સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.39

॥ યયાતિરુવાચ ॥ ॥
યત્ત્વયા કીર્તિતં બ્રહ્મન્પૂર્વં દેવૈઃ પ્રસાદિતઃ ॥
લિંગં સંસ્થાપયામાસ સ્થિરરૂપો મહેશ્વરઃ

કસ્માત્તત્પાતિતં લિંગં વાલખિલ્યૈર્મહાત્મભિઃ ॥
કસ્માત્તત્રાચલો જાતો દેવદેવો મહેશ્વરઃ

એતન્મે કૌતુકં સર્વં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ ॥
તસ્મિન્દૃષ્ટે ચ કિં પુણ્યં નરાણાં તત્ર જાયતે

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
મહેશ્વરસ્ય માહાત્મ્યં શૃણુ પાર્થિવસત્તમ ॥
અત્ર તે કીર્તયિષ્યામિ પૂર્વવૃત્તં કથાંતરમ્

યદા પઞ્ચત્વમાપન્ના સતી સત્યપરાક્રમા ॥
અપમાનેન દક્ષસ્ય યજ્ઞે ન ચ નિમંત્રિતા

તદા કામો દ્રુતં ગૃહ્ય પુષ્પચાપં તમભ્યગાત્॥
કન્દર્પ્પં સહસા દૃષ્ટ્વા સન્ધિતેષું સુદુર્જયમ્

આપતન્તં ભયાત્તસ્ય પ્રણષ્ટસ્ત્રિપુરાંતકઃ ॥
સ તદા ભ્રમમાણશ્ચ ઇતશ્ચેતશ્ચ પાર્થિવ

વાલખિલ્યાશ્રમં પ્રાપ્તઃ પુણ્યં સદ્વૃક્ષશોભિતમ્ ॥
સ તત્ર ભગવાંસ્તેષાં દારૈર્દૃષ્ટઃ સુરૂપવાન્

દિગ્વાસાઃ સુપ્રિયાલાપસ્તતસ્તાઃ કામમોહિતાઃ ॥
ત્યક્ત્વા પુત્રગૃહાદ્યં ચ સર્વાસ્તત્પૃષ્ઠસંસ્થિતાઃ ॥
બભૂવુશ્ચાનિશં રાજન્માં ભજસ્વેતિ ચાબ્રુવન્

ચક્રુરાલિંગનં કાશ્ચિચ્ચુમ્બનં ચ તથાપરાઃ ॥
અન્યાસ્તસ્ય હિ લિંગં તત્સ્પૃશંતિ ચ મુહુર્મુહુઃ

સ ચાપિ ભગવાઞ્છમ્ભુર્નિષ્કામઃ પરમેશ્વરઃ ॥
જગદ્વ્યાપ્તિં સમાશ્રિત્ય સર્વપ્રાણિષુ વર્તતે

સ ચાપિ ભગવાચ્છંભુસ્તાસાં સરતિ પ્રાઙ્મુખઃ ॥
ભ્રાંતસ્તત્રાશ્રમે તેષાં દારાન્કામેન પીડયન્

અથ તે મુનયો દૃષ્ટ્વા વિકૃતિં દારસંભવામ્ ॥
અજાનન્તો મહાદેવં રુષ્ટાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

દદુઃ શાપં સુસંતપ્તાઃ કલત્રાર્થે પરંતપ ॥
પતતાં પતતાં લિઙ્ગમેતત્તે પાપકૃત્તમ

વિડમ્બયસિ નો દારાનજસ્રં ચાસ્ય દર્શનાત્ ॥
તતશ્ચૈવાપતલ્લિંગં તત્ક્ષણાત્તત્પુરદ્વિષઃ

બ્રહ્મવાક્યેન રાજર્ષે ચકમ્પે વસુધા તતઃ ॥
શીર્ણાનિ ગિરિશૃંગાણિ ચુક્ષુભુર્મકરાલયાઃ ॥

તતો દેવગણાઃ સર્વે ભયત્રસ્તા નરાધિપ ॥
અકાલે પ્રલયં મત્વા ત્રૈલોક્યે પર્યવસ્થિતમ્

તત પિતામહં જગ્મુ સ્તસ્મૈ સર્વં ન્યવેદયન્ ॥
પ્રલયસ્યેવ ચિહ્નાનિ દૃશ્યન્તે પરમેશ્વર

કિં નિમિત્તં સુરશ્રેષ્ઠ ન જાનીમો વયં પ્રભો ॥
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા ચિરં ધ્યાત્વા પિતામહઃ

અબ્રવીત્પાતિતં લિંગં વાલખિલ્યૈઃ પિનાકિનઃ ॥
તેનૈતે દારુણોત્પાતાઃ સંજાતા ભયસૂચકાઃ

તસ્માન્મયા સમાયુક્તાઃ સર્વે તત્ર દિવૌકસઃ ॥
વ્રજંતુ યેન તલ્લિંગં સ્થાને સંસ્થાપયેચ્છિવઃ

યાવન્નો જાયતે લોકે પ્રલયોઽ કાલસંભવઃ ॥
એવં સંમંત્ર્ય તે સર્વે તતોઽર્બુદમુપાયયુઃ

વાલખિલ્યાશ્રમે યત્ર તલ્લિંગં નિપપાત હ ॥
તુષ્ટુવુર્વિવિધૈઃ સૂક્તૈર્વેદોક્તૈર્વિનયાન્વિતાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
નમસ્તે દેવદેવેશ ભક્તાનાં ચાભયંકર ॥
નમસ્તે સર્વવાસાય સર્વયજ્ઞમયાય ચ

સર્વેશ્વરાય દેવાય પરમજ્યોતિષે નમઃ ॥
નમઃ સ્ફુટતર જ્ઞાનગમ્યાય વેધસે

ત્ર્યંબકાય ચ ભીમાય પિનાકવરપાણયે ॥
ત્વયિ સર્વમિદં પ્રોતં સૂત્રે મણિગણા ઇવ

સંસારે વિબુધશ્રેષ્ઠ જગત્સ્થાવરજંગમમ્ ॥
ન તદસ્તિ ત્રિલોકેઽસ્મિન્સુસૂક્ષ્મમપિ શંકર ॥
યત્ત્વયા ન પ્રભો વ્યાપ્તં સૃષ્ટિસંહારકારણાત્

પૃથિવ્યાદીનિ ભૂતાનિ ત્વયા સૃષ્ટાનિ કામતઃ ॥
યાસ્યંતિ તાનિ ભૂયોઽપિ તવ કાયે જગત્પતે

પ્રસીદ ભગવંસ્તસ્માલ્લિંગમેતત્સુરેશ્વર ॥
સ્થાને સ્થાપય ભદ્રં તે યાવન્ન સ્યાત્પ્રજાક્ષયઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
નિર્વિકારસ્ય મલ્લિંગં વાલખિલ્યૈઃ પ્રપાતિતમ્॥
કથં ભૂયઃ પ્રગૃહ્ણામિ યાવચ્છુદ્ધિર્ન જાયતે

શક્તોઽહં વાલખિલ્યાનાં નિગ્રહં કર્ત્તુમઞ્જસા ॥
કિન્તુ મે બ્રાહ્મણા માન્યાઃ પૂજ્યાશ્ચ સુરસત્તમાઃ

અચલં લિંગમેતદ્ધિ નોદ્ધર્ત્તું શક્યતે વિભો ॥
એક એવાત્ર નિર્દિષ્ટ ઉપાયો નાપરઃ સ્મૃતઃ

યદિ મે ત્વં પુરા લિંગં પૂજયેથાઃ પિતામહ ॥
તતો દેવગણાઃ સર્વે તતો વિપ્રાસ્તતોઽપરે

તતો નૌ શાંતિમાગચ્છેજ્જગત્સ્થાવરજંગમમ્

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તઃ સ ભગવાઞ્છંકરેણ નૃપોત્તમ ॥
તતસ્તં પૂજયામાસ બ્રહ્મા પૂર્વં સુભક્તિતઃ

બ્રહ્મણોઽનન્તરં વિષ્ણુસ્તતઃ શક્ર સ્તતોઽપરે ॥
વાલખિલ્યાદયો વિપ્રા મન્ત્રૈશ્ચ શતરુદ્રિયૈઃ

તતસ્તે દારુણોત્પાતા ઉપશાંતાશ્ચ તત્ક્ષણાત્ ॥
અભવત્સુમુખો લોકો વૃત્તો ગન્ધવહો મૃદુઃ

અથોવાચ મહાદેવઃ સર્વાંસ્તાંસ્ત્રિદશાલયાન્॥
વૃણુધ્વં સુવરં સર્વે મત્તો યન્મનસીપ્સિતમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
તવ લિંગસ્ય સંસ્પર્શાદપિ પાપકૃતો નરાઃ ॥
સ્વર્ગં યાસ્યંતિ દેવેશ નાશં યાસ્યતિ કિલ્બિષમ્ ॥
વ્રતદાનાનિ સર્વાણિ તીર્થયાત્રાયુતાનિ ચ

તસ્માદ્વજ્રેણ દેવેન્દ્રસ્તવૈતલ્લિંગમુત્તમમ્॥
છાદયિષ્યતિ સર્વત્ર યદિ ત્વં મન્યસે પ્રભો

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
અભિપ્રાયો મમાપ્યેષ વર્તતે હૃદિ પદ્મજ ॥
એવં કરોતુ દેવેન્દ્રઃ સર્વધર્મવિવૃદ્ધયે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ સંછાદયામાસ વજ્રેણ ત્રિદશાધિપઃ ॥
તલ્લિંગં સર્વમર્ત્યાનાં યથાઽદૃશ્યં વ્યજાયત

અદ્યાપિ વજ્રસંસ્પર્શાત્તત્સાન્નિધ્યં ગતો નરઃ ॥
આજન્મમરણાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥

માહાત્મ્યં કીર્તિતં યસ્માત્તલ્લિંગે શંકરેણ તુ ॥
વસ્ત્રેણાચ્છાદિતં ચૈવ શક્રેણૈવ ધરાતલે

તતઃપ્રભૃતિ લિંગસ્ય મર્ત્ત્યે પૂજા વ્યજાયત ॥
પુરાસીચ્છંકરઃ પૂજ્યો યથાન્યે ત્રિદશાલયાઃ

એવમેતત્પુરાવૃત્તમર્બુદે પર્વતોત્તમે ॥
લિંગસ્ય પતનાત્પૂજાં યન્માં ત્વં પરિ પૃચ્છસિ

ફાલ્ગુનાન્તચતુર્દ્દશ્યાં નૈવેદ્યં નૂતનૈર્યવૈઃ ॥
યો દદાત્યચલેશાય સ ભૂયો નેહ જાયતે

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદ્યસ્તુ ભક્ત્યા તસ્મિન્નવૈર્યવૈઃ ॥
યવસંખ્યાપ્રમાણાનિ યુગાનિ દિવિ મોદતે

તત્ર દાનં પ્રશંસન્તિ સક્તૂનાં મુનિસત્તમાઃ ॥
નૂતનાનાં મહારાજ યતઃ પ્રોક્તં પુરારિણા

કિં દાનૈર્વિવિધૈર્દત્તૈઃ કિં યજ્ઞૈશ્ચ સુવિસ્તરૈઃ ॥
કિં તીર્થૈર્વિવિધૈહોમૈસ્તપોભિઃ કિં ચ કષ્ટદૈઃ

ફાલ્ગુનાન્તચતુર્દ્દશ્યાં સુમહેશ્વરસન્નિધૌ ॥
ધર્માણ્યેતાનિ સર્વાણિ કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

શૃણુ રાજન્પુરા વૃત્તં તત્રાશ્ચર્યં યદુત્તમમ્ ॥
કશ્ચિત્પાપસમાચારઃ કુષ્ઠી ક્ષામતનુર્નરઃ

ભિક્ષાર્થમાગતસ્તત્ર લોકૈરન્યૈઃ સમન્વિતઃ ॥
તેન ભિક્ષાર્જિતં તત્ર સક્તૂનાં કુડવં નૃપ

તતો રોગ પરિક્લેશાદ્ભોજનં ન ચકાર સઃ ॥
દાઘાર્દિતો જલે તસ્મિન્સ્નાતો ભક્તિવિવર્જિતઃ ॥
સક્તૂન્કૃત્વોપધાને તાન્સ ચ સુપ્તો નિશાગમે

તતો નિદ્રાભિભૂતસ્ય સારમેયો જહાર ચ ॥
ભક્ષયામાસ યુક્તોઽન્યૈઃ સારમેયૈર્બુભુક્ષિતઃ

અથાસૌ વિસ્મયાદ્રાજન્પંચત્વં સમુપસ્થિતઃ ॥
તતો જાતિસ્મરો જાતો વિદર્ભાધિપતેર્ગૃહે

ભીમોનામ નૃપશ્રેષ્ઠ દમયન્તીપિતા હિ યઃ ॥
તં પ્રભાવં હિ વિજ્ઞાય સક્તૂનાં તત્ર પર્વતે

ફાલ્ગુનાંતચતુર્દશ્યાં વર્ષે વર્ષે જગામ સઃ ॥
કૃત્વા ચૈવોપવાસં તુ રાત્રૌ જાગરણં તથા

અચલેશ્વરસાન્નિધ્યે દદૌ સક્તૂંસ્તતો બહૂન્ ॥
સહિરણ્યાન્દ્વિજેન્દ્રાણાં પશુપક્ષિમૃગેષુ ચ

અથ તે મુનયઃ સર્વે ગાલવપ્રમુખા નૃપ ॥
પપ્રચ્છુઃ કૌતુકાવિષ્ટાઃ સક્તુદાનકૃતે નૃપમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
હસ્ત્વશ્વરથદાનાનાં શક્તિરસ્તિ તવાદ્ભુતા ॥
કસ્માત્સક્તૂન્પ્રમુક્ત્વા ત્વં નાન્યદ્દાતુમિહેચ્છસિ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અથાઽસૌ કથયામાસ પૂર્વમેતત્સમુદ્ભવમ્ ॥
સક્તુદાનસ્ય માહાત્મ્યં મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્

પૂર્વં ભક્ત્યા વિહીનસ્ય શુના વૈ સક્તવો હૃતાઃ ॥
તત્પ્રભાવાદિયં પ્રાપ્તિર્મમ જાતા દ્વિજોત્તમાઃ

સાંપ્રતં ભક્તિદ ત્તાનાં કિં સ્યાજ્જાનામિ નો ફલમ્॥
એતસ્માત્કારણાદ્દાનં સક્તૂનાં પ્રકરોમ્યહમ્ ॥
તીર્થેઽસ્મિન્ભક્તિસંયુક્તઃ સત્યેનાત્માનમાલભે

॥
॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
તતસ્તે મુનયો હૃષ્ટાઃ સાધુસાધ્વિતિ ચાબ્રુવન્॥
ચક્રુશ્ચૈવાત્મશક્ત્યા તે સક્તૂનાં દાનમુત્તમમ્

એષ પ્રભાવો રાજર્ષે સક્તુદાનસ્ય કીર્ત્તિતઃ ॥
મહેશ્વરસ્ય માહાત્મ્યં સત્યં ચાપિ પ્રકીર્ત્તિતમ્

યશ્ચૈતચ્છૃણુયાદ્ભક્ત્યા કથ્યમાનં દ્વિજાનનાત્ ॥
અહોરાત્ર કૃતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે તૃતીયેઽર્બુદખંડે શિવલિંગ મહેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંપુરઃસર સક્તુદાનમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકોનચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ