સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.6-2

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
સાધુસાધુ મહાભાગ પ્રહ્લાદા સુરસત્તમ ॥
યેન નઃ કલિમધ્યે તુ દર્શિતો ભગવાન્હરિઃ

ત્વન્મુખક્ષીરસિંધૂત્થા કથેયમમૃતોપમા ॥
કર્ણાભ્યાં પિબતાં તૃપ્તિર્મુનીનાં ન પ્રજાયતે ॥
કથયસ્વ મહાબાહો તીર્થયાત્રાં સુવિસ્તરામ્ ॥ ૨ ।
અસ્માભિસ્તત્ર ગંતવ્યં વહતે યત્ર ગોમતી ॥
તિષ્ઠતે યત્ર ભગવાંશ્ચક્રતીર્થાવલોકકઃ ॥

ભવાબ્ધૌ પતિતાંસ્તાત ઉદ્ધરસ્વ ભવાર્ણવાત્ ॥
તીર્થયાત્રાવિધાનં ચ કથયસ્વ મહામતે

॥ પ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥ ॥
ગત્વા તુ ગોમતીતીરે પ્રણમેદ્દંડવચ્ચ તામ્ ॥
પ્રક્ષાલ્ય પાણિપાદૌ ચ કૃત્વા ચ કરયોઃ કુશાન્

ગૃહીત્વા તુ ફલં શુભ્રમક્ષતૈશ્ચ સમન્વિતમ્ ॥
પ્રાઙ્મુખઃ પ્રયતો ભૂત્વા દદ્યાદર્ઘ્યં વિધાનતઃ

બ્રહ્મલોકાત્સમાયાતે વસિષ્ઠતનયે શુભે ॥
સર્વપાપવિશુદ્ધ્યર્થં દદામ્યર્ઘ્યં તુ ગોમતિ

વસિષ્ઠતનયે દેવિ સુરવંદ્યે યશસ્વિનિ ॥
ત્રૈલોક્યવંદિતે દેવિ પાપં મે હર ગોમતિ

ઇત્યુચ્ચાર્ય્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠા મૃદમાલભ્ય પાણિના ॥
વિષ્ણું સંસ્મૃત્ય મનસા મંત્રમેતમુદીરયેત્

અશ્વક્રાંતે રથક્રાંતે વિષ્ણુક્રાંતે વસુંધરે ॥
ઉદ્ધૃતાઽસિ વરાહેણ કૃષ્ણેન શતબાહુના

મૃત્તિકે હર મે પાપં યન્મયા પૂર્વસંચિતમ્ ॥
ત્વયા હતેન પાપેન પૂતઃ સંવત્સરં ભવેત્

ઇત્યેવં મૃદમાલિપ્ય સ્નાનં કુર્ય્યાદ્યથાવિધિ ॥
આપો અસ્માનિતિ સ્નાત્વા શૃણુધ્વં યત્ફલં લભેત્

કુરુક્ષેત્રે ચ યત્પુણ્યં રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે ॥
સ્નાનમાત્રેણ તત્પુણ્યં ગોમત્યાં કૃષ્ણસન્નિધૌ

ભક્ત્યા સ્નાત્વા તુ તત્રૈવં કુર્યાત્કર્મ યથોદિતમ્॥
દેવાન્પિતૄન્મનુષ્યાંશ્ચ તર્પયેદ્ભાવસંયુતઃ

યે ચ રૌરવસંસ્થા હિ યે ચ કીટત્વમાગતાઃ ॥
ગોમતીનીરદાનેન મુક્તિં યાંતિ ન સંશયઃ

વિનાપ્યક્ષતદર્ભૈર્વા વિના ભાવનયા તથા ॥
વારિમાત્રેણ ગોમત્યાં ગયાશ્રાદ્ધફલં લભેત્

તતશ્ચ વિપ્રાનાહૂય વેદજ્ઞાંસ્તીરસંશ્રયાન્ ॥
વિશ્વેદેવાદિ સંપૂજ્ય પિતૄણાં શ્રાદ્ધમાચરેત્

શ્રદ્ધયા પરયા યુક્તઃ શ્રાદ્ધં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
દક્ષિણાં ચ તતો દદ્યાત્સુવર્ણં રજતં તથા

સુવર્ણશૃંગસહિતાં રાજતખુરભૂષિતામ્ ॥
રત્નપુચ્છાં વસ્ત્રયુતાં તામ્રપૃષ્ઠાં સવત્સકામ્

દદ્યાદ્વિપ્રં સમભ્યર્ચ્ય વસ્ત્રાલંકારભૂષણૈઃ ॥
સપ્તધાન્યયુતાં દદ્યાદ્વિષ્ણુર્મે પ્રીયતામિતિ

આસીમાંતં વિસૃજ્યૈતાન્બ્રાહ્મણાન્નિયતેંદ્રિયઃ ॥
દીનાંધકૃપણેભ્યશ્ચ દાનં દદ્યાત્સ્વશક્તિતઃ

ગોમતી ગોમયસ્નાનં ગોદાનં ગોપિચન્દનમ્ ॥
દર્શનં ગોપિનાથસ્ય ગકારાઃ પંચ દુર્લભાઃ

તસ્માચ્ચૈવ પ્રકર્તવ્યં ગોદાનં ગોમતીતટે ॥
એવં કૃત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ કૃતકૃત્યો ભવેન્નરઃ

યે ગતા નરકં ઘોરં યે ચ પ્રેતત્વમાગતાઃ ॥
પૂર્વકર્મવિપાકેન સ્થાવરત્વં ગતાશ્ચ યે

પિતૃપક્ષે ચ યે કેચિન્માતૃપક્ષે કુલોદ્ભવાઃ ॥
સર્વે તે મુક્તિમાયાંતિ ગોમત્યા દર્શનાત્કલૌ

કૃતં શ્રાદ્ધં નરૈર્યૈસ્તુ ગોમત્યાં ભૂસુરોત્તમાઃ ॥
હયમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમાયાંત્યસંશયમ્

ગંગાસ્નાનેન યત્પુણ્યં પ્રયાગે પરિકીર્ત્તિતમ્ ॥
તત્પુણ્યં સમવાપ્નોતિ ગોમત્યાં શ્રાદ્ધકૃન્નરઃ

વિષ્ણુલોકં હિ ગચ્છંતિ પિતરસ્તત્કુલોદ્ભવાઃ ॥
અનેકજન્મસાહસ્રં પાપં યાતિ ન સંશયઃ

વાચા ચ યત્કૃતં પાપં કર્મણા મનસા તથા॥
તત્સર્વં વિલયં યાતિ ગોમતીદર્શનેન હિ

યો નરઃ કાર્ત્તિકે સ્નાનં ગોમત્યાં કુરુતે દ્વિજાઃ॥
પ્રસન્નો ભગવાંસ્તસ્ય લક્ષ્મ્યા સહ ન સંશયઃ

પ્રત્યહં હુતઁ ભોક્તારં તર્પયેત્સુસમાહિતઃ॥
પ્રત્યહં ષડ્રસં દેયં ભોજનં ચ દ્વિજાતયે

પૂજયેત્કૃષ્ણદેવં ચ પ્રત્યહં ભક્તિતત્પરઃ ॥
યેન કેનાપિ વિપ્રેન્દ્રાઃ સ્થાતવ્યં નિયમેન તુ

બ્રાહ્મણાનુજ્ઞયા તત્ર ગૃહ્ણીયાન્નિયમાન્નરઃ ॥
સંપૂર્ણે કાર્ત્તિકે માસિ સંપ્રાપ્તે બોધવાસરે

પંચામૃતેન દેવેશં સ્નાપયેત્તીર્થવારિણા ॥
શ્રીખણ્ડં કુંકુમોન્મિશ્રં મૃગનાભિસમન્વિતમ્ ॥
વિલેપયેચ્ચ દેવેશં ભક્ત્યા દામોદરં હરિમ્

કુસુમૈર્વારિસંભૂતૈસ્તુલસ્યા કરવીરકૈઃ ॥
તદ્દેશસંભવૈઃ પુષ્પૈઃ પૂજયેદ્ગરુડધ્વજમ્

નૈવેદ્યં રુચિરં દદ્યાદ્વિ ષ્ણુર્મે પ્રીયતામિતિ ॥
ગીતવાદ્યાદિનૃત્યેન તથા પુસ્તકવાચનૈઃ

રાત્રૌ જાગરણં કાર્ય્યં સ્તોત્રૈર્નાનાવિધૈરપિ ॥
આહૂય બ્રાહ્મણાન્ભક્ત્યા ભોજયેચ્ચ સ્વશક્તિતઃ

તતો રથસ્થિતં દેવં પૂજયેદ્ગરુડધ્વજમ્ ॥
કાર્ત્તિકાંતે ચ વિપ્રેંદ્રા ગોમત્યુદધિસંગમે

સ્નાત્વા પિતૄંશ્ચ સંતર્પ્ય પૂજયેચ્ચ જનાર્દ્દનમ્ ॥
સુવસ્ત્રૈર્ભૂષણૈશ્ચાપિ સમભ્યર્ચ્ય રમાપતિમ્ ॥
અનુજ્ઞયા તુ વિપ્રાણાં વ્રતં સંપૂર્ણતાં નયેત્

એવં યઃ સ્નાતિ વિપ્રેન્દ્રાઃ કાર્ત્તિકે કૃષ્ણસન્નિધૌ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

માઘસ્નાનં નરો ભક્ત્યા ગોમત્યાં કુરુતે તુ યઃ ॥
વૈનતેયોદયે નિત્યં સંતુષ્ટઃ સહ ભાર્યયા

તિલા હિરણ્યસહિતા દેયા બ્રાહ્મણસત્તમે ॥
મોદકા ગુડસંમિશ્રાઃ પ્રત્યહં દક્ષિણાન્વિતાઃ

તિલૈરાજ્યાપ્લુતૈર્હોમઃ કર્ત્તવ્યઃ પ્રત્યહં નરૈઃ ॥
હોમાર્થં સેવયેદ્વહ્નિં ન શીતાર્થં કદાચન

ગોમત્યાં સ્નાતિ યો ભક્ત્યા માઘં માધવવલ્લભમ્ ॥
સમાપ્તૌ રક્તવસ્ત્રાણિ કઞ્ચુકોષ્ણીષમેવ ચ

દદ્યાદુપાનહૌ ભક્ત્યા કુંકુમં ચ વિશેષતઃ ॥
કમ્બલં તૈલપક્વં ચ વિષ્ણુર્મે પ્રીયતામિતિ

સ્વામિકાર્ય્યમૃતાનાં ચ સંગ્રામે શસ્ત્રસંકુલે ॥
ગવાર્થે બ્રાહ્મણાર્થે ચ મૃતાનાં યા ગતિઃ સ્મૃતા

માઘસ્નાને ચ સા પ્રોક્તા ગોમત્યાં નાત્ર સંશયઃ ॥
સર્વદાનફલં તસ્ય સર્વ તીર્થફલં તથા

માઘસ્નાનાન્નરો યાતિ વિષ્ણુલોકં સનાતનમ્ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સમભ્યર્ચ્ય જનાર્દ્દનમ્

માઘં યઃ ક્ષપતે સર્વં ગોમત્યુદધિસંગમે ॥
બ્રાહ્મણાનુજ્ઞયા વિપ્રાઃ સર્વં સંપૂર્ણતાં વ્રજેત્

પાપિનોઽપિ દ્વિજશ્રેષ્ઠા યે સ્નાતા ગોમતીજલે ॥
યજ્વિનાં ચ ગતિં યાંતિ પ્રસાદાચ્ચક્રપાણિનઃ

બ્રહ્મરુદ્રપદાદૂર્ધ્વં યત્પદં ચક્રપાણિનઃ ॥
સ્નાનમાત્રેણ ગોમત્યાં તત્પ્રોક્તં કૃષ્ણસંનિધૌ

મિત્રદ્રોહે ચ યત્પાપં યત્પાપં ગુરુઘાતિનિ ॥
તત્પાપં સમવાપ્નોતિ યાત્રાભંગં કરોતિ યઃ

બ્રહ્મસ્વહારિણઃ પાપાસ્તથા દેવસ્વહારિણઃ ॥
સ્નાનમાત્રેણ શુદ્ધ્યંતિ ગોમત્યાં નાત્ર સંશયઃ

ભીતાઽભયપ્રદાનેન યત્પુણ્યં લભતે નરઃ ॥
તત્પુણ્યં સમવાપ્નોતિ ગોમત્યાં સ્નાનમાત્રતઃ

ભીતાભય પ્રદાનેન પુત્રાનિષ્ટાન્ન સંશયઃ ॥
ધનકામસ્તુ વિપુલં લભતે ધનમૂર્જિતમ્

પ્રાપ્નુયાદીપ્સિતાન્કામાન્ગોમતીનીરસંગમે ॥
કૃતકૃત્યો ભવેદ્વિપ્રા ઋણાન્મુચ્યેત પૈતૃકાત્

મનસા વચસા ચૈવ કર્મણા યદુપાર્જિતમ્ ॥
તત્સર્વં નશ્યતે પાપં ગોમતીનીરસંગમાત્

પીતાંબરધરો ભૂત્વા તથા ગરુડવાહનઃ ॥
વનમાલી ચતુર્બાહુર્દિવ્યગન્ધાનુલેપનઃ ॥
યાતિ વિષ્ણ્વાલયં વિપ્રા અપુનર્ભવલક્ષણમ્

ગોમતીસ્નાનમાત્રેણ માનવો નાત્ર સંશયઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યાતિ વિષ્ણું સનાતનમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે ચતુર્થે દ્વારકામાહાત્મ્યે ગોમત્યુદધિસંગમે સ્નાનદાનાદિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ