સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.280

ઈશ્વર ઉવાચ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ ચ્યવનેશ્વરમુત્તમમ્॥
તત્રૈવ સંસ્થિતં લિંગં સર્વપાતકનાશનમ્

યત્ર શર્યાતિના દત્તા સુકન્યા સા મહર્ષયે ॥
યત્ર સંસ્તંભિતં સૈન્યમાનાહાર્ત્તમથાકરોત્

। (આનાહ – જઠર આધ્માનમ્)
એષ શર્યાતિયજ્ઞસ્ય દેશો દેવિ પ્રકાશતે ॥
પ્રભાસક્ષેત્રમધ્યે તુ સાક્ષાત્પાતકનાશનઃ

સાક્ષાત્તત્રાભજત્સોમમશ્વિભ્યાં સહ કૌશિકઃ ॥
ચુકોપ ભાર્ગવશ્ચૈવ મહેન્દ્રાય મહાતપાઃ

સંસ્તંભયામાસ ચ તં વાસવં ચ્યવનઃ પ્રભુઃ ॥
સુકન્યાં ચાપિ ભાર્યાં સ રાજપુત્રીમવાપ્તવાન્

॥
॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
કથં વિષ્ટંભિતસ્તેન ભગવાન્પાકશાસનઃ ॥
કિમર્થં ભાર્ગવશ્ચાપિ કોપં ચક્રે મહાતપાઃ

નાસત્યૌ ચ કથં બ્રહ્મન્કૃ તવાન્સોમપાયિનૌ ॥
તત્સર્વં ચ યથાવૃત્તમાખ્યાતુ ભગવાન્મમ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ભૃગોર્મહર્ષેઃ પુત્રોઽભૂચ્ચ્યવનો નામ નામતઃ ॥
સ પ્રભાસં સમાસાદ્ય તપસ્તેપે મહામુનિઃ

સ્થાણુભૂતો મહાતેજા વીરસ્થાને ચ ભામિનિ ॥
અતિષ્ઠત્સુચિરં કાલમેકદેશે વરાનને

સ વલ્મીકોઽભવત્તત્ર લતાભિરભિસંવૃતઃ ॥
કાલેન મહતા દેવિ સમાકીર્ણઃ પિપીલકૈઃ

સ તથા સંવૃતો ધીમાન્મૃત્પિંડ ઇવ સર્વતઃ ॥
તપ્યતે સ્મ તપો ઘોરં વલ્મીકેન સમાવૃતઃ

અથાસ્ય યાતકાલસ્ય શર્યાતિર્નામ પાર્થિવઃ ॥
તીર્થયાત્રાપ્રસંગેન શ્રીસોમેશદિદૃક્ષયા ॥
આજગામ મહાક્ષેત્રં પ્રભાસં પાપનાશનમ્

તસ્ય સ્ત્રીણાં સહસ્રાણિ ચત્વાર્યાસન્પરિગ્રહાઃ ॥
એકૈવ તુ સુતા શુભ્રા સુકન્યાનામ નામતઃ ॥

સા સખીભિઃ પરિવૃતા સર્વાભરણભૂષિતા ॥
ચંક્રમ્યમાણા વલ્મીકં ભાર્ગવસ્ય સમાસદત્

સા ચૈવ સુદતી તત્ર પશ્યમાના મનોરમાન્ ॥
વનસ્પતીન્વિચિન્વંતી વિજહાર સખીવૃતા

રૂપેણ વયસા ચૈવ સુરાપાનમદેન ચ ॥
બભંજ વનવૃક્ષાણાં શાખાઃ પરમ પુષ્પિતાઃ

તાં સખીરહિતામેકામેકવસ્ત્રામલંકૃતામ્ ॥
દદર્શ ભાર્ગવો ધીમાંશ્ચરંતીમિવ વિદ્યુતમ્

તાં પશ્યમાનો વિજને સ રેમે પરમદ્યુતિઃ ॥
ક્ષામકણ્ઠશ્ચ બ્રહ્મર્ષિસ્તપોબલસમન્વિતઃ

તામભાષત કલ્યાણીં સા ચાસ્ય ન શૃણોતિ વૈ ॥
તતઃ સુકન્યા વલ્મીકે દૃષ્ટ્વા ભાર્ગવચક્ષુષી

કૌતૂહલાત્કણ્ટકેન બુદ્ધિમોહબલાત્કૃતા ॥
કિન્નુ ખલ્વિદમિત્યુક્ત્વા નિર્બિભેદાસ્ય લોચને

અકુધ્યત્સ તયા વિદ્ધો નેત્રે પરમમન્યુમાન્ ॥
તતઃ શર્યાતિસૈન્યસ્ય શકૃન્મૂત્રે સમાવૃણોત્

તતો રુદ્ધે શકૃન્મૂત્રે સૈન્યમાનાહદુઃખિતમ્ ॥
તથાગતમભિભેક્ષ્ય પર્યતપ્યત પાર્થિવઃ

તપોનિત્યસ્ય વૃદ્ધસ્ય રોષણસ્ય વિશેષતઃ ॥
કેનાપકૃતમદ્યેહ ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ ॥
જ્ઞાતં વા યદિ વાઽજ્ઞાતં તદિદં બ્રૂત મા ચિરમ્

તત્રોચુઃ સૈનિકાઃ સર્વે ન વિદ્મોઽપકૃતં વયમ્ ॥
સર્વોપાયૈર્યથાકામં ભવાન્સમધિગચ્છતુ

તતઃ સ પૃથિવીપાલઃ સામ્ના ચોગ્રેણ ચ સ્વયમ્ ॥
પર્યપૃચ્છત્સુહૃદ્વર્ગં પ્રત્યજાનન્ન ચૈવ તે

આનાહાર્ત્તં તતો દૃષ્ટ્વા તત્સૈન્યં સંમુખોદિતમ્॥
પિતરં દુઃખિતં ચાપિ સુકન્યૈવમથાબ્રવીત્

મયા તાતેહ વલ્મીકે દૃષ્ટં સર્વમભિજ્વલત્ ॥
ઉદ્દ્યોતવદવિજ્ઞાનાત્તન્મયા વિદ્ધમન્તિકાત્

એતચ્છ્રુત્વા તુ શર્યાતિ ર્વલ્મીકં ક્ષિપ્રમભ્યગાત્॥
તત્રાપશ્યત્તપોવૃદ્ધં વયોવૃદ્ધં ચ ભાર્ગવમ્

અથાવદત્સ્વસૈન્યાર્થં પ્રાંજલિઃ સ મહીપતિઃ ॥
અજ્ઞાનાદ્બાલયા યત્તે કૃતં તત્ક્ષંતુમર્હસિ

તતોઽબ્રવીન્મહીપાલં ચ્યવનો ભાર્ગવસ્તદા ॥
રૂપૌદાર્યસમાયુક્તાં લોભમોહસમાવૃતામ્

તામેવ પ્રતિગૃહ્યાહં રાજન્દુહિતરં તવ ॥
ક્ષમિષ્યામિ મહીપાલ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઋષેર્વચનમાજ્ઞાય શર્યાતિરવિચારયન્॥
દદૌ દુહિતરં તસ્મૈ ચ્યવનાય મહાત્મને

પ્રતિગૃહ્ય ચ તાં કન્યાં ભગવાન્પ્રસસાદ હ ॥
પ્રાપ્તે પ્રસાદે રાજા તુ સસૈન્યઃ પુરમાવ્રજત્

સુકન્યાપિ પતિં લબ્ધ્વા તપસ્વિનમનિન્દિતમ્ ॥
નિત્યં પર્યચરત્પ્રીત્યા તપસા નિયમેન ચ

અગ્નીનામતિથીનાં ચ શુશ્રૂષુરનસૂયયા ॥
સમારાધયત ક્ષિપ્રં ચ્યવનં સા શુભાનના

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસ ક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ચ્યવનેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાશીત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ