સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.9-4

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
યદિ સૃષ્ટં મયા સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
તદા મૂર્તિમિમાં ત્યક્ત્વા ભવઃ સૃષ્ટો મયાઽધુના

પિતામહમહત્ત્વં સ્યાત્તથા શીઘ્રં વિધીયતામ્ ॥
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા વિષ્ણુના સ પ્રમોદિતઃ

મહદાશ્ચર્યજનકે સંપ્રાપ્તો ગિરિમૂર્દ્ધનિ ॥
ન વિચારસ્ત્વયાકાર્યઃ કર્ત્તવ્યં બ્રહ્મભાષિતમ્

તથેત્યુક્ત્વા શિવો દેવસ્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
બ્રહ્મા યયૌ મેરુશૃંગં મનસઃ શિરસિ સ્થિતમ્

તપસ્તેપે પ્રજાનાથો વેદોચ્ચારણતત્પરઃ ॥
અથર્વવેદોચ્ચરણં યાવચ્ચક્રે પિતામહઃ

મુખાદ્રુદ્રઃ સમભવદ્રૌદ્રરૂપો ભવાપહઃ॥
અર્દ્ધનારીનરવપુર્દુષ્પ્રેક્ષ્યોઽતિભયંકરઃ

વિભજાત્માનમિત્યુક્ત્વા બ્રહ્મા ચાંતર્દધે ભયાત્ ॥
તથોક્તોસૌ દ્વિધા સ્ત્રીત્વં પુરુષત્વં તથાઽકરોત્

બિભેદ પુરુષત્વં ચ દશધા ચૈકધા પુનઃ ॥
એકાદશૈતે કથિતા રુદ્રાસ્ત્રિભુવનેશ્વરાઃ

કૃત્વા નામાનિ સર્વેષાં દેવકાર્યે નિયોજિતાઃ ॥
વિભજ્ય પુનરીશાની સ્વાત્માનં શંકરાદ્વિભોઃ

મહાદેવનિયોગેન પિતામહમુપસ્થિતા ॥
તામાહ ભગવાન્બ્રહ્મા દક્ષસ્ય દુહિતા ભવ

સાપિ તસ્ય નિયોગેન પ્રાદુરાસીત્પ્રજાપતેઃ ॥
નિયોગાદ્બ્રહ્મણો દક્ષો દદૌ રુદ્રાય તાં સતીમ્

દાક્ષીં રુદ્રોઽપિ જગ્રાહ સ્વકીયામેવ શૂલભૃત્ ॥
અથ બ્રહ્મા બભાષે તં સૃષ્ટિં કુરુ સતીપતે

॥
॥ રુદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
સૃષ્ટિર્મયા ન કર્ત્તવ્યા કર્ત્તવ્યા ભવતા સ્વયમ્ ॥
પાલનં વિષ્ણુના કાર્યં સંહર્તાઽહં વ્યવસ્થિતઃ

સ્થાણુવત્સંસ્થિતો યસ્મા ત્તસ્માત્સ્થાણુર્ભવામ્યહમ્

રજોરૂપાઃ સત્ત્વરૂપાસ્તમોરૂપાશ્ચ યે નરાઃ ॥
સર્વે તે ભવતા કાર્યા ગુણત્રયવિભાગતઃ

યદા તે તામસૈઃ કાર્યં તદા રૌદ્રો ભવ સ્વયમ્ ॥
યદા તે રાજસૈઃ કાર્યં તદા ત્વં રાજસો ભવ॥
સાત્ત્વિકૈસ્તે યદા કાર્યં તદા ત્વં સાત્ત્વિકો ભવ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યાજ્ઞાપ્ય ચ બ્રહ્માણં સ્વયં સૃષ્ટ્યાદિકર્મસુ ॥
ગૃહીત્વા તાં સતીં રુદ્રઃ કૈલાસમધિતિષ્ઠતિ

દક્ષઃ કાલેન મહતા હરસ્યાલયમાયયૌ

અથ રુદ્રઃ સમુત્થાય કૃતવાન્ગૌરવં બહુ ॥
તતો યથોચિતાં પૂજાં ન દક્ષો બહુ મન્યતે

તદા વૈ તમસાવિષ્ટઃ સોઽધિકં બ્રાહ્મણઃ શુભઃ॥
પૂજામનર્ઘ્યામન્વિચ્છઞ્જગામ કુપિતો ગૃહમ્

કદાચિત્તાં ગૃહં પ્રાપ્તાં સતીં દક્ષઃ સુદુર્મનાઃ ॥
ભર્ત્રા સહ વિનિંદ્યૈનાં ભર્ત્સયામાસ વૈ રુષા

પંચ -વક્ત્રો દશભુજો મુખે નેત્રત્રયાન્વિતઃ॥
કપર્દ્દી ખંડચંદ્રોસૌ તથાસૌ નીલલોહિતઃ

કપાલી શૂલહસ્તોઽસૌ ગજચર્માવગુંઠિતઃ ॥
નાસ્ય માતા ન ચ પિતા ન ભ્રાતા ન ચ બાન્ધવઃ

સર્પાસ્થિમંડિતગ્રીવસ્ત્યક્ત્વા હેમવિભૂષણમ્ ॥
ભિક્ષયા ભોજનં યસ્ય કથમન્નં પ્રદાસ્યતિ

કદાચિત્પૂર્વતો યાતિ ગચ્છન્યાતિ સ પશ્ચિમે ॥
દક્ષિણસ્યાં વૃષો યાતિ સ્વયં યાતિ સ ચોત્તરે

તિર્યગૂર્ધ્વમધો યાતિ નૈવ યાતિ ન તિષ્ઠતિ ॥
ઇતિ ચિત્રં ચરિત્રં તે ભર્ત્તુર્નાન્યસ્ય દૃશ્યતે

નિર્ગુણઃ સ ગુણાતીતો નિઃસ્નેહો મૂકવત્સ્થિતઃ ॥
સર્વજ્ઞઃ સર્વગઃ સર્વઃ પઠ્યતે ભુવનત્રયે

કદાચિન્નૈવ જાનાતિ ન શૃણોતિ ન પશ્યતિ ॥
દૈત્યાનાં દાનવાનાં ચ રાક્ષસાનાં દદાતિ યઃ

ન ચાસ્ય ચ પિતા કશ્ચિન્ન ચ ભ્રાતાસ્તિ કશ્ચન ॥
એક એવ વૃષારૂઢો નગ્નો ભ્રમતિ ભૂતલે

ન ગૃહં ન ધનં ગોત્રમનાદિનિધનોવ્યયઃ ॥
સ્થિરબુદ્ધિર્ન ચૈવાસૌ ક્રીડતે ભુવનત્રયે

કદાચિત્સત્યલોકે સૌ પાતાલમધિતિષ્ઠતિ ॥
ગિરિસાનુષુ શેતેઽસાવશિવોપિ શિવઃ સ્મૃતઃ

શ્રીખંડાદીનિ સંત્યજ્ય સદા ભસ્માવગુંઠિતઃ॥
સર્વદેતિ વચઃ સત્યં કિમન્યત્સ પ્રદાસ્યતિ

ધિક્ત્વાં જામાતરં ધિક્તં યયોઃ સ્નેહઃ પરસ્પરમ્ ॥
તસ્ય ત્વં વલ્લભા ભાર્યા સ ચ પ્રાણાધિકસ્તવ

ન ચ પિત્રાસ્તિ તે કાર્યં ન માત્રા ન સખીષુ ચ ॥
કેવલં ભર્તૃભક્તા ત્વં તસ્માદ્ગચ્છ ગૃહાન્મમ

અન્યે જામાતરઃ સર્વે ભર્તુસ્તવ પિનાકિનઃ ॥
ત્વમદ્યૈવાશુ ચાસ્માકં ગૃહાદ્ગચ્છ વરં પ્રતિ

તસ્ય તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય સા દેવી શંકરપ્રિયા ॥
વિનિંદ્ય પિતરં દક્ષં ધ્યાત્વા દેવં મહેશ્વરમ્

શ્વેતવસ્ત્રા જલે સ્નાત્વા દદાહાત્માનમાત્મના ॥
યાચિતસ્તુ શિવો ભર્ત્તા પુનર્જન્માંતરે તયા

પિતા મે હિમવાનસ્તુ મેનાગર્ભે ભવામ્યહમ્ ॥
અત્રાંતરે(?) હિમવતા તપસા તોષિતો હરઃ ॥
પ્રત્યક્ષં દર્શનં દત્ત્વા હિમવંતં વચોઽબ્રવીત્

એષા દત્તા સુતા તુભ્યં પરિણેષ્યામિ તામહમ્ ॥
દેવાનાં કાર્ય્યસિદ્ધ્યર્થં ગિરિરાજો ભવિષ્યસિ

આત્મમૂર્ત્તૌ પ્રવિષ્ટાં તાં જ્ઞાત્વા દેવો મહેશ્વરઃ ॥
શશાપ દક્ષં કુપિતઃ સમાગત્યાથ તદ્ગૃહમ્

ત્યક્ત્વા દેહમિમં બ્રાહ્મ્યં ક્ષત્રિયાણાં કુલે ભવ ॥
સ્વાયંભુવત્વં સંત્યજ્ય દક્ષ પ્રાચેતસો ભવ

સ્વસ્યાં સુતાયામૂઢાયાં પુત્રમુત્પાદયિષ્યસિ ॥
એવં શપ્ત્વા મહાદેવો યયૌ કૈલાસપર્વતમ્

સ્વાયભુવોઽપિ કાલેન દક્ષઃ પ્રાચેતસોઽભવત્ ॥
ભવાનીં સ સુતાં લબ્ધ્વા ગિરિસ્તુષ્ટો હિમા લયઃ

મેનાપિ તાં સુતાં લબ્ધ્વા ધન્યં મેને ગૃહાશ્રમમ્ ॥
તાં દૃષ્ટ્વા જાયમાનાં ચ સ્વેચ્છયૈવ વરાનનામ્

મેના હિમવતઃ પત્ની પ્રાહેદં પર્વતેશ્વરમ્॥
પશ્ય બાલામિમાં રાજન્રાજીવસદૃશાનનામ્

હિતાય સર્વભૂતાનાં જાતાં ચ તપસા શુભામ્ ॥
સોઽપિ દૃષ્ટ્વા મહાદેવીં તરુણાદિત્યસન્નિભામ્

કપર્દિનીં ચતુર્વક્ત્રાં ત્રિનેત્રામતિલાલસામ્॥
અષ્ટહસ્તાં વિશાલાક્ષીં ચંદ્રાવયવભૂષણામ્

પ્રણમ્ય શિરસા ભૂમૌ તેજસા તુ સુવિહ્વલઃ ॥
ભીતઃ કૃતાંજલિઃ સ્તબ્ધઃ પ્રોવાચ પરમેશ્વરીમ્

॥ હિમવાનુવાચ ॥ ॥
કા ત્વં દેવિ વિશાલાક્ષિ શંસ મે સંશયો મહાન્

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
માં વિદ્ધિ પરમાં શક્તિં મહેશ્વરસમાશ્રયામ્ ॥
અનન્યામવ્યયામેકાં યાં પશ્યંતિ મુમુક્ષવઃ

દિવ્યં દદામિ તે ચક્ષુઃ પશ્ય મે રૂપમૈશ્વરમ્ ॥
એતાવદુક્ત્વા વિજ્ઞાનં દત્ત્વા હિમવતે સ્વયમ્

સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં તેજોબિંબં નિરાકુલમ્ ॥
જ્વાલા માલાસહસ્રાઢ્યં કાલાનલશતોપમમ્

દંષ્ટ્રાકરાલમુદ્ધર્ષં જટામંડલમંડિતમ્ ॥
પ્રશાંતં સૌમ્યવદનમનંતાશ્ચર્યસંયુતમ્

ચંદ્રાવયવલક્ષ્માણં ચંદ્રકોટિસમપ્રભમ્ ॥
કિરીટિનં ગદાહસ્તં નુપુરૈરુપશોભિતમ્

દિવ્યમાલ્યાંબરધરં દિવ્યગંધાનુલેપનમ્ ॥
શંખચક્રધરં કામ્યં ત્રિનેત્રં કૃત્તિવાસસમ્

અંડસ્થં ચાંડબાહ્યસ્થં બાહ્યમભ્યંતરં પરમ્ ॥
સર્વશક્તિમયં શુભ્રં સર્વાલંકારસંયુતમ્

બ્રહ્મેન્દ્રોપેન્દ્રયોગીન્દ્રૈર્વન્દ્યમાન પદાંબુજમ્ ॥
સર્વતઃ પાણિપાદાંતં સર્વતોઽક્ષિશિરોમુખમ્

સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠંતં દદર્શ પરમેશ્વરમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા નન્દીશ્વરં દેવં દેવ્યા મહેશ્વરં પરમ્ ॥

ભયેન ચ સમાવિષ્ટઃ સ રાજા હૃષ્ટમાનસઃ ॥
આત્મન્યાધાય ચાત્માનમોંકારં સમનુસ્મરન્

નામ્નામષ્ટસહસ્રેણ સ્તુત્વાઽસૌ હિમ વાન્ગિરિઃ

ભૂયઃ પ્રણમ્ય ભૂતાત્મા પ્રોવાચેદં કૃતાંજલિઃ ॥
યદેતદૈશ્વરં રૂપં જાતં તે પરમેશ્વરિ

ભીતોઽસ્મિ સાંપ્રતં દૃષ્ટ્વા તત્ત્વમન્યત્પ્રદર્શય ॥
એવમુક્તા ચ સા દેવી તેન શૈલેન પાર્વતી

સંહૃત્ય દર્શયામાસ સ્વરૂપમપરં પરમ્ ॥
નીલોત્પલદલપ્રખ્યં નીલોત્પલસુગંધિકમ્ ॥

દ્વિનેત્રં દ્વિભુજં સૌમ્યં નીલાલકવિભૂષિતમ્ ॥
રક્તપાદાંબુજતલં સુરક્તકરપલ્લવમ્

શ્રીમદ્વિશાલસદ્વૃત્તં લલાટતિલકોજ્જ્વલમ્ ॥
ભૂષિતં ચારુસર્વાંગં ભૂષણૈરતિકોમલમ્

દધાનં ચોરસા માલાં વિશાલાં હેમનિર્મિતામ્ ॥
ઈષત્સ્મિતં સુબિંબોષ્ઠં નૂપુરારાવશોભિતમ્

પ્રસન્નવદનં દિવ્યં ચારુભ્રૂમહિમાસ્પદમ્ ॥
તદીદૃશં સમાલોક્ય સ્વરૂપં શૈલસત્તમઃ ॥
ભયં સંત્યજ્ય હૃષ્ટાત્મા બભાષે પરમેશ્વરીમ્

॥ હિમવાનુવાચ ॥ ॥
અદ્ય મે સફલં જન્મ અદ્ય મે સફલાઃ ક્રિયાઃ ॥
યન્મે સાક્ષાત્ત્વમવ્યક્તા પ્રસન્ના દૃષ્ટિગોચરા ॥
ઇદાનીં કિં મયા કાર્યં તન્મે બ્રૂહિ મહેશ્વરિ

॥
॥ મહેશ્વર્યુવાચ ॥ ॥
શિવપૂજા ત્વયા કાર્યા ધ્યાનેન તપસા સદા ॥
અહં તસ્મૈ પ્રદાતવ્યા કેનચિત્કારણેન વૈ

યાદૃશસ્તુ ત્વયા દૃષ્ટો ધ્યેયો વૈ તાદૃશસ્ત્વયા ॥
એક એવ શિવો દેવઃ સર્વાધારો ધરાધરઃ

॥ સારસ્વત ઉવાચ ॥ ॥
તપશ્ચ કૃતવાન્રુદ્રઃ સમાગમ્ય હિમાચલમ્ ॥
તસ્યોમા પરમાં ભક્તિં ચકાર શિવસંનિધૌ

દેવકાર્યેણ કેનાપિ દેવો વૈ જ્ઞાપિતઃ પ્રભુઃ ॥
ઉપયેમે હરો દેવીમુમાં ત્રિભુવનેશ્વરીમ્

સ શપ્તઃ શંભુના પૂર્વં દક્ષઃ પ્રાચેતસો નૃપઃ ॥
વિનિંદ્ય પૂર્વવૈરેણ ગંગાદ્વારેઽયજદ્ધરિમ્

દેવાશ્ચ યજ્ઞભાગાર્થમાહૂતા વિષ્ણુના સ્વયમ્ ॥
સહૈવ મુનિભિઃ સર્વૈરાગતા મુનિપુંગવાઃ

દૃષ્ટ્વા દેવકુલં કૃત્સ્નં શંકરેણ વિનાઽઽગતમ્ ॥
દધીચો નામ વિપ્રર્ષિઃ પ્રાચેતસમથાબ્રવીત્

॥ દધીચિરુવાચ ॥ ॥
બ્રહ્માદ્યાસ્તુ પિશાચાંતા યસ્યાજ્ઞાનુવિધાયિનઃ ॥
સ હિ વઃ સાંપ્રતં રુદ્રો વિધિના કિં ન પૂજ્યતે

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥ ॥
સર્વેષ્વેવ હિ યજ્ઞેષુ ન ભાગઃ પરિકલ્પિતઃ ॥
ન મંત્રા ભાર્યયા સાર્દ્ધં શંકરસ્યેતિ નેષ્યતે

વિહસ્ય દક્ષં કુપિતો વચઃ પ્રાહ મહામુનિઃ ॥
શૃણ્વતાં સર્વદેવાનાં સર્વજ્ઞાનમયઃ સ્વયમ્

યતઃ પ્રવૃત્તિર્વિશ્વાત્મા યશ્ચાસૌ ભુવનેશ્વરઃ ॥
ન ત્વં પૂજયસે રુદ્રં દેવૈઃ સંપૂજ્યતે હરઃ

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥ ॥
અસ્થિમાલાધરો નગ્નઃ સંહર્તા તામસો હરઃ ॥
વિષકંઠઃ શૂલહસ્તઃ કપાલી નાગવેષ્ટિતઃ

ઈશ્વરો હિ જગત્સ્રષ્ટા પ્રભુર્યોઽસૌ સનાતનઃ ॥
સત્ત્વાત્મકોઽસૌ ભગવાનિજ્યતે સર્વકર્મસુ

॥ દધીચિરુવાચ ॥ ॥
કિં ત્વયા ભગવાનેષ સહસ્રાંશુર્ન દૃશ્યતે ॥
સર્વલોકૈકસંહર્તા કાલાત્મા પરમેશ્વરઃ

એષ રુદ્રો મહાદેવઃ કપર્દ્દી ચાગ્રણીર્હરઃ ॥
આદિત્યો ભગવાન્સૂર્યો નીલગ્રીવો વિલોહિતઃ

॥
॥ દક્ષ ઉવાચ ॥ ॥
ય એતે દ્વાદશાદિત્યા આગતા યજ્ઞભાગિનઃ ॥
સર્વે સૂર્યા ઇતિ જ્ઞેયા ન હ્યન્યો વિદ્યતે રવિઃ

એવમુક્તે તુ મુનયઃ સમાયાતા દિદૃક્ષવઃ ॥
બાઢમિત્યબ્રુવન્દક્ષં તસ્ય સાહાય્યકારિણઃ

તપસાવિષ્ટમનસો ન પશ્યંતિ વૃષધ્વજમ્ ॥
સહસ્રશોઽથ શતશો બહુશોઽથ ય એવ હિ

દેવાંશ્ચ સર્વે ભાગાર્થમાગતા વાસવાદયઃ ॥
નાપશ્યન્દેવમીશાનમૃતે નારાયણં હરિમ્

રુદ્રં ક્રોધપરં દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા બ્રહ્માસનાદ્યયૌ ॥
અન્તર્હિતે ભગવતિ દક્ષો નારાયણં હરિમ્

રક્ષકં જગતાં દેવં જગામ શરણં સ્વયમ્ ॥
પ્રવર્તયામાસ ચ તં યજ્ઞં દક્ષોઽથ નિર્ભયઃ

રક્ષકો ભગવાન્વિષ્ણુઃ શરણાગતરક્ષકઃ ॥
પુનઃ પ્રાહાધ્વરે દક્ષં દધીચો ભગવન્નૃપ

નિર્ભયઃ શૃણુ દક્ષ ત્વં યજ્ઞભંગો ભવિ ષ્યતિ ॥
અપૂજ્યપૂજનાદ્દક્ષ પૂજ્યસ્ય ચ વિવર્જનાત્

નરઃ પાપમવાપ્નોતિ મહદ્વૈ નાત્ર સંશયઃ ॥
અસતાં પ્રગ્રહો યત્ર સતાં ચૈવ વિમાનતા ॥

દણ્ડો દેવકૃતસ્તત્ર સદ્યઃ પતતિ દારુણઃ ॥
એવમુક્ત્વા સ વિપ્રર્ષિઃ શશાપેશ્વરવિદ્વિષઃ

યસ્માદ્બહિષ્કૃતો દેવો ભવદ્ભિઃ પરમેશ્વરઃ ॥
ભવિષ્યધ્વં ત્રયીબાહ્યાઃ સર્વેઽપીશ્વરવિદ્વિષઃ

મિથ્યારીતિસમાચારા મિથ્યાજ્ઞાનપ્રભાષિણઃ ॥
પ્રાપ્તે કલિયુગે ઘોરે કલિજૈઃ કિલ પીડિતાઃ

કૃત્વા તપોબલં ઘોરં ગચ્છધ્વં નરકં પુનઃ ॥
ભવિષ્યતિ હૃષીકેશઃ સ્વામી વોઽપિ પરાઙ્મુખઃ

॥ સારસ્વત ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા સ બ્રહ્મર્ષિર્વિરરામ તપોનિધિઃ ॥
જગામ મનસા રુદ્રમશેષાધ્વરનાશનમ્

એતસ્મિન્નંતરે દેવી મહાદેવં મહેશ્વરમ્ ॥
ગત્વા વિજ્ઞાપયામાસ જ્ઞાત્વા દક્ષમખં શિવા

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
દક્ષો યજ્ઞેન યજતે પિતા મે પૂર્વજન્મનિ ॥
તેન ત્વં દૂષિતઃ પૂર્વમહં ચાતીવ દુઃખિતા ॥
વિનાશયસ્વ તં યજ્ઞં વરમેનં વૃણોમ્યહમ્

॥ સારસ્વત ઉવાચ ॥ ॥
એવં વિજ્ઞાપિતો દેવ્યા દેવદેવો મહેશ્વરઃ ॥
સસર્જ સહસા રુદ્રં દક્ષયજ્ઞજિઘાંસયા

સહસ્રશિરસં ક્રૂરં સહસ્રાક્ષં મહાભુજમ્ ॥
સહસ્રપાણિં દુર્દ્ધર્ષં યુગાંતાનલસન્નિભમ્

દંષ્ટ્રાકરાલં દુષ્પ્રેક્ષ્યં શંખચક્રધરં પ્રભુમ્॥
દણ્ડહસ્તં મહાનાદં શાર્ઙ્ગિણં ભૂતિભૂષણમ્

વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતં દેવદેવસમન્વિતમ્ ॥
સ જાતમાત્રો દેવેશમુપતસ્થે કૃતાંજલિઃ

તમાહ દક્ષસ્ય મખં વિનાશય શમસ્તુ તં ॥
વિનિન્દ્ય માં સ યજતે ગંગાદ્વારે ગણેશ્વર

તતો બંધપ્રમુક્તેન સિંહેનેવ ચ લીલયા ॥
વીરભદ્રેણ દક્ષસ્ય નાશાર્થં રોમ ચોદ્ધુતમ્

રોમ્ણા સહસ્રશો રુદ્રા નિસૃષ્ટાસ્તેન ધીમતા ॥
રોમજા ઇતિ વિખ્યાતાસ્તત્ર સાહાય્યકારિણઃ

શૂલશક્તિગદાહસ્તા દણ્ડોપલકરાસ્તથા ॥
કાલાગ્નિરુદ્રસંકાશા નાદયન્તો દિશો દશ

સર્વે વૃષસમારૂઢાઃ સભા ર્યાશ્ચાતિભીષણાઃ ॥
સમાશ્રિત્ય ગણશ્રેષ્ઠં યયુર્દક્ષમખં પ્રતિ

દેવાંગનાસહસ્રાઢ્યમપ્સરોગીતિનાદિતમ્ ॥
વીણાવેણુનિનાદાઢ્યં વેદવાદાભિ નાદિતમ્

દૃષ્ટ્વા દક્ષં સમાસીનં દેવૈબ્રહ્મર્ષિભિઃ સહ ॥
ઉવાચ સ વૃષારૂઢો દક્ષં વીરઃ સ્મયન્નિવ

વયં હ્યચતુરાઃ સર્વે શર્વસ્યામિતતે જસઃ ॥
ભાગાર્થલિપ્સયા પ્રાપ્તા ભાગાન્યચ્છ ત્વમીપ્સિતાન્

ભાગો ભવદ્ભ્યો દેયસ્તુ નાસ્મભ્યમિતિ કથ્યતામ્ ॥
તતો વયં વિનિશ્ચિત્ય કરિષ્યામો યથોચિતમ્

એવમુક્તા ગણેશેન પ્રજાપતિપુરઃસરાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
પ્રમાણં નો વિજાનીથ ભાગં મંત્રા ઇતિ ધુવમ્

॥ મંત્રા ઊચુઃ ॥ ॥
સુરા યૂયં તમોભૂતાસ્તમોપહતચેતસઃ ॥
યે નાધ્વરસ્ય રાજાનં પૂજયેયુર્મહેશ્વરમ્

ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં સર્વદેવતનુર્હરઃ ॥
॥ ગણ ઉવાચ ॥ ॥
પૂજ્યતે સર્વયજ્ઞેષુ કથં દક્ષો ન પૂજયેત્

મંત્રાઃ પ્રમાણં ન કૃતા યુષ્માભિર્બલગર્વિતૈઃ ॥
યસ્માદસહ્યં તસ્માન્નો નાશયામ્યદ્ય ગર્વિતમ્

ઇત્યુક્ત્વા યજ્ઞશાલાં તાં દેવોઽહન્ગણપુંગવઃ ॥
ગણેશ્વરાશ્ચ સંક્રુદ્ધા યૂપાનુત્પાટ્ય ચિક્ષિપુઃ

પ્રસ્તોતારં સહોતારમધ્વર્યું ચ ગણેશ્વરઃ ॥
ગૃહીત્વા ભીષણાઃ સર્વે ગંગાસ્રોતસિ ચિક્ષિપુઃ

વીરભદ્રોઽપિ દીપ્તાત્મા વજ્રયુક્તં કરં હરેઃ॥
વ્યષ્ટંભયદદીનાત્મા તથાન્યેષાં દિવૌકસામ્

ભગનેત્રે તથોત્પાટ્ય કરાગ્રેણૈવ લીલયા ॥
નિહત્ય મુષ્ટિના દંડૈઃ સપ્તાશ્વં ચ ન્યપાતયત્

તથા ચંદ્રમસં દેવં પાદાંગુષ્ઠેન લીલયા ॥
ધર્ષયામાસ વલવાન્સ્મયમાનો ગણેશ્વરઃ

વહ્નેર્હસ્તદ્વયં છિત્ત્વા જિહ્વામુત્પાટ્ય લીલયા ॥
જઘાન મૂર્ધ્નિ પાદેન મુનીનપિ મુનીશ્વરાન્

તથા વિષ્ણું સગરુડં સમાયાતં મહાબલઃ ॥
વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈઃ સ્તંભયિત્વા સુદર્શનમ્

તતઃ સહસ્રશો ભદ્રઃ સસર્જ ગરુડાન્બહૂન્ ॥
વૈનતેયાદભ્યધિકાન્ગરુડં તે પ્રદુદ્રુવુઃ

તાન્દૃષ્ટ્વા ગરુડો ધીમાન્પલાયનપરોઽભવત્ ॥
તત્સ્થિતો માધવો વેગાદ્યથા ગૌઃ સિંહપીડિતા

અંતર્હિતે વૈનતેયે વિષ્ણૌ ચ પદ્મસંભવઃ ॥
આગત્ય વારયામાસ વીરભદ્રં શિવપ્રિયમ્

પ્રસાદયામાસ સ તં ગૌરવાત્પરમેષ્ઠિનઃ ॥
તેઽદૃશ્યં નૈવ જાનંતિ રુદ્રં તત્રાગતં સુરાઃ

સ દેવો વિષ્ણુના જ્ઞાતો બ્રહ્મણા ચ દધીચિના ॥
તુષ્ટાવ ભગવાન્બ્રહ્મા દક્ષો વિષ્ણુદિવૌકસઃ

વિશેષાત્પાર્વતીં દેવીમીશ્વરાર્દ્ધશરીરિણીમ્ ॥
સ્તોત્રૈર્નાનાવિધૈર્દક્ષઃ પ્રણમ્ય ચ કૃતાઞ્જલિઃ

તતો ભગવતી પ્રાહ પ્રહસંતી મહેશ્વરમ્ ॥
ત્વમેવ જગતઃ સ્રષ્ટા સંહર્તા ચૈવ રક્ષકઃ

અનુગ્રાહ્યો ભગવતા દક્ષશ્ચાપિ દિવૌ કસઃ ॥
તતઃ પ્રહસ્ય ભગવાન્કર્પદ્દી નીલલોહિતઃ ॥
ઉવાચ પ્રણતાન્દેવાન્દક્ષં પ્રાચેતસં હરઃ

ગચ્છધ્વં દેવતાઃ સર્વાઃ પ્રસન્નો ભવતામહમ્ ॥
સંપૂજ્યઃ સર્વયજ્ઞેષુ પ્રથમં દેવકર્મણિ

ત્વં ચાપિ શૃણુ મે દક્ષ વચનં સર્વરક્ષણમ્ ॥
ત્યક્ત્વા લોકેષણામેનાં મદ્ભક્તો ભવ યત્નતઃ

ભવિષ્યસિ ગણેશાનઃ કલ્પાંતેઽનુગ્રહાન્મમ ॥
તાવત્તિષ્ઠ મમાદેશાત્સ્વાધિકારેષુ નિર્વૃતઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વાઽદર્શનં પ્રાપ્તો દક્ષસ્યામિતતેજસઃ

દધીચિના શિવો દૃષ્ટો વિજ્ઞપ્તઃ શાપમોચને ॥
કથં શાપં મયા દત્તં તરિષ્યંતિ તવાજ્ઞયા

॥ શિવ ઉવાચ ॥ ॥
ભવિષ્યંતિ ત્રયી બાહ્યાઃ સંપ્રાપ્તે તુ કલૌ યુગે ॥
પઠિષ્યંતિ ચ યે વેદાસ્તે વિપ્રાઃ સ્વર્ગગામિનઃ

આગમા વિષ્ણુરચિતાઃ પઠ્યન્તે યે દ્વિજાતિભિઃ ॥
તેપિ સ્વર્ગં પ્રયાસ્યંતિ મત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ

કલિકાલપ્રભાવેન યેષાં પાઠો ન વિદ્યતે ॥
ગૃહસ્થધર્માચરણં કર્તવ્યં મમ પૂજનમ્

અવશ્યં ચ મયા કાર્યં તેષાં પાપવિમોચનમ્ ॥
ભિક્ષાં ભ્રમામિ મધ્યાહ્ને અતીતે ભસ્મગુંઠિતઃ

જટાજૂટધરઃ શાંતો ભિક્ષાપાત્રકરો દ્વિજઃ ॥
યો દદાતિ ચ મે ભિક્ષાં સ્વર્ગં યાતિ સ માનવઃ

ઉપાનહૌ વા ચ્છત્રં વા કૌપીનં વા કમંડલુમ્ ॥
યો દદાતિ તપસ્વિભ્યો નરો મુક્તઃ સ પાતકૈઃ ॥
દધીચેઃ સ વરાન્દત્ત્વા વભાષે સહ વિષ્ણુના

॥ રુદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
યસ્તે મિત્રં સ મે મિત્રં યસ્તે રિપુઃ સ મે રિપુઃ ॥
યસ્ત્વાં પૂજયતે વિષ્ણો સ માં પૂજયતે ધ્રુવમ્

યઃ સ્તૌતિ ત્વાં સ માં સ્તૌતિ પ્રિયો યસ્તે સ મે પ્રિયઃ ॥
અહં યત્ર ચ તત્ર ત્વં નાસ્તિ ભેદઃ પરસ્પરમ્

॥ કૃષ્ણ ઉવાચ ॥ ॥
એવમેતત્પરં દેવ વક્તવ્યં યત્તથૈવ તત્ ॥
અર્દ્ધનારીનરવપુર્યદા દૃષ્ટો મયા પુરા

નેયં નારી મયા દૃષ્ટા દૃષ્ટં રૂપં કિલાત્મનઃ ॥
શંખચક્રગદાહસ્તં વનમાલાવિભૂષિતમ્

શ્રીવત્સાંકં પીતવસ્ત્રં કૌસ્તુભેન વિરાજિ તમ્ ॥
દ્વિતીયાર્દ્ધં મયા દૃષ્ટં શૂલહસ્તં ત્રિલોચનમ્

ચંદ્રાવયવસંયુક્તં જટાજૂટકપાલિનમ્ ॥
એકીભાવં પ્રપન્નોહં યથા પૂર્વં તથાઽધુના ॥
ન માં ગૌરી પ્રપશ્યેત પ્રપશ્યામિ તથૈવ ચ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
આવયોરંતરં નાસ્તિ ચૈકરૂપાવુભાવપિ ॥
યો જાનાતિ સ જાનાતિ સત્યલોકં સ ગચ્છતિ

ઇત્યુક્ત્વા સ યયૌ તત્ર કૈલાસં પર્વતોત્તમમ્ ॥
કૃષ્ણોપિ મંદરં પ્રાપ્તો દેવકાર્યેણ કેનચિત્

અત્રાંતરે દૈત્યરાજો મહાદેવપ્રસાદતઃ ॥
હિરણ્યનેત્રતનયો બાધતેસૌ જગત્ત્રયમ્

અમરત્વં હરાલ્લબ્ધ્વા કામાંધો નૈવ પશ્યતિ ॥
હરાંગધારિણીં દેવીં દિવ્યરૂપાં સુલોચનામ્

મમેતિ સ ચ જાનાતિ યાચતે ચ હરં પ્રતિ॥
હરોઽપિ કાર્યવ્યસનસ્ત્યક્ત્વા કૈલાસપર્વતમ્

મંદરં સમનુપ્રાપ્તો દેવં દ્રષ્ટું જનાર્દ્દનમ્ ॥
પરસ્પરં સમાલોચ્યામુંચદ્દેવીં સ મંદરે

નારાયણગૃહે દેવી સ્થિતા દેવીગણૈર્વૃતા ॥
અત્રાંતરે ગૌતમસ્તુ ગોવધાન્મલિનીકૃતઃ

પવિત્રીકરણાયાસ્ય ભિક્ષુરૂપધરો હરઃ ॥
ગૌતમસ્ય ગૃહં પ્રાપ્તો મંદરં ચાંધકો ગતઃ

યયાચે પાર્વતીં દુષ્ટો યુદ્ધં ચક્રે સ વિષ્ણુના ॥
હારિતં તુ ગણૈઃ સર્વૈર્દેવીં દૈત્યો ન પશ્યતિ

સ્ત્રીરૂપધારી કૃષ્ણોઽસૌ ગૌરીં રક્ષતિ મંદિરે ॥
ગૌરીણાં તુ શતં ચક્રે હરિસ્તત્ર સ માયયા

વિષ્ણોર્દેહસમુદ્ભૂતા દિવ્યરૂપા વરસ્ત્રિયઃ ॥
અન્ધકો નૈવ જાનાતિ કૈષા ગૌરી નુ પાર્વતી

વિલંબસ્તત્ર સઞ્જાતો મોહિતો વિષ્ણુમાયયા ॥
તાવચ્છિવઃ સમાયાતઃ કૃત્વા ગૌતમપાવનમ્

ભિક્ષામાત્રેણ ચાન્નેન ગૌતમો નિર્મલીકૃતઃ ॥
સોંધકેન તદા યુદ્ધં ચક્રે રુદ્રોઽપિ કોપિતઃ

અમરોઽસૌ હરાજ્જાતઃ શૂલે પ્રોતઃ સુદારુણે ॥
શૂલસ્થસ્તુ સ્તુતિં ચક્રે તસ્ય તુષ્ટો મહેશ્વરઃ

ગણેશત્વં દદૌ તસ્મૈ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥
સ્વસરૂપામુમાદેવીં કૃષ્ણસ્તસ્મૈ દદૌ સ્વયમ્

ગૌરીરૂપાઃ સ્ત્રિયશ્ચાન્યા ધરિત્ર્યાં તાસ્તુ પ્રેષિતાઃ ॥
કૃત્વા નામાનિ સર્વાસાં લોકે પૂજ્યા ભવિષ્યથ

એતા યે પૂજયિષ્યંતિ પૂજયિષ્યન્તિ તે શિવામ્ ॥
શિવાં યે પૂજયિષ્યંતિ તેઽર્ચયન્તે હરં હરિમ્

ઉમાં સમાદાય યયૌ હરો ગિરિં વૃષં સમારુહ્ય સુરાસુરાર્ચિતઃ ॥
હરિસ્તુ રેમે રમયા સહાંધકે હતે ચ દેવાઃ સુરરાજમાયયુઃ

બ્રહ્મેશનારાયણપુણ્યચેતસાં શૃણ્વન્તિ ચિત્રં ચરિતં મહાત્મનામ્॥
મુચ્યંતિ પાપૈઃ કલિકાલસંભવૈર્યાસ્યંતિ નાકં ગણવૃન્દવંદિતાઃ

એવં કાલે વર્ત્તમાને હરઃ કૈલાસપર્વતે ॥
રક્ષોદાનવદૈત્યૈસ્તુ ગૃહ્યતેઽસૌ વરાન્બહૂન્

બ્રહ્મદત્તવરો રૌદ્રસ્તારકાખ્યો મહાસુરઃ ॥
તેન સર્વં જગદ્વ્યાપ્તં તસ્ય નષ્ટા સુરા રણે

મહાદેવસુતેનાજૌ હંતવ્યોઽસૌ સસર્જ તમ્ ॥
કાર્તિકેયમુમાપુત્રં રુદ્રવીર્યસમુદ્ભવમ્

દેવૈરિન્દ્રાદિભિઃ સર્વૈઃ સેનાધ્યક્ષ્યેભિષેચિતઃ ॥
તેનાપિ દૈવયોગેન તારકાખ્યો નિપાતિતઃ

કૈલાસશિખરાસીનો દેવદેવો જગદ્ગુરુઃ ॥
ઉમયા સહ સંતુષ્ટો નન્દિભદ્રાદિભિર્વૃતઃ

સ્કન્દેન ગજવક્ત્રેણ ધનાધ્યક્ષેણ સંયુતઃ ॥
અથ હાસપરં દેવં શનૈઃ પ્રોવાચ તં શિવા

કેન દેવ પ્રકારેણ તોષં યાસ્યસિ શંકર ॥
મર્ત્યાનાં કેન દાનેન તપસા નિયમેન વા

કેન વા કર્મણા દેવ કેન મન્ત્રેણ વા પુનઃ ॥
સ્નાનેન કેન દેવેશ કેન ધૂપેન તુષ્યસિ

પુષ્પેણ કેન મે નાથ કેન પત્રેણ શંકર ॥
કયા સંતુષ્યસે સ્તુત્યા સાહસેન ચ કેન વૈ

નૈવેદ્યેન ચ કેન ત્વં કેન હોમેન તુષ્યસિ ॥
કેન કષ્ટેન વા દેવ કેનાર્ઘેણ મમ પ્રભો

ષોડશૈતે મયા પ્રશ્નાઃ પૃષ્ટા મે નિર્ણયં વદ

॥ શંકર ઉવાચ ॥ ॥
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા દેવિ કથયિષ્યે મમ પ્રિયમ્ ॥
શિવપૂજાપ્રકારોઽયં ક્રિયતે વચસા ગુરોઃ

અભયં સર્વજંતૂનાં દાનં દેવિ મમ પ્રિયમ્ ॥
સત્યં તપઃ સમાખ્યાતં પરદારવિવર્જનમ્

પ્રિયો મે નિયમો દેવિ કર્મ તલ્લોકરઞ્જનમ્ ॥
મયોં નમઃ શિવાયેતિ મન્ત્રોઽયમુરરીકૃતઃ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો મમ દેવિ સ વલ્લભઃ ॥
પાપત્યાગો ભવેત્સ્નાનં ધૂપો મે ગૌગ્ગુલઃ પ્રિયઃ ॥

ધત્તૂરકસ્ય પુષ્પં મે બિલ્વપત્રં મમ પ્રિયમ્ ॥
સ્તુતિઃ શિવશિવાયેતિ સાહસં રણકર્મણિ

ન બિભેતિ નરો યસ્તુ તસ્યાગ્રે સંભવામ્યહમ્ ॥
હંતકારો ગવાં યસ્તુ નૈવેદ્યં મમ વલ્લભમ્

પૂર્ણાહુત્યા પરા પ્રીતિર્જાયતે મમ સુન્દરિ॥
શુશ્રૂષા વલ્લભં કષ્ટં યતીનાં ચ તપસ્વિનામ્

સૂર્યોદયે મહાદેવિ મધ્યાહ્નેઽસ્તમને તથા ॥
અર્ઘો યો દીયતે સૂર્યે વલ્લભોઽસૌ મમ પ્રિયે

કિં દાનૈઃ કિં તપોભિર્વા કિં યજ્ઞૈર્ભાવવર્જિતૈઃ॥
દયા સત્યં ઘૃણાઽસ્તેયં દંભપૈશુન્યવર્જિતમ્॥
ભક્ત્યા યદ્દીયતે સ્તોકં દેવિ તદ્વલ્લભં મમ

એવં યાવત્કથયતિ પ્રશ્નાન્સૂક્ષ્માન્યથોદિતાન્ ॥
તાવદ્બ્રહ્માદિભિર્દેવૈર્વિષ્ણુસ્તત્ર યયૌ સ્વયમ્

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
નાહં પાલયિતું શક્તસ્ત્વં દદાસિ વરાન્બહૂન્ ॥
દૈત્યાનાં દાનવાદીનાં રાક્ષસાનાં મહેશ્વર

વિકૃતિં યાંતિ પશ્ચાત્તે કષ્ટં વધ્યા ભવંતિ મે ॥
પત્રેણ પુષ્પમાત્રેણ ૐકારેણ શિવેન ચ ॥
મુક્તિં યાતિ નરો દેવ ભવભક્તિં કરોતુ કઃ

ઇન્દ્રાદયોઽપિ યે દેવા યજ્ઞૈરાપ્યાયયંતિ તે ॥
ન યજંતિ દ્વિજા યજ્ઞાન્ભિક્ષાદાનેન તુષ્યસિ

॥ રુદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
ઇન્દ્રાદિભિર્ન મે કાર્યં બ્રહ્મા મે કિં કરિષ્યતિ ॥
યેન કેન પ્રકારેણ પ્રજાઃ પાલ્યાસ્ત્વયા ઽધુના

મદીયા પ્રકૃતિસ્ત્વેષા તાં કથં ત્યક્તુમુત્સહે ॥
ત્વયાહં બ્રહ્મણા દેવૈર્વરકર્મણિ યોજિતઃ

ઇદાનીમેવ કિં નષ્ટં મુક્ત્વા દેવીં તવાગ્રતઃ ॥
ભૂત્વા મૂર્તિં પરિત્યજ્ય એકાકી વિચરામ્યહમ્

ઇત્યુક્ત્વા સ શિવો દેવસ્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
ગતે તસ્મિઞ્છિવે તત્ર સંક્ષોભઃ સુમહાનભૂત્

ઉમા પ્રોવાચ ચેન્દ્રાદીન્બ્રહ્મવિષ્ણુગણાંસ્તથા ॥
ઇદાનીં કિં મયા કાર્યં ભવદ્ભિઃ શિવવર્જિતૈઃ

અત્રાન્તરે ચ યે ચાન્યે દેવાસ્તત્ર સમાગતાઃ ॥
ઋષયશ્ચૈવ સિદ્ધાશ્ચ તથા નારદપર્વતૌ

ગંગાસરસ્વતીનદ્યો નાગા યક્ષાઃ સમાગતાઃ ॥
બ્રહ્માદિભિઃ સમાલોચ્ય કથમેતદ્ભવિષ્યતિ

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
સહૈવ ગમ્યતાં તત્ર યત્ર દેવો ગતઃ શિવઃ ॥
સ્વલ્પા યાસેન તે યાન્તુ નરાઃ સ્વર્ગં શિવાજ્ઞયા

સત્યલોકે નરા યાન્તુ દેવા યાન્તુ ધરાતલમ્ ॥
રક્ષોદાનવદૈત્યાનાં વરાન્યચ્છતુ શંકરઃ

તેષાં બાધા મયા કાર્યા યૈ ચ સ્યુર્ધર્મલોપકાઃ ॥
હૃષ્ટે શિવે મયા કાર્યા વ્યવસ્થા સ્વર્ગગામિનામ્ ॥

ત્રયીધર્મં પરિત્યજ્ય યેઽન્યં ધર્મમુપાસતે ॥
તે નરા નરકં યાંતુ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

યદાઽદૃશ્યઃ શિવો જાતઃ પ્રવિ વેશ ગિરેર્વનમ્ ॥
ગિરીણાં મધ્યમાસ્થાય ત્યક્ત્વા દિવ્યે સ વાસસી

ગજાજિનં પરિત્યજ્ય ત્યક્ત્વા મૂર્ત્તિં મહેશ્વરઃ ॥
ભિત્ત્વા ભૂમિતલં દેવઃ સ્થાણુરૂપો બભૂવ સઃ

યસ્માત્સ્વંયભૂર્ભવતિ ભવંસ્તસ્માત્સ્વયં હરઃ ॥
અત્રાંતરે સુરાઃ સર્વે ન પશ્યંતિ મહેશ્વરમ્ ॥
જ્ઞાનાતીતં કલાતીતં દિવ્યધ્યાનબહિઃ સ્થિતમ્

યદા દેવા વ્યાકુલાઃ સંપતંતિ રવિર્વાયુરંબરં તોયમુર્વી ॥
નિજે સ્થાને વર્ત્તમાના ઉમાયાઃ શશંસુર્વૈ દેવદેવં સુરાણામ્

સ્વર્ગે ધરિત્ર્યાં ચરિતં તલેષુ દેવેષુ મર્ત્યેષુ સરીસૃપેષુ ॥
સ્થૂલેષુ સૂક્ષ્મેષુ યથા તથૈવ સત્યં હિ વાચ્યં પદમસ્મદીયમ્

તતો દેવાઃ પ્રચલિતાઃ કૃત્વા ગૌરીં પુરસ્સરમ્ ॥
નંદિ ભદ્રાદયઃ સર્વે દેવા ઇંદ્રાદયસ્તથા

સ્કન્દેન સહિતા દેવી સિંહારૂઢા યયૌ સ્વયમ્ ॥
અધિરુહ્ય ગરુત્મંતં યયૌ વિષ્ણુઃ સનાતનઃ

હંસાધિરૂઢો ભગવાન્બ્રહ્મા યાતિ સ પૃષ્ઠતઃ ॥
ઐરાવતં સમારુહ્ય દેવરાજોઽગમત્સ્વયમ્ ॥

ગંગા સરસ્વતી દેવી યમુના ચ મહાનદી ॥
દેવતાશ્ચ ગતાઃ સર્વે નાગા યક્ષાઃ સકિંનરાઃ

ગતાઃ સંક્ષેપતઃ સર્વે યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ॥
અધિરુહ્ય ગિરેઃ શૃંગમંબા દેવી વ્યવસ્થિતા

વિષ્ણુર્મુક્ત્વા ગરુત્મંતં સ્થિતો રૈવતકે ગિરૌ ॥
સ્તુતિં ચક્રે તદા દેવી જગુર્ગીતં સુસંયતાઃ

ઐરાવતપદાક્રાંતો ન ચચાલ સ પર્વતઃ ॥
ભિત્ત્વા ભૂમિતલં તત્ર નાગરાજઃ સમાગતઃ

ગંગાદ્યાઃ સરિતઃ સર્વાસ્તેન રંધ્રેણ ચાગતાઃ ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુર્યદા દેવાઃ સ્તુતિં ચક્રુઃ સમંતતઃ

દદર્શ રૂપં ભગવાન્ભવો દેવસ્તદા હરઃ

તતો હૃષ્ટાઃ સુરાઃ સર્વે અંબા હૃષ્ટા ગણાશ્ચ તે ॥
ગમ્યતાં દેવ કૈલાસં દેવ્યેતિ સંપ્રમોદિતઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
યદિ હૃષ્ટાઃ સુરાઃ સર્વે ગંગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા ॥
ગિરૌ રૈવતકે વિષ્ણુરંબા ચાત્રૈવ તિષ્ઠતુ

સરસ્વતી ચ યમુના રેવા ચાસ્મિન્વ્યવસ્થિતાઃ ॥
સ્વર્ણરૂપં જલં યસ્માત્સ્વર્ણરેખેતિ સા નદી

વસ્ત્રાપથમિદં ક્ષેત્રં ભવો દેવોઽત્ર તિષ્ઠતુ ॥
તીર્થમેતન્મયા પ્રોક્તં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ ॥
અત્ર સ્નાતો નરો નારી મુચ્યતે સર્વ પાતકૈઃ

ઇતિ પ્રોચ્ય શિવો દેવઃ કલાં ન્યસ્ય ભવે તદા ॥
પશ્યતાં સર્વદેવાનાં યયૌ કૈલાસપર્વતમ્

અંબેતિ સ્કન્દવદનાત્કલાં ન્યસ્ય ગિરૌ તદા ॥
દેવેન સહિતા દેવી વૃષારૂઢા યયૌ સ્વયમ્

નારાયણો રૈવતકે ગિરૌ રમ્યે સ્થિતઃ સ્વયમ્ ॥
કલ્પાદૌ ચ યુગાદૌ ચ સ્થિતો વિષ્ણુઃ સદા ગિરૌ

બહુરાત્રસ્થિતો દેવઃ કૃત્વા દૈત્યનિબર્હણમ્ ॥
રેમે રૈવતકે દેવો યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

નારસિંહેન રૂપેણ હિરણ્યકશિપુર્હતઃ ॥
હત્વા તદા ગતસ્તત્ર નારસિંહં મુમોચ હ

મહાવરાહરૂપેણ હિરણ્યાક્ષો નિપાતિતઃ ॥
તદેવ મુક્ત્વા દેવેશઃ સ્થિતો રૈવતકે ગિરૌ

સ પૃથું પાર્થિવં કૃત્વા દેવકાર્યેણ વૈ નૃપ ॥
ગિરૌ રૈવતકે દેવ ઉવાસ સુરપૂજિતઃ

અત્રાગત્ય પૃથુઃ પૂર્વં ચક્રે દેવપ્રપૂજનમ્ ॥
જપમાલા તદા કણ્ઠે પૃથુના સંનિવેશિતા ॥
દામોદરેતિ દેવેશનામ ચક્રે પૃથુઃ સ્વયમ્

વસ્ત્રાપથે દેવવરો ભવઃ સ્થિતો દામોદરો રૈવતકે વ્યવસ્થિતઃ ॥
અંબેતિદેવી ગિરિમૂર્ધ્નિ સંસ્થિતા દેવાશ્ચ સર્વે પરિતઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ

ક્ષેત્રાધિપાસ્તીર્થવરસ્ય રક્ષકા દેવેન મુક્તા ભવસંનિધાનતઃ ॥
પશ્યંતિ યે દેવવરં ભવાભિધં મુચ્યંતિ તે યાંતિ દિવં નરા ભુવઃ

વસ્ત્રાપથસ્ય ક્ષેત્રસ્ય ભવસ્ય ચ મયા તવ ॥
ઉત્પત્તિઃ કથિતા રાજન્કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

શૃણોતિ પઠતે યશ્ચ કથાં ચેમાં સમંતતઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

બ્રહ્મઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ ભ્રૂણહા ગુરુતલ્પગઃ ॥
સ્વર્ણરેખાજલે સ્નાતો મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

યે ચ કીટપતંગાદ્યાઃ સ્વર્ણરેખા જલે મૃતાઃ ॥
સર્વપાતકનિર્મુક્તાસ્તે પ્રયાંતિ સુરાલયમ્

સ્વર્ણરેખાજલે સ્નાત્વા સંધ્યાં શ્રાદ્ધં કરોતિ યઃ ॥
વસ્ત્રાપથે ભવં પૂજ્ય બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ભવોત્પત્તિવૃત્તાંત વર્ણનંનામ નવમોઽધ્યાયઃ