સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.7-4

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
કથં ત્વં હરિણીરૂપે જાતા માનુષરૂપિણી ॥
કેન સંવર્ધિતા બાલ્યે કથં તે રૂપમીદૃશમ્

॥ મૃગ્યુવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવ પ્રવક્ષ્યામિ યદ્વૃત્તં કન્યકે વને ॥
ઋષિરુદ્દાલકોનામ ગંગાકૂલે મહાતપાઃ

પ્રભાતે મૂત્રમુત્સૃષ્ટું ગતો દેવ વનાંતરે ॥
મૂત્રાંતે પતિતો ભૂમૌ વીર્યબિંદુર્દ્વિજન્મનઃ

યાવત્સ ચલિતો વિપ્રઃ શૌચં કૃત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
તાવન્મૃગી સમાયાતા દૃષ્ટ્વા પુષ્પવનાંતરાત્

ચાપલ્યાદ્ભક્ષિતં વીર્યં દૃષ્ટં બ્રહ્મર્ષિણા સ્વયમ્ ॥
યસ્માદશ્નાતિ મે વીર્યં તસ્માદ્ગર્ભો ભવિષ્યતિ

મમરૂપા તવવક્ત્રા નારી ગર્ભે ભવિષ્યતિ ॥
વર્દ્ધયિષ્યતિ દેવ્યસ્તાં રસૈર્દિવ્યૈઃ સુતાં તવ

કેનાપિ દૈવયોગેન જ્ઞાનં તસ્યા ભવિષ્યતિ ॥
એવમુદ્દાલકાદેવ સંજાતાહં મૃગાનના ॥
પ્રવિશ્યાગ્નૌ મૃતા પૂર્વં ત્વયા સાર્દ્ધં નરાધિપ

તસ્માજ્જાતં સતીત્વં મે સપ્તજન્મનિ વૈ પ્રભો ॥
યત્ત્વયા કુર્વતા રાજ્યં પાપં વૈ સમુપાર્જિતમ્

ક્ષત્ત્રધર્મં પરિત્યજ્ય પલાયનપરો મૃતઃ ॥
તદેનો હિ મયા દગ્ધં ચિતાગ્નૌ નૃપસત્તમ

પતિં ગૃહીત્વા યા નારી મૃતમગ્નૌ વિશેદ્યદિ ॥
સા તારયતિ ભર્તારમાત્માનં ચ કુલદ્વયમ્

ગોગ્રહે દેશભંગે ચ સંગ્રામે સમ્મુખે મૃતઃ ॥
સ સૂર્યમણ્ડલં ભિત્ત્વા બ્રહ્મલોકે મહીયતે

અનાશકં યો વિદધાતિ મર્ત્ત્યો દિનેદિને યજ્ઞસહસ્રપુણ્યમ્ ॥
સ યાતિ યાનેન ગણાન્વિતેન વિધૂય પાપાનિ સુરૈઃ સ પૂજ્યતે

ગંગાજલે પ્રયાગે વા કેદારે પુષ્કરે ચ યે ॥
વસ્ત્રાપથે પ્રભાસે ચ મૃતાસ્તે સ્વર્ગગામિનઃ

દ્વારાવત્યાં કુરુક્ષેત્રે યોગાભ્યાસેન યે મૃતાઃ ॥
હરિરિત્યક્ષરં મૃત્યૌ યેષાં તે સ્વર્ગગામિનઃ

પૂજયિત્વા હરિં યે તુ ભૂમૌ દર્ભતિલૈઃ સહ ॥
તિલાંશ્ચ પઞ્ચલોહં ચ દત્ત્વા યે તુ પયસ્વિનીમ્

યે મૃતા રાજશાર્દૂલ તે નરાઃ સ્વર્ગ ગામિનઃ ॥
ઉત્પાદ્ય પુત્રાન્સંસ્થાપ્ય પિતૃપૈતામહે પદે

નિર્મલા નિષ્કલંકા યે તે મૃતાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥
વ્રતોપવાસનિરતાઃ સત્યાચારપરાયણાઃ ॥
અહિંસાનિરતાઃ શાંતાસ્તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ

સાપવાદો રણં ત્યક્ત્વા મૃતો યસ્માન્નરાધિપ ॥
સપ્તયોનિષુ તે જન્મ તસ્માજ્જાતં મયા સહ

ત્વાં વિના મે પતિર્મા ભૂન્મરણે યાચિતં મયા ॥
તદાંતરિક્ષે રાજેન્દ્ર વાગુવાચાશરીરિણી ॥
આદૌ પાપફલં ભુક્ત્વા પશ્ચા ત્સ્વર્ગં ગમિષ્યસિ

યદિ વસ્ત્રાપથે ગત્વા શિરઃ કશ્ચિદ્વિમુંચતિ ॥
સ્વર્ણરેખાજલે રાજન્માનુષં સ્યાન્મુખં મમ

અહં માનુષવક્ત્રાઽસ્મિ પાપચ્છાયાઽઽવૃતં મુખમ્ ॥
દૃશ્યતે મૃગવક્ત્રાભં તસ્માચ્છીઘ્રં વિમુંચય

ઇતિ શ્રુત્વા વચો રાજા સારસ્વતમુદૈક્ષત ॥
જનો વિહસ્ય સાનન્દં સર્વં સત્યં મૃગીવચઃ

ઇત્યુક્ત્વાઽઽહ દ્વિજેન્દ્રઃ સ એવં કુરુ નૃપોત્તમ ॥
એવં રાજ્ઞા સમાદિષ્ટઃ પ્રતીહારો યયૌ વનમ્

વસ્ત્રાપથે મહાતીર્થે ભવં દ્રષ્ટું ત્વરાન્વિતઃ ॥
ત્વક્સારજાલિર્મહતી સ્વર્ણરેખાજલોપરિ

વર્ત્તતે તચ્છિરો યત્ર વંશપ્રોતં મહાવને ॥
સારસ્વતસ્ય શિષ્યેણ કુશલેન નિવેદિતમ્

તીર્થં વસ્ત્રાપથં ગત્વા ભવસ્યાગ્રે મહાનદી ॥
જાલે તત્ર શિરો દૃષ્ટં તચ્ચ તોયે વિમોચિતમ્

સ્નાત્વા સંપૂજ્ય તીર્થેશં પ્રતીહારઃ સમભ્યગાત્ ॥
શિષ્યેણ સહિતો વેગાદ્રથેનાદિત્યવર્ચસા

યદાગતઃ પ્રતીહારસ્તદા સારસ્વતેન સા ॥
વૃતા ચાન્દ્રાયણેનૈવ માસમેકં નિરન્તરમ્

સંપૂર્ણે તુ વ્રતે તસ્યા દિવ્યં વક્ત્રં સુલોચનમ્ ॥
સુશોભનં દીર્ઘકેશં દીર્ઘકર્ણં શુભદ્વિજમ્

કમ્બુગ્રીવં પદ્મગંધં સર્વલક્ષણસંયુતમ્॥
વ્રતાંતે મૂર્ચ્છિતા બાલા ગતજ્ઞાના વભૂવ સા

ન દેવી ન ચ ગંધર્વી નાસુરી ન ચ કિંનરી ॥
યાદૃશી સા તદા જાતા તીર્થભાવેન સુન્દરી

પરિણીતા તુ સા તેન ભોજરાજેન સુન્દરી ॥
મૃગીમુખીતિ વિખ્યાતા દેવી સા ભુવનેશ્વરી

ન જાનાતિ પુનઃ કિંચિદ્યદ્વૃત્તં રાજમન્દિરે ॥
કૃતા સા પટ્ટમહિષી ભોજરાજેન ધીમતા

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
દેશાનાં પ્રવરો દેશો ગિરીણાં પ્રવરો ગિરિઃ ॥
ક્ષેત્રાણામુત્તમં ક્ષેત્રં વનાનામુત્તમં વનમ્

ગંગા સરસ્વતી તાપી સ્વર્ણરેખાજલે સ્થિતા ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ સૂર્યશ્ચ સર્વ ઇન્દ્રાદયઃ સુરાઃ

નાગા યક્ષાશ્ચ ગન્ધર્વા અસ્મિન્ક્ષેત્રે વ્યવસ્થિતાઃ ॥
બ્રહ્માંડં નિર્મિતં યેન ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

દેવા બ્રહ્માદયો જાતાઃ સ ભવોઽત્ર વ્યવસ્થિતઃ ॥
શિવો ભવેતિ વિખ્યાતઃ સ્વયં દેવસ્ત્રિલોચનઃ

વેવેતિ સ્કન્દરચનાદ્ભવાની ચાત્ર સંસ્થિતા ॥
અતો યન્નાધિકં પ્રોક્તં તીર્થં દેવિ મયા તવ

તસ્મિઞ્જલે સ્નાનપરો નરો યદિ સંધ્યાં વિધાયાનુ કરોતિ તર્પણમ્ ॥
શ્રાદ્ધં પિતૄણાં ચ દદાતિ દક્ષિણાં ભવોદ્ભવં પશ્યતિ મુચ્યતે ભવાત્

અથ યદિ ભવપૂજાં દિવ્યપુષ્પૈઃ કરોતિ તદનુ શિવશિવેતિ સ્તોત્રપાઠં ચ ગીતમ્ ॥
સુરવર ગણવૃન્દૈઃ સ્તૂયમાનો વિમાનૈઃ સુરવરશિવરૂપો માનવો યાતિ નાકમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે દ્વિતીયે વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સ્વર્ણરેખાયાં મૃગાનનાયાઃ પૂર્વજન્મમૃગમુખપ્રક્ષેપણેન દિવ્યમુખત્વપ્રાપ્ત્યુત્તરં ભોજનૃપતિપરિણય વૃત્તાન્તપૂર્વકં સ્વર્ણરેખામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ