સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.5-2

॥ પ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠા ગોમતીં કૃષ્ણસંશ્રયામ્ ॥
યસ્યા દર્શનમાત્રેણ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ કૃષ્ણસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

દુરિતૌઘક્ષયકરમમંગલ્યવિનાશનમ્ ॥
સર્વકામપ્રદં નૄણાં પ્રણમેદ્ગોમતીજલમ્

મહાપાપક્ષયકરમગતીનાંગતિપ્રદમ્ ॥
પૂર્વપુણ્યવશાત્પ્રાપ્તં પ્રણમેદ્ગોમતીજલમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
દૈત્યેન્દ્ર સંશયોઽસ્માકં તં ત્વં છેત્તુમિહાર્હસિ ॥
ઇયં કા ગોમતી તત્ર કેનાનીતા મહામતે

કેન કાર્યવશેનેહ સંપ્રાપ્તા વરુણાલયમ્ ॥
સર્વં ભાગવતશ્રેષ્ઠ હ્યેતદ્વિસ્તરતો વદ

॥ પ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥ ॥
એકાર્ણવે પુરા ભૂતે નષ્ટે સ્થાવર જંગમે ॥
તદા બ્રહ્મા સમભવદ્વિષ્ણોર્નાભિસરોરુહાત્

આદિષ્ટઃ પ્રભુણા બ્રહ્મા સૃજસ્વ વિવિધાઃ પ્રજાઃ ॥
ઇતિ ધાતા સમાદિષ્ટો હરિણા સૃષ્ટિ કારણે

ઉક્ત્વા બાઢમિતિ બ્રહ્મા તતઃ સૃષ્ટૌ મનો દધે ॥
સસર્જ માનસાત્સદ્યઃ સનકાદ્યાન્કુમારકાન્ ॥
ઉવાચ વચનં બ્રહ્મા પ્રજાઃ સૃજત પુત્રકાઃ

બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા તે કૃતાંજલયોઽબ્રુવન્ ॥
ભગવન્ભગવદ્રૂપં દ્રષ્ટુકામા વયં પ્રભો

ન બન્ધમનુવર્ત્તામઃ સૃષ્ટિરૂપં દુરાસદમ્॥
ઇત્યુક્ત્વા તે યયુઃ સર્વે સનકાદ્યા કુમારકાઃ

પશ્ચિમાં દિશમાસ્થાય તીરે નદનદીપતેઃ ॥
તેજોમયસ્ય રૂપસ્ય દ્રષ્ટુકામા મહાત્મનઃ ॥
તસ્મિન્માનસમાધાય તેપિરે પરમં તપઃ

બહુવર્ષસહસ્રૈસ્તુ પ્રસન્ને ધરણીધરે ॥
ભિત્ત્વા જલં સમુત્તસ્થૌ તેજોરૂપં દુરાસદમ્ ॥

અનેકદૈત્યદમનં બહુયંત્રવિદારણમ્ ॥
સૂર્યકોટિપ્રભાભાસં સહસ્રારં સુદર્શનમ્

તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતાઃ સર્વે બ્રહ્મપુત્રાઃ પરસ્પરમ્ ॥
વીક્ષમાણા ભગવતઃ પરમાયુધમુત્તમમ્

તાન્વિલોક્ય તથાભૂતાન્વાગુવાચાશરીરિણી ॥
ભો બ્રહ્મપુત્રા ભગવાઞ્છ્રીઘ્રમાવિર્ભવિષ્યતિ

અર્હણાર્થં ભગવતઃ શીઘ્રમર્ઘ્યં પ્રકલ્પ્યતામ્॥
આયુધં લોકનાથસ્ય દ્વિજાઃ શીઘ્રં પ્રસાદ્યતામ્

તચ્છ્રુત્વાઽઽકાશવચનં તુષ્ટુવુસ્તે સુદર્શનમ્

ઋષય ઉચુઃ ॥ ॥
જ્યોતિર્મય નમસ્તેઽસ્તુ નમસ્તે હરિવલ્લભ ॥
સુદર્શન નમસ્તેઽસ્તુ સહસ્રારાઽક્ષરાઽવ્યય

નમસ્તે સૂર્યરૂપાય બ્રહ્મ રૂપાય તે નમઃ ॥
અમોઘાય નમસ્તુભ્યં રથાંગાય નમોનમઃ

એવં તે પૂજયામાસુઃ સુમનોભિસ્તથાઽક્ષતૈઃ

સ્તવૈર્નાનાવિધૈઃ સ્તુત્વા પ્રણેમુર્હરિવલ્લભમ્ ॥
તત્પ્રસાદ્ય સુનાભં તુ પ્રભુસંદર્શનોત્સુકાઃ

અસ્મરન્મનસા દેવં બ્રહ્માણં પિતરં સ્વકમ્ ॥
તેષાં તુ ચિંતિતં જ્ઞાત્વા બ્રહ્મા ગંગામથાબ્રવીત્

યાહિ શીઘ્રં સરિચ્છ્રેષ્ઠે પૃથિવ્યાં હરિકારણાત્ ॥
ગાં ગતા ત્વં મહાભાગે તતો બહુમતાઽસિ મે

ઉર્વ્યાં તે ગોમતી નામ સુપ્રસિદ્ધં ભવિષ્યતિ

વસિષ્ઠસ્યાનુગા ભૂત્વા યાહિ શીઘ્રં ધરાતલમ્ ॥
તાતં પુત્રીવાનુયાતા વસિષ્ઠતનયા ભવ

બાઢમિત્યેવ સા દેવી પ્રસ્થિતા વરુણાલયમ્ ॥
વસિષ્ઠસ્ત્વગ્રતો યાતિ તં ગંગા પૃષ્ઠતોઽન્વગાત્

તાં દૃષ્ટ્વા મનુજાઃ સર્વે વસિષ્ઠેન સમન્વિતામ્ ॥
નમશ્ચક્રુર્મહાભાગાં ગચ્છતો પશ્ચિમાર્ણવમ્

આવિર્બભૂવ તત્રૈવ યત્ર તે મુનયઃ સ્થિતાઃ ॥
દ્રષ્ટુકામા હરે રૂપં શ્રિયા જુષ્ટં ચતુર્ભુજમ્

દૃષ્ટ્વા વસિષ્ઠમનુગામાયાન્તીં સુરપાવનીમ્ ॥
અવાકિરન્મહાભાગાં સુમનોભિશ્ચ સર્વશઃ

દિવ્યૈર્માલ્યૈઃ સુગન્ધૈશ્ચ ગન્ધધૂપૈસ્તથાઽક્ષતૈઃ ॥
સંપૂજ્ય હૃષ્ટમનસઃ સાધુસાધ્વિતિ ચાબ્રુવન્

વસિષ્ઠં તેઽગ્રગં દૃષ્ટ્વા હ્યુદતિષ્ઠંસ્તતો દ્વિજાઃ ॥
અર્ઘ્યાદિસત્ક્રિયાં કૃત્વા પ્રહૃષ્ટા ઇદમબ્રુવન્ ॥

યસ્માત્ત્વયા સમાનીતા હ્યસ્મિઁલ્લોકે સરિદ્વરા ॥
તસ્માત્તવ સુતેત્યેવં ખ્યાતિં લોકે ગમિષ્યતિ

ગોઃ સ્વર્ગાદાગતા યસ્માદિદં સ્થાનં મતી મતા ॥
તસ્માદ્ધિ ગોમતીનામ ખ્યાતિં લોકે ગમિષ્યતિ

અસ્યા દર્શનમાત્રેણ મુક્તિં યાસ્યંતિ માનવાઃ ॥
કિં પુનઃ સ્નાન દાનાદિ કૃત્વા યાંતિ હરેઃ પદમ્

તામેવ ચાર્ઘ્યં દત્ત્વા તે યોગીંદ્રા ઈડિરે હરિમ્ ॥
પરં પુરુષસૂક્તેન પુરુષં શેષશાયિનમ્

ઇતિ સંસ્તુવતાં તેષાં હરિરાવિર્બભૂવ હ ॥
પીતકૌશેયવસનો વનમાલાવિભૂષિતઃ ॥
દિવ્યમાલ્યાનુલિપ્તાંગો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ

શેષાસનગતં દેવં દિવ્યાનેકોદ્યતાયુધમ્ ॥
જ્વલત્કિરીટમુકુટં સ્ફુરન્મકરકુંડલમ્

ભક્તાભયપ્રદં શાંતં શ્રીવત્સાંકં મહાભુજમ્ ॥
સદા પ્રસન્નવદનં ઘનશ્યામં ચતુર્ભુજમ્

પાદસંવાહનાસક્તલક્ષ્મ્યા જુષ્ટં મનોહરમ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા મુનયઃ સર્વે હર્ષોત્કર્ષસમન્વિતાઃ ॥
વિષ્ણું તે વિષ્ણુસૂક્તૈશ્ચ તુષ્ટુવુર્વેદસંભવૈઃ

એવં સંસ્તુવતા તેષાં વિષ્ણુર્દીનાનુકંપકઃ ॥
ઉવાચ સુપ્રસન્નેન મનસા દ્વિજસત્તમાન્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
ભોભોઃ કુમારાસ્તુષ્ટોઽહં પ્રદાસ્યામિ યથેપ્સિતમ્ ॥
ભવિષ્યથ જ્ઞાનયુતા અસ્પૃષ્ટા મમ માયયા

યસ્માન્મોક્ષાર્થિભિર્વિપ્રા જલેનાહં પ્રસાદિતઃ ॥
તસ્માદિદં પરં તીર્થં સર્વકામપ્રદં પરમ્

અનુગ્રહાય ભવતાં યત્ર ચક્રં સુદર્શનમ્ ॥
નિઃસૃતં પ્રથમં વિપ્રા જલં ભિત્ત્વા મમાગ્રતઃ ॥

ચક્રતીર્થમિતિ ખ્યાતં તસ્માદેતદ્ભવિષ્યતિ ॥
મમાપિ નિયતં વાસો ભવિષ્યતિ મહાર્ણવે

યેઽત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વંતિ પ્રસંગેનાપિ માનવાઃ ॥
ચક્રતીર્થે દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્તેષાં મુક્તિઃ કરે સ્થિતા

ભવતોઽપિ સદા હ્યત્ર તિષ્ઠધ્વં ચ દ્વિજર્ષભાઃ ॥
વાયુભૂતાંતરિક્ષસ્થાઃ સર્વકામસ્ય દાયકાઃ

॥ પ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા હૃષ્ટમનસઃ કૃત્વાર્ઘ્યં સુરપાવનીમ્ ॥
અવનિજ્ય હરેઃ પાદૌ મૂર્ધ્નાઽપશ્ચાપ્યધારયન્ ॥

પ્રક્ષાલ્ય સા હરેઃ પાદૌ પ્રવિષ્ટા વરુણાલયમ્ ॥
તસ્મિન્મહાપાપહરા ગોમતી સાગરં ગતા

વરં દત્ત્વા તતો વિષ્ણુસ્તત્રૈવાન્તર ધીયત ॥
સનકાદ્યા બ્રહ્મસુતાસ્તસ્થુસ્તત્ર સમાહિતાઃ

એવં સા ગોમતી તત્ર સંજાતા સાગરંગમા ॥
સર્વપાપહરા પ્રોક્તા પૂર્વગંગેતિ યા શ્રુતા ॥

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે ચતુર્થે દ્વારકામાહાત્મ્યં સનત્કુમારતપોબલેન ભગવત્પ્રાદુર્ભાવ વૃત્તાન્તવર્ણનપુરઃસર ગોમત્યુત્પત્તિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ