સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.83

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ તસ્ય પૂર્વેણ સંસ્થિતામ્ ॥
યોગેશ્વરીં મહાદેવીં યોગસિદ્ધિફલપ્રદામ્

તદુત્પત્તિં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ શ્રદ્ધાસમન્વિતા ॥
પુરા દાનવશાર્દૂલો મહિષાખ્યો મહાબલઃ

બભૂવ પ્રવરો દેવિ સર્વદેવભયંકરઃ ॥
કામરૂપી સ લોકાંસ્ત્રીન્વશીકૃત્વાઽભવત્સુખી

કસ્મિંશ્ચિદથ કાલે તુ બ્રહ્મણા લોકકારિણા ॥
સૃષ્ટા મનોહરા કન્યા રૂપેણાપ્રતિમા દિવિ

અતપત્સા તપો ઘોરં કન્યા રૂપવતી સતી ॥
નારદેન તતો દૃષ્ટા સા કદાચિદ્વરાનને

તતઃ સ સહસા દેવિ વિસ્મયં પરમં ગતઃ ॥
અહો રૂપમહો ધૈર્યમહો કાન્તિરહો વયઃ

ઇત્યેવં ચિન્તયંસ્તત્ર નારીં વચનમબ્રવીત્ ॥
કુરુષ્વાત્મપ્રદાનં મે ન મે દારપરિગ્રહઃ ॥
તવાહં દર્શનાદ્દેવિ કામવાણેન પીડિતઃ

સાઽબ્રવીન્ન હિ મે કાર્યં કામધર્મેણ સત્તમ॥
કૌમારં વ્રતમાસાદ્ય સાધયિષ્યે યથેપ્સિતમ્ ]। ૮ ॥
ન ચ મન્યુસ્ત્વયા કાર્યો હ્યસ્મિન્નર્થે કથંચન ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સ મુનિર્નારદઃ પ્રિયે ॥

સમુદ્રાન્તેઽગમદ્દિવ્યાં પુરીં મહિષપાલિતામ્ ॥
અર્ચિતો હિ મુનિસ્તેન મહિષેણ મહાત્મના

પૃષ્ટ્વા હ્યનામયં દેવિ દત્ત્વા ચાર્ઘ્યમનુત્તમમ્ ॥
સોઽબ્રવીત્પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા કિમાગમનકારણમ્ ॥
બ્રૂહિ યત્તે વ્યવસિતં સર્વં કર્ત્તાસ્મિ નારદ

અથોવાચ મુનિસ્તત્ર મહિષં દાનવેશ્વરમ્॥
કન્યારત્નં સમુત્પન્નં જંબૂદ્વીપે મહાસુર

સ્વર્ગે મર્ત્યે ચ પાતાલે ન દૃષ્ટં ન ચ મે શ્રુતમ્ ॥
તાદૃગ્રૂપમહં યેન કામબાણવશીકૃતઃ

સ શ્રુત્વા વચનં તસ્ય કામસ્યોત્પાદનં પરમ્॥
જગામ યત્ર સા સાધ્વી ક્ષેત્રે પ્રાભાસિકે સ્થિતા

તામેવ પ્રાર્થયામાસ બલેન મહતા વૃતઃ ॥
ભાર્યા ભવ ત્વં મે ભીરુ ભુંક્ષ્વ ભોગાન્મનોરમાન્॥
એતત્તપો મહાભાગે વિરુદ્ધં યૌવનસ્ય તે

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા જહાસ વરવર્ણિની ॥
તસ્યા હસંત્યા દેવેશિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ

નિશ્વાસાત્સહસા નાર્યઃ શસ્ત્રહસ્તા ભયાનકાઃ ॥
તાભિર્વિધ્વંસિતં સૈન્યં મહિષસ્ય દુરાત્મનઃ

તસ્મિન્નિપાત્યમાને તુ સૈન્યે દાનવસત્તમઃ ॥
ક્રોધં કૃત્વા તતઃ શીઘ્રં તામેવાભિમુખો યયૌ

વિધુન્વન્સ હિ તે તીક્ષ્ણશૃંગેઽભીક્ષ્ણં ભયાનકે ॥।
તયા સાર્ધં ચ સુમહત્કૃત્વા યુદ્ધં મહાસુરઃ

શૃંગાભ્યાં જગૃહે દેવીં સા તસ્યોપરિ સંસ્થિતા ॥
પદ્ભ્યામાક્રમ્ય શૂલેન નિહતો દૈત્યપુંગવઃ

છિન્ને શિરસિ ખઙ્ગેન તદ્રૂપો નિઃસૃતઃ પુમાન્ ॥
રૌદ્રોઽપિ સ ગતઃ સ્વર્ગં દૈત્યો દેવ્યસ્ત્રપાતિતઃ

તતો દેવગણાઃ સર્વે મહિષં વીક્ષ્ય નિર્જિતમ્ ॥।
મહેંદ્રાદ્યાઃ સ્તુતિં ચક્રુર્દેવ્યાસ્તુષ્ટેન ચેતસા

॥ દેવા ઊચુઃ॥
નમો દેવિ મહાભાગે ગમ્ભીરે ભીમદર્શને॥
નયસ્થિતે સુસિદ્ધાંતે ત્રિનેત્રે વિશ્વતોમુખિ

વિદ્યાવિદ્યે જયે જાપ્યે મહિષાસુરમર્દિનિ ॥
સર્વગે સર્વવિદ્યેશે દેવિ વિશ્વસ્વરૂપિણિ

વીતશોકે ધ્રુવે દેવિ પદ્મપત્રાયતેક્ષણે ॥
શુદ્ધસત્ત્વે વ્રતસ્થે ચ ચણ્ડરૂપે વિભાવરિ

ઋદ્ધિસિદ્ધિપ્રદે દેવિ કાલનૃત્યે ધૃતિપ્રિયે ॥
શાંકરિ બ્રાહ્મણિ બ્રાહ્મિ સર્વદેવનમસ્કૃતે

ઘંટાહસ્તે શૂલ હસ્તે મહામહિષમર્દિનિ ॥
ઉગ્રરૂપે વિરૂપાક્ષિ મહામાયેઽમૃતે શિવે

સર્વગે સર્વદે દેવિ સર્વસત્ત્વમયોદ્ભવે ॥
વિદ્યાપુરાણશલ્યાનાં જનનિ ભૂતધારિણિ

સર્વદેવરહસ્યાનાં સર્વસત્ત્વવતાં શુભે ॥
ત્વમેવ શરણં દેવિ વિદ્યાઽવિદ્યે શ્રિયેઽશ્રિયે

એવં સ્તુતા સુરૈર્દેવિ પ્રણમ્ય ઋષિભિસ્તથા ॥
ઉવાચ હસતી વાક્યં વૃણુધ્વં વરમુત્તમમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
સ્તવેનાનેન યે દેવિ સ્તુવન્ત્યત્ર નરોત્તમાઃ ॥
તે સંતુ કામૈઃ સંપૂર્ણા વરવર્ષા નિરંતરમ્

અસ્મિન્ક્ષેત્રે ત્વયા વાસો નિત્યં કાર્યઃ શુચિસ્મિતે

એવમસ્ત્વિતિ સા દેવી દેવાનુક્ત્વા વરાનને ॥
વિસૃજ્ય ઋષિસંઘાંશ્ચ તત્રૈવ નિરતાઽભવત્

આશ્વયુક્છુક્લપક્ષસ્ય નવમ્યાં યો વરાનને ॥
ઉપવાસપરો ભૂત્વા તાં પ્રપશ્યતિ ભક્તિતઃ ॥
તસ્ય પાપં ક્ષયં યાતિ તમઃ સૂર્યોદયે યથા

ય એતત્પઠતિ સ્તોત્રં પ્રાતરુત્થાય માનવઃ ॥
ન ભીઃ સંપદ્યતે તસ્ય યાવજ્જીવં નરસ્ય વૈ

આશ્વયુક્છુક્લપક્ષે યા અષ્ટમી મૂલસંયુતા ॥
સા મહાનામિકા પ્રાણા યેષાં તસ્યાં ગતાઃ શુભે

તેષાં સ્વર્ગે ધ્રુવં વાસો વીરાસ્તેઽપ્સરસાં પ્રિયાઃ

મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ કલ્પાદિષુ સુરેશ્વરિ ॥
એષ એવ ક્રમઃ પ્રોક્તો વિશેષં શૃણુ સાંપ્રતમ્

આશ્વયુક્છુક્લપક્ષે યા પંચમી પાપનાશિની ॥
તસ્યાં સંપૂજયેદ્રાત્રૌ ખડ્ગમંત્રૈર્વિભૂષિતમ્

મંડપં કારયેત્તત્ર નવસપ્તકરં તથા ॥
પ્રાગુદક્પ્રવણે દેશે પતાકાભિરલંકૃતમ્ ॥
યોગેશ્વર્યાઃ સંનિધાને વિધિના કારયેદ્દ્વિજઃ

।
આગ્નેય્યાં કારયેત્કુણ્ડં હસ્તમાત્રં સુશોભનમ્॥
મેખલાત્રયસંયુક્તં યોન્યાઽશ્વત્થદલાભયા

શાસ્ત્રોક્તં મન્ત્રસંયુક્તં હોતવ્યં પાયસં તતઃ॥
તતઃ ખડ્ગં તુ સંસ્નાપ્ય પંચામૃતરસેન વૈ॥
પૂજયેદ્વિવિધૈઃ પુષ્પૈર્મંત્રપૂર્વં દ્વિજોત્તમૈઃ

અભીર્વિશસનં ખડ્ગઃ પ્રાણિભૂતો દુરાસદઃ ॥
અગમ્યો વિજયશ્ચૈવ ધર્માધારસ્તથૈવ ચ ॥
ઇત્યષ્ટૌ તવ નામાનિ સ્વયમુક્તાનિ વેધસા

નક્ષત્રં કૃત્તિકા તુભ્યં ગુરુર્દેવો મહેશ્વરઃ ॥
હિરણ્યં ચ શરીરં તે ધાતા દેવો જનાર્દનઃ ॥
પિતા પિતામહો દેવ સ્વેન પાલય સર્વદા

॥ ઇતિ ખડ્ગમન્ત્રઃ ॥ ॥
એવં સંપૂજ્ય વિધિના તં ખઙ્ગં બ્રાહ્મણોત્તમૈઃ ॥
ભ્રામયેન્નગરે રાત્રૌ નાન્દીઘોષપુરઃસરમ્

સર્વસૈન્યેન સંયુક્તસ્તત્ર બ્રાહ્મણપુંગવૈઃ ॥
એવં કૃત્વા વિધાનં તુ પુનર્યોગેશ્વરીં નયેત્ ॥
ઉચ્ચાર્ય મન્ત્રમેવં વૈ ખઙ્ગં તસ્યૈ સમર્પયેત્

અઞ્જનેન સમાલેખ્ય ચન્દનેન વિલેપિતમ્ ॥
બિલ્વપત્રકૃતાં માલાં તસ્યૈ દેવ્યૈ નિવેદયેત્

દુર્ગે દુર્ગાર્તિહે દેવિ સર્વ દુર્ગતિનાશિનિ ॥
ત્રાહિ માં સર્વદુર્ગેષુ દુર્ગેઽહં શરણં ગતઃ

દત્ત્વૈવમર્ઘ્યં દેવેશિ તત્ર ખઙ્ગં ચ જાગૃયાત્ ॥
નિત્યં સંપૂજ્ય વિધિના અષ્ટમ્યાં યાવદેવ હિ

તદ્રાત્રૌ જાગરં કૃત્વા પ્રભાતે હ્યરુણોદયે ॥
પાતયેન્મહિષાન્મેષાનગ્રતો ગતકંધરાન્

શતમર્ધશતં વાપિ તદર્ધાર્ધં યથેચ્છયા ॥
સુરાસવભૃતૈઃ કુંભૈસ્તર્પયેત્પરમેશ્વરીમ્

કાપાલિકેભ્યસ્તદ્દેયં દાસીદાસજને તથા ॥
તતોઽપરાહ્નસમયે નવમ્યાં સ્યન્દને સ્થિતામ્

યોગેશીં ભ્રામયેદ્રાષ્ટ્રે સ્વયં રાજા સ્વસૈન્યવાન્ ॥
નદદ્ભિઃ શંખપટહૈઃ પઠદ્ભિર્બટુચારણૈઃ

ભૂતેભ્યશ્ચ બલિં દદ્યાન્મંત્રેણાનેન ભામિનિ ॥
સરક્તં સજલં સાન્નં ગન્ધપુષ્પાક્ષતૈર્યુતમ્

ત્રીન્વારાઁસ્તુ ત્રિશૂલેન દિગ્વિદિક્ષુ ક્ષિપેદ્બલિમ્ ॥
બલિં ગૃહ્ણન્ત્વિમે દેવા આદિત્યા વસવસ્તથા

મરુતોઽથાશ્વિનૌ રુદ્રાઃ સુપર્ણાઃ પન્નગા ગ્રહાઃ ॥
સૌમ્યા ભવંતુ તૃપ્તાશ્ચ ભૂતાઃ પ્રેતાઃ સુખાવહાઃ

ય એવં કુર્વતે યાત્રાં બ્રાહ્મણાઃ ક્ષેત્રવાસિનઃ ॥
ન તેષાં શત્રવો નાગ્નિર્ન ચૌરા ન વિનાયકાઃ ॥
વિઘ્નં કુર્વંતિ દેવેશિ યોગેશ્વર્યાઃ પ્રસાદતઃ

સુખિનો ભોગભોક્તારઃ સર્વાતંકવિવર્જિતાઃ ॥
ભવન્તિ પુરુષા ભક્તા યોગેશ્વર્યા નિરંતરમ્

ઇત્યેષ તે સમાખ્યાતો યોગેશ્વર્યા મહોત્સવઃ ॥
પઠતાં શૃણ્વતાં ચૈવ સર્વાશુભવિનાશનઃ

શૂલાગ્રભિન્નમહિષાસુરપૃષ્ઠપીઠામુત્ખાતખડ્ગ રુચિરાંગદબાહુદંડામ્ ॥
અભ્યર્ચ્ય પંચવદનાનુગતં નવમ્યાં દુર્ગાં સુદુર્ગગહનાનિ તરંતિ મર્ત્યાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે યોગેશ્વરીમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ