સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.38

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
કુંડં તુ શિવલિંગાખ્યં તતો ગચ્છેન્મહીપતે ॥
યત્ર સા જાહ્નવી ગુપ્તા તિષ્ઠતે ભૂપસત્તમ

તસ્યાં સ્નાતો નરઃ સમ્યક્સર્વતીર્થફલં લભેત્ ॥
મુચ્યતે પાતકાત્કૃત્સ્નાદાજન્મમરણાંતિકાત્

॥ યયાતિ રુવાચ ॥ ॥
કિમર્થં તત્ર સા ગુપ્તા જાહ્નવી તિષ્ઠતે વિભો ॥
કસ્મિન્કાલે સમાયાતા પરં કૌતૂહલં હિ મે

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
યદા પ્રસાદિતો દેવૈર્ભગવાન્વૃષભધ્વજઃ ॥
અર્બુદેઽસ્મિન્સદા સ્થેયમચલેન ત્વયા વિભો

તત્ર સંસ્થાપિતે લિંગે સ્વયં દેવેન શંભુના ॥
યત્પાતિતં પુરા લિંગં વાલખિલ્યૈર્મહર્ષિભિઃ

અતિકોપસમાયુક્તૈઃ કસ્મિંશ્ચિત્કારણાંતરે ॥
તદા દેવેન પ્રતિજ્ઞાતં સર્વેષાં ત્રિદિવૌકસામ્

અચલે તુ મયાત્રૈવ સ્થાતવ્યં નાત્ર સંશયઃ ॥
તતઃ કાલેન મહતા વસતસ્તસ્ય તત્ર ચ

અચલેશ્વરરૂપસ્ય ગંગા ચિત્તે વ્યજાયત ॥
કથં નિત્યં તયા સાર્દ્ધં ભવિષ્યતિ સમાગમઃ

અથ જાનાતિ નો ગૌરી માનિની પરમેશ્વરી ॥
તસ્યૈવં ચિન્તયાનસ્ય બહુશો નૃપસત્તમ

ઉપાયં સુમહદ્ધ્યાત્વા જાહ્નવીસંગસંભવમ્ ॥
તેનાદિષ્ટા ગણાઃ સર્વે નંદિભૃઙ્ગિપુરઃસરાઃ

અભિપ્રાયોઽસ્તિ મે કશ્ચિજ્જલાશ્રયવ્રતોદ્ભવઃ ॥
ક્રિયતામુત્તમં કુણ્ડમસ્મિન્પર્વતરોધસિ

તત્રાહં જલમધ્યસ્થઃ સ્થાસ્યામિ જલતત્પરઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા ત્વરિતં ચક્રુર્ગણાઃ કુણ્ડમનેકશઃ

સ્વચ્છોદકસમાકીર્ણં સુતીર્થં સુસુખાવહમ્ ॥
તતો ગૌરીમનુજ્ઞાપ્ય જાહ્નવીસંગલાલસઃ

વ્રતવ્યાજેન દેવેશો વિવેશ તદનન્તરમ્ ॥
ચિન્તયામાસ તત્રસ્થો ગંગાં ત્રૈલોક્યપાવિનીમ્

સા ધ્યાતા તત્ક્ષણાત્તત્ર શિવેન સહ સંગતા ॥
એવં સ ભગવાંસ્તત્ર જાહ્નવીં ભજતે સદા

વ્રતવ્યાજેન રાજેન્દ્ર ન તુ ગૌરી વ્યજાનત ॥
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય નારદો ભગવાન્મુનિઃ ॥
કૈવલ્યજ્ઞાનસંપન્નસ્તત્રાયાતઃ પરિભ્રમન્

સ તુ દૃષ્ટ્વા મહાદેવં જલસ્થં વ્રતધારિણમ્ ॥
કામજૈરિંગિતૈર્યુક્તં તત્રાઽસૌ વિસ્મયાન્વિતઃ

વક્ત્રનેત્રવિકારોઽયં કિમસ્ય વ્રતધારિણઃ ॥
ઈદૃક્કામસમાયુક્તસ્તતો ધ્યાનસ્થિતો મુનિઃ

અથાઽપશ્યદ્ધ્યાનદૃષ્ટ્યા ગંગાસક્તં મહેશ્વરમ્ ॥
ગૌર્યા ભયેન સવ્યાજં તતો વિસ્મયમાગતઃ

તદા સ કથયામાસ સર્વં હરવિચેષ્ટિતમ્

તતો દેવી ત્વરાયુક્તા યયૌ યત્ર મહેશ્વરઃ ॥
આતામ્રનયના રોષાદ્વેપમાના મુહુર્મુહુઃ

તાં દૃષ્ટ્વા કોપસંયુક્તાં સમાયાતાં મહેશ્વરીમ્ ॥
ઉવાચ જાહ્નવી ભીતા જ્ઞાત્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા

આવયોઃ સંગમે દેવી નારદેન નિવેદિતા ॥
સેયં રુષ્ટા સમાયાતિ કુરુષ્વ યદનન્તરમ્

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
કર્ત્તવ્યં જાહ્નવિ શ્રેયઃ પુરો ગત્વા નગાત્મજામ્ ॥
અત્યર્થં માનિની હ્યેષા સામ્ના ચ વશવર્તિની

તત્ક્ષણાજ્જાયતે સાધ્વી તસ્માત્સામપરા ભવ ॥
નો ચેચ્છાપં મયા સાર્ધં તવ દાસ્યત્યસંશયમ્

એવમુક્તા ચ રુદ્રેણ જાહ્નવી નૃપસત્તમ ॥
કુણ્ડાન્નિર્ગત્ય સા ગંગા સમ્મુખં પ્રયયૌ તદા

પ્રત્યુદ્યયૌ સલજ્જા ચ કૃતાંજલિપુરઃસરા ॥
પ્રણમ્ય શિરસા ચેયં તતઃ પ્રાહ સ્વલંકૃતા

પુરાઽહં તવ કાંતેન નિપતન્તી નભસ્તલાત્ ॥
ધૃતા દેવિ તવા પ્યેતદ્વિદિતં નૃપતેઃ કૃતે

ભગીરથાભિધાનસ્ય તતઃ સ્નેહો વ્યવર્ધત ॥
આવયોસ્તવ ભીત્યા ચ નાભૂત્ક્વાપિ સમાગમઃ

અધુના તવ વાક્યેન જાનેઽહં ન સુરેશ્વરિ ॥
સમાહૂતાઽસ્મિ રુદ્રેણ કિં વા સ્વચ્છન્દતઃ શુભે

ત્રૈલોક્યસ્ય પ્રભુરયં તન્નિષ્ક્રમ્ય કથઞ્ચન ॥
તસ્માદત્રૈવ સંપ્રાપ્તા સત્યમેતન્મયોદિતમ્

॥ પુલસ્ત્ય ઉપાચ ॥ ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા તતો દેવી પ્રહર્ષિતા ॥
પ્રોવાચ મધુરં વાક્યં સત્યમેતત્ત્વ યોદિતમ્

તસ્માદ્વરય ભદ્રં તે વરં મત્તો યથેપ્સિતમ્ ॥
મુક્ત્વૈકં પતિધર્મ્મત્વે મમ કાંતં મહેશ્વરમ્

॥ ગંગોવાચ ॥ ॥
અપિ દૌર્ભાગ્યયુક્તાઽહં ભાર્યા જાતાઽસ્મિ શૂલિનઃ ॥
તસ્માદેકં દિનં દેહિ ક્રીડનાર્થમનેન તુ

ચૈત્રશુક્લત્રયોદશ્યામહોરાત્રં સુરેશ્વરિ ॥
શિવકુંડં તથાસ્ત્વેતન્મયા યસ્માત્સમાવૃતમ્

શિવગંગાભિધાનં ચ તસ્માત્કુણ્ડં ધરાતલે ॥
ખ્યાતિં યાતુ પ્રસાદેન તવ પર્વતનંદિનિ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમસ્ત્વિતિ સા દેવી પ્રોચ્ય ગંગાં મહાનદીમ્ ॥
તતો વિસર્જયામાસ તામાલિંગ્ય મુહુર્મુહુઃ

ગતાયામથ ગંગાયામધોવક્ત્રં સુલજ્જિતમ્ ॥
પાણૌ ગૃહ્ય યયૌ રુદ્રં ભ્રમમાણા ગૃહં પ્રતિ

એવમેતત્પુરાવૃત્તં તસ્મિન્કુણ્ડે નરાધિપ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ચતુર્દ્દશ્યાં સમાહિતઃ

શુક્લાયાં ચૈત્રમાસે તુ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ॥
સાંનિધ્યાદ્દેવદેવસ્ય ગંગાયાશ્ચ નૃપોત્તમ

યત્ર સંક્ષયમાયાતિ સર્વં તત્રાશુભં કૃતમ્ ॥
તત્ર યો વૃષભં દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય નૃપોત્તમ ॥
તદ્રોમસંખ્યયાસ્વર્ગે સ પુમાન્વસતિ ધ્રુવમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે તૃતીયેઽર્બુદખંડે શિવગંગાકુણ્ડોત્પત્તિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટાત્રિંશોઽધ્યાયઃ