સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.41

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્નૃપશ્રેષ્ઠ માર્કંડેયસ્ય ચાશ્રમમ્॥
યત્ર પૂર્વં તપસ્તપ્તં માર્કંડેન મહાત્મના

મૃકણ્ડો બ્રાહ્મણોનામ પુરાઽઽસીચ્છંસિતવ્રતઃ ॥
અન્તે વયસિ સંજાતસ્તસ્ય પુત્રોઽતિસુન્દરઃ

સર્વલક્ષણસંપૂર્ણઃ શાંતઃ સૂર્યસમપ્રભઃ ॥
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તસ્યાશ્રમપદે નૃપ

આગતો બ્રાહ્મણો જ્ઞાની કશ્ચિત્સામુદ્રવિચ્છુભઃ ॥
તતોઽસૌ ક્રીડમાનસ્તુ બાલકઃ પંચવાર્ષિકઃ

આનાસાગ્રશિખાગ્રાભ્યાં ચિરં ચૈવાવલોકિતઃ ॥
તતોઽહસત્સ સહસા તં મૃકણ્ડો હ્યલક્ષયત્

અથાઽબ્રવીચ્ચિરં દૃષ્ટસ્ત્વયા પુત્રો મમ દ્વિજ॥
તતો હસિતવાન્ભૂયઃ કિમિદં કારણં વદ

અસકૃત્સ મૃકણ્ડેન યાવત્પૃષ્ટો દ્વિજોત્તમઃ ॥
ઉપરોધવશાત્તસ્મૈ યથાર્થં સંન્યવેદયત્

અસ્ય બાલસ્ય ચિહ્નાનિ યાનિ કાયે દ્વિજોત્તમ ॥
અજરશ્ચામરશ્ચૈવ તૈર્ભવેત્પુરુષઃ કિલ

ષણ્માસેનાસ્ય બાલસ્ય નૂનં મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ॥
એતસ્માત્કારણાદ્ધાસ્યં મયાઽકારિ દ્વિજોત્તમ ॥
અનૃતં નોક્તપૂર્વં મે વૈરિષ્વપિ કદાચન

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા તુ સ જ્ઞાની ઉષિત્વા તત્ર શર્વરીમ્ ॥
મૃકંડેનાભ્યનુજ્ઞાત ઇષ્ટં દેશં જગામ હ

મૃકંડોપિ સુતં જ્ઞાત્વા તતઃ ક્ષીણાયુષં નૃપ ॥
પંચવાર્ષિકમપ્યાર્ત્તશ્ચકારોપનયાન્વિતમ્

શ્રુતાધ્યયનસંપન્નં યંયં પશ્યસિ ચાગ્રતઃ ॥
તસ્યાભિવાદનં કાર્યં ત્વયા પુત્રક નિત્યશઃ

તતશ્ચક્રે બ્રહ્મચારી પિતુર્વાક્યં વિશેષતઃ

બાલં વૃદ્ધં યુવાનં ચ યંયં પશ્યતિ ચક્ષુષા ॥
નમસ્કરોતિ તં સર્વં બ્રાહ્મણં વિનયાન્વિતઃ

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તસ્યાશ્રમસમીપતઃ ॥
સપ્તર્ષયઃ સમાયાતાસ્તીર્થયાત્રાપરાયણાઃ

અથ તાન્સત્વરં ગત્વા વંદયામાસ પાર્થિવ ॥
બાલઃ સવિનયોપેતઃ સર્વાંશ્ચૈવ યથાક્રમમ્

દીર્ઘાયુર્ભવ તૈરુક્તઃ સ બાલસ્તુષ્ટિતત્પરૈઃ ॥
આસ્થિતાશ્ચ યથાભીષ્ટં દેશં બાલં વિસર્જ્ય તમ્

તેષાં મધ્યેંઽગિરાનામ દિવ્યજ્ઞાનસમન્વિતઃ ॥
તેનાવલોકિતો બાલઃ સૂક્ષ્મદૃષ્ટ્યા પરંતપ

અથ તાનબ્રવીત્સર્વાન્મુનીન્કિંચિત્સવિસ્મયઃ ॥
દીર્ઘાયુર્ન ચ બાલોઽયં યુષ્માભિઃ સંપ્રકીર્તિતઃ

ગમિષ્યતિ કુમારોઽયં નિધનં પંચમે દિને ॥
તન્ન યુક્તં હિ નો વાક્યમસત્યં દ્વિજસત્તમાઃ

યથાઽયં ચિરજીવી સ્યાત્તથા નીતિર્વિધીયતામ્ ॥
અથ તે મુનયો ભીતા મિથ્યા વાક્યસ્ય પાર્થિવ

બાલકં તં સમાદાય બ્રહ્મલોકં ગતાસ્તદા ॥
તત્ર દૃષ્ટ્વા ચતુર્વક્ત્રં નમશ્ચક્રુર્મુનીશ્વરાઃ

તેષામનંતરં તેન બાલકે નાભિવાદિતઃ ॥
દીર્ઘાયુર્ભવ તેનાઽપિ બ્રહ્મણોક્તઃ સ બાલકઃ

તતઃ સપ્તર્ષયો હૃષ્ટાઃ સ્વચિત્તે નૃપસત્તમ ॥
સુખાસીનાન્સવિશ્રાંતાનબ્રવીન્મુનિપુંગવાન્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
પરિપૃચ્છત કિં કાર્યં કુતો યૂયમિહાગતાઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
તીર્થયાત્રાપ્રસંગેન ભ્રમમાણા મહીતલમ્ ॥
અર્બુદં પર્વતં નામ તસ્ય તીર્થેષુ વૈ ગતાઃ

અથાગત્ય દ્રુતં દૂરાદ્બાલેનાનેન વંદિતાઃ ॥
દીર્ઘાયુર્ભવ સંદિષ્ટસ્તતશ્ચાયમનેકધા ॥
પંચમે દિવસેઽસ્યાપિ મૃત્યુર્દેવ ભવિષ્યતિ

યથા વયં ત્વયા સાર્દ્ધમસત્યા ન ચતુર્મુખ ॥
ભવામોઽસ્ય કૃતે દેવ તથા કિંચિદ્વિધીયતામ્

અથ બ્રહ્મા પ્રહૃષ્ટાત્મા દૃષ્ટ્વા તં મુનિદારકમ્ ॥
મત્પ્રસાદાદયં બાલો ભાવી કલ્પાયુરબ્રવીત્

તતસ્તે મુનયો હૃષ્ટાસ્તમાદાય ગૃહં પ્રતિ ॥
પ્રસ્થિતા બ્રહ્મલોકાત્તુ નમસ્કૃત્વા ચતુર્મુખમ્

અથ તસ્ય પિતા તત્ર મૃકંડો મુનિસત્તમઃ ॥
તતો ભાર્યાસમાયુક્તો વિલલાપ સુદુઃખિતઃ

હા પુત્રપુત્ર કરુણં રુદિત્વા ધર્મવત્સલઃ ॥
અનામંત્ર્ય ચ માં કસ્માદ્દીર્ઘં પંથાનમાશ્રિતઃ

અકૃત્વાપિ ક્રિયાઃ કાર્યાઃ કથં મૃત્યુવશં ગતઃ ॥
સોઽહં ત્વયા વિના પુત્ર ન જીવામિ કથંચન

એવં વિલપતસ્તસ્ય બહુધા નૃપસત્તમ ॥
બાલશ્ચાભ્યાગતસ્તત્ર યત્ર દેશે પુરા સ્થિતઃ

અથાસૌ પ્રયયૌ બાલઃ પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના ॥
તં દૃષ્ટ્વા પથિ તાતશ્ચ સંપ્રહૃષ્ટો બભૂવ હ

પપ્રચ્છાંકં સમારોપ્ય ચિરાગમન કારણમ્॥
તતઃ સ કથયામાસ સર્વં મુનિવિચેષ્ટિતમ્ ॥
દર્શનં બ્રહ્મલોકસ્ય પદ્મયોનેર્વરં તથા

॥ બાલક ઉવાચ ॥ ॥
અજરશ્ચામરશ્ચાહં કૃતસ્તાત સ્વયંભુવા ॥
તસ્માત્સત્યં મદર્થે તે વ્યેત્વસૌ માનસો જ્વરઃ

સોઽહમારાધયિષ્યામિ તથૈવ ચતુરાનનમ્ ॥
કૃત્વાઽઽશ્રમપદં રમ્યમર્બુદે પર્વતોત્તમે

અમૃતસ્રાવિ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા પુત્રસ્ય સ દ્વિજઃ ॥
મૃકંડો હર્ષસંયુક્તો વાચમિત્યબ્રવીચ્ચ તમ્

માર્ક્કંડોઽપિ દ્રુતં ગત્વા રમ્ય મર્બુદપર્વતમ્ ॥
તપસ્તેપે સુવિસ્તીર્ણં ધ્યાયન્દેવં પિતામહમ્

તસ્યાશ્રમપદે પુણ્યે શ્રાવણે માસિ પાર્થિવ ॥
પૌર્ણમાસ્યાં વિશેષેણ યઃ કુર્યાત્પિતૃતર્પણમ્ ॥
પિતૃમેધફલં તસ્ય સકલં સ્યાદસંશયમ્

ઋષિયોગેન યસ્તત્ર તર્પયેદ્બ્રાહ્મણોત્તમાન્ ॥
બ્રહ્મલોકે ચિરં વાસસ્તસ્ય સંજાયતે નૃપ ॥

યઃ સ્નાનં કુરુતે તત્ર સમ્યક્છ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
નાલ્પમૃત્યુભયં તસ્ય કુલે ક્વાપિ પ્રજાયતે

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડ તૃતીયેઽર્બુદખણ્ડે માર્કંડેયાશ્રમપદોત્પત્તિવર્ણનંનામૈકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ