સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.35-3

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
ભગવન્ભાર્ગવે વંશે યસ્ત્વૌર્વઃ કથિતસ્ત્વયા ॥
વૈવસ્વતેંઽતરે ચાસ્મિંસ્તસ્યોત્પત્તિં વદ પ્રભો

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
બ્રાહ્મણા નિહતા યે તુ ક્ષત્રિયૈર્વિત્તકારણાત્ ॥
ક્ષયં નીતાસ્તુ તે સર્વે સપુત્રાશ્ચ સગર્ભતઃ

મ્રિયમાણેષુ સર્વેષુ એકા સ્ત્રી સમતિષ્ઠત ॥
તયા તુ રક્ષિતો ગર્ભ ઊર્વોર્દેશે નિધાય ચ

અન્યાસાં ચૈવ નારીણાં સર્વાસામપિ ભામિનિ ॥
ગર્ભાનિ પાતિતાસ્તૈસ્તુ દ્રવ્યાર્થં ક્ષત્રિયાધમૈઃ

કાલાંતરે તતો ભિત્ત્વા કુરુદેશં મહાપ્રભઃ ॥
નિર્ગતોત્તંભિતશિરા જ્વલદાસ્યોતિભીષણઃ

તદ્વૈરં હૃદિ ચાધાય દદાહ વસુધાતલમ્ ॥
ઉત્પાદ્ય વહ્નિં તપસા રૌદ્રમૌર્વં જલાશનમ્

તમિન્દ્રઃ પ્લાવયામાસ વૃષ્ટ્યૌઘૈર્વરવર્ણિનિ ॥
ન શશાક યદા નેતું તદા સ યતવાક્સ્થિતઃ

તતો દેવાઃ સગંધર્વા બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ ॥
અભવન્ભયસંત્રસ્તાઃ સર્વે પ્રાંજલયઃ સ્થિતાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
ભગવન્ભાર્ગવે વંશે જાતઃ કોઽપિ મહાદ્યુતિઃ ॥
અગ્નિરૂપેણ સર્વં સ દદાહ વસુધાતલમ્ ॥ ॥
કૃતો યત્નઃ પુરાઽસ્માભિસ્તદ્વિનાશાય સત્તમ ॥
જલેન વૃદ્ધિમાયાતિ તતો નો ભયમાગતમ્

વિનષ્ટે ભૂતલે દેવ અગ્નિષ્ટોમાદિકાઃ ક્રિયાઃ॥
ઉચ્છિદ્યતે તતોઽસ્માકં નાશો નૂનં ભવિષ્યતિ

તસ્માદ્યત્નં કુરુ વિભો ત્રૈલોક્યહિતકામ્યયા

તતો બ્રહ્મા સુરૈઃ સાર્દ્ધં ભાર્ગવૈશ્ચ મહર્ષિભિઃ ॥
આગત્ય ચાબ્રવીદૌર્વં કિમર્થં દહસિ ક્ષિતિમ્

વિરામઃ ક્રિયતાં સદ્યો મમાર્થં ચ દ્વિજોત્તમ

॥ ઔર્વ ઉવાચ ॥ ॥
એષ એવ નિવૃત્તોઽહં તવ વાક્યેન સત્તમ ॥
એષ વહ્નિર્મયોત્સૃષ્ટઃ સ વિભો તવ શાસનાત્

યથા ગચ્છેત્સમુદ્રાંતં તથા નીતિર્વિધીય તામ્

સમાહૂય તતો દેવીં સ્વાં સુતાં પદ્મસંભવઃ ॥
ઉવાચ પુત્રિ ગચ્છ ત્વં ગૃહીત્વાગ્નિં મહોદધિમ્ ॥
મદ્વાક્યં નાન્યથા કાર્યં ગચ્છ શીઘ્રં મહાપ્રભે

॥ સરસ્વત્યુવાચ ॥ ॥
એષાસ્મિ પ્રસ્થિતા દેવ તવ વાક્યાદસંશયમ્ ॥
ઇત્યુક્તે સાધુ સાધ્વીતિ બ્રહ્મણા સમુદાહૃતા ॥

તતોભિમંત્રિતં વહ્નિં ક્ષિપ્ત્વા કુંભે હિરણ્મયે ॥
પ્રાયચ્છત સરસ્વત્યૈ સ્વયં બ્રહ્મા પિતામહઃ ॥
આશિષો વિવિધા દત્ત્વા પ્રોવાચેદં પુનઃ પુનઃ

ગચ્છ પુત્રિ ન સંતાપસ્ત્વયા કાર્યઃ કથંચન ॥
અરિષ્ટં વ્રજ પંથાનં મા સંતુ પરિપન્થિનઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તા તદા તેન બ્રહ્મણા ચ સરસ્વતી ॥
હિમવંતં ગિરિં પ્રાપ્ય પિપ્પલાદાશ્રમાત્તદા

ઉદ્ભૂતા સા તદા દેવી અધસ્તાદ્વૃક્ષમૂલતઃ ॥
તત્કોટર કુટીકોટિપ્રવિષ્ટાનાં દ્વિજન્મનામ્

શ્રૂયન્તે વેદનિર્ઘોષા સરસારક્તચેતસામ્ ॥
વિષ્ણુરાસ્તે તત્ર દેવો દેવાનાં પ્રવરો ગુરુઃ

તસ્માત્સ્થાનાત્તતો દેવી પ્રતીચ્યભિમુખં યયૌ ॥
અન્તર્દ્ધાનેન સા પ્રાપ્તા કેદારં હિમમધ્યગમ્

તત્સંપ્લાવ્ય ગિરેઃ શૃંગં કેદારસ્ય પુરઃ સ્થિતા ॥
તેનાગ્નિના કરસ્થેન દહ્યમાના સરસ્વતી

ભૂમિં વિદાર્ય તસ્યાધઃ પ્રવિષ્ટા ગજગામિની ॥
તદંતર્દ્ધાનમાર્ગેણ પ્રવૃત્તા પશ્ચિમામુખી

પાપભૂમિમતિક્રમ્ય ભૂમિં ભિત્ત્વા વિનિ(?)ગતા ॥
તત્ર કૂપઃ સમભવન્નામ્ના ગન્ધર્વસંજ્ઞિતઃ

તસ્માત્કૂપાત્પુનર્દૃશ્યા સા બભૂવ મહાનદી ॥
મતિઃ સ્મૃતિસ્તથા પ્રજ્ઞા મેધા બુદ્ધિર્ગિરાધરા

ઉપાસિકાઃ સરસ્વત્યાઃ ષડેતાઃ પ્રસ્થિતાસ્તદા ॥
પુનઃ પ્રવૃત્તા સા તસ્માદુદ્ભેદાત્પશ્ચિમામુખી

ભૂતીશ્વરં સમાયાતા સિદ્ધો યત્ર મહામુનિઃ ॥
ભૂતીશ્વરે સમીપસ્થં તત્ર પ્રાપ્તા મનોરમમ્

તસ્ય દક્ષિણદિક્સંસ્થં રુદ્રકોટ્યુપલક્ષિતમ્ ॥
શ્રીકંઠ દેશં વિખ્યાતં ગતા સર્વૌષધીયુતમ્

તસ્માત્પુણ્યતમાદ્દેશાચ્છ્રીકણ્ઠાત્સા મનસ્વિની ॥
સંપ્રાપ્તા વહ્નિના સાર્દ્ધં કુરુક્ષેત્રં સરસ્વતી

પુનસ્તસ્માત્કુરુક્ષેત્રાદ્વિરાટનગરસ્ય સા ॥
સમુદ્ભૂતા સમીપસ્થા અન્તર્દ્ધાનાન્મનોરમા ॥
ગોપાયનો ગિરિર્યત્ર તત્ર સા પુનરુદ્ગતા

ગોપાયિતા કેશવેન યત્ર તે પાણ્ડુનન્દનાઃ ॥
કુર્વંતઃ સ્વાનિ કર્માણિ ન કૈશ્ચિદુપલક્ષિતા

તત્ર કુંડે સ્થિતા દેવી મહાપાતકનાશિની ॥
પુન ર્ગોપાયનાદ્દેવી ક્ષેત્રં પ્રાપ્તાતિશોભનમ્

ખર્જુરીવનમાપન્ના નન્દાનામ્નીતિ તત્ર સા ॥
સરસ્વતી પુનસ્તસ્માદ્વનાત્ખર્જૂરસંજ્ઞિતાત્

મેરુપાદં સમાસાદ્ય માર્કંડાશ્રમમાગતા ॥
યત્ર માર્કંડકં તીર્થં મેરુપાદે સમાશ્રિતમ્

સરસ્વતી પુનસ્તસ્માદર્બુદારણ્યમાશ્રિતા ॥
ગતા વટવનં રમ્યં માર્કંડેયાશ્રમાચ્છુભાત્

તપસ્તપ્તં પુરા યત્ર વસિષ્ઠેન સમાશ્રિતાત્ ॥
તસ્માદ્વટવનાત્પુણ્યાદુદુમ્બરવનં ગતા ॥
મેરુપાદે ચ તત્રૈવ તણ્ડિર્યત્રા તપત્તપઃ

ઊદુંબરવનાત્તસ્માત્પુનર્દેવી સરસ્વતી ॥
અન્તર્દ્ધાનેન શિખરમન્યત્પ્રાપ્તા મહાનદી

મેરુપાદં તુ સુમહત્સુરસિદ્ધનિષેવિતમ્ ॥
ભિન્નાંજનચયાકારં ગોલાંગૂલમિતિ સ્મૃતમ્

સ્થાનં મનોરમં તસ્માદુદ્ગતા સા સુમધ્યમા ॥
વંશસ્તંબાત્સુવિપુલા પ્રવૃત્તા દક્ષિણામુખી

તત્રોદ્ગમવટસ્તસ્યાસ્તત્સમાખ્યો વ્યવસ્થિતઃ ॥
તતઃ પ્રભૃતિ સા દેવી સુપ્રભં પ્રકટા સ્થિતા

અંતર્દ્ધાનં પરિત્યજ્ય પ્રાણિનામનુકમ્પયા ॥
તસ્યાસ્તટેષુ રમ્યેષુ સંતિ તીર્થાનિ કોટિશઃ

તેષુ તીર્થેષુ સર્વેષુ ધર્મહેતુઃ સરસ્વતી ॥
રુદ્રાવતારમાર્ગેઽસ્મિન્પ્રવરં પ્રથમં સ્મૃતમ્

તરત્તરંગનામાઢ્યં કાકતીર્થં મહાપ્રભમ્ ॥
તત્ર તીર્થં પુનસ્ત્વન્યત્તીર્થં ધારેશ્વરં સ્મૃતમ્

ધારેશ્વરાત્પુનશ્ચાન્યદ્ગંગોદ્ભેદમિતિ સ્મૃતમ્ ॥
સારસ્વતં તથા ગાંગં યત્રૈકં સંસ્થિતં જલમ્ ॥
તસ્માદન્યત્પરં તીર્થં પુંડરીકં તતઃ પરમ્ ॥

માતૃતીર્થં મહાપુણ્યં સર્વાતંકહરં પરમ્ ॥
માતૃતીર્થાત્પુનસ્તસ્માન્નાતિદૂરે વ્યવસ્થિતમ્

તીર્થં ત્વનરકંનામ નરકાર્તિ ભયાપહમ્ ॥
તતસ્તસ્માદનરકાત્તીર્થમન્યત્પુનઃ સ્થિતમ્

સંગમેશ્વરનામાઢ્યં પ્રસિદ્ધં તન્મહીતલે ॥
તતસ્તસ્માત્પુનશ્ચાન્યત્તીર્થં કોટીશ્વરાહ્વયમ્

તતસ્તસ્માન્મહાદેવિ શંભુકુણ્ડેશ્વરં સ્મૃતમ્ ॥
તીર્થે સરસ્વતીતીરે તસ્મિન્સિદ્ધેશ્વરં સ્મૃતમ્

સિદ્ધેશ્વરાત્પુનસ્તસ્માત્પ્રવૃત્તા પશ્ચિમામુખી ॥
પશ્ચિમં સાગરં ગંતું સખીં સ્મૃત્વા રુરોદ સા

સ્થિત્વા પૂર્વમુખા દેવી હા ગંગેતિ વિના ત્વયા॥
એકાકિની મંદભાગ્યા ક્વ ગમિષ્યામ્યબાંધવા

તાં વિજ્ઞાય તતો ગંગા રુદતીં શોકકર્શિતામ્ ॥
શીઘ્રં સ્વર્ગાત્સમાયાતા તીર્થાનાં કોટિભિઃ સહ

તતો દુઃખં પરિત્યજ્ય તત્ર પ્રાચી સરસ્વતી ॥
સર્વદેવગુણૈયુક્તા એવં તત્ર સ્થિતાઽભવત્

તત્ર સિદ્ધવટંનામ તીર્થં પૈતામહં સ્મૃતમ્ ॥
વટેશ્વરસ્ય પુરતઃ સર્વપાપક્ષયંકરમ્

ત્રિકાલં યત્ર રુદ્રસ્તુ સમાગત્ય વ્યવસ્થિતઃ ॥
તન્મહાલયમિત્યુક્તં સ્થાનં તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

પિંડતારકમિત્યેતત્પ્રાચીનં તીર્થમુત્તમમ્ ॥
કુમ્ભકુક્ષિગિરિસ્થં તત્પિત્ર્યે કર્મણિ સિદ્ધિદમ્

પ્રાચીનેશ્વરદેવસ્ય પુરોભૂતં પ્રતિ ષ્ઠિતમ્॥
પ્રાચી સરસ્વતી યત્ર તત્ર કિં મૃગ્યતે પરમ્

નિવૃત્તે ભારતે યુદ્ધે તત્ર તીર્થે કિરીટિના ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં પુરા ચીર્ણં વિષ્ણુના પ્રેરિતાત્મના

તેન તસ્માદ્વિનિર્મુક્તઃ પાતકાત્પૂર્વસંચિતાત્ ॥
નરતીર્થં તતઃ ખ્યાતં તત્ર પાપભયાપહમ્

નરતીર્થાદન્યતીર્થં પુંડરીકમિતિ સ્મૃતમ્ ॥
અર્જુનેન સહાગત્ય યત્ર સ્નાતો હરિઃ પ્રિયે

પ્રાચીનેશાત્પરં તીર્થં વાલખિલ્યેશ્વરં મહત્ ॥
તત્ર તસ્માન્મહાતીર્થાત્તીર્થમન્યન્મહોદયમ્

ગંગાસમાગમંનામ તીર્થમન્યન્મહોદયમ્ ॥
તત્રાલોક્ય પુનર્દેવીં દીનાસ્યાં દીનમાનસામ્

બ્રહ્માસૃજત્સખીં તસ્યાઃ કપિલાં વિપુલેક્ષણામ્ ॥
હરિણીં હરિરપ્યાશુ વજ્રિણીમપિ દેવરાટ્ ॥
ન્યંકું વિનોદનાર્થં ચ સરસ્વત્યા દદૌ હરઃ

તતઃ પ્રહૃષ્ટા સા દેવી દેવાદેશાત્સરસ્વતી ॥
તસ્માદ્ગન્તું સમારબ્ધા પ્રાચીના પાપનાશિની

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
દક્ષિણાં દિશમાસ્થાય પુનઃ પશ્ચાન્મુખી તદા ॥
સરસ્વતી મહાદેવી વડવાનલધારિણી ॥
તદુત્તરે તટે તીર્થમેકદ્વારમિતિ સ્મૃતમ્

એકદ્વારેણ યત્સેના સ્વર્ગં પ્રાપ્તા તતો વરાત્ ॥
તસ્માત્તીર્થાત્પુનશ્ચાન્યત્તીર્થં યત્ર ગુહેશ્વરઃ

ગુહેન સ્થાપિતઃ પૂર્વં યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ॥
ગુહેશ્વરાન્નાતિદૂરે વટેશ્વરમિતિ સ્મૃતમ્

દિવ્યં સરસ્વતીતીરે વ્યાસેનારાધિતં પુરા ॥
આમર્દ્દકી નદી યત્ર સરસ્વત્યા સહૈકતામ્

સંપ્રાપ્તા તન્મહાતીર્થં ફલદં સર્વદેહિનામ્ ॥
આમર્દકી સંગમં તં નાપુણ્યો વેદ કશ્ચન ॥
સંગમેશ્વરનામેતિ તત્ર લિંગં પ્રતિષ્ઠિતમ્

મુણ્ડીશ્વરેતિ ચ તથા પ્રસિદ્ધિમગમત્ક્ષિતૌ ॥
મુંડીશ્વરસમીપસ્થં સરસ્વત્યાં મહોદયમ્

નામ્ના યત્પ્રાઙ્મુખં તીર્થં સરસ્વત્યાસ્તટે સ્થિતમ્ ॥
માંડવ્યેશ્વરનામ્ના વૈ યત્રેશઃ સંપ્રતિષ્ઠિતઃ

પીલુકર્ણિકસંજ્ઞં તુ તીર્થમન્યત્પુનસ્તતઃ ॥
સરસ્વતીતીરગતમૃષિણા સેવિતં મહત્

તસ્માદન્યત્સરસ્વત્યાં તીર્થં દ્વારવતી સ્મૃતમ્ ॥
તીર્થાનાં પ્રવરં દેવિ યત્ર સંનિહિતો હરિઃ

તતસ્તસ્ય સમીપસ્થં તીર્થં ગોવત્સસંજ્ઞિતમ્ ॥
યત્રાવતીર્ય ગોવત્સસ્વરૂપેણાંબિકાપતિઃ

સ્વયં ભૂલિંગરૂપેણ સંસ્થિતસ્તેજસાં નિધિઃ ॥
ગોવત્સાન્નૈરૃતે ભાગે દૃશ્યતે લોહયષ્ટિકા

સ્વયંભૂલિંગરૂપેણ રુદ્રસ્તત્ર સ્વયં સ્થિતઃ ॥
એકવિંશતિ વારસ્ય ભક્ત્યા પિંડસ્ય યત્ફલમ્

ગંગાયાં પ્રાપ્યતે પુંસાં શ્રાદ્ધેનૈકેન તત્ર તત્ ॥
તતસ્તસ્માન્મહાતીર્થાદ્બાલક્રીડનકી યથા

સખીભિઃ સહિતા તત્ર ક્રીડતાઽસૌ યથેચ્છયા ॥
આનુલોમ્યવિલોમ્યેન દક્ષિણેનોત્તરેણ ચ

રુલ્લં પ્રાપ્ય પુનર્દેવી સમુદ્ભૂતા મનોરમા ॥
રુલ્લં નામ પુરં યત્ર સૃષ્ટં દેવેન શંભુના

સહ દેવૈસ્તુ પાર્વત્યા ધારાયંત્રપ્રયોગકૈઃ ॥
એકં વર્ષસહસ્રં તુ શંભુના તત્ર રુલ્લિતમ્

રુલ્લં તત્ર હ્રદં નામ સરસ્વત્યાં મહોદયમ્ ॥
સાક્ષાત્તત્ર મહાદેવ આનંદેશ્વરસંજ્ઞિતઃ

પશ્ચિમેન સ્થિતં તત્ર શમ્ભોરાયતનસ્ય તુ ॥
સ મેરોર્દક્ષિણે પાદે નખસ્તુ પરિકીર્તિતઃ

પશ્યંતિ યે નરાઃ સમ્યક્તેઽપિ પાપવિવર્જિતાઃ ॥
અશ્વમેધસહસ્રસ્ય પ્રાપ્નુવંતિ ફલં ધ્રુવમ્

પરતસ્તસ્ય કૂષ્માંડમુનેસ્તત્રાશ્રમં મહત્ ॥
કૂષ્માંડેશ્વરસંજ્ઞં તુ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

કોલ્લાદેવી સ્થિતા તત્ર સર્વપાપભયાપહા ॥
અન્તર્દ્ધાનેન તાં કોલ્લાં સંપ્રાપ્તા સા મહાનદી

તતોઽપ્યંતર્હિતા ભૂત્વા સંપ્રાપ્તા તુ મનોરમમ્ ॥
સાનું મદનસંજ્ઞં તુ ક્ષેત્રં સિદ્ધનિષેવિતમ્

તતોઽપ્યંતર્હિતા ભૂત્વા પુનઃ પ્રાપ્તા હિમાચલમ્ ॥
ખાદિરામોદનામાનં સર્વર્તુકુસુમોજ્જ્વલમ્

તત્રારુહ્ય વિલોક્યાથ દદર્શ સુમનોરમમ ॥
ક્ષારોદં પશ્ચિમાશાસ્થં ઘનવૃંદમિવોન્નતમ્

એવંવિધં ચ તં તત્ર સા વિલોક્ય મહાપ્રભા ॥
હર્ષાત્પંચાનના ભૂત્વા દેવકાર્યાર્થમુદ્યતા

હરિણી વજ્રિણી ન્યંકુઃ કપિલા ચ સરસ્વતી ॥
પંચસ્રોતાઃ સ્થિતા તત્ર મુનિનોક્તા સરસ્વતી

શ્રમાપનોદં કુર્વાણા મુનીનાં યત્ર સંસ્થિતા ॥
તત્તત્પાદકમિત્યુક્તં તીર્થં તીર્થાર્થિનાં નૃણામ્ ॥
સર્વેષાં પાતકાનાં ચ શોધનં તદ્વરાનને

ખાદિરામોદમાસાદ્ય તત્રસ્થા વીક્ષ્ય સાગરમ્ ॥
ગન્તું પ્રવૃત્તા તં વહ્નિમાદાય સુરસુન્દરિ

દગ્ધ્વા કૃતસ્મરં દેવી પુનરાદાય વાડવમ્ ॥
સમુદ્રસ્ય સમીપસ્થા સ્થિતા હૃષ્ટતનૂરુહા

તતઃ પ્રવિષ્ટા સા દેવી અગાધે લવણાંભસિ ॥
વાડવં વહ્નિમાદાય જલમધ્યે વ્યસર્જયત્

તતસ્તસ્યાઃ પુનઃ પ્રીતઃ સ્વયમેવ હુતાશનઃ ॥
તદ્દૃષ્ટ્વા દુષ્કરં કર્મ વચનં ચેદમબ્રવીત્

પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તે ભદ્રે વરં વરય સુવ્રતે ॥
તત્તે દાસ્યામ્યહં પ્રીતો યદ્યપિ સ્યાત્સુદુર્લભમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
પ્રગૃહ્ય વલયં હસ્તાદિદં વચનમબ્રવીત્ ॥
ઇદં મે વલયં વહ્ને વક્ત્રે ધાર્યં સદા ત્વયા

અનેન શક્યતે યાવત્તાવત્તોયં સમાહર ॥
ન ત્વયા શોષણીયોઽયં સમુદઃ સરિતાંપતિઃ

બાઢમિત્યેવ ચોક્ત્વા સ પ્રવિષ્ટો નિધિમંભસામ્॥
એવમેષા મહાદેવિ પ્રભાસે તુ સરસ્વતી ॥
ગૃહીત્વા વાડવં પ્રાપ્તા તુષ્ટ્યર્થં ચ મનીષિણામ્

સા વિશ્રાંતા કુરુક્ષેત્રે ભદ્રાવર્તે ચ ભામિનિ ॥
પુષ્કરે શ્રીકલા દેવી પ્રભાસે ચ મહાનદી

દેવમાતેતિ સા તત્ર સંસ્થિતા લવણોદધૌ ॥
અસ્મિન્મન્વંતરે દેવિ આદૌ ત્રેતાયુગે પુરા

ઇતિ વૃત્તં સરસ્વત્યા વાડવાગ્નેસ્તથાભવત્ ॥
મન્વન્તરે વ્યતીતેઽસ્મિન્ભવિતાઽન્યસ્તુ વાડવઃ

જ્વાલામુખેતિ નામ્ના વૈ રુદ્રક્રોધાદ્ભવિષ્યતિ ॥
સરસ્વત્યાસ્તથા નામ ખ્યાતિં બ્રાહ્મીતિ યાસ્યતિ

સરસ્વતીતિ વૈ લોકે વર્તતે નામ સાંપ્રતમ્ ॥
અતીતં નામ યત્તસ્યાઃ કમંડલુભવેતિ ચ ॥
રત્નાકરેતિ સામુદ્રં સત્યં નામાંતરં પુરા

અસ્મિન્મન્વંતરે દેવિ સાગરેતિ પ્રકીર્તિતમ્ ॥
ક્ષારોદેતિ ભવિષ્યં તુ નામ દેવિ પ્રકીર્તિતમ્

એવં જાનાતિ યઃ કશ્ચિત્સ તીર્થફલમશ્નુતે ॥
સ્વર્ગનિઃશ્રેણિસંભૂતા પ્રભાસે તુ સરસ્વતી

નાપુણ્યવદ્ભિઃ સંપ્રાપ્તું પુંભિઃ શક્યા મહાનદી ॥
પ્રાચી સરસ્વતી દેવિ સર્વત્ર ચ સુદુર્લભા ॥
વિશેષેણ કુરુક્ષેત્રે પ્રભાસે પુષ્કરે તથા

એવંપ્રભાવા સા દેવી વડવાનલ ધારિણી॥
અગ્નિતીર્થસમીપસ્થા સ્થિતા દેવી સરસ્વતી

તામાદૌ પૂજયેદ્યસ્તુ સ તીર્થફલમશ્નુતે ॥
સાગરં યચ્ચ તત્તીર્થં પાપઘ્નં પુણ્યવર્દ્ધનમ્

દર્શનાદેવ તસ્યૈવ મહાક્રતુફલં લભેત્ ॥
અગ્નિચિત્કપિલા સત્રી રાજા ભિક્ષુર્મહોદધિઃ

દૃષ્ટમાત્રાઃ પુનંત્યેતે તસ્માત્પશ્યેદ્ધિ ભાવિતઃ ॥
અગ્નિતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા પાવકે પ્રક્ષિપેત્તતઃ ॥
ગુગ્ગુલં ભારસહિતં સોગ્નિલોકે મહીયતે

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તો હ્યગ્નિ તીર્થમહોદયઃ ॥
સરસ્વત્યાશ્ચ માહાત્મ્યં સર્વપાતકનાશનમ્

સ્નાત્વાગ્નિતીર્થે વિધિવત્કંકણં પ્રક્ષિપેતતઃ ॥
સુવર્ણસ્ય મહાદેવિ યથાવિત્તાનુસારતઃ

તતઃ સરસ્વતીં પૂજ્ય કપર્દિનમથાર્ચયેત્

તતઃ કેદારનામાનં ભીમેશ્વરમતઃપરમ્ ॥
ભૈરવેશ્વરનામાનં ચણ્ડીશ્વરમતઃ પરમ્

તતઃ સોમેશ્વરં દેવં પૂજયેદ્વિધિવન્નરઃ ॥
નવગ્રહેશ્વરાનિષ્ટ્વા રુદ્રૈકાદશકં તથા

તતઃ સંપૂજયેદ્દેવં બ્રહ્માણં બાલરૂપિણમ્ ॥
એવં રૌદ્રી સમાખ્યાતા યાત્રા પાતકનાશિની

માહાત્મ્યમખિલં તસ્યા યો જાનાતિ નરોત્તમઃ॥
નિવસન્ક્ષેત્રમધ્યે તુ સ તીર્થફલમશ્નુતે

।
એવં કૃત્વા તતો ગચ્છેન્મહાદેવીં સરસ્વતીમ્

સરસ્વતીવાસસમા કુતો ગુણાઃ સરસ્વતીવાસસમા કુતો રતિઃ॥
સરસ્વતીં પ્રાપ્ય દિવં ગતા નરાઃ પુનઃ સ્મરિષ્યંતિ નદીં સરસ્વતીમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસ ક્ષેત્ર માહાત્મ્યે સરસ્વત્યબ્ધિસમાગમાગ્નિતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પઞ્ચત્રિંશોઽધ્યાયઃ