સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.38-3

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
યદેતદ્ભવતા પ્રોક્તં પશ્યેત્પૂર્વં કપર્દ્દિનમ્ ॥
ભગવન્સંશયં હ્યેનં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

સ ભૃત્યઃ કિલ દેવેશ તવ શમ્ભો મહાપ્રભઃ ॥
પ્રભોરનન્તરં ભૃત્ય એષ ધર્મઃ સનાતનઃ

ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ યથા પૂજ્યતમો હિ સઃ ॥
કપર્દ્દી સર્વદેવાનામાદ્યો વિઘ્નેશ્વરઃ પ્રભુઃ

યોઽસાવતીંદ્રિયગ્રાહ્યઃ પ્રભાસક્ષેત્રસંસ્થિતઃ ॥
સોમેશ્વરો મહાદેવિ લિંગરૂપી સદાશિવઃ

।
તસ્ય વામે સ્થિતો વિષ્ણુર્વરાહ ઇતિ યઃ સ્મૃતઃ ॥
તસ્ય દક્ષિણભાગે તુ સ્થિતો બ્રહ્મા પ્રજાપતિઃ ॥
કપર્દ્દિરૂપમાસ્થાય સાવિત્ર્યાઃ કોપકારણાત્

કૃતે હેરંબનામા તુ ત્રેતાયાં વિઘ્નમર્દ્દનઃ ॥
લંબોદરો દ્વાપરે તુ કપર્દ્દી તુ કલૌ સ્મૃતઃ

એવં યુગેયુગે તસ્ય અવતારઃ પૃથક્પૃથક્ ॥
યથાકાર્યાનુરૂપેણ જાયતે ચ પુનઃપુનઃ

અષ્ટાવિંશતિમે તત્ર દેવિ પ્રાપ્તે ચતુર્યુગે ॥
કારણાત્મા યથોત્પન્નઃ કપર્દ્દી તત્ર મે શૃણુ

પુરા દ્વાપરસંધૌ તુ સંપ્રાપ્તે ચ કલૌ યુગે ॥
સ્ત્રિયો મ્લેચ્છાશ્ચ શૂદ્રાશ્ચ યે ચાન્યે પાપકારિણઃ ॥
પ્રયાંતિ સ્વર્ગમેવાશુ દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં પ્રભુમ્

ન યજ્ઞા ન તપો દાનં ન સ્વાધ્પાયો વ્રતં ન ચ ॥
કુર્વતોપિ નરા દેવિ સર્વે યાંતિ શિવાલયમ્

તં પ્રભાવં વિદિત્વૈવં સોમેશ્વરસમુદ્ભવમ્ ॥
અગ્નિષ્ટોમાદિકાઃ સર્વાઃ ક્રિયા નષ્ટાઃ સુરેશ્વરિ

તતો બાલાશ્ચ વૃદ્ધાશ્ચ ઋષયો વેદપારગાઃ ॥
શૂદ્રાઃ સ્ત્રિયોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા પ્રયાંતિ પરમાં ગતિમ્

નષ્ટયજ્ઞોત્સવે કાલે શૂન્યે ચ વસુધાતલે ॥
ઊર્દ્ધ્વબાહુભિરાક્રાંતં પરિપૂર્ણં ત્રિવિષ્ટપમ્

તતો દેવા મહેંદ્રાદ્યા દુઃખેનૈવ સમન્વિતાઃ ॥
પરિભૂતા મનુષ્યૈસ્તે શંકરં શરણં ગતાઃ

ઊચુઃ પ્રાંજલયઃ સર્વ ઇન્દ્રાદ્યાઃ સુરસત્તમાઃ ॥
વ્યાપ્તોયં માનુષૈઃ સ્વર્ગઃ પ્રસાદાત્તવ શંકર

નિવાસાય પ્રભોઽસ્માકં સ્થાનં કિંચિત્સમાદિશ ॥
અહં શ્રેષ્ઠો હ્યહં શ્રેષ્ઠ ઇત્યેવં તે પરસ્પરમ્॥
જલ્પંતઃ સર્વતો દેવ પર્યટંતિ યથેચ્છયા

ધર્મરાજઃ સુધર્માત્મા તેષાં કર્મ શુભાશુભમ્॥
સ્વયં લિખિતમાલોક્ય તૂષ્ણીમાસ્તે સુવિસ્મિતઃ

યેષામથ કૃતં સજ્જં કુમ્ભીપાકં સુદારુણમ્ ॥
રૌરવઃ શાલ્મલિર્દેવ દૃષ્ટ્વા તાન્દિવિ સંસ્થિતાન્ ॥
વૈલક્ષ્યં પરમં ગત્વા વ્યાપારં ત્યક્તવાનસૌ ॥

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
પ્રતિજ્ઞાતં મયા સર્વં ભક્ત્યા તુષ્ટેન વૈ સુરાઃ ॥
સોમાય મમ સાંનિધ્યમસ્મિન્ક્ષેત્રે ભવિષ્યતિ

ન શક્યમન્યથાકર્તુમાત્મનો યદુદીરિતમ્॥
એવં યાસ્યંતિ તે સ્વર્ગં યે માં દ્રક્ષ્યંતિ તત્ર વૈ

ભયોદ્વિગ્નાસ્તતો દેવાઃ પાર્વતીં પ્રેક્ષ્ય વિશ્વતઃ ॥
ઊચુઃ પ્રાંજલયઃ સર્વે ત્વમસ્માકં ગતિર્ભવ

એવમુક્ત્વાઽસ્તુવન્દેવાઃ સ્તોત્રેણાનેન સત્તમ ॥
જાનુભ્યાં ધરણીં ગત્વા શિરસ્યાધાય ચાંજલિમ્ ॥

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
નમસ્તે દેવદેવેશિ નમસ્તે વિશ્વધાત્રિકે ॥
નમસ્તે પદ્મપત્રાક્ષિ નમસ્તે કાંચનદ્યુતે

નમસ્તે સંહર્ત્રિ કર્ત્રિ નમસ્તે શંકરપ્રિયે ॥
કાલરાત્રિ નમસ્તુભ્યં નમસ્તે ગિરિપુત્રિકે

આર્યે ભદ્રે વિશાલાક્ષિ નમસ્તે લોકસુન્દરિ॥
ત્વં રતિસ્ત્વં ધૃતિસ્ત્વં શ્રીસ્ત્વં સ્વાહા ત્વં સુધા સતી

ત્વં દુર્ગા ત્વં મનિર્મેધા ત્વં સર્વં ત્વં વસુન્ધરા ॥
ત્વયા સર્વમિદં વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

નદીષુ પર્વતાગ્રેષુ સાગરેષુ ગુહાસુ ચ ॥
અરણ્યેષુ ચ ચૈત્યેષુ સંગ્રામેષ્વાશ્રમેષુ ચ

ત્રૈલોક્યે તત્ર પશ્યામો યત્ર ત્વં દેવિ ન સ્થિતા ॥
એતજ્જ્ઞાત્વા વિશાલાક્ષિ ત્રાહિ નો મહતો ભયાત્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તા તુ સા દેવી દેવૈરિંદ્રપુરોગમૈઃ ॥
કારુણ્યાન્નિજદેહં ત્વં તદા મર્દ્દિતવત્યસિ

મર્દયંત્યાસ્તવ તદા સંજાતં ચ મહન્મલમ્ ॥
તત્ર જજ્ઞે ગજેંદ્રાસ્યશ્ચતુર્બાહુર્મનોહરઃ

તતોબ્રવીત્સુરાન્સર્વાન્ભવતી કરુણાત્મિકા ॥
એષ એવ મયા સૃષ્ટો યુષ્માકં હિતકામ્યયા

એષ વિઘ્નાનિ સર્વાણિ પ્રાણિનાં સંવિધાસ્યતિ

મોહેન મહતાઽઽવિષ્ટાઃ કામોપહતબુદ્ધયઃ ॥
સોમનાથમપશ્યંતો યાસ્યંતિ નરકં નરાઃ

એવં તે વચનં શ્રુત્વા સર્વે તે હૃષ્ટમાનસાઃ ॥
સ્વસ્થાનં ભેજિરે દેવાસ્ત્યક્ત્વા માનુષજં ભયમ્

અથે ભવદનઃ પ્રાહ ત્વાં દેવિ વિનયાન્વિતઃ ॥
કિં કરોમિ વિશાલાક્ષિ આદેશો દીયતાં મમ

॥ શ્રીભગવત્યુવાચ ॥ ॥
ગચ્છ પ્રાભાસિકં ક્ષેત્રં યત્ર સંનિહિતો હરઃ ॥
તદ્રક્ષ માનુષાણાં ચ યથા નાયાતિ ગોચરમ્

લિંગં તુ દેવદેવસ્ય સ્થાપિતં શશિના સ્વયમ્ ॥
ભવત્યાઽઽદેશિતો નિત્યં નૃણાં વિઘ્નં કરોતિ યઃ

પ્રસ્થિતં પુરુષં દૃષ્ટ્વા સોમનાથં પ્રતિ પ્રભુમ્॥
સ કરોતિ મહાવિઘ્નં કપર્દી લોકપૂજિતઃ

પુત્રદારગૃહક્ષેત્ર ધનધાન્યસમુદ્ભવમ્ ॥
જનયેત્સ મહામોહં તતઃ પશ્યતિ નો હરમ્

અથવા ગડુગંડાદિ વ્યાધિં ચૈવ સમુત્સૃજેત્ ॥
તૈર્ગ્રસ્તઃ પુરુષો મોહાન્ન પશ્યતિ તતો હરમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સોમેશ્વરપરીપ્સયા ॥
સ નિત્યં પૂજનીયસ્તુ સ્મર્તવ્યસ્તુ દિવાનિશમ્

સ્તોત્રેણાનેન દેવેશિ સર્વવિઘ્નાંતકેન વૈ॥
સમારાધ્ય ગણાધ્યક્ષઃ પ્રભાસક્ષેત્રરક્ષકઃ

તત્તેઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ સ્તોત્રં તદ્વિઘ્રમર્દનમ્॥
કપર્દિનો મહાદેવિ સાવધાનાવધારય ॥

ૐ નમો વિઘ્નરાજાય નમસ્તેઽસ્તુ કપર્દિને॥
નમો મહોગ્રદંષ્ટ્રાય પ્રભાસક્ષેત્રવાસિને

કપર્દિનં નમસ્કૃત્ય યાત્રાનિર્વિઘ્રહેતવે॥
સ્તોષ્યેઽહં વિઘ્નરાજાનં સિદ્ધિબુદ્ધિપ્રિયં શુભમ્

મહાગણપતિં શૂરમજિતં જયવર્દ્ધનમ્॥
એકદંતં ચ દ્વિદંતં ચતુર્દંતં ચતુર્ભુજમ્

ત્ર્યક્ષં ચ શૂલહસ્તં ચ રક્ત નેત્રં વરપ્રદમ્ ॥
અજેયં શંકુકર્ણં ચ પ્રચણ્ડં દંડનાયકમ્॥
આયસ્કદંડિનં ચૈવ હુતવક્ત્રં હુતપ્રિયમ્

અનર્ચિતો વિઘ્નકરઃ સર્વકાર્યેષુ યો નૃણામ્ ॥
તં નમામિ ગણાધ્યક્ષં ભીમમુગ્રમુમાસુતમ્

મદવતં વિરૂપાક્ષમિભવક્ત્રસમપ્રભમ્ ॥
ધ્રુવં ચ નિશ્ચલં શાંતં તં નમામિ વિનાયકમ્

ત્વયા પૂર્વેણ વપુષા દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે ॥
ગજરૂપં સમાસ્થાય ત્રાસિતાઃ સર્વદાનવાઃ

ઋષીણાં દેવતાનાં ચ નાયકત્વં પ્રકાશિતમ્

ઇતિ સ્તુતઃ સુરૈરગ્રે પૂજ્યસે ત્વં ભવાત્મજ ॥
ત્વામારાધ્ય ગણાધ્યક્ષમિભવક્ત્રસમપ્રભમ્

ધ્રુવં ચ નિશ્ચલં શાંતં પરીતં વિ જયશ્રિયા ॥
કાર્યાર્થં રક્તકુસુમૈ રક્તચંદનવારિભિઃ

રક્તાંબરધરો ભૂત્વા ચતુર્થ્યામર્ચયેત્તુ યઃ ॥
એકકાલં દ્વિકાલં વા નિયતો નિયતાશનઃ

રાજાનં રાજપુત્રં વા રાજમંત્રિણમેવ ચ ॥
રાજ્યં વા સર્વવિઘ્નેશો વશીકુર્યાત્સરાષ્ટ્રકમ્

યત્ફલં સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ યત્ફલમ્॥
સ તત્ફલમવાપ્નોતિ સ્મૃત્વા દેવં વિનાયકમ્

વિષમં ન ભવેત્તસ્ય ન સ ગચ્છેત્પરાભવમ્ ॥
ન ચ વિઘ્નં ભવેત્તસ્ય જનો જાતિસ્મરો ભવેત્

ય ઇદં પઠતિ સ્તોત્રં ષડ્ભિર્માસૈર્વરં લભેત્ ॥
સંવત્સરેણ સિદ્ધિં ચ લભતે નાત્ર સંશયઃ

પ્રસાદાદ્દર્શનં યાતિ તસ્ય સોમેશ્વરઃ પ્રભુઃ॥
કપર્દાકારમુદરં યતોઽસ્ય સમુદાહૃતમ્॥
તતોઽસ્ય નામ જાનીહિ કપર્દ્દીતિ મહાત્મનઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કપર્દિવિનાયકમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટાત્રિંશોધ્યાયઃ