબાધકઃ ।
ગૃહ્યતાં વધ્યતાં ચૈવ ક્ષિપ્રમાવિષ્કૃતં બલાત્ (?) । । ૩૩ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તત એનં બહિસ્સર્વે સ્કન્દસ્ય ગણનાયકાઃ ।
બદ્ધ્વા બહુવિધૈઃ પાશૈર્યાતયન્ત સહસ્રશઃ૩૦

સ યાત્યમાનો દુઃખાર્ત્તો વિલલાપ યથા નરઃ ।
નિરયસ્થો દુરાચારઃ કર્મભિઃ સ્વૈઃ સુપાશિતઃ૩૧ ॥૩ ૫॥
તં યાત્યમાનં સન્દૃશ્ય નારદઃ સુમહાતપાઃ ।
ગત્વા ન્યવેદયત્તસ્ય૩૨ વરાહસ્યામિતાત્મનઃ । ।૩૬ ॥
એષ પુત્રો વૃકસ્તુભ્યં બદ્ધઃ પાશૈરનેકશઃ ।
યાત્યતે કાર્તિકેયસ્ય કિઙ્કરૈર્દુષ્કૃતી યથા ॥ ૩૭। ।
ન નામ તવ દેવસ્ય લોકાર્થાયોદ્યતસ્ય ચ૩૩ ।
કરોતિ સન્નતિં સ્કન્દો બાલભાવાચ્ચ રોષતઃ૩૪ । ।૩૮। ।
અથવા સ્વમલં૩૫ સ્કન્દો મન્યતે બલવત્તરમ્ ।
ત્વત્તોત્મનસ્તતઃ પુત્રં તવ પાશૈર્બબન્ધ હ ॥૩૯। ।
તદ્યાવદેવ તં નાસૌ પ્રમાપયતિ દેવપ ।
તાવદેવ ભવાન્ ગત્વા વિમોચયતુ મા ચિરમ્ ॥8.109.૪૦ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વરાહો નન્દિવર્ધનઃ ।
જીમૂત ઇવ કાલાન્તે નનાદ રૂષિતાનનઃ

૨૫ તનુક્ત્વા? - ખ. । ૨૬ સો - ક. ખ- । ૨૭.. .દ્યુધિ - ક ખ,. દ્યદિ (?) । ૨૮ સંવર્ત્તકેતિ ખ. ૨૯ યોય - ખ. । ૩૦... ન્તસ્સહસ્રશઃ - ખ । ૩૧ સુપાતિતઃ - ખ । ૩૨ નિવેદયામાસ ખ। ૩૩ હ - ખ. । ૩૪.. .ન્મિરામતઃ - ખ. । ૩૫ સ્વબલં - ક.
578
તસ્ય ક્રોધાત્તદા વહ્નિર્નેત્રાભ્યામતિ દીપ્તિમાન્ ।
નિશ્ચક્રામ જગત્ સર્વં સંહરન્નિવ તેજસા ॥૪૨। ।
ઉત્થાય ચાસનાદ્દેવઃ સહસૈવોન્નિરીક્ષણઃ૩૨ ।
પ્રતસ્થે શિખરં દિવ્યં ગૌર્યા મૃગપતિઃ સ્વયમ્ । ।૪૩ ॥
સ કમ્પયન્મહીં સર્વાં સ્તૂયમાનો મહાત્મભિઃ ।
ઉત્પાતાનુત્થિતાન્૩૭ પશ્યન્ જગામા૩૮ વિનિવારિતઃ ॥૪૪। ।
ગચ્છતસ્તસ્ય દેવસ્ય પન્થાનં ભુજગોચ્છિનત્ ।
દંષ્ટ્રા ચ વૃક્ષમાપત્ય૩૯ પપાત ધરણીતલે । ।૪૫। ।
રુધિરં ચાસ્રવદ્વક્ત્રાદ્ધૃદયઞ્ચ પ્રવેપત ।
ભયઞ્ચાસ્યાભવત્તત્ર વેગો યેનાભિહન્યતે૪૦ । ।૪૬। ।
વાયવઃ પ્રતિલોમાશ્ચ ઉરસા ચાપતદ્ ભુવિ ।
સ્નેહ૪૧શ્ચાસ્ય પ્રિયાં સ્મૃત્વા તદાત્યર્થમજાયત ॥૪૭। ।
એતાઁશ્ચાન્યાન્ સુબહુશ૪૨ ઉત્પાતાન્ ભયસૂચકાન્ ।
અનાદૃત્ય મૃગેન્દ્રોસૌ જગામૈવ મહાબલઃ

તં પ્રસ્થિતમભિપ્રેક્ષ્ય નિમિત્તાનિ ચ સુવ્રત ।
પૂજાં સજ્જામકુર્વન્તે૪૩ દેવલોકે દિવૌકસઃ ॥૪૯। ।
સ સિદ્ધસંઘૈરનુગમ્યમાનો યક્ષૈશ્ચ ગન્ધર્વમહોરગૈશ્ચ ।
રક્ષોગણૈશ્ચારણકિન્નરૈશ્ચ જગામ ગૌરીશિખરં મહાત્મા । ।8.109.૫૦ ॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે વૃકબન્ધો નામ નવોત્તરશતોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
વિનિર્ગમ્ય કુમારોપિ રમ્યાત્ સ્વભવનાત્તદા ।
રરામ ગણપૈઃ૧ સાર્ધં ક્રીડનૈર્બહુભિઃ શુભૈઃ । । ૧ । ।
આનયામાસ તઞ્ચાપિ વરાહસ્ય સુતં પ્રભુઃ ।
વૃકં વિમુચ્ય પાશેભ્ય૨ ઉત્સસર્જ હસન્ વિભુઃ૩॥ ૨। ।
વોગ્નિરીક્ષણઃ - ખ., વાગ્નિરીક્ષણઃ - ક । ૩૭... ન્ભયદાન્ - ખ. । ૩૮ જગામ - ક. । માપાત્ય - ક. । ૪૦ ભિમન્યતે - ક. ખ. । ૪૧. સ્વેહ (સ્વેદ?) - ખ. । ૪૨... શ્ચાન્યાઁશ્ચ બહુશઃ - ખ. । મકુર્વન્ત - ક. ખ ।
૧ રેમે ગણેશ્વરેઃ. । ૨ પાશૈશ્ચ - ક. ખ. । ૩ પ્રભુઃ - ખ.
579
)ઽ ૪
ઉત્સૃષ્ટં ધાવમાનઞ્ચ પુનર્જગ્રાહ વેગિતમ્ ।
પુનરેવોત્સૃજચ્ચૈનં૪ જગ્રાહ ચ પુનઃ પુનઃ ।
એવં રરામ૫ તેનાસૌ વરાહોભ્યાગમચ્ચ૬ તમ્ । ।૩ ॥
શિલાં ગૃહીત્વા મહતીં સંક્રુદ્ધોન્તકસન્નિભઃ ।
ચિક્ષેપ કાર્ત્તિકેયાય૭ નાદયન્ જલદો યથા ॥૪। ।
તામાપતન્તીં બહુધા નદન્તીં વિહાયસા મૃત્યુસમાનરૂપામ્ ।
જગ્રાહ વેગેન મહાતિવેગાં૮ કોકામુખઃ પ્રજ્વલિતામિવોલ્કામ્ ॥૫। ।
તતશ્ચક્રં સહસ્રારં યુગાન્તાગ્નિસમપ્રભમ્ ।
વિનાયકસ્યાવ્યગ્રાય ગણાય વ્યસૃજત્ પ્રભુઃ । ।૬ । ।
તદન્તકપ્રતીકાશં૯ ચક્રં સર્વસુરારિહમ્૧૦ ।
વિવેશ (?) સગણસ્તૂર્ણ૧૧ તતસ્તદ્ વિન્યવર્તત । ।૭। ।
તન્નિવૃત્તં પુનશ્ચક્રમકૃત્વા કાર્યમુજ્જ્વલમ્ ।
ન જગ્રાહ તદા વિષ્ણુરવમેને ચ તત્તદા । ।૮। ।
તત્તદાનચિતં તેન ચક્ર દાનવઘાતિના ।
વિષ્ણુના પ્રયયૌ ક્ષિપ્રં સ્વમેવ ભવનં પ્રતિ

તસ્મિઞ્ચક્રે તદા યાતે ભગવાન્નન્દિવર્ધનઃ ।
વૃક્ષમુત્પાટ્ય વેગેન કુમારમભિજઘ્નિવાન્ । । 8.110.૧૦ ॥
અગણ્ય તં પ્રહારન્તુ ભગવાનનલાત્મજઃ ।
શક્તિં સંવર્ત્તિકાં૧૨ ક્રોધાચ્ચિક્ષેપ ચ નનાદ ચ । । ૧૧ ॥
સા દહન્તીવ૧૩ તેજાંસિ નદન્તી બહુધા તદા ।
હન્તું વરાહં પ્રયયૌ શક્તિર્દિવ્ય ઇવાશુગઃ । । ૧૨॥
તામાપમન્તીં વેગેન ભગવાન્ન્નન્દિવર્ધનઃ ।
જઘાનાસ્ત્રૈર્બહુવિધૈર્નાદયન્ સિંહરાડિવ

તાનિ સા ભસ્મસાત્ કૃત્વા શક્તિઃ સંવર્ત્તિકા શુભા ।
વિવેશ હૃદયં તસ્ય કામિનીવ દૃઢં પ્રિયા૧૪ । । ૧૪॥
૪ પુનરેવોત્સૃજચ્ચૈવ - ખ. । ૫ રેમે સ (?) । ૬.. ભાસયચ્ચ - ક,.ભ્યાગતશ્ચ - ખ. । ૭ કાર્તિકેયઞ્ચ- ખ. । ૮ સહાતિવેગાં - ક. । ૯ તમન્તકપ્રતીકાશં - ક. । ૧૦ સર્વસુરારિઘમ્ - ક । ૧૧.? ન્તૂર્ણં - ખ. । ૧૨ સંવર્ત્તકાં - ક, સંવર્ષિકાં - ખ. । ૧૩ દહન્નિહ - ખ. । ૧૪ દૃઢપ્રિયા - ક. ખ. ।
580
સ તયા ભિન્નહૃદયો યોગેન પરમેણ હ ।
યોગીવ દેહં તં ત્યક્ત્વા૧૫ દેહેનાન્યેન તસ્થિવાન્ ॥૧ ૫॥
સોન્યદ્દેહં૧૬ સમાસ્થાય પૌરાણં સુરસત્તમઃ ।
દેવૈઃ સર્વૈઃ પરિવૃતો જગામ ભવમન્દિરમ્ । ।૧ ૬। ।
તત્રાપશ્યન્મહાદેવં જટામુકુટધારિણમ્ ।
ચન્દ્રલેખાંશુજાલૌઘનિરસ્તતિમિરોત્કરમ્

ભદ્રપીઠે૧૭ સમાસીનં કાઞ્ચને મણિભૂષણે૧૮ ।
ભ્રાજમાનં શ્રિયાત્યર્થં પાર્વત્યા પાર્શ્વસંસ્થયા

ગણૈશ્ચ વિવિધાકારૈર્બહુભિઃકામરૂપિભિઃ ।
નૃત્તગીતપ્રિયૈર્નિત્યં સમન્તાત્ પરિવારિતમ્

તં દૃષ્ટવા શંકરં વિષ્ણુઃ પ્રસન્નેનાન્તરાત્મના ।
તુષ્ટાવ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈરિદઞ્ચોવાચ સુસ્વરમ્ । ।8.110.૨૦॥
વારાહં૧૯ રૂપમાસ્થાય ત્વત્તેજોબૃંહિતેન મે ।
રણે વિક્રમ્ય ભગવન્ હિરણ્યાક્ષો નિષૂદિતઃ

ત્વં દેવ કારણં નિત્યં સંભૂતેઃ પ્રલયસ્ય ચ ।
ત્વયા સર્વમિદં વ્યાપ્તં જગદવ્યક્તમૂર્ત્તિના

ત્વત્પ્રસાદેન દેવેશ બ્રહ્માહં શક્ર એવ ચ ।
પૂજ્યાઃ સ્મ લોકે સતતં તથૈવાન્યે દિવૌકસઃ । ।૨૩॥
ત્વયિ પ્રીતે મહાદેવ સર્વે પ્રીતા વયં પ્રભો ।
ત્વયિ ક્રુદ્ધે વિનાશો૨૦ નો ભવિતા નાત્ર સંશયઃ

સ્તુવન્તમેવં ભગવાન્ વિષ્ણું ચન્દ્રાર્ધશેખરઃ ।
સહસ્રસૂર્યતેજસ્કઃ પ્રીતઃ પ્રોવાચ શંકરઃ

ભક્ત્યા તુષ્ટોસ્મિ૨૧ તે વિષ્ણો દેવકાર્યોદ્યમેન ચ ।
વરં વરય ભદ્રન્તે યસ્તે મનસિ વર્તતે

૧૫ સંત્યજ્ય - ક., સંત્યક્ત્વા - ખ. । ૧૫ સોન્યદેહં - ખ । ૧૭ ચન્દ્રપીઠે - ક. । ૧૮ કાઞ્ચનૈર્મણિ- ભૂષણૈઃ - ખ, । ૧૯ વરાહ - ખ । ૨૦ ચ નાશો - ખ । ૨૧ કૃતોસ્મિ - ક. ।
581
વિષ્ણુરુવાચ
યદિ તુષ્ટોસિ નો દેવ યદિ દેયો વરશ્ચ નઃ ।
યત્તત્ પાપહરં૨૨ દિવ્યં વ્રતમાદેષ્ટુમર્હસિ

યદાશ્રિત્ય વયં સર્વે સશક્રાસ્સાર્વકામિકમ્૨૩ ।
યુદ્ધે જેષ્યામ દૈતેયાન્ દુઃખશોકવિવર્જિતાઃ

દેવદેવ ઉવાચ
હન્ત વઃ કથયિષ્યામિ ગુહ્યમેતત્ સનાતનમ્ ।
વ્રતં પાશુપતં દિવ્યં યેન કામાનવાપ્સ્યથ । ।૨૯॥
ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશો દેવાનાં હિતકામ્યયા ।
યયૌ દિવમથામન્ત્ર્ય દેવીં ગિરિવરાત્મજામ્ ॥8.110.૩૦ । ।
અથ હિમગિરિતુલ્યચારુમૂર્ત્તિં વૃષભવરં૨૪ ભગવાઁસ્તદાધિરૂઢઃ૨૫ ।
સુરગણસહિતઃ પ્રભુસ્સુમેરું વ્રતમુપદેષ્ટુમના જગામ શર્વઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે હિરણ્યાક્ષવધે વરાહરૂપસંહારે દેવદેવસ્ય દેવલોકગમનં નામ દશોત્તરશતોધ્યાયઃ૨૬
૨૨ તતઃ પાશુપતં - ખ ૨૩ સ્સર્વકામિકમ્ ક.। ૨૪ ચારુમૂર્તિર્વૃષભવરં ખ.। ૨૫ ભિરૂઢઃ ક.। ૨૬ ૧૬૪ ખ।