સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.90

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ ચતુર્થં રુદ્રમુત્તમમ્ ॥
વૃષભેશ્વરનામાનં કલ્પલિંગં સુરપ્રિયમ્

બાલરૂપી મહાદેવિ યત્ર બ્રહ્મા સ્વયં સ્થિતઃ ॥
તસ્યૈવ ચોત્તરે ભાગે ધનુષાં ત્રિતયે સ્થિતમ્

આદ્યં મહાપ્રભાવં હિ નાપુણ્યો વેદ માનવઃ ॥
તસ્યૈવ કલ્પનામાનિ સાંપ્રતં પ્રબ્રવીમિ તે

પૂર્વકલ્પે મહાદેવિ બ્રહ્મેશ્વર ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
બ્રહ્મણારાધિતઃ પૂર્વં વર્ષાણામયુતં પ્રિયે

સૃષ્ટિકામેન દેવેન તતસ્તુષ્ટો મહેશ્વરઃ ॥
ચતુર્વિધાં ભૂતસૃષ્ટિં તતશ્ચક્રે પિતામહઃ

બ્રહ્મણસ્ત્વીશભાવેન ગતસ્તુષ્ટિં યતો હરઃ ॥
તેન બ્રહ્મેશ્વરં નામ તસ્મિઁલ્લિંગે પુરાઽભવત્

તતો દ્વિતીયકલ્પે તુ સંપ્રાપ્તે વરવર્ણિનિ ॥
રૈવતેશ્વરનામેતિ પ્રખ્યાતં ધરણીતલે

રૈવતો નામ રાજાઽભૂદ્બ્રહ્માંડે સચરાચરે ॥
જગદ્યોનિર્જિગાયેદં તલ્લિંગસ્ય પ્રભાવતઃ

રૈવતેશ્વરનામાભૂત્તેન લિંગં મહાપ્રભમ્ ॥
પુનસ્તૃતીયકલ્પે તુ સંપ્રાપ્તે વરવર્ણિનિ

વૃષભેશ્વરનામાભૂત્તસ્ય લિંગસ્ય ભામિનિ ॥
મમૈવ વાહનં યોઽસૌ ધર્મોયં વૃષરૂપધૃક્

તેન તત્પૂજિતં લિંગં દિવ્યાબ્દાનાં સહસ્રકમ્॥
તતસ્તુષ્ટેન દેવેશિ નીતઃ સાયુજ્યતાં વૃષઃ

તેન તલ્લિંગમભવદ્વૃષભેશેતિ ભૂતલે ॥
તતશ્ચતુર્થે સંપ્રાપ્તે વારાહેકલ્પ સંજ્ઞિતે

અષ્ટાવિંશતિમે તત્ર ત્રેતાયુગમુખે તદા ॥
ઇક્ષ્વાકુર્નામ રાજાઽભૂત્સૂર્યવંશવિભૂષણઃ

સ લિંગં પૂજયામાસ ત્રિકાલં ભક્તિભાવિતઃ ॥
એકાહારો જિતાહારો ભૂભિશાયી જિતેંદ્રિયઃ

એવં કાલે બહુવિધે તતસ્તુષ્ટો મહેશ્વરઃ ॥
દદૌ રાજ્યં મહોદગ્રં સંતતિં પુત્ર પૌત્રિકીમ્

ઇક્ષ્વાક્વીશ્વરનામાભૂત્તેનેદં લિંગમુત્તમમ્ ॥
યસ્તં પૂજયતે ભક્ત્યા દેવં વૃષભવાહનમ્ ॥ .૧૬ ॥
સપ્તજન્મકૃતૈઃ પાપૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥
ત્રિંશદ્ધનુષ્પ્રમાણેન તસ્ય ક્ષેત્રચતુર્દ્દિશમ્

સ્નાનં જાપ્યં બલિં હોમં પૂજાં સ્તોત્રમુદીરણમ્ ॥
તસ્મિંસ્તીર્થે તુ યઃ કુર્યાત્તત્સર્વં ચાક્ષયં ભવેત્

ચતુષ્કોણાંતરા ક્ષેત્રમેવં માત્રાપ્રમાણતઃ ॥
એકરાત્રોષિતો ભૂત્વા તસ્ય લિંગસ્ય સન્નિધૌ

બ્રહ્મચર્યેણ જાગર્ત્તિ સ પાપૈઃ સંપ્રમુચ્યતે ॥
હોમજાપ્યસમાધિસ્થો નૃત્યગીતાદિવાદનૈઃ

ગોઘ્નો વા બ્રહ્મહા પાપી મુચ્યતે દુષ્કૃતૈર્નરઃ ॥
યઃ સંપ્રીણયતે વિપ્રાંસ્તત્ર ભોજ્યૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ

એકસ્મિન્ભોજિતે વિપ્રે કોટિર્ભવતિ ભોજિતા ॥
ભૈરવં ચૈવ કેદારં પુષ્કરં દ્રુતિજંગમમ્

વારાણસી કુરુક્ષેત્રં મહા કાલં ચ નૈમિષમ્ ॥
એતત્તીર્થાષ્ટકં દેવિ તસ્મિઁલ્લિંગે વ્યવસ્થિતમ્

માઘે કૃષ્ણચતુર્દ્દશ્યાં તત્ર યો જાગૃયાન્નિશિ ॥
સંપૂજ્ય વિધિના દેવં સ તીર્થાષ્ટફલં લભેત્

દદાતિ તત્ર યઃ પિણ્ડં નષ્ટેન્દૌ શિવસંનિધૌ ॥
તૃપ્યન્તિ પિતરસ્તસ્ય યાવદ્બ્રહ્મદિનાન્તકમ્

દધિક્ષીર ઘૃતેનૈવ પંચગવ્યકુશોદકૈઃ ॥
કુંકુમાગરુકર્પૂરૈસ્તલ્લિગં પૂજયેન્નિશિ

સંમંત્ર્યાઘોરમંત્રેણ ધ્યાત્વા દેવં સદાશિવમ્ ॥
એવં કૃત્વા મહાદેવિ મુચ્યતે પંચપાતકૈઃ

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દ્દશ્યાં દધ્ના સંસ્નાપયેદ્યદિ ॥
સ બ્રાહ્મણશ્ચતુર્વેદો જાયતે નાત્ર સંશયઃ

ક્ષીરેણ સ્નાપયેદ્દેવિ યદિ તં વૃષભેશ્વરમ્ ॥
સપ્તધેનુસહસ્રાણાં સ ફલં વિંદતે મહત્

જન્માંતરેણ યત્પાપં સાંપ્રતં યત્કૃતં પ્રિયે ॥
તત્સર્વં નાશમાયાતિ ઘૃતસ્નાનેન ભામિનિ

પંચગવ્યેન યો દેવિ સ્નાપયેદ્વૃષભેશ્વરમ્ ॥
સ દહેત્સર્વપાપાનિ સર્વયજ્ઞફલં લભેત્

તદ્દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મહા ગોઘ્નઃ સ્તેયી ચ ગુરુતલ્પગઃ ॥
શરણાગતઘાતી ચ મિત્રવિશ્રંભઘાતકઃ

દુષ્ટપાપસમાચારો માતૃહા પિતૃહા તથા ॥
મુચ્યતે સર્વપાપૈસ્તુ તલ્લિંગારાધનોદ્યતઃ

કાર્તિકં સકલં યસ્તુ પૂજયેદ્બ્રહ્મણા સહ ॥
બ્રહ્મેશ્વરં મહાલિંગં સ મુક્તઃ પાતકૈર્ભવેત્

તેન દત્તં ભવેત્સર્વં ગુરવસ્તેન તોષિતાઃ ॥
શ્રાદ્ધં કૃતં ગયાતીર્થે તેન તપ્તં મહત્તપઃ ॥
યેન દેવાધિદેવોઽસૌપૂજિતો વૃષભેશ્વરઃ

ઇતિ તે કથિતં દેવિ માહાત્મ્યં દેવપૂજિતમ્ ॥
વૃષભેશ્વરદેવસ્ય કલ્પલિંગસ્ય ભામિનિ

યઃ શૃણોતિ મહાદેવિ માહાત્મ્યં દૈવદેવતમ્ ॥
મૂર્ખો વા પંડિતો વાઽપિ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય એકાદશરુદ્રમાહાત્મ્યે વૃષવાહનેશ્વરમાહામ્યવર્ણનંનામ નવતિતમોઽધ્યાયઃ