સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.36

॥ યયાતિરુવાચ ॥ ॥
ચંડિકાયા દ્વિજશ્રેષ્ઠ કથં તત્રાશ્રમોઽભવત્ ॥
કસ્મિન્કાલે ફલં તેન કિં દૃષ્ટેન ભવેન્નૃણામ્

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્ ॥
યાં શ્રુત્વા માનવઃ સમ્યક્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

પુરા દેવયુગે રાજન્મહિષોનામ દાનવઃ ॥
પિતામહવરાદ્દૃપ્તઃ સર્વદેવભયંકરઃ

તેન શક્રાદયો દેવા જિતાઃ સંખ્યે સહસ્રશઃ ॥
ભયાત્તસ્ય દિવં હિત્વા ગતાસ્તે વૈ યથાદિશમ્

ત્રૈલોક્યં સ વશે કૃત્વા સ્વયમિન્દ્રો બભૂવ હ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા નાસત્યૌ મરુતાં ગણાઃ ॥
કૃતાસ્તેન તથા દૈત્યા યથાર્હં બલવત્તરાઃ

વહ્નિર્ભયં સમાપન્નસ્ત્યક્ત્વા દેવગણાંસ્તદા ॥
દાનવેભ્યો હવિર્ભાગં દેવેભ્યો ન પ્રયચ્છતિ

ઉદ્દ્યોતં કુરુતે સૂર્યો યાદૃક્તસ્યાભિસંમતઃ ॥
યજ્ઞભાગં વિનાઽપ્યેષ ભયાત્પાર્થિવસત્તમ

લોકપાલાસ્તથા સર્વે તસ્ય કર્મ પ્રચક્રિરે ॥
દાસવત્પાર્થિવશ્રેષ્ઠ યજ્ઞભાગં વિનાકૃતાઃ ॥

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય સર્વે દેવાઃ સમેત્ય તુ ॥
પપ્રચ્છુર્વિનયોપેતા વિપ્રશ્રેષ્ઠં બૃહસ્પતિમ્

ભગવાન્કિં વયં કુર્મઃ કુત્ર યામો નિરાશ્રયાઃ ॥
તસ્માદ્બ્રૂહિ ક્ષયોપાયં મહિષસ્ય દુરાત્મનઃ

એવમુક્તો ગુરુર્દ્દેવૈર્ધ્યાત્વા કાલં ચિરં નૃપ ॥
તતસ્તાંસ્ત્રિદશાન્પ્રાહ જીવયન્નિવ ભૂપતેઃ

॥ બૃહસ્પતિરુવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મલબ્ધવરો દૈત્યઃ પૌરુષે ચ વ્યવસ્થિતઃ ॥
અવધ્યઃ સર્વદેવાનાં મુક્ત્વેકાં યોષિતં સુરાઃ ॥
વ્રજધ્વં સહિતાસ્તસ્માદર્બુદં પર્વતોત્તમમ્

તપોઽર્થં તત્ર સંસિદ્ધિર્જાયતામચિરાદ્ધિ વઃ ॥
શક્તિરૂપાં પરાં દેવીં ચંડિકાં કામરૂપિણીમ્

આરાધયધ્વમેકાંતે યયા વ્યાપ્તમિદં જગત્ ॥
સા તુષ્ટા વૈ વધાર્થં તુ મહિષસ્ય દુરાત્મનઃ

કરિષ્યતિ સમુદ્યોગમવતારસમુદ્ભવમ્ ॥
તસ્યા હસ્તેન સોઽવશ્યં વધં પ્રાપ્સ્યતિ દુર્મતિઃ

અહં વઃ કીર્તયિષ્યામિ શક્તિયં મંત્રમુત્તમમ્ ॥
પૂજાવિધાનસંયુક્તં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શુભમ્

। ॥
॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તાઃ સુરાઃ સર્વે હર્ષેણ મહતાન્વિતાઃ ॥
તેનૈવ સહિતા રાજન્ગતાઃ પર્વતમર્બુદમ્

તત્ર સ્નાતાઞ્છુચીન્સર્વાન્દીક્ષયામાસ ગીષ્પતિઃ ॥
શક્તિયૈઃ પરમૈર્મંત્રૈઃ સદ્યઃસિદ્ધિકરૈર્નૃપ

સાર્ધયામત્રયં તત્ર પરિવારસમન્વિતાઃ ॥
બલિપૂજોપહારૈશ્ચ ગંધં માલ્યાનુલેપનૈઃ

મંત્રેણ વિવિધેનૈવ ચારુસ્તોત્રેણ ભક્તિતઃ ॥
પ્રાર્થયંતસ્તથા નિત્યં દીપજ્યોતિઃ સમાહિતાઃ

નિર્મમા નિરહંકારા ગુરુભક્તિપરાયણાઃ ॥
અંગન્યાસસમાયુક્તાઃ સમદર્શિત્વમાગતાઃ

એવં સંતિષ્ઠમાનાનાં તેષાં પાર્થિવસત્તમ ॥
સપ્ત માસા વ્યતિક્રાંતાસ્તતસ્તુષ્ટા સુરેશ્વરી

દીપજ્યોતિઃસમાવેશાત્તેષાં ગાત્રેષુ પાર્થિવ ॥
મંત્રેણ પરિપૂતાનાં પરં તેજો વ્યવર્ધત

દ્વાદશાર્કપ્રભા જાતાઃ ષણ્માસાભ્યંતરેણ તે ॥
અથ તાંસ્તેજસા યુક્તાઞ્જ્ઞાત્વા જીવો મહીપતે

મંડલં રચયામાસ સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્ ॥
ઉપવેશ્ય તતઃ સર્વાન્સમસ્તાંસ્ત્રિદશાલયાન્

તેષાં શરીરગં તેજઃ શક્તિયૈર્મંત્રસત્તમૈઃ ॥
આકૃષ્ય ન્યસયામાસ મંડલે તત્ર પાર્થિવ

તતસ્તેજોમયી કન્યા તત્ર જાતા સ્વરૂપિણી ॥
શક્તિરૂપા મહાકાયા દિવ્યલક્ષણલક્ષિતા

ઇંદ્રસ્તસ્યૈ દદૌ વજ્રં સ્વપાશં ચ જલેશ્વરઃ ॥
શક્તિં ચ ભગવાનગ્નિઃ સિંહયાનં ધનાધિપઃ

અન્યે ચૈવ ગણાઃ સર્વે નિજશસ્ત્રાણિ હર્ષિતાઃ ॥
તસ્યૈ દદુર્નૃપશ્રેષ્ઠ સ્તુતિં ચક્રુઃ સમાહિતાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
નમસ્તે દેવદેવેશિ નમસ્તે કાંચનપ્રભે ॥
નમસ્તે પદ્મપત્રાક્ષિ નમસ્તે જગદમ્બિકે

નમસ્તે વિશ્વરૂપે ચ નમસ્તે વિશ્વસંસ્તુતે ॥
ત્વં મતિસ્ત્વં ધૃતિઃ કાંતિસ્ત્વં સુધા ત્વં વિભાવરી

ક્ષમા ઋદ્ધિઃ પ્રભા સ્વાહા સાવિત્રી કમલા સતી ॥
ત્વં ગૌરી ત્વં મહામાયા ચામુણ્ડા ત્વં સરસ્વતી

ભૈરવી ભીષણાકારા ચંડમુંડાસિધારિણી ॥
ભૂતપ્રિયા મહાકાયા ઘટાલી વિક્રમોત્કટા

મદ્યમાંસપ્રિયા નિત્યં ભક્તત્રાણપરાયણા ॥
ત્વયા વ્યાપ્તમિદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવં સ્તુતા સુરૈઃ સર્વૈસ્તતો દેવી પ્રહર્ષિતા ॥
તાનબ્રવીદ્વરં સર્વા ગૃહ્ણંતુ મમ દેવતાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
દાનવો મહિષો નામ પિતામહવરાન્વિતઃ ॥
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં દેવાનાં ચ તથા કૃતઃ

મુક્ત્વૈકાં યોષિતં દેવિ તસ્માત્ત્વં વિનિપાતય

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
ગચ્છધ્વં ત્રિદશાઃ સર્વે સ્વાનિ સ્થાનાનિ નિર્વૃતાઃ

અહં તં સૂદયિષ્યામિ સમયે પર્યુપસ્થિતે ॥
એવમુક્તા ગતાઃ સર્વે દેવાઃ સ્થાનાનિ હર્ષિતાઃ

દેવી તત્રૈવ સંહૃષ્ટા સ્થિતા પર્વતરોધસિ ॥
કસ્યચિત્ત્વથકાલસ્ય નારદો ભગવાન્મુનિઃ

તત્ર દેવીં ચ સંદૃષ્ટ્વા તીર્થયાત્રાપરાયણઃ ॥
ત્રિવિષ્ટપમનુપ્રાપ્તો મહિષો યત્ર તિષ્ઠતિ

તત્ર દૃષ્ટ્વા મુનિં પ્રાપ્તં પ્રણમ્ય મહિષાસુરઃ ॥
વિનયેન સમાયુક્તો હ્યભ્યુત્થાનમથાકરોત્

તતસ્તં પૂજયામાસ મધુપર્કાર્ઘવિષ્ટરૈઃ ॥
સુખાસીનં સુવિશ્રાંતં જ્ઞાત્વા વાક્યમુવાચ હ

કુતો ભવાનિતઃ પ્રાપ્તઃ કિમર્થં મુનિસત્તમ ॥
અમી પુત્રાસ્તથા રાજ્યં કલત્રાણિ ધનાનિ ચ

અહં ભૃત્યસમાયુક્તઃ કિમનેન દ્વિજોત્તમ ॥
સર્વં તેઽહં પ્રદાસ્યામિ બ્રૂહિ યેન પ્રયોજનમ્

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
અભિનંદામિ તે સર્વમેતત્ત્વય્યુપપદ્યતે ।
નિઃસ્પૃહા હિ વયં નિત્યં મુનિધર્મં સમાશ્રિતાઃ

કૌતૂહલાદિહ પ્રાપ્તશ્ચિરાત્તે દર્શનં ગતઃ ॥
મર્ત્ત્યલોકાત્સમાયાતો યાસ્યામિ બ્રહ્મણઃ પદમ્

॥ મહિષાસુર ઉવાચ ॥ ॥
ક્વચિદ્દૃષ્ટં ત્વયા કિઞ્ચિદાશ્ચર્યં ભૂતલે મુને ॥
દૈવં વા માનુષં વાપિ દાનવા લંભિતા વિભો

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
અત્યાશ્ચર્યં મયા દૃષ્ટં દાનવેન્દ્ર ધરાતલે ॥
યત્ર દૃષ્ટં ક્વચિત્પૂર્વં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

અસ્ત્યર્બુદ ઇતિ ખ્યાતઃ પર્વતો ધરણીતલે ॥
સર્વર્તુપુષ્પિતૈર્વૃક્ષૈઃ શોભિતઃ સ્વર્ગસન્નિભઃ

બકુલૈશ્ચંપકૈશ્ચામ્રૈરશોકૈઃ કર્ણિકારકૈઃ ॥
શાલૈસ્તાલૈશ્ચ ખર્જૂરૈર્વટૈર્ભલ્લાતકૈર્ધવૈઃ

સરલૈઃ પનસૈર્વૃક્ષૈસ્તિંદુકૈઃ કરવીરકૈઃ ॥
મંદારૈઃ પારિજાતૈશ્ચ મલયૈશ્ચંદનૈસ્તથા

પુષ્પજાતિવિશેષૈશ્ચ સુગંધૈરપ્યનેકકૈઃ ॥
ખાદ્યૈઃ સર્વેસ્તથા લેહ્યૈશ્ચોષ્યૈઃ ફલવરૈર્વૃતઃ

ન સ વૃક્ષો ન સા વલ્લી નૌષધી સા ધરાતલે ॥
ન તત્ર યાઽસુરજ્યેષ્ઠ પર્વતે વીક્ષિતા મયા

પક્ષિણો મધુરારાવાશ્ચકોરશિખિચાતકાઃ ॥
કોકિલા ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ ભ્રમરાઃ શ્વેતપત્રકાઃ

યેષાં શબ્દં સમાકર્ણ્ય મુનયોઽપિ સમાહિતાઃ ॥
ક્ષોભં યાંતિ ત્રિકાલજ્ઞાઃ કંદર્પશરપીડિતાઃ

નિર્ઝરાણિ સુરમ્યાણિ નદ્યશ્ચ વિમલોદકાઃ ॥
પદ્મિનીખંડસંયુક્તા હ્રદાઃ શતસહસ્રશઃ

પદ્મપત્રવિશાલાક્ષા મધ્યક્ષામાઃ શુચિસ્મિતાઃ ॥
વિવેકિનો નરાસ્તત્ર શાસ્ત્રવ્રતસમન્વિતાઃ

કિં ચાત્ર બહુનોક્તેન યત્કિંચિત્તત્ર પર્વતે ॥
સ્વેદજાંડજસંજ્ઞેયા ઉદ્ભિજ્જાશ્ચ જરાયુજાઃ ॥
સર્વલોકોત્તરાસ્તત્ર દૃશ્યંતે પર્વતોત્તમે

દશયોજનવિસ્તારો દ્વાભ્યાં સંહિતપર્વતઃ ॥
ઉચ્ચૈઃ પંચ ચ સ શ્રીમાન્મર્ત્યે સ્વર્ગો વ્યજાયત

તત્રાઽહં કૌતુકાવિષ્ટ ઇતશ્ચેતશ્ચ વીક્ષયન્ ॥
સર્વાશ્ચર્યમયીં નારીમપશ્યં લોકસુંદરીમ્

ન દેવી નાપિ ગંધર્વી નાસુરી ન ચ માનુષી ॥
તાદૃગ્રૂપા મયા દૃષ્ટા ન શ્રુતા ચ વરાંગના

રતિઃ પ્રીતિરુમા લક્ષ્મીઃ સાવિત્રી ચ સરસ્વતી ॥
તસ્યા રૂપસ્ય લેશેન નૈતાસ્તુલ્યાઃ સ્ત્રિયોઽખિલાઃ

અહં દૃષ્ટ્વા તથા રૂપાં નારીં કામેન પીડિતઃ ॥
તદા દાનવશાર્દૂલ વૈક્લવ્યં પરમં ગતઃ

તતો ધૈર્યમવષ્ટભ્ય મયા મનસિ ચિંતિતમ્ ॥
ન કરિષ્યે સમાલાપં તયા સહ ચ કર્હિચિત્

યસ્યા દર્શનમાત્રેણ કામો મે હૃદિ વર્દ્ધિતઃ ॥
તસ્યાઃ સંભાષણેનેવ કિં ભવિષ્યતિ મે પુનઃ

ચિરકાલં તપસ્તપ્તં બ્રહ્મચર્યેણ વૈ મયા ॥
નાશં યાસ્યતિ તત્સર્વં વિષયૈર્નિર્જિતસ્ય ચ ॥
તસ્માદ્ગચ્છામિ ચાન્યત્ર યાવન્ન વિકૃતિર્ભવેત્

નારીનામ તપોવિઘ્નં પૂર્વં સૃષ્ટં સ્વયંભુવા ॥
અર્ગલા સ્વર્ગમાર્ગસ્ય સોપાનં નરકસ્ય ચ

તાવદ્ધૈર્યં તપઃ સત્યં તાવત્સ્થૈર્યં કુલત્રપા ॥
યાવત્પશ્યતિ નો નારીમૈકાંતે ચ વિશેષતઃ

એતત્સંચિંત્ય બહુધા નિમીલ્ય નયને તતઃ ॥
અપ્રજલ્પ્ય વરારોહાં તામહં ચાત્ર સંસ્થિતઃ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા મહિષઃ કામપીડિતઃ ॥
શ્રવણાદપિ રાજેંદ્ર પુનઃ પપ્રચ્છ તં મુનિમ્

॥ મહિષાસુર ઉવાચ ॥ ॥
કાઽસૌ બ્રાહ્મણશાર્દૂલ તાદૃગ્રૂપા વરાંગના ॥
યસ્યાઃ સંદર્શનાદેવ ભવાનેવ સ્મરાન્વિતઃ

દેવી વા માનુષી વાપિ યક્ષિણી પન્નગી મુને ॥
કુમારી વા સકાંતા વા બ્રૂહિ સર્વં સવિસ્તરમ્

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ન સા પૃષ્ટા મયા કિંચિન્ન જાનામિ તદન્વયમ્ ॥
એતન્મે વર્ત્તતે વિત્તે સા કુમારી યશસ્વિની

અક્ષમાલાધરા બાલા કમંડલુસમન્વિતા ॥
તપસ્તેપે ગિરૌ તત્ર હેતુના કેનચિચ્છુભા

સોઽહં યાસ્યામિ દૈત્યેશ બ્રહ્મલોકં સનાતનમ્ ॥
નોત્સહે તત્કથાં કર્તું કામબાણભયાતુરઃ ॥

એવમુક્ત્વા તતો રાજન્બ્રહ્મલોકં ગતો મુનિઃ ॥
મહિષોઽપિ સ્મરાવિષ્ટશ્ચરં તસ્યાઃ સમાદિશત્

ગત્વા ભવાન્દ્રુતં તત્ર દૃષ્ટ્વા તાં ચ વરાંગનામ્॥
કિમર્થં સા તપસ્તેપે કો વૈ તસ્યાઃ પરિગ્રહઃ

અથાઽસૌ મહિષાદેશાદ્દૂતો ગત્વાર્બુદાચલમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા તાં પદ્મગર્ભાભાં જ્ઞાત્વા સર્વ વિચેષ્ટિતમ્

તસ્મૈ નિવેદયામાસ મહિષાય સવિસ્મયઃ ॥
દૃષ્ટા દૈત્યવર સ્ત્રી ચ સર્વલક્ષણલક્ષિતા

દેવતેજોભવા કન્યા સાઽદ્યાપિ વરવર્ણિની ॥
ત્વદ્વધાર્થં તપસ્તેપે કૌમારવ્રતમાશ્રિતા

એવં તત્ર ભવંતી સ્મ પૃષ્ટાઃ સર્વે તપસ્વિનઃ ॥
સત્યમેતન્મહાભાગ કુરુષ્વ યદનંતરમ્

તસ્યા રૂપં વયઃ કાંતિર્વર્ણિતું નૈવ શક્યતે ॥
નાલાપં કુરુતે બાલા સા કેનાપિ સમં વિભૌ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા મહિષો વાક્યં ભૂયઃ કામનિપીડિતઃ ॥
દૂતં સંપ્રેષયામાસ દાનવં ચ વિચક્ષણમ્

વિચક્ષણ દ્રુતં ગત્વા મદર્થે તાં તપસ્વિનીમ્ ॥
સામભેદપ્રદાનેન દંડેનાપિ સમાનય

અથાઽસૌ પ્રયયૌ શીઘ્રં પ્રણિપત્ય વિચક્ષણઃ ॥
અર્બુદે પર્વતશ્રેષ્ઠે યત્ર સા પરમેશ્વરી ॥
પ્રણમ્ય વિનયોપેતો વાક્યમેતદુવાચ તામ્

મહિષો નામ વિખ્યાતસ્ત્રૈલોક્યાધિપતિર્બલી॥
દનુવંશસમુદ્ભૂતઃ કામરૂપસમન્વિતઃ

સ ત્વાં વાંછતિ કલ્યાણિ ધર્મપત્નીં સ્વધર્મતઃ ॥
તસ્માદ્વરય ભદ્રં તે સર્વકામપ્રદં પતિમ્

યદિ સ્યાત્તવ કાંતોઽસૌ ત્વં ચ તસ્ય તથા પ્રિયા॥
તત્કૃતાર્થં દ્વયોરેવ યૌવનં નાત્ર સંશયઃ

એવમુક્તા તતસ્તેન દેવી વચનમબ્રવીત્ ॥
કિઞ્ચિત્કોપસમાયુક્તા મુહુઃ પ્રસ્ફુરિતાધરા

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥।
અવધ્યઃ સર્વથા દૂતઃ સર્વત્ર પરિકીર્તિતઃ ॥
અવસ્થાસુ તતો ન ત્વં સહસા ભસ્મસાત્કૃતઃ

ગત્વા બ્રૂહિ દુરાચારં મહિષં દાનવાધમમ્ ॥
નાહં શક્યા ત્વયા પાપ લબ્ધું નાન્યેન કેનચિત્

વધાર્થં તે સમુદ્યોગ એષ સર્વો મયા કૃતઃ ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા મહિષં સ પુનર્યયૌ

ભયેન મહતાવિષ્ટસ્તસ્યા રૂપેણ વિસ્મિતઃ ॥
સર્વં નિવેદયામાસ મહિષાય વિચેષ્ટિતમ્ ॥
તસ્યાશ્ચૈવ તથાઽઽલાપાનસ્પૃહત્વં ચ કૃત્સ્નશઃ

તચ્છુત્વા મહિષો રાજન્કામબાણપ્રપીડિતઃ ॥
સેનાપતિં સમાહૂય વાક્યમેતદુવાચ હ

અર્બુદે પર્વતે સેનાં કલ્પયસ્વ સુદુર્ધરામ્ ॥
હસ્ત્યશ્વકલ્પિતાં ભીમાં રથપત્તિસમાકુલામ્

તતોઽસૌ કલ્પયામાસ ચતુરંગાં વરૂથિનીમ્ ॥
પતાકાચ્છત્રશબલાં વાદિત્રારાવભૂષિતામ્

તતો દ્વિપાશ્ચ સંનદ્ધા દૃશ્યંતેઽધિષ્ઠિતા ભટૈઃ ॥
ઇતશ્ચેતશ્ચ ધાવન્તઃ સપક્ષાઃ પર્વતા ઇવ

અશ્વાશ્ચૈવાપ્યકલ્માષા વાયુવેગાઃ સુવર્ચસઃ ॥
અંગત્રાણસમાયુક્તાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ

વિમાનપ્રતિમાકારા રથાસ્તેન પ્રકલ્પિતાઃ ॥
કિંકિણીજાલસદ્ઘંટાપતાકાભિરલંકૃતાઃ

પત્તયશ્ચ મહાકાયા મહેષ્વાસા મહાબલાઃ ॥
અસિચર્મધરાશ્ચાન્યે પ્રાસપટ્ટિશપાણયઃ

લક્ષમેકં મતંગાનાં રથાનાં ત્રિગુણં તતઃ ॥
અશ્વા દશગુણા રાજન્નસંખ્યાતાઃ પદાતયઃ

તતશ્ચાર્બુદમાસાદ્ય વેષ્ટયિત્વા સ દૂરતઃ ॥
સંમિતૈઃ સચિવૈઃ સાર્ધં તદંતિકમુપાદ્રવત્

ધ્યાનસ્થાં વીક્ષ્ય તાં દેવીં કન્દર્પશરપીડિતઃ ॥
તતોઽબ્રવીત્સ તાં વાક્યં વિનયેન સમન્વિતઃ

શ્રુત્વા તવેદૃશં રૂપમહં પ્રાપ્તો વરાનને ॥
ગાંધર્વેણ વિવાહેન તસ્માદ્વરય માં દ્રુતમ્

ષષ્ટિભાર્યાસહસ્રાણિ મમ સંતિ શુચિસ્મિતે ॥
કૃત્વા માં દર્પિતં કાંતં તાસાં ત્વં સ્વામિની ભવ ॥

અનર્હં તે તપો બાલે ભુંક્ષ્વ ભોગાન્યથેપ્સિતાન્ ॥
ત્રૈલોક્યસ્વામિની ભૂત્વા મયા સાર્ધમહર્નિશમ્

એવમુક્તાઽપિ સા તેન નોત્તરં પ્રત્યભાષત ॥
તતઃ કામસમાવિષ્ટસ્તદંતિકમુપાયયૌ

તતસ્તં લોલુપં દૃષ્ટ્વા સા દેવી કોપસંયુતા ॥
અસ્મરદ્વાહનં સિંહં સમાયાતઃ સ સાઽઽરુહત્

અબ્રવીત્પરુષં વાક્યં ગચ્છગચ્છેતિ ચાસકૃત્ ॥
નો ચેત્ત્વાં ચ વધિષ્યામિ સ્થાનેઽસ્મિન્દાનવાધમ

અથાઽસૌ સચિવૈઃ સાર્દ્ધં સમંતાત્પર્યવેષ્ટયત્ ॥
પ્રગ્રહાર્થં તુ તાં દેવીં કામબાણપ્રપીડિતઃ

તતો જહાસ સા દેવી સશબ્દં પરમેશ્વરી ॥
તસ્માદહર્નિશં સાર્દ્ધં નિષ્ક્રાંતા પુરુષા ઘનાઃ

સુસન્નદ્ધાઃ સશસ્ત્રાશ્ચ રોષેણ મહતાઽન્વિતાઃ ॥
તતસ્તાનબ્રવીદ્દેવી પાપોઽયં વધ્યતામિતિ

તતસ્તે સહિતાઃ સર્વે મહિષં સમુપાદ્રવન્॥
તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ જલ્પન્તો મુંચન્તોઽસ્ત્રણિ ભૂરિશઃ

તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં ગણાનાં દાનવૈઃ સહ ॥
તતસ્તે સચિવાઃ સર્વે વૈવસ્વતગૃહં ગતાઃ

અથાઽસૌ મહિષો રુષ્ટઃ સચિવૈર્વિંનિપાતિતૈઃ ॥
સ્વસૈન્યમાનયામાસ તસ્મિન્પર્વતરોધસિ

રથપ્રવરમારુહ્ય સારથિં સમભાષત ॥
નય માં સારથે તૂર્ણં યત્ર સાઽઽસ્તે વ્યવસ્થિતા

હત્વૈનામદ્ય યાસ્યામિ પારં રોષસ્ય દુસ્તરમ્ ॥
એવમુક્તસ્તતો રાજન્પ્રેરયામાસ સારથિઃ

રથં તેનૈવ માર્ગેણ યત્ર સા તિષ્ઠતે ધ્રુવમ્ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ તત્રોત્પાતાઃ સુદારુણાઃ

બહવસ્તેન માર્ગેણ યેનાસૌ પ્રસ્થિતો નૃપ ॥
સમ્મુખઃ પ્રવવૌ વાતો રૂક્ષઃ કર્કરસંયુતઃ

પપાત મહતી ચોલ્કા નિહત્ય રવિમંડલમ્ ॥
અપસવ્યં મૃગાશ્ચક્રુસ્તસ્ય માર્ગે નૃપોત્તમ

ઉપવિષ્ટાસ્તથા વાંતા બહુમૂત્રં પ્રસુસ્રુવુઃ ॥
રથધ્વજે સમાવિષ્ટો ગૃધ્રઃ શબ્દમથાકરોત્

સ તાન્સર્વાનનાદૃત્ય મહોત્પાતાન્સુદારુણાન્ ॥
પ્રયયૌ સમ્મુખસ્તસ્યા દેવ્યાઃ કોપપરાયણઃ

વિમુંચંશ્ચ શરાન્નાદાંસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચ બ્રુવન્ ॥
ન કશ્ચિદ્દૃશ્યતે તત્ર તેષાં મધ્યે નૃપોત્તમ

મહિષં રોષસંયુક્તં યો વારયતિ સંગરે ॥
તેન હત્વા ગણગણાન્કૃતં રુધિરકર્દમમ્ ॥।

તતો દેવી સમાસાદ્ય પ્રોક્તા ગર્વેણ પાર્થિવ ॥
ન ત્વયા સંગરો ભીરુ નૂનં કર્તું મમોચિતઃ

ન ચ બાલિશિ મે વીર્યં ન સૌભાગ્યં ન વા ધનમ્ ॥
ન કરોષિ હિ તેન ત્વં મમ વાક્યં કથઞ્ચન

નૂનં તત્ત્વેન જાનામિ અવલિપ્તાસિ ભામિનિ॥
કુરુષ્વાદ્યાપિ મે વાક્યં ભાર્યા ભવ મમ પ્રિયા

સ્ત્રિયં ત્વાં નોત્સહે હંતું પૌરુષે ચ વ્યવસ્થિતઃ ॥
અસકૃન્નિર્જિતઃ સંખ્યે મયા શક્રઃ સુરૈઃ સહ

ત્રૈલોક્યે નાસ્તિ મત્તુલ્યઃ પુમાન્કશ્ચિચ્ચ બાલિશિ॥
એવમુક્તા તતો દેવી કોપેન મહતાઽન્વિતા

પ્રગૃહ્ય સશરં ચાપં વાક્યમેતદુવાચ હ ॥
નાલાપો યુજ્યતે પાપ કર્તું સહ મમ ત્વયા

કુમાર્યાઃ કામયુક્તેન તથાપિ શૃણુ મે વચઃ ॥
ન ત્વયા નિર્જિતઃ શક્રઃ સ્વવીર્યેણ રણાજિરે

પિતામહ વરં દેવા મન્યંતે દાનવાધમ ॥
ગૌરવાત્તસ્ય તેન ત્વમાત્માનં મન્યસેઽધિકમ્

મુક્ત્વૈકાં કામિનીં પાપ ત્વં કૃતઃ પદ્મયોનિના ॥
અવધ્યઃ સર્વસત્ત્વાનાં પુંસઃ જાતૌ ધરાતલે

પિતામહવરઃ સોઽત્ર જયશીલોઽસિ દાનવ ॥
યદિ તે પૌરુષં ચાસ્તિ તચ્છીઘ્રં સંપ્રદર્શય

એષા ત્વામિષુભિસ્તીક્ષ્ણૈર્નયામિ યમસાદનમ્ ॥
એવમુક્ત્વા તતો દેવી શરાનષ્ટૌ મુમોચ હ

ચતુર્ભિશ્ચતુરો વાહાનનયદ્યમસાદનમ્ ॥
સારથેશ્ચ શિરઃ કાયાચ્છરેણૈકેન ચાક્ષિપત્

ધ્વજં ચિચ્છેદ ચૈકેન તતોઽન્યેન હૃદિ ક્ષતઃ ॥
સ ગાત્રવિદ્ધો વ્યથિતો ધ્વજયષ્ટિં સમાશ્રિતઃ ॥

મૂર્છયા સહિતો રાજન્કિંચિત્કાલમધોમુખઃ ॥
તતઃ સ ચેતનો ભૂત્વા મુમોચ નિશિતાઞ્છરાન્

દેવી સખીસમાયુક્તા સર્વદેશેષ્વતાડયત્ ॥
તતઃ ક્ષુરપ્રબાણેન ધનુસ્તસ્ય દ્વિધાઽકરોત્

છિન્નધન્વા તતો દૈત્યશ્ચર્મખઙ્ગસમન્વિતઃ ॥
વિદ્રાવ્ય સહસા દેવીં તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્

તસ્ય ચાપતતસ્તૂર્ણં ખડ્ગં દ્વાભ્યાં હ્યકૃન્તયત્ ॥
શરાભ્યામર્ધબાણેન પ્રહસ્ય પ્રાસમેવ ચ

વિશસ્ત્રો વિરથો રાજન્સ તદા દાનવાધમઃ ॥
તતોઽસ્મરચ્છરાન્ભૂપ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ

બ્રહ્માસ્ત્રં મનસિ ધ્યાયંસ્તૃણં તસ્યૈ મુમોચ સઃ ॥
મુક્તેનાસ્ત્રેણ તસ્મિંસ્તુ ધૂમવર્તિર્વ્યજાયત

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સ બ્રહ્માસ્તે દિવૌકસઃ ॥
પરં ભયમનુપ્રાપ્તા દૃષ્ટ્વા તસ્ય પરાક્રમમ્

તતો દેવી ક્ષણં ધ્યાત્વા તદસ્ત્રં પાર્થિવોત્તમ ॥
બ્રહ્માસ્ત્રેણાહનત્તૂર્ણં તતો વ્યર્થં વ્યજાયત

બ્રહ્માસ્ત્રે વિફલે જાતે હ્યાગ્નેયં દાનવોત્તમઃ ॥
પ્રેષયામાસ તાં ક્રુદ્ધો હ્યહનદ્વારુણેન સા

એવં નાનાપ્રકારાણિ તેન મુક્તાનિ સા તદા ॥
અસ્ત્રાણિ વિફલાન્યેવ ચક્રે દેવી સહસ્રશઃ

એવં નિઃશેષિતાસ્ત્રોઽસૌ દાનવો બલવત્તરઃ।.
ચકાર પરમાં માયાં દિવ્યૈરસ્ત્રૈઃ સુરેશ્વરી

વ્યક્ષિપચ્ચ મહાકાયં મહિષં પર્વતાકૃતિમ્॥
દીર્ઘતીક્ષ્ણવિષાણાભ્યાં યુક્તમંજનસંનિભમ્

સિંહસ્કંધં ચ સા દેવી તતસ્તમધ્યરોહત॥
ખડ્ગેન તીક્ષ્ણેન શિરો દેવી તસ્ય ન્યકૃંતત॥ ૧૫૨।
શૂલેન ભેદયામાસ પૃષ્ઠદેશે સુરેશ્વરી ॥
તતઃ કલેવરાત્તસ્માન્નિશ્ચક્રામ મહાન્પુમાન્

ચર્મખડ્ગધરો રૌદ્રસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥
તમપ્યેવં ગૃહીત્વા તત્કેશપાશે સુરેશ્વરી

નિસ્ત્રિંશેનાહનત્પ્રોચ્ચૈઃ સ ચ પ્રાણૈર્વ્યયુજ્યત ॥
દાનવઃ પાર્થિવશ્રેષ્ઠ પાર્શ્વે સિંહવિદારિતે

તતો જઘાન ભૂયોઽપિ દાનવાન્સા રુષાન્વિતા ॥
હતશેષાશ્ચ યે દૈત્યા નિર્ભિદ્ય ધરણીતલમ્

પ્રવિષ્ટા ભયસંત્રસ્તાઃ પાતાલં જીવિતૈષિણઃ ॥
તતો દેવ ગણાઃ સર્વે વસવો મરુતોઽશ્વિનૌ

વિશ્વેદેવાસ્તથા સાધ્યા રુદ્રા ગુહ્યકકિન્નરાઃ ॥
આદિત્યાઃ શક્રસંયુક્તાઃ સમેત્ય પરમેશ્વરીમ્

સમંતાદ્દિવ્યપુષ્પૈશ્ચ તાં દેવીં સમવાકિરન્ ॥
સ્તુવંતો વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈર્નમંતો ભક્તિતત્પરાઃ

યુક્તં કૃતં મહેશાનિ યદ્ધતઃ પાપકૃત્તમઃ ॥
ત્રૈલોક્યં સકલં ધ્વસ્તં પાપેનાનેન સુંદરિ

ત્વયા દત્તં પુના રાજ્યં વાસવસ્ય ત્રિવિષ્ટપે ॥
તસ્માદ્વરય ભદ્રં તે વરં યન્મનસીપ્સિતમ્ ॥
સર્વે દેવાઃ પ્રસન્નાસ્તે પ્રદાસ્યંતિ ન સંશયઃ

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
યદિ દેવાઃ પ્રસન્ના મે યદિ દેયો વરો મમ ॥
આશ્રમોઽત્રૈવ મે પુણ્યો જાયતાં ખ્યાતિસંયુતઃ

અસ્મિંશ્ચાહં સદા દેવાઃ સ્થાસ્યામિ વરપર્વતે

રૂપેણાનેન દેવેશિ યે ત્વાં દ્રક્ષ્યંતિ માનવાઃ॥
આશ્રમેઽત્ર મહાપુણ્યે તે યાસ્યંતિ પરાં ગતિમ્

બ્રહ્મજ્ઞાનસમાયુક્તાસ્તે ભવિષ્યંતિ માનવાઃ

યસ્માચ્ચંડં કૃતં કર્મ ત્વયા દાનવસૂદનાત્॥
તસ્માત્ત્વં ચંડિકાનામ લોકે ખ્યાતિં ગમિષ્યસિ

તવ નામ્ના તથા ખ્યાત આશ્રમોઽયં ભવિષ્યતિ

યેઽત્ર કૃષ્ણ ચતુર્દ્દશ્યામાશ્વિને માસિ શોભને ॥
પિંડદાનં કરિષ્યંતિ સ્નાનં કૃત્વા સમાહિતાઃ

ગયાશ્રાદ્ધફલં કૃત્યં તેષાં દેવિ ભવિષ્યતિ ॥
ત્વદ્દર્શનાત્તથા મુક્તિઃ પાતકસ્ય ભવિષ્યતિ

॥ કૃષ્ણ ઉવાચ ॥ ॥
એકરાત્રિં ભવિષ્યંતિ યેઽત્ર શ્રદ્ધાસમન્વિતાઃ ॥
ઉપવાસપરાસ્તેષાં પાપં યાસ્યતિ સંક્ષયમ્

પુત્રહીનશ્ચ યો મર્ત્યો નારી વાપિ સમાહિતા ॥
તન્મનાઃ પિંડદાનં વૈ તથા સ્નાનં કરિષ્યતિ ॥
અપુત્રો લભતે શીઘ્રં સુપુત્રં નાત્ર સંશયઃ

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥ ॥
ભ્રષ્ટરાજ્યો નૃપો યોઽત્ર સ્નાનં દાનં કરિષ્યતિ ॥
સર્વશત્રુક્ષયસ્તસ્ય રાજ્યાવાપ્તિર્ભવિષ્યતિ

॥
॥ અગ્નિરુવાચ॥ ॥
અત્રાગત્ય શુચિઃ શ્રાદ્ધં યઃ કરિષ્યતિ માનવઃ ॥
આત્મવિત્તાનુસારેણ તસ્ય યજ્ઞફલં ભવેત્

॥ યમ ઉવાચ॥ ॥
અત્ર સ્નાત્વા તિલાન્યસ્તુ બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદાસ્યતિ ॥
અલ્પમૃત્યુભયં તસ્ય ન કદાચિદ્ભવિષ્યતિ

॥ રાક્ષસા ઊચુઃ ॥ ॥
પિંડદાનં નરા યેઽત્ર કરિષ્યંતિ તવાઽઽશ્રમે ॥
પ્રેતોત્થં ન ભયં તસ્ય દેવિ ક્વાપિ ભવિષ્યતિ

॥ વરુણ ઉવાચ ॥ ॥
સ્નાનાર્થં બ્રાહ્મણેંદ્રાણાં યોઽત્ર તોયં પ્રદાસ્યતિ ॥
વિમલસ્તુ સદા ભાવિ ઇહ લોકે પરત્ર ચ

॥ વાયુરુવાચ ॥ ॥
વિલેપનાનિ શુભ્રાણિ સુગંધાનિ વિશેષતઃ ॥
યોત્ર દાસ્યતિ વિપ્રેભ્યો નીરોગઃ સ ભવિષ્યતિ

॥ ધનદ ઉવાચ ॥ ॥
યોઽત્ર વિત્તં યથાશક્ત્યા બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદાસ્યતિ ॥
ન ભવિષ્યતિ લોકે સ વિત્તહીનઃ કથંચન ॥

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
યોઽત્ર વ્રતપરો ભૂત્વા ચાતુર્માસ્યં વસિષ્યતિ ॥
ઇહ લોકે પરે ચૈવ તસ્ય ભાવિ સદા સુખમ્

॥
॥ વસવ ઊચુઃ ॥ ॥
ત્રિરાત્રં યો નરઃ સમ્યગુપવાસં કરિષ્યતિ ॥
આજન્મમરણાત્પાપાન્મુક્તઃ સ ચ ભવિષ્યતિ

।
॥ આદિત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અત્રાશ્રમપદે પુણ્યે યે નરા ભક્તિસંયુતાઃ ॥
છત્રોપાનત્પ્રદાતારસ્તેષાં લોકાઃ સનાતનાઃ

॥ અશ્વિનાવૂચતુઃ ॥ ॥
મિષ્ટાન્નં શ્રદ્ધયોપેતો બ્રાહ્મણાય પ્રદાસ્યતિ ॥
યોઽત્ર તસ્ય પરા પ્રીતિર્ભવિષ્યત્યવિનાશિની ૧। ૧૮૨ ॥
॥ તીર્થાન્યૂચુઃ ॥ ॥
અદ્યપ્રભૃતિ સર્વેષાં તીર્થાનામિહ સંસ્થિતિઃ ॥
ભવિષ્યતિ વિશેષેણ હ્યાશ્રમે લોકવિશ્રુતે

કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દ્દશ્યામાશ્વિને માસિ ભક્તિતઃ ॥
ઉપવાસપરો ભૂત્વા યોઽત્ર સ્નાનં કરિષ્યતિ ॥
સર્વેષામેવ તીર્થાનાં સ ફલં હિ લભિષ્યતિ ॥ ૧-૪ ॥
॥ ગંધર્વા ઊચુઃ ॥ ॥
ગીતવાદ્યાનિ યશ્ચાત્ર પ્રકરિષ્યતિ માનવઃ ॥
સપ્તજન્માંતરાણ્યેવ રૂપવાન્સ ભવિષ્યતિ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
આશ્રમેઽસ્મિંસ્ત્રિરાત્રં ય ઉપવાસં કરિષ્યતિ ॥
ચાંદ્રાયણસહસ્રસ્ય ફલં તસ્ય ભવિષ્યતિ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવં સર્વે વરાન્દત્ત્વા દેવ્યૈ દેવા નૃપોત્તમ ॥
તદાજ્ઞયા દિવં જગ્મુર્દેવી તત્રૈવ સંસ્થિતા

અથ મર્ત્ત્યા દિવં જગ્મુર્દૃષ્ટ્વા દેવીં તદાશ્રમે ॥
અનાયાસેન સંપૂર્ણાસ્તતો મર્ત્યૈસ્ત્રિવિષ્ટપઃ

અગ્નિષ્ટોમાદિકાઃ સર્વાઃ ક્રિયા નષ્ટા ધરાતલે ॥
ધર્મક્રિયાસ્તથા ચાન્યા મુક્ત્વા દેવ્યાઃ પ્રપૂજનમ્

તતો ભીતઃ સહસ્રાક્ષઃ સંમંત્ર્ય ગુરુણા સહ ॥
આહ્વયામાસ વેગેન કામં ક્રોધં ભયં મદમ્

વ્યામોહં ગૃહપુત્રોત્થં તૃષ્ણામાયાસમન્વિતમ્ ॥
ગત્વા યૂયં દ્રુતં મર્ત્યે સ્થાતુકામાન્નરાન્સ્ત્રિયઃ

ચંડિકાયતને પુણ્યે સેવધ્વં હિ મમાજ્ઞયા ॥
વિશેષેણાશ્વિને માસિ કૃષ્ણપક્ષેંઽત્યવાસરે

એવમુક્તાસ્તતઃ સર્વે કામાદ્યાસ્તે દ્રુતં યયુઃ ॥
મર્ત્યલોકે મહારાજ રક્ષાં ચક્રુશ્ચ સર્વશઃ

એવં જ્ઞાત્વા દ્રુતં ગચ્છ તત્ર પાર્થિવસત્તમ ॥
યદીચ્છસિ પરં શ્રેય ઇહ લોકે પરત્ર ચ

યો યાતિ ચંડિકાં દ્રષ્ટુમબુર્દં પ્રતિ પાર્થિવ ॥
નૃત્યંતિ પિતરસ્તસ્ય ગર્જંતિ ચ પિતામહાઃ

તારયિષ્યતિ નઃ સર્વાન્સ પુત્રો ય ઇહાશ્રમે ॥
ચંડિકાયાઃ પ્રગત્વાઽથ કુર્યાચ્છ્રાદ્ધં સમાહિતઃ

એકયા લભ્યતે રાજ્યં સ્વર્ગશ્ચૈવ દ્વિતીયયા ॥
તૃતીયયા ભવેન્મોક્ષો યાત્રયા તત્ર પાર્થિવ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન યાત્રાં તત્ર સમાચરેત્ ॥
અર્બુદે પર્વતશ્રેષ્ઠે સર્વતીર્થમયે શુભે

તત્ર શ્લોકઃ પુરા ગીતો નારદેન મહર્ષિણા ॥
સ્નાત્વા તત્રાશ્રમે પુણ્યે બહુવિપ્ર સમાગમે

પુનંત્યેવાન્યતીર્થાનિ સ્નાનદાનૈરસંશયમ્ ॥
અર્બુદાલોકનાદેવ વિપાપ્મા તત્ર જાયતે

યઃ શૃણોતિ સદાખ્યાનમેત ચ્છ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
સ પ્રાપ્નોતિ નરશ્રેષ્ઠ કામાન્મનસિ વાંછિતાન્

યસ્યૈતત્તિષ્ઠતે ગેહે લિખિતં પુસ્તકં નૃપ ॥
તસ્યાપિ વાંછિતાઃ કામાઃ સંપદ્યતે દિનેદિને

પઠતિ શ્રદ્ધયોપેતો યો વા ભૂમિપતે નરઃ ॥
સોઽપિ યાત્રાફલં રાજઁલ્લભતે પુરુષોત્તમઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે .તૃતીયેઽર્બુદખણ્ડે ચંડિકાશ્રમોત્પત્તિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ષટ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ