સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.30

પુલસ્ત્ય ઉવાચ॥
અગ્નિતીર્થં તતો ગચ્છેત્પાવનં પરમં નૃણામ્॥
તત્ર વહ્નિઃ પુરા નષ્ટો લબ્ધશ્ચ ત્રિદશૈરપિ

યયાતિરુવાચ॥
કિમર્થં ભગવન્વહ્નિઃ પુરા નષ્ટો દ્વિજોત્તમ॥
કથં તત્રૈવ લબ્ધસ્તુ કૌતુકં મે મહામુને

પુલસ્ત્ય ઉવાચ॥
પુરા વૃષ્ટિનિરોધોઽભૂદ્યાવદ્દ્વાદશવત્સરાન્॥
સંશયં પરમં પ્રાપ્તઃ સર્વો લોકઃ ક્ષુધાર્દિતઃ

પ્રાયો મૃતો મૃતપ્રાયઃ શેષોઽભૂદ્ધરણીતલે ॥
નષ્ટા અરણ્યજા ગ્રામ્યાઃ પશવઃ પક્ષિણો મૃગાઃ

એવં કૃચ્છ્રમનુપ્રાપ્તે મર્ત્યલોકે નરાધિપઃ ॥
વિશ્વામિત્રો મુનિવરઃ સંદેહં પરમં ગતઃ

અન્નૌષધિરસાભાવાદસ્થિશેષો વ્યજાયત ॥
અન્યસ્મિન્દિવસે પ્રાપ્તઃ ક્ષુત્ક્ષામઃ પર્યટન્દિશઃ

ચંડાલનિલયં પ્રાપ્તઃ ક્ષુત્તૃષાપીડિતો ભૃશમ્ ॥
તત્રાપશ્યન્મૃતં શ્વાનં શુષ્કં પાર્થિવસત્તમ

તમાદાય ગૃહં પ્રાપ્તઃ પ્રક્ષાલ્ય સલિલેન તુ ॥
ક્ષુત્ક્ષામઃ પાચયામાસ તતસ્તં પાવકેઽજુહોત્

અભક્ષ્યભક્ષણં જ્ઞાત્વા હવ્યવાહસ્તતો નૃપ ॥
શક્રસ્યોપરિ મન્યું સ્વં ચક્રેઽતીવ મહીપતે

નષ્ટૌષધિરસે લોકે યુક્તમેતદ્ધિ સાંપ્રતમ્ ॥
યાદૃગાપ્તં હવિસ્તાદૃગગ્નિભક્ષો વિશિષ્યતે

નાભક્ષ્યં ભક્ષયિષ્યામિ ત્યજિષ્યે ક્ષિતિમંડલમ્ ॥
યેન શક્રાદયો દેવા યાંતિ કષ્ટતરાં દશામ્

એવં સંચિંત્ય મનસા સકોપો હવ્યવાહનઃ ॥
પ્રણષ્ટઃ સકલં હિત્વા મર્ત્યલોકં ચરાચરમ્

પ્રણષ્ટે સહસા વહ્નાવગ્નિષ્ટોમાદિકાઃ ક્રિયાઃ ॥
પ્રણષ્ટાસ્તુ જનાઃ સર્વે વિશેષાત્સંશયં ગતાઃ

તતો દેવગણાઃ સર્વે સંદેહં પરમં ગતાઃ ॥
યજ્ઞભાગવિહીનત્વાન્મંત્રં ચક્રુસ્તતો મિથઃ

ત્યક્તસ્તુ વહ્નિના મર્ત્યસ્તતો નાશં ગતા નરાઃ ॥
શેષનાશાદ્વયં સર્વે વિનંક્ષ્યામો ન સંશયઃ

તસ્માદન્વેષ્યતાં વહ્નિર્યત્ર તિષ્ઠતિ સાંપ્રતમ્ ॥
યથા ચરતિ મર્ત્યે ચ તથા નીતિર્વિધીયતામ્

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવં તે નિશ્ચયં કૃત્વા સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ॥
અન્વૈષયંસ્તથાગ્નિં તે સમંતાત્ક્ષિતિમંડલે

તતસ્તે પુરતો દૃષ્ટ્વા શુકં શ્રાંતા દિવૌકસઃ ॥
પપ્રચ્છુઃ શ્રદ્ધયા વહ્નિર્યદિ દૃષ્ટઃ પ્રકથ્યતામ્

॥ શુક ઉવાચ ॥ ॥
યોઽયં વંશો મહાનગ્રે પ્રદગ્ધો વહ્નિસંગતઃ ॥
પ્રણષ્ટો હવ્યવાહોત્ર મયા દૃષ્ટો મહાદ્યુતિઃ

શુકેનાવેદિતો વહ્નિઃ શપ્ત્વા તં મન્યુના વૃતઃ ॥
ગદ્ગદા ભાવિ તે વાણી પ્રોક્ત્વેદં પ્રસ્થિતો દ્રુતમ્

પ્રવિવેશ શમીગર્ભમશ્વત્થં તરુસત્તમમ્ ॥
તત્રસ્થો દ્વિપરાજ્ઞા સ કથિતો વિબુધાન્પ્રતિ

સ તં પ્રોવાચ તે જિહ્વા વિપરીતા ભવિષ્યતિ ॥
તતો જલાશયં ગત્વા પર્વતેઽર્બુદસંજ્ઞકે

પ્રવિષ્ટો ભગવાન્વહ્નિર્યથા દેવૈર્ન લક્ષ્યતે ॥
તત્રોત્થેન દર્દુરેણ તેષાં પ્રોક્તો હુતાશનઃ

અત્રાઽસૌ તિષ્ઠતે વહ્નિર્નિર્ઝરે પર્વતસ્ય ચ ॥
દગ્ધાશ્ચ જલજાઃ સર્વે સુતપ્તેનૈવ વારિણા ॥

કૃચ્છ્રાદહં વિનિષ્ક્રાંતસ્તસ્માન્મૃત્યુમુખાત્સુરાઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા યત્નમાસ્થાય પ્રવિષ્ટો હવ્યવાહનઃ

ભવિષ્યસિ વિજિહ્વસ્ત્વં શપ્ત્વા તં દર્દુરં નૃપઃ

તતો દેવગણાઃ સર્વે નિષ્ક્રાંતાઃ સલિલાશ્રયાત્ ॥
સંવેષ્ટ્ય તુષ્ટુવુઃ સર્વે સ્તવૈર્વેદોદ્ભવૈર્નૃપ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
ત્વમગ્ને સર્વભૂતાનામંતશ્ચરસિ પાવક ॥
ત્વયા હીનં જગત્સર્વં નાશં યાસ્યતિ સત્વરમ્

ત્વં મુખં સર્વદેવાનાં ત્વયિ લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥
ભૂલોકે ચ ત્વયા ત્યક્તે વયં સર્વે સવાસવાઃ ॥
વિનાશમેવ યાસ્યામસ્તસ્માત્ત્વં ત્રાતુમર્હસિ

ત્વં બ્રહ્મા ત્વં મહાદેવસ્ત્વં વિષ્ણુસ્ત્વં દિવાકરઃ ॥
ત્વં ચંદ્રસ્ત્વં ચ ધનદો મરુત્ત્વં ચ સુરેશ્વરઃ

ઇંદ્રાદ્યા વિબુધાઃ સર્વે ત્વદાયત્તા હુતાશન ॥
કિમર્થં ભગવન્મર્ત્ત્યં ત્યક્ત્વા ત્વમત્ર સંસ્થિતઃ ॥
કિમર્થં ભગવન્નસ્માનનાગાંસ્ત્યક્તુમિચ્છસિ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
વેષ્ટિતો ભગવાન્વહ્નિર્દેવૈઃ સ્તુતિપરાયણૈઃ ॥
તસ્યૈવ નિર્ઝરસ્યાથ તટસ્થો વાક્યમબ્રવીત્

॥ વહ્નિરુવાચ ॥ ॥
અભક્ષ્યભક્ષણે શક્રો મામિચ્છતિ નિયોજિતુમ્ ॥
તેનૈવ ન કરોત્યેષ વૃષ્ટિં મર્ત્ત્યે સુરેશ્વરઃ

અતોઽહં ભૂતલં ત્યક્ત્વા પ્રવિષ્ટો નિર્ઝરે ત્વિહ ॥
પ્રણષ્ટાન્નરસે લોકે ન ચાહં સ્થાતુમુત્સહે

॥ શક્ર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ યસ્માન્મયા રોધઃ કૃતો વૃષ્ટેર્હુતાશન ॥
દેવાપિર્નામ ધર્મજ્ઞઃ ક્ષત્રિયાણાં યશસ્કરઃ

પ્રતીપસ્તત્સુતઃ સાધુઃ સર્વશીલવતાં વરઃ ॥
દેવાપૌ ચ ગતે સ્વર્ગં જ્યેષ્ઠભ્રાતરમગ્રજમ્॥
સંત્યક્ત્વા જગૃહે રાજ્યં શંતનુસ્તત્સુતોઽવરઃ

એતસ્માત્કારણાદ્રાજ્યે તસ્ય વૃષ્ટિર્નિરાકૃતા ॥
તવાદેશાત્કરિષ્યામિ નિવર્તસ્વ હુતાશન

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા સહસ્રાક્ષઃ પુષ્કરાવર્તકાન્ઘનાન્ ॥
દ્રુતમાજ્ઞાપયામાસ વૃષ્ટ્યર્થં જગતીતલે

અથ શક્રસમાદિષ્ટા વિદ્યુત્વન્તો બલાહકાઃ॥
ગમ્ભીરરાવિણઃ સર્વં ભૂતલં પ્રચુરૈર્જલૈઃ॥
પૂરયામાસુરત્યુગ્રા દ્યુતિમન્તો મહીપતે

તતોઽગમત્પરાં તુષ્ટિં ભગવાન્હવ્યવાહનઃ॥
રોચયામાસ ભૂપૃષ્ઠે વસતિં દેવકારણાત્

દેવા ઊચુઃ॥
તવાઽઽદેશાત્કૃતા વૃષ્ટિરન્યત્કાર્યં હુતાશન ॥
યત્તે પ્રિયં તદસ્માકં સુશીઘ્રં હિ નિવેદય

॥ અગ્નિરુવાચ ॥ ॥
એતજ્જલાશયં પુણ્યં મન્નામ્ના તીર્થમુત્તમમ્ ॥
ખ્યાતિં યાતુ ધરાપૃષ્ઠે યુષ્માકં હિ પ્રસાદતઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
અગ્નિતીર્થમિદં લોકે પ્રખ્યાતિં સંપ્રયાસ્યતિ ॥
અત્ર સ્નાતો નરઃ સમ્યગગ્નિલોકં પ્રયાસ્યતિ

યસ્તિલાન્દાસ્યતિ નરસ્તીર્થેઽસ્મિન્સુસમાહિતઃ ॥
અગ્નિષ્ટોમસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં તસ્ય ભવિષ્યતિ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા સુરાઃ સર્વે સ્વસ્વસ્થાનં યયુસ્તતઃ ॥
વહ્નિશ્ચ ભગવાન્રાજન્યથાપૂર્વમવર્તત

યશ્ચૈત્પઠતે નિત્યં પ્રાતરુત્થાય ચોત્તમમ્ ॥ અગ્નિતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

અહોરાત્રકૃતાત્પાપાત્સ શૃણ્વન્નપિ મુચ્યતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકા શીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે તૃતીયેઽર્બુદખણ્ડેઽગ્નિતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ