સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.5-3

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યેવમુક્તે વિપ્રેંદ્રા શંકરેણ મહાત્મના ॥
પુનઃ પપ્રચ્છ સા દેવી હર્ષસંપૂર્ણમાનસા

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
દેવદેવ જગન્નાથ સર્વપ્રાણહિતાય વૈ ॥
પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યં વિસ્તરાદ્વદ મે પ્રભો

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અન્યદ્દૃષ્ટાંતરૂપં તે કથયામિ યશસ્વિનિ ॥
યેન સૃષ્ટં મહાદેવિ ક્ષેત્રમેતન્મમ પ્રિયમ્

યા ગતિર્ધ્યાયતાં નિત્યં નિઃસંગાનાં ચ યોગિનામ્ ॥
સૈવં સંત્યજતાં પ્રાણાન્પ્રભાસે તુ પરા ગતિઃ

અનેકકલ્પસ્થાયી ચ માર્કંડેયો મહાતપાઃ ॥
સોઽપિ દેવં વિરૂપાક્ષં પ્રભાસે તુ સદાઽર્ચતિ

અટિત્વા સર્વતીર્થાનિ પ્રભાસં નૈવ મુંચતિ ॥
દુર્વાસાશ્ચ મહાતેજા લિંગસ્યારાધનોદ્યતઃ ॥
ન મુંચતિ ક્ષણં દેવિ તત્ક્ષેત્રં શશિમૌલિનઃ

ભરદ્વાજો મરીચિશ્ચ મુનિશ્ચોદ્દાલકસ્તથા ॥
ક્રતુશ્ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ કશ્યપો ભૃગુરેવ ચ ॥। ૭ ॥॥
દક્ષશ્ચૈવ તુ સાવર્ણિર્યમશ્ચાંગિરસસ્તથા॥ ॥
શુકો વિભાંડકશ્ચૈવ ઋષ્યશૃંગોઽથ ગોભિલઃ

ગૌતમશ્ચ ઋચીકશ્ચ અગસ્ત્યઃ શૌનકો મહાન્॥
નારદો જમદગ્નિશ્ચ વિશ્વામિત્રોઽથ લોમશઃ

અન્યે ચ ઋષયશ્ચૈવ દિવ્યા દેવર્ષયસ્તથા ॥
ન મુંચંતિ મહાક્ષેત્રં લિંગસ્યારાધનોદ્યતાઃ

અહં તત્રૈવ તિષ્ઠામિ લિંગારાધનતત્પરઃ ॥
ન મુંચામિ મહાક્ષેત્રં સત્યંસત્યં વરાનને

સર્વતીર્થાનિ દેવેશિ મયા દૃષ્ટાનિ ભૂતલે ॥
પ્રભાસેન સમં ક્ષેત્રં નૈવ દૃષ્ટં કદાચન

દેવિ ષષ્ટિસહસ્રાણિ યાજ્ઞવલ્ક્યપુરસ્કૃતાઃ ॥
જપં કુર્વંતિ રુદ્રાણાં ચન્દ્રભાગાં વ્યવસ્થિતાઃ

ચત્વારિંશત્સહસ્રાણિ ઋષીણામૂર્દ્ધ્વરેતસામ્ ॥
દેવિકાતટમાશ્રિત્ય જપંતિ શતરુદ્રિયમ્

કોટયશ્ચૈવ પંચાશન્મુનીનામૂર્દ્ધ્વરેતસામ્ ॥
ઉમાપતિં સમાસાદ્ય લિંગં તત્રૈવ સંસ્થિતમ્

રુદ્રાણાં કોટિ જાપ્યં તુ કૃતં તત્રૈવ તૈઃ પુરા ॥
કોટિસ્તત્રૈવ સંસિદ્ધાસ્તસ્મિંલ્લિંગે ન સંશયઃ

શતં ચૈવ સહસ્રાણાં દેવેશં શશિભૂષણમ્ ॥
પૂજયંતિ મહાસિદ્ધા મમ ક્ષેત્રનિષેવિણઃ

વેદાંતેષુ ચ યત્પ્રોક્તં ફલં ચૈવ મહર્ષિભિઃ ॥
તત્ફલં સકલં તત્ર ચંદ્રભૂષણદર્શનાત્

અગ્નિતીર્થે ઋષીણાં તુ કોટિઃ સાગ્રા સ્થિતા શુભે ॥
રુદ્રેશ્વરે સ્મૃતં લક્ષં કંપર્દ્દીશે તથૈવ ચ

રત્નેશ્વરે સહસ્રં તુ ઋષીણામૂર્દ્ધ્વરેતસામ્ ॥
અર્કસ્થલે મહાપુણ્યે કોટિઃ સાગ્રા સ્થિતા શુભે

ષષ્ટિશ્ચૈવ સહસ્રાણિ તત્ર સિદ્ધેશ્વરે સ્થિતાઃ ॥
સપ્ત ચૈવ સહસ્રાણિ માર્કંડેયે તુ સંસ્થિતાઃ

સરસ્વત્યાં બ્રહ્મકુણ્ડેઽસંખ્યાતા મુનયઃ સ્મૃતાઃ ॥
દશાર્બુદસહસ્રાણિ કોટિત્રિતયમેવ ચ

ઋષયસ્તત્ર તિષ્ઠંતિ યત્ર પ્રાચી સરસ્વતી ॥
બ્રહ્મહત્યા ગતા યત્ર શંકરસ્ય ચ તત્ક્ષણાત્

કાયઃ સુવર્ણતાં પ્રાપ કપાલં પતિતં કરાત્ ॥
જ્ઞાત્વૈવં શંકિના પૂર્વં કૃતં તત્ર મહાતપઃ

તુષ્ટઃ શ્રીશંકરો દેવો લિંગ વાસવરેણ તુ ॥
કોટિયજ્ઞફલં સ્નાને પ્રાચ્યાં લિંગસ્ય પૂજને

પિંડે ગયાશતગુણમમાસોમયુતે દિને ॥
ભૂતાયાં પિંડદસ્તત્ર કુલકોટિં સમુદ્ધરેત્

યે ચાત્ર મલનાશાય નિમઙ્ક્ષ્યંતિ ચ માનવાઃ ॥
દશગોદાનજં પુણ્યં તેષામપિ ભવિષ્યતિ

પાદેન વા ક્રીડમાના જલં લિપ્સંતિ યે નરા ॥
તેષામપિ શ્રાદ્ધફલં વિધિવત્સંભવિષ્યતિ ॥
તત્ર લિંગાનિ પૂજ્યાનિ શૂલભેદાદિકાનિ તુ

એવં વિકલ્પ્ય લિંગાનિ અશ્વમેધ ફલાનિ તુ ॥
દર્શનેનાપિ સર્વેષાં સ્પર્શાદ્ધિ દ્વિગુણં ફલમ્

એવં તુષ્ટો જગન્નાથઃ સ્થિતઃ પ્રાચીવને ધ્રુવમ્ ॥
મનોઽપિ યે કરિષ્યંતિ સ્નાનદાનેષુ કા કથા

।
તેષાં તુષ્ટો જગન્નાથઃ શંકરો નીલલોહિતઃ ॥
ત્રિંશત્કોટિગણસ્તત્ર પ્રાચીં રક્ષંતિ સર્વતઃ

મહાપાપસમાચારઃ પાપિષ્ઠો વાઽતિ કિલ્બિષી ॥
ઘુણાક્ષરમિવ પ્રાણાન્પ્રાચ્યાં મુક્ત્વા શિવં વ્રજેત્

દધિકંબલદાનં તુ તત્ર દેયં દ્વિજોત્તમે ॥
કથિતં પાપશમનં સારાત્સારતરં ધ્રુવમ્

અધુના સંપ્રવક્ષ્યામિ હિરણ્યાશ્ચ મહોદયમ્ ॥
દુર્વાસસા તપસ્તપ્તં તત્ર સૂર્યઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

કોટિરેકા તુ તત્રૈવ ઋષીણામૂર્દ્ધ્વરેતસામ્ ॥
ચતુર્વિંશતિતત્ત્વાનામધિકો બલરૂપધૃક્

યત્ર તિષ્ઠતિ દેવેશિ ભૃગુકોટિસમન્વિતઃ ॥
અન્યત્ર બ્રાહ્મણાનાં તુ કોટ્યા યચ્ચ ફલં લભેત્

બ્રહ્મસ્થાને તથૈકેન ભોજિતેન તુ તત્ફલમ્ ॥
એવં જ્ઞાત્વા મહાદેવિ તત્ર તિષ્ઠામિ નિર્વૃતઃ॥
કોટિર્ભિર્દેવઋષિભિર્દેવૈઃ સહ સમાવૃતઃ ॥
તીર્થાનિ તત્ર તિષ્ઠંતિ અંતર્ભૂતાનિ વૈ કલૌ

તત્ર ક્ષેત્રે મહારમ્યે યત્ર સોમેશ્વરઃ સ્થિતઃ॥
મમ દેવિ ગણૌ દ્વૌ તુ વિભ્રમઃ સંભ્રમઃ પરઃ

તૌ ચાત્ર ક્ષેત્રસંસ્થાનાં લોકાનાં ભ્રમવિભ્રમૈઃ ॥
યોજયંતિ સદા ચિત્તં વિકલ્પાનૈક્યસંકુલમ્

વિનાયકોપસર્ગાશ્ચ દશ દોષાસ્તથા પરે ॥
એવં ક્ષેત્રં તુ રક્ષંતિ પાપિનાં દુષ્ટચેતસામ્

દંડપાણિં તુ યે ભક્ત્યા પશ્યંતીહ નરોત્તમાઃ ॥
ન તેષાં જાયતે વિઘ્નં તત્ર ક્ષેત્રનિવાસિનામ્

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા વૈ વર્ણસંકરાઃ ॥
અકામા વા સકામા વા પ્રભાસે યે મૃતાઃ શુભે

ચંદ્રાર્દ્ધમૌલિનઃ સર્વે લલાટાક્ષા વૃષધ્વજાઃ ॥
શિવે મમ પુરે દિવ્યે જાયંતે તત્ર માનવાઃ

યસ્તત્ર વસતે વિપ્રઃ સંયતાત્મા સમાહિતઃ ॥
ત્રિકાલમપિ ભુંજાનો વાયુભક્ષસમો ભવેત્

મેરોઃ શક્યા ગુણા વક્તું દ્વીપાનાં ચ ગુણાસ્તથા ॥
સમુદ્રાણાં ચ સર્વેષાં શક્યા વક્તું ગુણાઃ પ્રિયે

આદિદેવસ્ય દેવેશિ મહેશસ્ય મહાપ્રભોઃ ॥
શક્યા નૈવ ગુણા વક્તું વર્ષાકોટિશતૈરપિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ક્ષેત્રસ્થર્ષિદેવગણવર્ણનં નામ પંચમોઽધ્યાયઃ