સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.29

॥ પૌલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્નૃપશ્રેષ્ઠ કપિલાતીર્થમુત્તમમ્ ॥
યત્ર સ્નાતો નરઃ સમ્યઙ્મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ

પુરાઽભૂન્નૃપતિર્નામ સુપ્રભઃ પરવીરહા ॥
નિત્યં ચ મૃગયાશીલો મૃગાણામહિતે રતઃ

ન તથા સ્ત્રીષુ નો ભોગે નાશ્વયાને ન વારણે ॥
તસ્યાભૂદનુરાગશ્ચ યથા મૃગવિમર્દ્દને

સ કદાચિન્નૃપશ્રેષ્ઠ મૃગાસક્તોઽર્બુદં ગતઃ ॥
અપશ્યત્સાનુદેશે ચ મૃગીં શિશુસમાવૃતામ્

સ્તનં ધયન્તીં સુસ્નિગ્ધાં શિશોઃ ક્ષીરાનુરાગિણઃ ॥
સા તેન વિદ્ધા બાણેન સહસા નતપર્વણા

અથ સા પાર્થિવં દૃષ્ટ્વા પ્રગૃહીતશરાસનમ્ ॥
દ્વિતીયં યોજયાનં ચ મૃગી બાણં સુનિર્મલમ્

તતઃ સા કોપસન્તપ્તા ભૂપાલં પ્રત્યભાષત ॥
નાયં ધર્મઃ સ્મૃતઃ ક્ષાત્ત્રો યસ્ત્વયાદ્ય નિષેવિતઃ

શયાનો મૈથુનાસક્તઃ સ્તનપો વ્યાધિપીડિતઃ ॥
ન હંતવ્યો મૃગો રાજન્મૃગી ચ શિશુના વૃતા

તદદ્ય મરણં જાતં મમ સર્વં નૃપાધમ ॥
તવ બાણં સમાસાદ્ય પુત્રસ્ય ચ મયા વિના

યસ્માદહમધર્મેણ હતા ભૂમિપતે ત્વયા ॥
તસ્માદત્રૈવ સાનૌ ત્વં રૌદ્રવ્યાઘ્રો ભવિષ્યસિ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા સુમહત્પાપં સ નૃપો ભયસંકુલમ્ ॥
તાં વૈ પ્રસાદયામાસ પ્રાણશેષાં તદા મૃગીમ્

અવિવેકાન્મયા ભદ્રે હતા ત્વં નિર્ઘૃણેન ચ ॥
કુરુ શાપવિમોક્ષં ત્વં તસ્માદ્દીનસ્ય સન્મૃગિ

॥ મૃગ્યુવાચ ॥ ॥
યદા તુ કપિલાં નામ દ્રક્ષ્યસે ત્વં પયસ્વિનીમ્ ॥
ધેનું તયા સમાલાપાત્પ્રકૃતિં યાસ્યસે પુનઃ

એવમુક્ત્વા મૃગી રાજાગ્રતઃ પ્રાણૈર્વ્યયુજ્યત ॥
પીડિતા શરઘાતેન પુત્રસ્નેહાદ્વિશેષતઃ

અથાઽસૌ પાર્થિવઃ સદ્યો રૌદ્રાસ્યઃ સમજાયત ॥
વ્યાઘ્રો દશકરાલશ્ચ તીક્ષ્ણદન્તનખસ્તથા ॥
ભક્ષયામાસ તાં સેનામાત્મીયાં ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ

તતસ્તે સૈનિકા રાજન્હતશેષાઃ સુદુઃખિતાઃ ॥
સ્વગૃહાણિ યયુસ્તત્ર યથા વૃત્તં જને પુરે

નિવેદયન્તો વૃત્તાંતં ચત્વરેષુ ત્રિકેષુ ચ ॥
યથા વૈ વ્યાઘ્રતાં પ્રાપ્તઃ સ રાજાઽર્બુદપર્વતે

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય પુત્રં ભૂરિપરાક્રમમ્ ॥
રાજ્યેઽભિષેચયામાસુ નામ્ના ખ્યાતં મહૌજસમ્

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તસ્મિન્સાનૌ નૃપોત્તમ ॥
તૃષાર્તં ગોકુલં પ્રાપ્તં ગોપગોપીસમાકુલમ્

તત્રૈકા ગૌઃ પરિભ્રષ્ટા સ્વયૂથાત્તૃણતૃષ્ણયા ॥
કપિલેતિ ચ વિખ્યાતા સ્વયૂથસ્યાગ્રગામિની॥

અચ્છિન્નાગ્રતૃણં યા તુ સદા ભક્ષયતે નૃપ ॥
અથ સા ગહ્વરં પ્રાપ્તા ગિરેઃ શૂન્યં ભયંકરમ્

તત્રાસસાદ તાં વ્યાઘ્રો દંષ્ટ્રોત્કટમુખાવહઃ ॥
સા તં દૃષ્ટવતી પાપં ત્રાસમાપ મૃગીવ હિ

સ્મરંતી ગોકુલે બદ્ધં સ્વસુતં ક્ષીરપાયિનમ્ ॥
દુઃખેન રુદતીં તાં સ દૃષ્ટ્વોવાચ મૃગાધિપઃ

॥ વ્યાઘ્ર ઉવાચ ॥ ॥
કિં વૃથા રુદ્યતે ધેનો માં પ્રાપ્ય ન હિ જીવિતમ્ ॥
વિદ્યતે કસ્યચિન્મૂર્ખે સ્મરેષ્ટાં દેવતાં તતઃ

॥
॥ કપિલોવાચ ॥ ॥
સ્વજીવિતભયાદ્વ્યાઘ્ર ન રોદિમિ કથંચન ॥
પુત્રો મે બાલકો ગોષ્ઠ્યાં ક્ષીરપાયી પ્રતીક્ષતે

નાદ્યાપિ સ તૃણા ન્યત્તિ તેનાહં શોકવિક્લવા ॥
રોદ્મિ વ્યાઘ્ર સુતસ્નેહાત્સત્યેનાત્માનમાલભે

પાયયિત્વા સુતં બાલં દૃષ્ટ્વા પૃષ્ટ્વા જનં સ્વકમ્ ॥
પુનઃ પ્રત્યાગમિષ્યામિ યદિ ત્વં મન્યસે વિભો

॥ વ્યાઘ્ર ઉવાચ ॥ ॥
ગત્વા સ્વસુતસાંનિધ્યં દૃષ્ટ્વાત્મીયં ચ ગોકુલમ્ ॥
પુનરાગમનં યત્તે ન ચ તચ્છ્રદ્દધામ્યહમ્

ભયાન્માં ભાષસે ચૈવં નાસ્તિ પ્રાણસમં ભયમ્ ॥
તસ્માત્પ્રાણભયાન્ન ત્વમાગમિષ્યસિ ધેનુકે

॥ કપિલો વાચ ॥ ॥
શપથૈરાગમિષ્યામિ સત્યમેતચ્છૃણુષ્વ મે ॥
પ્રત્યયો યદિ તે ભૂયાન્માં મુઞ્ચ ત્વં મૃગાધિપ

॥ વ્યાઘ્ર ઉવાચ ॥ ॥
બ્રૂહિ તાઞ્છપથાન્ભદ્રે સમાગચ્છસિ યૈઃ પુનઃ॥
તતોઽહં પ્રત્યયં ગત્વા મોચયિષ્યામિ વા ન વા

॥ કપિલોવાચ ॥ ॥
વેદાધ્યયનસંપન્નં બ્રાહ્મણં વંચયેત્તુ યઃ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

ગુરુદ્રોહરતાનાં ચ યત્પાપં જાયતે નૃણામ્ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

યત્પાપં બ્રાહ્મણં હત્વા ગાં ચ હત્વા પ્રજાયતે ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

મિત્રદ્રોહે ચ યત્પાપં યત્પાપં ગુરુવંચકે ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

યો ગાં સ્પૃશતિ પાદેન બ્રાહ્મણં પાવકં તથા ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

કૂપારામતડાગાનાં યો ભંગં કુરુત નરઃ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

કૃતઘ્નસ્ય ચ યત્પાપં સૂચકસ્ય ચ યદ્ભવેત્ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

મદ્યમાંસરતાનાં ચ યત્પાપં જાયતે નૃણામ્ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

રાજપૈશુન્યકર્તૄણાં યત્પાપં જાયતે નૃણામ્ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

વેદવિક્રયકર્તૄણાં યત્પાપં સંપ્રજાયતે ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

દીયમાનં દ્વિજાતીનાં નિવારયતિ યોઽલ્પધીઃ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

વિશ્વસ્તઘાતકાનાં ચ યત્પાપં સમુદાહૃતમ્ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

દ્વિજદ્વેષરતાનાં હિ યત્પાપં જાયતે નૃણામ્ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

પરવાદરતાનાં ચ પાપં યચ્ચ દુરાત્મનામ્ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ ॥

રાત્રૌ યે પાપકર્માણો ભક્ષંતિ દધિસક્તુકાન્ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

વૃંતાકં મૂલકં શ્વેતં રક્તં યેઽશ્નંતિ ગૃંજનમ્ ॥
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
સ તસ્યાઃ શપથાઞ્છ્રુત્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
પ્રત્યયં ચ તદા ગત્વા વ્યાઘ્રો વાક્યમથાબ્રવીત્

॥ વ્યાઘ્ર ઉવાચ ॥ ॥
ગચ્છ ત્વં ગોકુલે ભદ્રે પુનરાગમનં કુરુ ॥
ન ચૈતદવગંતવ્યં યદયં વઞ્ચિતો મયા

કપિલે ગચ્છ પશ્ય ત્વં તનયં સુતવત્સલે ॥
પાયયિત્વા સ્તનં પૂર્ણમવઘ્રાય ચ મૂર્ધનિ

માતરં ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા સખીઃ સ્વજનવબાંધવાન્ ॥
સત્યમેવાગ્રતઃ કૃત્વા નાન્યથા કર્તુમર્હસિ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
સાઽનુજ્ઞાતા મૃગેન્દ્રેણ કપિલા પુત્રવત્સલા ॥।
અશ્રુપૂર્ણમુખી દીના પ્રસ્થિતા ગોકુલં પ્રતિ

વેપમાના ભયોદ્વિગ્ના શોકસાગરમધ્યગા ॥
કરિણીવ હિ રૌદ્રેણ હરિણા સા બલીયસા ॥।
તતઃ સ્વગોકુલં પ્રાપ્તા રભમાણા મુહુર્મુહુઃ

તસ્યાઃ શબ્દં તતઃ શ્રુત્વા જ્ઞાત્વા વત્સઃ સ્વમાતરમ્ ॥
સમ્મુખઃ પ્રયયૌ તૂર્ણમૂર્દ્ધ્વપુચ્છઃ પ્રહર્ષિતઃ

અકાલાગમનં તસ્યા રૌદ્રં ભંભારવં તથા ॥
દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા ચ વત્સોઽસૌ શંકિતઃ પરિપૃચ્છતિ

॥ વત્સ ઉવાચ ॥ ॥
ન તે પશ્યામિ સૌમ્યત્વં દુર્મના ઇવ લક્ષ્યમે ॥
કિમર્થમન્યવેલાયાં સમાયાતા વદસ્વ મે

॥ કપિલોવાચ ॥ ॥
પિબ પુત્ર સ્તનં પશ્ચાત્કારણં ચાપિ મે શૃણુ ॥
આગતાઽહં તવ સ્નેહાત્કુરુ તૃપ્તિં યથેપ્સિતામ્

અપશ્ચિમમિદં પુત્ર દુર્લભં માતૃદર્શનમ્ ॥
મયાઽદ્ય પુત્ર ગંતવ્યં શપથૈરાગતા યતઃ

વ્યાઘ્રસ્ય કામરૂપસ્ય દાતવ્યં જીવિતં મયા ॥
તેનાહં શપથૈર્મુક્તા કારણાત્તવ પુત્રક

મયાઽદ્ય તત્ર ગંતવ્યં મૃગરાજસમીપતઃ ॥
યદા ચ શપથૈઃ પુત્ર દાસ્યામિ ચ કલેવરમ્

॥ વત્સ ઉવાચ ॥ ॥
અહં તત્ર ગમિષ્યામિ યત્ર ત્વં ગંતુમિચ્છસિ ॥
શ્લાઘ્યં હિ મરણં મેઽદ્ય ત્વયા સહ ન સંશયઃ

એકાકિનાઽપિ મર્ત્તવ્યં યસ્માન્મયા ત્વયા વિના ॥
યદિ માં સહિતં તત્ર ત્વયા વ્યાઘ્રો વધિષ્યતિ

યા ગતિર્માતૃભક્તાનાં ધ્રુવં સા મે ભવિષ્યતિ ॥
તસ્માદવશ્યં યાસ્યામિ ત્વયા સહ ન સંશયઃ

અથવાઽત્રૈવ તિષ્ઠ ત્વં શપથાઃ સંતુ મે તવ ॥
તવ સ્થાને પ્રયાસ્યામિ માતસ્ત્વં યદિ મન્યસે

જનન્યા વિપ્રયુક્તસ્ય જીવિતં ન હિ મે પ્રિયમ્ ॥
નાસ્તિ માતૃસમઃ કશ્ચિદ્બાલાનાં ક્ષીરજીવિનામ્

નાસ્તિ માતૃસમો નાથો નાસ્તિ માતૃસમા ગતિઃ ॥
યે માતૃનિરતાઃ પુત્રાસ્તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્

॥ કપિલોવાચ ॥ ॥
મમૈવ વિહિતો મૃત્યુર્ન તે પુત્રક સાંપ્રતમ્ ॥
ન ચાયમન્યભૂતાનાં મૃત્યુઃ સ્યાદન્યમૃત્યુતઃ

અપશ્ચિમમિદં પુત્ર માતુઃ સન્દેશમુત્તમમ્ ॥
શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા પરિણામસુખાવહમ્

વને ચર સદા વત્સ અપ્રમાદપરો ભવ ॥
પ્રમાદાત્સર્વભૂતાનિ વિનશ્યંતિ ન સંશયઃ

ન ચ લોભેન ચર્તવ્યં વિષમસ્થં તૃણં ક્વચિત્ ॥
લોભાદ્વિનાશો જંતૂનામિહ લોકે પરત્ર ચ

સમુદ્રમટવીં યુદ્ધં વિશંતે લોભમોહિતાઃ ॥
લોભાદિ કાર્યમત્યુગ્રં કુર્વંતિ ત્યાજ્ય એવ સઃ

લોભાત્પ્રમાદાદાશ્વાસાત્પુરુષો બાધ્યતે ત્રિભિઃ ॥
તસ્માલ્લોભો ન કર્ત્તવ્યો ન પ્રમાદો ન વિશ્વસેત્

આત્મા ચ સતતં પુત્ર રક્ષિતવ્યઃ પ્રયત્નતઃ ॥
સર્વેભ્યઃ શ્વાપદેભ્યશ્ચ મ્લેચ્છેભ્યસ્તસ્કરાદિતઃ

તિર્યગ્ભ્યઃ પાપયોનિભ્યઃ સદા વિચરતા વને ॥
ન ચ શોકસ્ત્વયા કાર્યઃ સર્વેષાં મરણં ધુવમ્

અસ્માકં પ્રતિવાચં ચ શૃણુ શોકવિનાશિનીમ્ ॥
યથા હિ પથિકઃ કશ્ચિચ્છાયાર્થી વૃક્ષમાસ્થિતઃ ॥
વિશ્રાન્તશ્ચ પુનર્યાતિ તદ્વદ્ભૂતસમાગમઃ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવં સંભાષ્ય તં વત્સમવઘ્રાય ચ મૂર્દ્ધનિ ॥
સ્વમાતરં સખીવર્ગં તતો દ્રષ્ટું સમાગતા

અબ્રવીચ્ચ તતો વાક્યં પુત્રશોકેન દુઃખિતા ॥
અંબાઃ શૃણુત મે વાક્યમપશ્ચિમમિદં સ્ફુટમ્

અનાથમબલં દીનં ફેનપં મમ પુત્રકમ્ ॥
માતૃશોકાભિસંતપ્તં સર્વાસ્તં પાલયિષ્યથ

ભાવિનીનામયં પુત્રઃ સાંપ્રતં ચ વિશેષતઃ ॥
સ્નપનીયઃ પાયિતવ્યઃ પોષ્યઃ પાલ્યઃ સ્વપુત્રવત્

ચરંતં વિષમે સ્થાને ચરંતં પરગોકુલે ॥
અકાર્યેષુ પ્રવર્તંતં હે સખ્યો વારયિષ્યથ

ક્ષમધ્વં ચ મહાભાગા યાસ્યેઽહં સત્યસંશ્રયાત્ ॥
યત્રાઽસૌ તિષ્ઠતે વ્યાઘ્રો મુક્તાઽહં યેન સાંપ્રતમ્

સર્વાસ્તા વચનં શ્રુત્વા તસ્યાઃ શોકસમન્વિતાઃ ॥
વિષાદં પરમં ગત્વા વાક્યમૂચુઃ સુદુઃખિતાઃ

કપિલે નૈવ ગંતવ્યં ન તે દોષો ભવિષ્યતિ॥
પ્રાણાત્યયે ન દોષોઽસ્તિ સંપરાયે ચ દારુણે

અત્ર ગાથા પુરા ગીતા મુનિભિર્ધર્મવાદિભિઃ॥
પ્રાણાત્યયે સમુત્પન્ને શપથે નાસ્તિ પાતકમ્

કપિલોવાચ॥
પ્રાણિનાં પ્રાણ રક્ષાર્થં વદામ્યેવાનૃતં વચઃ ॥
નાત્માર્થમુપયુઞ્જામિ સ્વલ્પમપ્યનૃતં ક્વચિત્

અશ્વમેધસહસ્રં તુ સત્યં ચ તુલયા ધૃતમ્ ॥
અશ્વમેધસહસ્રાદ્ધિ સત્યમેવ વિશિષ્યતે

તસ્માન્નાનૃતમાત્માનં કરિષ્યે જીવિતાશયા ॥
આજ્ઞાપયતુ મામાર્યા યાસ્યે યત્ર મૃગાધિપઃ

॥ વયસ્યા ઊચુઃ ॥ ॥
કપિલે ત્વં નમસ્કાર્યા સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ ॥
યત્ત્વં પરમસત્યેન પ્રાણાંસ્ત્યજસિ દુસ્ત્યજાન્

અવશ્યં ન ચ તે ભાવી મૃત્યુઃ સત્યાત્કથંચન ॥
પ્રમાણં યદિ સત્યં હિ વ્રજ પંથાઃ શિવોઽસ્તુ તે

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તા ચ કપિલા ગતા યત્ર મૃગાધિપઃ ॥
અથાસૌ કપિલાં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
અબ્રવીત્પ્રશ્રિતં વાક્યં હર્ષગદ્ગદયા ગિરા

॥ વ્યાઘ્ર ઉવાચ ॥ ॥
સ્વાગતં તવ કલ્યાણિ કપિલે સત્યવાદિનિ ॥
નહિ સત્યવતાં કિંચિદશુભં વિદ્યતે ક્વચિત્

ત્વયોક્તં કપિલે પૂર્વં શપથૈરાગમાય ચ ॥
તેન મે કૌતુકં જાતં યાતાઽઽગચ્છેત્પુનઃ કથમ્

તસ્માદ્ગચ્છ મયા મુક્તા યત્રાઽસૌ તનયસ્તવ ॥
તિષ્ઠતે ગોકુલે બદ્ધઃ ક્ષીરપાયી સુદુઃખિતઃ

॥
॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સ રાજા પ્રકૃતિં ગતઃ ॥
મૃગીશાપેન નિર્મુક્તો દિવ્યરૂપવપુર્ધરઃ ॥
તતોઽબ્રવીત્પ્રહૃષ્ટાત્મા કપિલાં સત્યવાદિનીમ્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
પ્રસાદાત્તવ મુક્તોઽહં શાપાદસ્માત્સુદારુણાત્ ॥
કિં તે પ્રિયં કરોમ્યદ્ય ધેનુકે બ્રૂહિ સત્વરમ્

॥ કપિલોવાચ ॥ ॥
કૃતકૃત્યાઽસ્મિ રાજેન્દ યત્ત્વં મુક્તોઽસિ કિલ્બિષાત્॥
પિપાસા બાધતેત્યર્થં સાંપ્રતં જલમાનયમ્

નૈવાનૃતં વિજાનીહિ સત્યમેતન્મયોદિતમ્

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અથાસૌ પાર્થિવો હસ્તે ચાપમાદાય સત્વરમ્ ॥
સજ્યં કૃત્વા શરં ગૃહ્ય જઘાન ધરણીતલમ્

તતઃ સલિલમુત્તસ્થૌ નિર્મલં શીતલં શુભમ્ ॥
તત્ર સા કપિલા સ્નાત્વા વિતૃષા સમપદ્યત

એતસ્મિન્નન્તરે ધર્મઃ સ્વયં તત્ર સમાગતઃ ॥
અબ્રવીત્કપિલાં હૃષ્ટો વરં વરય શોભને

તવ સત્યેન તુષ્ટોઽહં નાસ્તિ તે સદૃશી ક્વચિત્ ॥
ત્રૈલોક્યે સકલે ધેનુર્ન ભવિષ્યતિ વૈ શુભે

॥ કપિલોવાચ ॥ ॥
પ્રસાદાત્તવ ગચ્છેય સહ રાજ્ઞા સગોકુલા ॥
સુપ્રભેણ પદં દિવ્યં જરામરણવર્જિતમ્

મન્નામ્ના ખ્યાતિમાયાતુ પુણ્યમેતજ્જલાશયમ્ ॥
સર્વપાપહરં નૃણાં સર્વકામપ્રદં તથા

॥ ધર્મ ઉવાચ ॥ ॥
યેઽત્ર સ્નાનં કરિષ્યંતિ સુપુણ્યે સલિલે શુભે ॥
ચતુર્દ્દશ્યાં વિશેષેણ તે યાસ્યંતિ પરાં ગતિમ્

તવ નામ્ના સુપુણ્યં હિ તીર્થમેતદ્ભવિષ્યતિ ॥
દર્શમુદ્દિશ્ય મર્ત્યસ્તુ પ્રાપ્સ્યતે ગોસહસ્રકમ્ ॥
સ્નાનાલ્લક્ષગુણં દાનાત્પુણ્યં ચૈવ તથાઽક્ષયમ્

યેઽત્ર શ્રાદ્ધં કરિષ્યંતિ માનવાઃ સુસમાહિતાઃ॥
સર્વદાનફલં તેષાં ભુક્તિમુક્તી મહાત્મનામ્

અપિ કીટપતંગા યે તૃષાર્તાઃ સલિલે શુભે ॥
મજ્જયિષ્યતિ યાસ્યંતિ તેઽપિ સ્થાનં દિવૌકસામ્

કિં પુનર્ભક્તિસંયુક્તા માનવાઃ સત્યવાદિનઃ ॥
મનસ્વિનો મહાભાગાઃ શ્રદ્ધાવંતો વિચક્ષણાઃ

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વિમાનાનિ સહસ્રશઃ ॥
સમાયાતાનિ રાજેંદ્ર કપિલાયાઃ પ્રભાવતઃ

તાન્યારુહ્યાથ કપિલા ગોપગોકુલસંકુલા ॥
સુપ્રભેણ સમાયુક્તા તત્પદં પરમં ગતા

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન તત્ર સ્નાનં સમાચરેત્ ॥
શ્રાદ્ધં ચૈવાત્મનઃ શક્ત્યા દાનં પાર્થિવસત્તમ ॥

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે તૃતીયેઽર્બુદખંડે કપિલાતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ