સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.49-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તસ્માચ્છુક્રેશ્વરાદ્ગચ્છેદ્દેવિ લિંગં મહાપ્રભમ્॥
શનૈશ્ચરૈશ્વરંનામ મહાપાતકનાશનમ્

બુધેશ્વરાત્પશ્ચિમતો હ્યજાદેવ્યગ્નિગોચરે ॥
તસ્યા ધનુઃ પંચકેન નાતિદૂરે વ્યવસ્થિતમ્

કલ્પલિંગં મહાદેવિ પૂજિતં દેવદાનવૈઃ ॥
છાયાપુત્રેણ સંતપ્તં તપઃ પરમદુષ્કરમ્

અનાદિ નિધનો દેવો યેન લિંગેઽવતારિતઃ ॥
પ્રાપ્તવાન્યો ગ્રહેશત્વં ભક્ત્યા શંભોઃ પ્રસાદતઃ

યસ્ય દૃષ્ટ્યા બિભેતિ સ્મ દેવાસુરગણો મહાન્ ॥
ન સ કોઽપ્યસ્તિ વૈ પ્રાણી બ્રહ્માંડે સચરાચરે

દેવો વા દાનવો વાપિ સૌરિણા પીડિતો ન યઃ ॥
શનિવારેણ સંપૂજ્ય ભક્ત્યા સૌરીશ્વરં શિવમ્ ॥

શમીપત્રૈર્મહાદેવિ તિલમાષગુડૌદનૈઃ ॥
સંતર્પ્ય તુ વિધાનેન દદ્યાત્કૃષ્ણં વૃષં દ્વિજે

સ્તુત્વા સ્તોત્રૈશ્ચ વિવિધૈઃ પુરાણશ્રુતિસંભવૈઃ ॥
અથ વૈકેન દેવેશઃ સ્તોત્રેણ પરિતોષિતઃ

રાજ્ઞા દશરથેનૈવ કૃતેન તુ બલીયસા ॥
સ્તુત્યઃ સૌરીશ્વરો દેવઃ સર્વપીડોપશાંતયે

॥ દેવ્યુ વાચ ॥ ॥
કથં દશરથો રાજા ચક્રે શાનૈશ્ચરીં સ્તુતિમ્ ॥
કથં સંતુષ્ટિમગમત્તસ્ય દેવઃ શનૈશ્ચરઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
રઘુવંશેઽતિ વિખ્યાતો રાજા દશરથો બલી ॥
ચક્રવર્તી સ વિજ્ઞેયઃ સપ્તદ્વીપાધિપઃ પુરા

કૃત્તિકાંતે શનિં કૃત્વા દૈવજ્ઞૈર્જ્ઞાપિતો હિ સઃ ॥
રોહિણીં ભેદ યિત્વા તુ શનિર્યાસ્યતિ સાંપ્રતમ્

ઉક્તં શકટભેદં તુ સુરાસુરભયંકરમ્ ॥
દ્વાદશાબ્દં તુ દુર્ભિક્ષં ભવિષ્યતિ સુદારુણમ્

એતચ્છ્રુત્વા મુનેર્વાક્યં મંત્રિભિઃ સહિતો નૃપઃ ॥
આકુલં તુ જગદ્દૃષ્ટ્વા પૌરજાનપદાદિકમ્

વદંતિ સતતં લોકા નિયમેન સમાગતાઃ ॥
દેશાશ્ચ નગર ગ્રામા ભયાક્રાંતાઃ સમંતતઃ ॥
મુનીન્વસિષ્ઠપ્રમુખાન્પપ્રચ્છ ચ સ્વયં નૃપઃ

॥ દશરથ ઉવાચ ॥ ॥
સમાધાનં કિમત્રાસ્તે બ્રૂહિ મે દ્વિજ સત્તમ

॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રાજાપત્યે ચ નક્ષત્રે તસ્મિન્ભિન્ને કુતઃ પ્રજાઃ ॥
અયં યોગો હ્યસાધ્યસ્તુ બ્રહ્માદીંદ્રાદિભિઃ સુરૈઃ॥

તદા સંચિંત્ય મનસા સાહસં પરમં મહત્ ॥
સમાદાય ધનુર્દિવ્યં દિવ્યૈરસ્ત્રૈઃ સમન્વિતમ્

રથમારુહ્ય વેગેન ગતો નક્ષત્રમંડલમ્ ॥।
રથં તુ કાંચનં દિવ્યં મણિરત્નવિભૂષિતમ્

ધ્વજૈશ્ચ ચામરૈશ્છત્રૈઃ કિંકિણૈરથ શોભિતમ્॥
હંસવર્ણહયૈર્યુક્તં મહાકેતુસમન્વિતમ્

દીપ્યમાનો મહારત્નૈઃ કિરીટમુકુટોજ્જ્વલઃ ॥
બભ્રાજ સ તદાકાશે દ્વિતીય ઇવ ભાસ્કરઃ

આકર્ણં ચાપમાપૂર્ય સંહારાસ્ત્રં નિયોજ્ય ચ ॥
કૃત્તિકાંતે શનિં જ્ઞાત્વા પ્રવિશ્ય કિલ રોહિણીમ્

દૃષ્ટ્વા દશરથોઽસ્યાગ્રે તસ્થૌ સભ્રુકુટીમુખઃ ॥
સંહારાસ્ત્રં શનિર્દૃષ્ટ્વા સુરાસુરવિમર્દ્દનમ્॥

હસિત્વા તદ્રયાત્સૌરિરિદં વચનમબ્રવીત્ ॥
પૌરુષં તવ રાજેંદ્ર પરં રિપુભયંકરમ્

દેવાસુરમનુષ્યાશ્ચ સિદ્ધવિદ્યાધરોરગાઃ ॥
મયા વિલોકિતાઃ સર્વે ભયં ચાશુ વ્રજંતિ તે

તુષ્ટોહં તવ રાજેંદ્ર તપસા પૌરુષેણ ચ ॥
વરં બ્રૂહિ પ્રદાસ્યામિ મનસા યદભીપ્સિતમ્

॥
॥ દશરથ ઉવાચ ॥ ॥
રોહિણીં ભેદયિત્વા તુ ન ગંતવ્યં ત્વયા શને ॥
સરિતઃ સાગરા યાવદ્યાવચ્ચદ્રાર્કમેદિની

યાચિતં તે મયા સૌરે નાન્ય મિચ્છામિ તે વરમ્ ॥
એવમુક્તઃ શનિઃ પ્રાદાદ્વરં તસ્મૈ તુ શાશ્વતમ્

પ્રાપ્યૈવં તુ વરં રાજા કૃતકૃત્યોઽભવત્તદા ॥
પુનરેવાબ્રવીત્સૌરિર્વરં વરય સુવ્રત

પ્રાર્થયામાસ હૃષ્ટાત્મા વરમેવં શનેસ્તદા ॥
ન ભેત્તવ્યં ચ શકટં ત્વયા ભાસ્કરનંદન

દ્વાદશાબ્દં તુ દુર્ભિક્ષં ન કર્તવ્યં કદાચન ॥
કીર્તિરેષા મદીયા ચ ત્રૈલોક્યે વિચરિષ્યતિ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
વરદ્વયં તતઃ પ્રાપ્ય હૃષ્ટરોમા સ પાર્થિવઃ ॥
રથોપરિ ધનુર્મુક્ત્વા ભૂત્વા ચૈવ કૃતાંજલિઃ

ધ્યાત્વા સરસ્વતીં દેવીં ગણનાથં વિનાયકમ્ ॥
રાજા દશરથઃ સ્તોત્રં સૌરેરિદમથાકરોત્

॥
॥ રાજોવાચ ॥ ॥
નમો નીલમયૂખાય નીલોત્પલનિભાય ચ ॥
નમો નિર્માંસદેહાય દીર્ઘશ્મશ્રુજટાય ચ

નમો વિશાલનેત્રાય શુષ્કોદરભયાન ક ॥
નમઃ પરુષગાત્રાય સ્થૂલરોમાય વૈ નમઃ

નમો નિત્યં ક્ષુધાર્ત્તાય નિત્યતપ્તાય વૈ નમઃ ॥
નમઃ કાલાગ્નિરૂપાય કૃતાંતક નમોસ્તુ તે

નમો દીર્ઘાય શુષ્કાય કાલદૃષ્ટે નમોઽસ્તુ તે ॥
નમસ્તે કોટરાક્ષાય દુર્નિરીક્ષ્યાય વૈ નમઃ

નમો ઘોરાય રૌદ્રાય ભીષણાય કરા લિને ॥
નમસ્તે સર્વભક્ષાય વલીમુખ નમોઽસ્તુ તે

સૂર્યપુત્ર નમસ્તેઽસ્તુ ભાસ્કરે ભયદાયક ॥
અધોદૃષ્ટે નમસ્તુભ્યં વપુઃશ્યામ નમોઽસ્તુ તે

નમો મન્દગતે તુભ્યં નિસ્ત્રિંશાય નમોનમઃ ॥
નમસ્ત ઉગ્રરૂપાય ચણ્ડતેજાય તે નમઃ

તપસા દગ્ધદેહાય નિત્યં યોગરતાય ચ ॥
નમસ્તે જ્ઞાનનેત્રાય કશ્યપાત્મજસૂનવે

તુષ્ટો દદાસિ વૈ રાજ્યં રુષ્ટો હરસિ તત્ક્ષણાત્ ॥
દેવાસુરમનુષ્યાશ્ચ પશુપક્ષિસરીસૃપાઃ

ત્વયા વિલોકિતાઃ સૌરે દૈન્યમાશુ વ્રજંતિ ચ ॥
બ્રહ્મા શક્રો યમશ્ચૈવ ઋષયઃ સપ્તતારકાઃ

રાજ્યભ્રષ્ટાશ્ચ તે સર્વે તવ દૃષ્ટ્યા વિલોકિતાઃ ॥
દેશાશ્ચ નગરગ્રામા દ્વીપાશ્ચૈવાદ્રયસ્તથા

રૌદ્રદૃષ્ટ્યા તુ યે દૃષ્ટાઃ ક્ષયં ગચ્છંતિ તત્ક્ષણાત્

પ્રસાદં કુરુ મે સૌરે વરાર્થેઽહં તવાશ્રિતઃ
સૌરે ક્ષમસ્વાપરાધં સર્વભૂતહિતાય ચ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવં સ્તુતસ્તદા સૌરી રાજ્ઞા દશરથેન ચ ॥
મહરાજઃ શનિર્વાક્યં હૃષ્ટરો માઽબ્રવીદિદમ્

॥ શનિરુવાચ ॥ ॥
તુષ્ટોઽહં તવ રાજેન્દ્ર સ્તવેનાનેન સુવ્રત ॥
વરં બ્રૂહિ પ્રદાસ્યામિ સ્વેચ્છયા રઘુનંદન

॥
॥ દશરથ ઉવાચ ॥ ॥
અદ્યપ્રભૃતિ પિંગાક્ષ પીડા કાર્યા ન કસ્યચિત્ ॥
દેવાસુરમનુષ્યાણાં પશુપક્ષિસરીસૃપામ્

॥ શનિરુવાચ ॥ ॥
ગ્રહાણાં દુર્ગ્રહો જ્ઞેયો ગ્રહપીડાં કરોમ્યહમ્ ॥
અદેયં પ્રાર્થિતં રાજન્કિંચિદ્યુક્તં દદામ્યહમ્

ત્વયા પ્રોક્તં મમ સ્તોત્રં યે પઠિ ષ્યંતિ માનવાઃ ॥
પુરુષાશ્ચ સ્ત્રિયો વાપિ મદ્ભયેનોપપીડિતાઃ

દેવાસુરમનુષ્યાસ્તુ સિદ્ધવિદ્યાધરોરગાઃ ॥
મૃત્યુસ્થાને સ્થિતો વાપિ જન્મપ્રાંતગતસ્તથા

એકકાલં દ્વિકાલં વા તેષાં શ્રેયો દદામ્યહમ્ ॥
પૂજયિત્વા જપેત્સ્તોત્રં ભૂત્વા ચૈવ કૃતાંજલિઃ

તસ્ય પીડાં ન ચૈવાહમિહ કુર્યાં કદાચન ॥
જન્મસ્થાને સ્થિતો વાપિ મૃત્યુસ્થાને સ્થિતોઽપિ ચ

જન્મઋક્ષે ચ લગ્ને ચ દશાસ્વંતર્દશાસુ ચ ॥
રક્ષામિ સતતં તસ્ય પીડાં ચાન્યગ્રહસ્ય ચ

અનેનૈવ પ્રકારેણ ર્પાડામુક્તસ્ત્વસૌ ભવેત્ ॥
એતત્પ્રોક્તં મયા દત્તં વરં ચ રઘુનંદન

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
વરદ્વયં ચ સંપ્રાપ્ય રાજા દશરથઃ પુરા ॥
મેને કૃતાર્થમાત્માનં નમસ્કૃત્ય શનૈશ્ચરમ્

શનિં સ્તુત્વાઽભ્યનુજ્ઞાતો રથમારુહ્ય વીર્યવાન્ ॥
સ્વસ્થાનં ગતવાન્રાજા પૂજ્યમાનો દિવૌકસૈઃ

ય ઇદં પ્રાતરુત્થાય સૌરિવારે પઠેન્નરઃ ॥
સર્વગ્રહોદ્ભવા પીડા ન ભવેદ્ભુવિ તસ્ય તુ

શનૈશ્ચરં સ્મરેદ્દેવં નિત્યં ભક્તિસમન્વિતઃ ॥
પૂજયિત્વા પઠેત્સ્તોત્રં તસ્ય તુષ્યતિ ભાસ્કરિઃ

ઇતિ તે કથિતં દેવિ માહાત્મ્યં શનિદૈવતમ્ ॥
સર્વપાપોપશમનં સર્વકામફલપ્રદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમં પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શનૈશ્ચરેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ