સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.39-3

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અથ સંપૂજ્ય વિધિના દેવદેવં કપર્દ્દિનમ્ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ લિગં કેદારસંસ્થિતમ્

તસ્યૈવાગ્નેયભાગસ્થં ભીમેશ્વરસમીપગમ્॥
સ્વયંભૂતં મહાદેવિ કલ્પલિંગં મમ પ્રિયમ્

મયા સંપૂજિતં દેવિ વૃદ્ધિલિંગ મહાપ્રભમ્॥
નિરાહારસ્તુ યસ્તત્ર કરોત્યેકં પ્રજાગરમ્

ચતુર્દશ્યાં વિશેષેણ તસ્ય લોકાઃ સનાતનાઃ ॥
રુદ્રેશ્વરેતિ દેવસ્ય ત્વાસીન્નામ પુરા યુગે

તિષ્યેસ્મિંસ્તુ પુનઃ પ્રાપ્તે મ્લેચ્છસ્પર્શભયાતુરઃ ॥
અસ્મિઁલ્લિંગે લયં યાતઃ કેદારશ્ચાબ્ધિસંનિધૌ

તેન કેદારનામેતિ તસ્ય ખ્યાતં ધરાતલે ॥
માઘે માસિ યતાહારઃ સ્નાત્વા તુ લવણોદધૌ

પદ્મકે તુ મહાકુંડે મધ્યેસ્ય લવણાંભસઃ ॥
રુદ્રેશાદ્દક્ષિણે ભાગે ધનુષાં દશકે સ્થિતે

સ્નાત્વા વિધાનતો દેવિ રુદ્રેશં ચાર્ચયિષ્યતિ ॥
સમ્યક્કેદારયા ત્રાયાઃ ફલં તસ્ય ભવિષ્યતિ

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં પૂજનાન્નાશનં મહત્ ॥
અથ તસ્યૈવ દેવસ્ય ઇતિહાસં પુરાતનમ્

સર્વકામપ્રદં નૃણાં કથ્યતે તે સુરપ્રિયે ॥
આસીદ્રાજા પુરા દેવિ શશબિંદુરિતિ શ્રુતઃ

સાર્વભૌમો મહીપાલો વિપક્ષગણસૂદનઃ ॥
કલિદ્વાપરયોઃ સંધૌ સભૂતઃ પૃથિવીપતિઃ

તસ્ય ભાર્યાઽભવત્સાધ્વી પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥
ન દેવી ન ચ ગન્ધર્વી નાસુરી ન ચ પન્નગી

તાદૃગ્રૂપા વરારોહે યથાઽસ્ય શુભલોચના॥
તસ્ય હેમમયં પદ્મં શતપત્રં મનોરમમ્

ખેચરં વેગિ નિત્યં ચ તસ્ય રાજ્ઞો મહાત્મનઃ॥
સ તેન પર્યટઁલ્લોકાન્સર્વાન્દેવિ સ્વકામતઃ

એકદા ફાલ્ગુને માસિ શુક્લપક્ષે વરાનને ॥
ચતુર્દ્દશ્યાં તુ સંપ્રાપ્તઃ પ્રભાસક્ષેત્રમુત્તમમ્

અથાપશ્યદૃષીન્સર્વાઞ્છ્રીસોમેશપુરઃસ્થિતાન્ ॥
રાત્રૌ જાગરણાર્થાય જપહોમપરાયણાન્

સ દૃષ્ટ્વા સોમનાથં તુ પ્રણિપત્ય વિધાનતઃ ॥
પૂજયામાસ સર્વાં સ્તાન્યથાર્હં ભક્તિસંયુતઃ

તતઃ કેદારમાસાદ્ય સંસ્નાપ્ય વિધિવત્પ્રિયે ॥
પૂજયિત્વા વિચિત્રાભિઃ પુષ્પમાલાભિરીશ્વરમ્

નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈર્વસ્ત્રૈર્ભૂષણૈશ્ચ મનોહરૈઃ ॥
તતોઽત્ર કારયામાસ જાગરં સુસમાહિતઃ

તતસ્તે મુનયઃ સર્વે કુતૂહલસમન્વિતાઃ ॥
ચ્યવનો યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચ શાંડિલ્યઃ શાકટાયનઃ

રૈભ્યોઽથ જૈમિનિઃ ક્રૌંચો નારદઃ પર્વતઃ શિલઃ ॥
માર્કંડં પુરતઃ કૃત્વા જગ્મુસ્તસ્ય સમીપતઃ

ચક્રુઃ કથાઃ સુવિચિત્રા ઇતિહાસાનિ ભૂરિશઃ ॥
કીર્ત્તયંતઃ સ્થિતાસ્તત્ર પપ્રચ્છૂ રાજસત્તમમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કસ્માત્સોમેશ્વરં દેવં પરિત્યજ્ય નરાધિપ ॥
કેદારસ્ય પુરોઽકાર્ષીર્જાગરં તદ્બ્રવીહિ નઃ ॥
નૂનં વેત્સિ ફલં ચાસ્ય લિંગસ્ય ત્વં મહોદયમ્

॥
॥ રાજોવાચ ॥ ॥
શૃણ્વંતુ બ્રાહ્મણાઃ સર્વે અન્યદેહોદ્ભવં મમ ॥
પુરાઽહં શૂદ્રજાતીય આસં બ્રાહ્મણપૂજકઃ

સૌરાષ્ટ્રવિષયે શુભ્રે ધનધાન્યસમાકુલે ॥
અથ કાલાંતરે તત્ર અનાવૃષ્ટિરભૂદ્દ્વિજાઃ

તતોઽહં ક્ષુધયાવિષ્ટઃ પ્રભાસં ક્ષેત્રમાસ્થિતઃ ॥
અથાપશ્યં સરઃ શુભ્રં હરિણીમૂલસંસ્થિતમ્

તચ્ચ રામસરોનામ પદ્મિનીષણ્ડમંડિતમ્ ॥
ક્ષીરોદાંબુધિસંકાશં દૃષ્ટ્વા સ્નાતઃ ક્લમાન્વિતઃ

સંતર્પ્ય ચ પિતૄન્દેવાન્પીત્વા સ્વચ્છમથોદકમ્ ॥
તતોઽહં ભાર્યયા પ્રોક્તો ગૃહાણેમાન્સરોરુહાન્

એતત્સમીપતો રમ્યં દૃશ્યતે સ્થાનમુત્તમમ્ ॥
વિક્રીણીમોઽત્ર ગત્વા તુ યેન સ્યાદ્ભોજનં વિભો

અથાવતીર્ય સલિલં ગૃહીતાનિ મયા દ્વિજાઃ ॥
કમલાનિ સુભૂ રીણિ પ્રસ્થિતશ્ચ પુરં પ્રતિ

તત્ર ગત્વા ચ રથ્યાસુ ચત્વરેષુ ત્રિકેષુ ચ ॥
પ્રફુલ્લકમલાન્યેવ ક્રેતું વૈ મુનિસત્તમાઃ

ન કશ્ચિત્પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ અસ્તં પ્રાપ્તો દિવાકરઃ ॥
પ્રાસાદં કંચિદાસાદ્ય સુપ્તોહં સહ ભાર્યયા

તત્ર સુપ્તસ્ય મે બુદ્ધિઃ શ્રુત્વા ગીતધ્વનિં તદા ॥
સમુત્પન્ના સભા ર્યસ્ય ક્ષુધાર્તસ્ય વિશેષતઃ ॥
નૂનં જાગરણં હ્યેતત્કસ્મિંશ્ચિદ્વિબુધાલયે

સરોરુહાણિ ચાદાય વ્રજામ્યત્ર સુરાલયે ॥
યદિ કશ્ચિત્પ્રગૃહ્ણાતિ પ્રાણયાત્રા તતો ભવેત્

અથોત્થાય સમાયાતો હ્યત્રાહં મુનિપુંગવાઃ ॥
અપશ્યં લિંગમેતત્તુ પૂજિતં કુસુમૈઃ શુભૈઃ

રુદ્રેશ્વરાભિધમિદં વૃદ્ધલિંગં સ્વયંભુવમ્ ॥
વેશ્યાનંગવતીનામ્ની શિવરાત્રિપરાયણા

જાગર્ત્તિ પુરતસ્તસ્ય ગીતનૃત્યોત્સવાદિના ॥
તતઃ કશ્ચિન્મયા દૃષ્ટઃ કિમેતદ્રાત્રિજાગરમ્

કેયં સ્ત્રી દૃશ્યતેઽત્યર્થં ગીતનૃત્યોત્સવે રતા ॥
સોઽબ્રવીચ્છિવધર્મોક્તા શિવરાત્રિઃ સુધર્મદા

તાં ચાનંગવતીનામ્ની વેશ્યેયં ધર્મસંયુતા ॥
જાગર્ત્તિ પરમં શ્રેયઃ શિવરાત્રિવ્રતં શુભમ્

શિવરાત્રિવ્રતં હ્યેતદ્યઃ સમ્યક્કુરુતે નરઃ ॥
ન સ દુઃખમવાપ્નોતિ ન દારિ દ્ર્યં ન બંધનમ્

દુષ્ટં ચારિષ્ટયોગં વા ન રોગં ન ભયં ક્વચિત્ ॥
સુખસૌભાગ્યસંપન્નો જાયતે સત્કુલે નરઃ

તેજસ્વી ચ યશસ્વી ચ સર્વકલ્યાણભાજનમ્ ॥
ભવેદસ્ય પ્રસાદેન એવમાહુર્મનીષિણઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
અથ મે બુદ્ધિરુત્પન્ના તદ્વ્રતં પ્રતિ નિશ્ચલા ॥
ચિંતિતં મનસા હ્યેતન્મયાબ્રાહ્મણસત્તમાઃ

અન્નાભાવાન્મમોત્પન્ન ઉપવાસો બલાદ્યતઃ ॥
તદહં પદ્મકે તીર્થેસ્નાત્વા ચ લવણાંભસિ

એતૈઃ સરોરુહૈર્દેવં પૂજયામિ મહેશ્વરમ્॥
તતો મયા સભાર્યેણ રુદ્રેશઃ સંપ્રપૂજિતઃ

પદ્મૈશ્ચ ભક્તિયુક્તેન સભાર્યેણ વિશેષતઃ ॥
જાગ્રત્સ્થિતસ્તુ દેવાગ્રે તાં રાત્રિં સહ ભાર્યયા

તતઃ પ્રભાતસમય ઉદિતે સૂર્યમણ્ડલે ॥
સા વેશ્યા મામુવાચેદં કલધૌતપલત્રયમ્

ગૃહાણમૂલ્યં પદ્માનાં ન ગૃહીતં મયા હિ તત્ ॥
સાત્ત્વિકં ભાવમાસ્થાય સભાર્યેણ દ્વિજોત્તમાઃ

તતો ભિક્ષાં સમાહૃત્ય પ્રાણયાત્રા મયા કૃતા ॥
કાલેન મહતા પ્રાપ્તઃ કાલધર્મં મુનીશ્વરાઃ

ઇયં મે દયિતા સાધ્વી પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥
મમ દેહં સમાદાય પ્રવિષ્ટા હવ્યવાહનમ્॥

તત્પ્રભાવાદહં જાતઃ સર્વભૌમો મહીપતિઃ ॥
જાતિસ્મરઃ સભાર્યસ્તુ સત્યમેતદ્દ્વિજોત્તમાઃ

એતસ્માત્કારણાદસ્ય ભક્તિર્લિંગસ્ય ચોપરિ ॥
મમ નિત્યં સભાર્યસ્ય સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વઃ

મયા ક્રિયાવિહીનેન ભક્તિબાહ્યેન સત્તમાઃ ॥
વ્રતમેતત્સમાચીર્ણં તસ્યેદં સુમહત્ફ લમ્

અધુના ભક્તિયુક્તસ્ય યથોપકરણાન્મમ ॥
ભવિષ્યે યત્ફલં કિંચિન્નો વેદ્મિ ચ મુનીશ્વરાઃ ॥
યેન સોમેશમુત્સૃજ્ય અત્રાહં ભક્તિ તત્પરઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવં શ્રુત્વા તુ તે વિપ્રા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનાઃ ॥
સાધુસાધ્વિતિ જલ્પંતો રાજાનં સંપ્રશંસિરે

પૂજયામાસુરનિશં લિંગં તત્ર સ્વયંભુવમ્ ॥
તતોઽસૌ પાર્થિવશ્રેષ્ઠો લિંગસ્યાસ્યપ્રસાદતઃ ॥
સંસિદ્ધિં પરમાં પ્રાપ્તો દુર્લ્લભાં ત્રિદશૈરપિ

સા ચ વેશ્યા ભગવતી શિવરાત્રિપ્રભાવતઃ ॥
તસ્ય લિંગસ્ય માહાત્મ્યાદ્રંભાનામાપ્સરાઽભવત્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન તલ્લિંગં પૂજયેદ્બુધઃ ॥
ધર્મકામાર્થમોક્ષં ચ યો વાંછત્યખિલપ્રદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસ ક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કેદારેશ્વર (રુદ્રેશ્વર)લિઙ્ગમાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકોનચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ