સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.48

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
કુલસંતારણં ગચ્છેત્તત્ર તીર્થમનુત્તમમ્ ॥
યત્ર સ્નાતો નરઃ સમ્યક્કુલં તારયતેઽખિલમ્

દશ પૂર્વાન્ભવિષ્યાંશ્ચ તથાત્માનં નૃપોત્તમ ॥
ઉદ્ધરેચ્છ્રદ્ધયાયુક્તસ્તત્ર દાનેન માનવઃ

આસીદપ્રસ્તુતો નામ રાજા પૂર્વં સ પાપકૃત્ ॥
નાપિ દાનં તથા જ્ઞાનં ન ધ્યાનં ન ચ સત્ક્રિયા

તસ્મિઞ્છાસતિ લોકાનાં નાસીત્સૌખ્યં કદાચન ॥
પરદાર રુચિર્નિત્યં મહાદણ્ડપરશ્ચ સઃ

ન્યાયતોઽન્યાયતો વાપિ કરોતિ ધનસંગ્રહમ્ ॥
સ ઘાતયતિ લોકાંશ્ચ નિર્દોષાન્પાપકૃત્તમઃ

તતો વાર્ધક્યમાપન્નસ્તથાપિ ન શમં ગતઃ ॥
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય પિતૃભિઃ પ્રતિબોધિતઃ ॥
તં પ્રસુપ્તં સમાસાદ્ય નારકેયૈઃ સુદુઃખિતૈઃ

॥ પિતર ઊચુઃ ॥ ॥
વયં શુદ્ધસમાચારા નિત્યં ધર્મપરાયણાઃ ॥
દાનયજ્ઞતપઃશીલાઃ સ્વદારનિરતાસ્તથા

સ્વકર્મભિઃ કુલાંગાર દિવં પ્રાપ્તા યથાર્હતઃ ॥
કુપુત્રં ત્વાં સમાસાદ્ય નરકં સમુપસ્થિતાઃ ॥
તસ્માદુદ્ધર નઃ સર્વાન્કૃત્વા કિંચિચ્છુભાર્ચનમ્

કર્મભિસ્તવ પાપાત્મન્વયં નરકમાશ્રિતાઃ ॥
નરકં દશ યાસ્યંતિ ભવિષ્યાશ્ચ તથા ભવાન્

એવમુક્ત્વા ચ તે સર્વે પિતરસ્તુ સુદુઃખિતાઃ ॥
યાતાશ્ચ નરકં ભૂયઃ પ્રબુદ્ધઃ સોઽપિ પાર્થિવઃ

તતો દુઃખમનુપ્રાપ્તઃ પિતૃવાક્યાનિ સંસ્મરન્ ॥
રુરોદ પ્રાતરુત્થાય તં ભાર્યા પ્રત્યભાષત

॥ ઇન્દુમત્યુવાચ ॥ ॥
કિમર્થં રાજશાર્દૂલ ત્વં રોદિષિ મહાસ્વનમ્ ॥
કથં તે કુશલં રાજ્યે શરીરે વા પુરેઽથવા

॥
॥ રાજોવાચ ॥ ॥
મયા દૃષ્ટોઽદ્ય સ્વપ્નાંતે પિતા હ્યથ પિતામહઃ ॥
અપશ્યં દુઃખિતાન્દેવિ તાભ્યામથાગ્રજાન્પિતૄન્

ઉપાલબ્ધોઽસ્મિ તૈઃ સર્વૈસ્તવ કર્મભિરીદૃશૈઃ ॥
દારુણે નરકે પ્રાપ્તા અધર્માદિવિચેષ્ટિતૈઃ

અથાન્યે દશ યાસ્યન્તિ ભવિષ્યાશ્ચ ભવાનપિ ॥
તસ્માત્કૃત્વા શુભં કર્મ દુર્ગતેશ્ચોદ્ધરસ્વ નઃ

એવમુક્તઃ પ્રબુદ્ધોઽહં પિતૃભિર્વરવર્ણિનિ ॥
તેનાહં દુઃખમાપન્નસ્તદ્વાક્યં હૃદિ સંસ્મરન્

॥
॥ ઇન્દુમત્યુવાચ ॥ ॥
સત્યમેતન્મહારાજ યદુક્તોઽસિ પિતામહૈઃ ॥
ન ત્વયા સુકૃતં કર્મ સંસ્મરેઽહં કૃતં પુરા

યથા સુપુત્રમાસાદ્ય તરંતિ પિતરો નૃપ ॥
કુપુત્રેણ તથા યાંતિ નરકં નાત્ર સંશયઃ

સ ત્વમાહૂય વિપ્રેંદ્રાન્ધર્મશાસ્ત્રવિચક્ષણાન્ ॥
પૃષ્ટ્વા તાન્કુરુ યચ્છ્રેયઃ પિતૄણામાત્મના સહ

આનયામાસ રાજાઽસૌ તતો વિપ્રાનનેકશઃ ॥
વેદવેદાંગતત્ત્વજ્ઞાન્ધર્મશાસ્ત્રવિચક્ષણાન્ ॥
ઉવાચ વિનયોપેતો ભાર્યયા સહિતો હિતાન્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
કર્મણા કેન પિતરો નિરયસ્થા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સ્વર્ગં યાંતિ સુપુત્રેણ તારિતાઃ પ્રોચ્યતાં સ્ફુટમ્ ॥

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
પિતૃમેધેન રાજેંદ્ર કૃતેન વિધિપૂર્વકમ્ ॥
નિરયસ્થા દિવં યાંતિ યદ્યપિ સ્યુઃ સુપાપિનઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
દીક્ષયંતુ દ્વિજાઃ સર્વે તદર્થં માં ધૃતવ્રતમ્ ॥
યત્કિંચિદત્ર કર્ત્તવ્યં પ્રોચ્યતામખિલં હિ તત્

તથોક્તાસ્તે નૃપેંદ્રેણ બ્રાહ્મણાઃ સત્યવાદિનઃ ॥
સમગ્રાઃ પાર્થિવં પ્રોચુર્યદુક્તં યજ્ઞકર્મણિ

દીક્ષા ગ્રાહ્યા નૃપશ્રેષ્ઠ પુરશ્ચરણમાદિતઃ ॥
કૃત્વા કાયવિશુદ્ધ્યર્થં તતઃ શ્રેયસ્કરી ભવેત્

સ ત્વં પાપસમાચારો બાલ્યાત્પ્રભૃતિ પાર્થિવ ॥
અસંખ્યં પાતકં તસ્માત્તીર્થયાત્રાં સમાચર

સર્વતીર્થાભિષિક્તસ્ત્વં યદા સ્યાન્નૃપસત્તમ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તેન યોગ્યઃ સ્યાસ્તતો યજ્ઞસ્ય નાન્યથા

પ્રભાસાદીનિ તીર્થાનિ યાનિ સંતિ ધરાતલે ॥
ગંતવ્યં તેષુ સર્વેષુ સ્નાનં કુરુ સમાહિતઃ

મનસા ગચ્છ દુર્ગાણિ દદદ્દાનમનુત્તમમ્ ॥
નશ્યેત્તેનાશુભં કિંચિદપિ બ્રહ્મવધોદ્ભવમ્ ॥
યન્ન યાતિ નૃણાં રાજંસ્તીર્થસ્નાનાદિના ભુવિ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
વિપ્રાણાં વચનં શ્રુત્વા સ રાજા શ્રદ્ધયાઽન્વિતઃ ॥
તીર્થયાત્રાપરો ભૂત્વા પરિબભ્રામ મેદિનીમ્॥

નિયતો નિયતાહારો દદદ્દાનાનિ ભૂરિશઃ ॥
રાજ્યે પુત્રં પ્રતિષ્ઠાપ્ય વસું સત્યપરાક્રમમ્

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તીર્થયાત્રાનુષંગતઃ ॥
યાતોઽસૌ નૃપતિશ્ચૈવ હ્યર્બુદે નિર્મલોદકમ્

સ સ્નાનમકરોત્તત્ર શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા ॥
સ્નાતમાત્રસ્ય તસ્યાથ તસ્મિન્નેવ જલાશયે ॥

વિમુક્તાઃ પિતરો રૌદ્રાન્નરકાત્સુપ્રહર્ષિતાઃ ॥
તતો દિવ્યવિમાનસ્થા દિવ્યમાલ્યાંબરાન્વિતાઃ

તમૂચુસ્તારિતાઃ સર્વે વયં પુત્ર ત્વયાઽધુના ॥
તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવેણ ભવિષ્યાશ્ચ તથા દશ

આત્મા ચ પાર્થિવશ્રેષ્ઠ સ્નાનાચ્ચ જલતર્પણાત્ ॥
યસ્માત્કુલં ત્વયા પુત્ર તીર્થેઽસ્મિંસ્તારિતં તતઃ

કુલસંતારણંનામ તીર્થમેતદ્ભવિષ્યતિ ॥
તસ્માત્ત્વમપિ રાજેંદ્ર સહાઽસ્માભિર્દિવં પ્રતિ ॥
આગચ્છાનેન દેહેન તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તઃ સ રાજેંદ્રો દિવ્યકાંતિવપુસ્તદા ॥
તં વિમાનમથારુહ્ય ગતઃ સ્વર્ગં ચ તૈઃ સહ

એષ પ્રભાવો રાજર્ષે કુલસંતારણસ્ય ચ ॥
મયા તે વર્ણિતઃ સમ્યગ્ભૂયઃ કિં પરિપૃચ્છસિ

॥ યયાતિરુવાચ ॥ ॥
સ કિંપ્રભાવો રાજા સ તથા પાપસમન્વિતઃ ॥
સ્વદેહેન ગતઃ સ્વર્ગમેતન્મે કૌતુકં મહત્

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
રાકાસોમવ્યતીપાત સમકાલે નૃપોત્તમ ॥
સ સ્નાતો યત્ર ભૂપાલસ્તન્મહચ્છ્રેયસે પરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસ ખણ્ડે તૃતીયેઽર્બુદખંડે કુલસંતારણતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ