સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.9-3

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
દિવ્યં તેજો નમસ્યામિ યન્મે દૃષ્ટં પુરાતને ॥
કાલાગ્નિરુદ્રમધ્યસ્થં પ્રભાસે શંકરોદ્ભવમ્

યો વેદસંઘૈરૃષિભિઃ પુરાણૈર્વેદોક્તયોગૈરપિ ઇજ્યમાનઃ ॥
તં દેવદેવં શરણં વ્રજામિ સોમેશ્વરં પાપવિનાશહેતુમ્

દેવદેવ જગન્નાથ ભક્તાનુગ્રહકારક ॥
સંશયો હૃદિ મે કશ્ચિત્તં ભવાઞ્છેત્તુમર્હતિ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
કઃ સંશયઃ સમુત્પન્નસ્તવ દેવિ યશસ્વિનિ ॥
તન્મે કથય કલ્યાણિ તત્સર્વં કથયામ્યહમ્

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
યદિ ત્વં ચ મહાદેવો મુણ્ડમાલા કથં કૃતા ॥
અનાદિ નિધનો ધાતા સૃષ્ટિસંહારકારકઃ

તતો વિહસ્ય દેવેશઃ શંકરો વાક્યમબ્રવીત્ ॥
અનેકમુણ્ડકોટીભિર્યા મે માલા વિરાજતે

નારાયણ સહસ્રાણાં બ્રહ્મણામયુતસ્ય ચ ॥ કૃતા શિરઃકરોટીભિરનાદિનિધના તતઃ

અન્યો વિષ્ણુશ્ચ ભવતિ અન્યો બ્રહ્મા ભવત્યપિ ॥
કલ્પે કલ્પે મયા સૃષ્ટઃ કલ્પે વિષ્ણુઃ પ્રજાપતિઃ

અહમેવંવિધો દેવિ ક્ષેત્રે પ્રાભાસિકે સ્થિતઃ ॥
કાલાગ્નિલિંગમૂલે તુ મુંડમાલાવિભૂષિતઃ

અક્ષસૂત્રધરઃ શાન્ત આદિમધ્યાંતવર્જિતઃ ॥
પદ્માસનસ્થો વરદો હિમકુન્દેન્દુસન્નિભઃ

મમ વામે સ્થિતો વિષ્ણુર્દક્ષિણે ચ પિતામહઃ ॥
જઠરે ચતુરો વેદાઃ હૃદયે બ્રહ્મ શાશ્વતમ્

અગ્નિઃ સોમશ્ચ સૂર્યશ્ચ લોચનેષુ વ્યવસ્થિતાઃ

એવંવિધો મહાદેવિ પ્રભાસે સંવ્યવસ્થિતઃ ॥
આપ્યતત્ત્વાત્સમાનીતે મા તે ભૂત્સંશયઃ ક્વચિત્

એવમુક્તા તદા દેવી હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ॥
તુષ્ટાવ દેવદેવેશં ભક્ત્યા પરમયા યુતા

॥
દેવ્યુવાચ ॥ ॥ જય દેવ મહાદેવ સર્વભાવન ઈશ્વર ॥
નમસ્તેઽસ્તુ સુરેશાય પરમેશાય વૈ નમઃ

અનાદિસૃષ્ટિકર્ત્રે ચ નમઃ સર્વગતાય ચ ॥
સર્વસ્થાય નમસ્તુભ્યં ધામ્નાં ધામ્ને નમોઽસ્તુ તે

ષડંતાય નમસ્તુભ્યં દ્વાદશાન્તાય તે નમઃ ॥
હંસભેદ નમસ્તુભ્યં નમસ્તુભ્યં ચ મોક્ષદ

ઇતિ સ્તુતસ્તદા દેવ્યા પ્રચલચ્ચન્દ્રશેખરઃ ॥
તતસ્તુષ્ટસ્તુ ભગવાનિદં વચનમબ્રવીત્

॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
સાધુસાધુ મહાપ્રાજ્ઞે તુષ્ટોઽહં વ્રિયતાં વરઃ

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવેશ વરાર્હા યદિ વાપ્યહમ્॥
પ્રભાસ ક્ષેત્રમાહાત્મ્યં પુનર્વિસ્તરતો વદ

ભૂતેશ ભગવાન્વિષ્ણુર્દૈત્યાનામન્તકાગ્રણીઃ ॥
સ કસ્માદ્દ્વારકાં હિત્વા પ્રભાસક્ષેત્રમાશ્રિતઃ

ષષ્ટિ તીર્થસહસ્રાણિ ષષ્ટિકોટિશતાનિ ચ ॥
દ્વારકામધ્યસંસ્થાનિ કથં ન્યક્કૃતવાન્હરિઃ

અમરૈરાવૃતાં પુણ્યાં પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતામ્ ॥
એવં તાં દ્વારકાં ત્યક્ત્વા પ્રભાસં કથમાગતઃ

દેવમાનુષયોર્નેતા દ્યોભુવોઃ પ્રભવો હરિઃ ॥
કિમર્થં દ્વારકાં ત્યક્ત્વા પ્રભાસે નિધનં ગતઃ

યશ્ચક્રં વર્ત્તયત્યેકો માનુષાણાં મનોમયમ્ ॥
પ્રભાસે સ કથં કાલં ચક્રે ચક્રભૃતાં વરઃ

ગોપાયનં યઃ કુરુતે જગતઃ સાર્વલૌકિકમ્ ॥
સ કથં ભગવાન્વિષ્ણુઃ પ્રભાસક્ષેત્રમાશ્રિતઃ

યોંતકાલે જલં પીત્વા કૃત્વા તોયમયં વપુઃ ॥
લોકમેકાર્ણવં ચક્રે દૃષ્ટ્યા દૃષ્ટેન ચાત્મના

સ કથં પઞ્ચતાં પ્રાપ પ્રભાસે પાર્વતીપતે ॥
યઃ પુરાણે પુરાણાત્મા વારાહં વપુરાસ્થિતઃ

ઉદ્દધાર મહીં કૃત્સ્નાં સશૈલવનકાનનામ્॥
સ કથં ત્યક્તવાન્ગાત્રં પ્રભાસે પાપનાશને

યેન સિંહં વપુઃ કૃત્વા હિરણ્યકશિપુર્હતઃ ॥
સ કથં દેવદેવેશઃ પ્રભાસં ક્ષેત્રમાશ્રિતઃ

સહસ્રચરણં દેવં સહસ્રાક્ષં મહાપ્રભમ્॥
સહસ્રશિરસં વેદા યમાહુર્વૈ યુગેયુગે

તત્યાજ સ કથં દેવઃ પ્રભાસે સ્વં કલેવરમ્॥
નાભ્યરણ્યાં સમુદ્ભૂતં યસ્ય પૈતામહં ગૃહમ્

એકાર્ણવગતે લોકે તત્પંકજમપંકજમ્ ॥
યેનોદ્ધૃતં ક્ષણેનૈવ પ્રભાસસ્થઃ સ કિં હરિઃ

ઉત્તરાંશે સમુદ્રસ્ય ક્ષીરોદસ્યા મૃતોદધેઃ ॥
યઃ શેતે શાશ્વતં યોગમાસ્થાય પરવીરહા ॥
સ કથં ત્યક્તવાન્દેહં પ્રભાસે પરમેશ્વરઃ

હવ્યાદાન્યઃ સુરાંશ્ચક્રે કવ્યાદાંશ્ચ પિતૄ નપિ ॥
સ કથં દેવદેવેશઃ પ્રભાસં ક્ષેત્રમાશ્રિતઃ

યુગાનુરૂપં યઃ કૃત્વા રૂપં લોકહિતાય વૈ ॥
ધર્મમુદ્ધરતે દેવઃ સ કથં ક્ષેત્રમાશ્રિતઃ

ત્રયો વર્ણાસ્ત્રયો લોકાસ્ત્રૈવિદ્યં પાઠકાસ્ત્રયઃ॥
ત્રૈકાલ્યં ત્રીણિ કર્માણિ ત્રયો દેવાસ્ત્રયો ગુણાઃ॥
સૃષ્ટં યેન પુરા દેવઃ સ કથં ક્ષેત્રમાશ્રિતઃ

યા ગતિર્દ્ધર્મયુક્તાનામગતિઃ પાપકર્મિણામ્॥
ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય પ્રભવશ્ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય રક્ષિતા

ચાતુર્વિદ્યસ્ય યો વેત્તા ચાતુરાશ્રમ્યસંસ્થિતઃ॥
કસ્માત્સ દ્વારકાં હિત્વા પ્રભાસે પંચતાં ગતઃ

દિગંતરં નભોભૂમિરાપો વાયુર્વિભાવસુઃ॥
ચંદ્રસૂર્યદ્વયં જ્યોતિર્યુગેશઃ ક્ષણદાતનુઃ

।
યઃ પરં શ્રૂયતે જ્યોતિર્યઃ પરં શ્રૂયતે તપઃ॥
યઃ પરં પરતઃ પ્રોક્તઃ પરં યઃ પરમાત્મવાન્

આદિત્યાદિશ્ચ યો દિવ્યો યશ્ચ દૈત્યાંતકો વિભુઃ॥
સ કથં દેવકીસૂનુઃ પ્રભાસે સિદ્ધિમીયિવાન્

યુગાંતે ચાંતકો યશ્ચ યશ્ચ લોકાંતકાંતકઃ ॥
સેતુર્યો લોકસત્તાનાં મેધ્યો યો મેધ્યકર્મણામ્

વેત્તા યો વેદવિદુષાં પ્રભુર્યઃ પ્રભવાત્મનામ્॥
સોમભૂતસ્તુ ભૂતાનામગ્નિભૂતોઽગ્નિવર્ત્મનામ્

મનુષ્યાણાં મનોભૂતસ્તપોભૂતસ્તપસ્વિનામ્ ॥
વિનયો નયભૂતાનાં તેજસ્તેજસ્વિનામપિ

વિગ્રહો વિગ્રહાણાં યો ગતિર્ગતિમતામપિ ॥
સ કથં દ્વારકાં હિત્વા પ્રભાસક્ષેત્રમાશ્રિતઃ

આકાશપ્રભવો વાયુર્વાયુપ્રાણો હુતાશનઃ॥
દેવા હુતાશનપ્રાણાઃ પ્રાણોઽગ્નેર્મધુસૂદનઃ ॥
સકથં પદ્મજપ્રાણઃ પ્રભાસં ક્ષેત્રમાશ્રિતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ પ્રોક્તસ્તદા દેવ્યા શંકરો લોકશંકરઃ ॥
ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં પાર્વતીં દ્વિજસત્તમાઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ પ્રભાસક્ષેત્રવિસ્તરમ્ ॥
રહસ્યં સર્વપાપઘ્નં દેવાનામપિ દુર્લ્લભમ્

દેવિ ક્ષેત્રાણ્યનેકાનિ પૃથિવ્યાં સંતિ ભામિનિ ॥
તીર્થાનિ કોટિસંખ્યાનિ પ્રભાવસ્તેષુ સંખ્યયા

અસંખ્યેય પ્રભાવં હિ પ્રભાસં પરિકીર્તિતમ્ ॥
બ્રહ્મતત્ત્વં વિષ્ણુતત્ત્વં રૌદ્રતત્ત્વં તથૈવ ચ

તત્ર ભૂયઃ સમાયોગો દુર્લ્લભોઽન્યેષુ પાર્વતિ॥
પ્રભાસે દેવદેવેશિ તત્ત્વાનાં ત્રિતયં સ્થિતમ્

ચતુર્વિંશતિતત્ત્વૈશ્ચ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
બાલરૂપી ચ નામ્નાં ચ તત્ર સ્થાને સ્થિતઃ સ્વયમ્

પંચવિશતિતત્ત્વાનામ ધિપો દેવતાગ્રણીઃ ॥
તસ્મિન્સ્થાને સ્થિતઃ સાક્ષાદ્દૈત્યાનામંતકઃ શુભે

અહં દેવિ ત્વયા સાર્દ્ધં ષટ્ત્રિંશત્તત્ત્વસંયુતઃ ॥
નિવસામિ મહાભાગે પ્રભાસે પાપનાશને

એવં તત્ત્વમયં ક્ષેત્રં સર્વતીર્થમયં શુભમ્ ॥
પ્રભાસમેવ જાનીહિ મા કાર્ષીઃ સંશયં ક્વચિત્

અપિ કીટપતંગા યે મ્રિયંતે તત્ર યે નરાઃ ॥
તેઽપિ યાંતિ પરં સ્થાનં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

સ્ત્રિયો મ્લેચ્છાશ્ચ શૂદ્રાશ્ચ પશવઃ પક્ષિણો મૃગાઃ॥
પ્રભાસે તુ મૃતા દેવિ શિવલોકં વ્રજંતિ તે

કામક્રોધેન યે બદ્ધા લોભેન ચ વશીકૃતાઃ ॥
અજ્ઞાનતિમિરાક્રાંતા માયાતત્ત્વે ચ સંસ્થિતાઃ

કાલપાશેન યે બદ્ધાસ્તૃષ્ણાજાલેન મોહિતાઃ ॥
અધર્મનિરતા યે ચ યે ચ તિષ્ઠંતિ પાપિનઃ

બ્રહ્મઘ્નાશ્ચ કૃતઘ્નાશ્ચ યે ચાન્યે ગુરુતલ્પગાઃ ॥
મહાપાતકિનશ્ચાપિ તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્

માતૃહંતા નરો યસ્તુ પિતૃહંતા તથૈવ ચ ॥
તે સર્વે મુક્તિમાયાંતિ કિં પુનઃ શુભકારિણઃ

ઇતિ જ્ઞાત્વા મહાદેવિ દૈત્યાનામંતકો હરિઃ॥
પ્રભાસક્ષેત્રમાસાદ્ય ત્યક્તવાન્સ્વં કલેવરમ્॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે પ્રભાસક્ષેત્રે શ્રીહરિસ્થિતિપ્રશ્નવર્ણનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ