સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.28-2

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
કૃત્વા જાગરણં વિષ્ણોર્યથાન્યાયં નરેશ્વર ॥
પિતૄન્યચ્છતિ પુણ્યં ચ તતઃ કિં કુરુતે યમઃ

ભુક્તો વા યદિ વાઽભુક્તઃ સ્વચ્છો વાઽસ્વચ્છ એવ વા ॥
વિમુક્તિઃ કથિતા તત્ર હરિજાગરણાન્નૃણામ્

અસ્નાતો વા નરઃ સ્નાતો જાગરે સમુપસ્થિતે ॥
સર્વતીર્થાપ્લુતો જ્ઞેયસ્તં દૃષ્ટ્વા દિવમાવ્રજેત્

શ્વપચા જાગરં કૃત્વા પદં નિર્વાણમાગતાઃ ॥
કિં પુનર્વર્ણસંભૂતાઃ સદાચારપરાસ્તથા

યુવતીનાદમાકર્ણ્ય યથા નિદ્રા ન જાયતે ॥
જાગરે ચૈવમેવ સ્યાત્તત્કથાનાં ચ કીર્તને

બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સ્તેયં ગુર્વંગનાગમઃ ॥
ઉત્કલ્લનં મનઃપાપં શોધયેદ્વિષ્ણુ જાગરઃ

વિમુક્તિઃ કામુકસ્યોક્તા કિં પુનર્વીક્ષતાં હરિમ્

વાચિકં માનસં પાપં કરણૈર્યદુપાર્જિતમ્॥
અન્યૈર્નિમિષમાત્રેણ વ્યપોહતિ ન સંશયઃ

ગોષ્ઠ્યાં સમાગતા યે તુ તેષાં પાપં કુતઃ સ્મૃતમ્ ॥
માતૃપૂજા ગયાશ્રાદ્ધં સુતીર્થગમનં તથા ॥
જાગરસ્ય નૃણાં રાજન્સમાનિ કવયો વિદુઃ

જનનીપૂજનં ભૂપ હ્યશ્વમેધાયુતૈઃ સમમ્ ॥
પૂર્ણં વર્ષશતં ભૂપ કુશાગ્રેણોદ્ધૃતં જલમ્

પિબન્પાત્રે દ્વિજઃ સમ્યક્તીર્થે પુષ્કરસંજ્ઞિતે ॥
જાગરસ્યૈવ ચૈતાનિ કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

કૃત્વા કાંચનસંપૂર્ણાં વસુધાં વસુધાધિપ ॥
દત્ત્વા યત્ફલમાપ્નોતિ તત્ફલં હરિજાગરે

નિકૃંતનં કર્મણશ્ચ હ્યાત્મના દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥
વ્યપોહતિ ન સંદેહો યેન જાગરણં કૃતમ્ ॥ ॥
સંક્ષેપતઃ પ્રવક્ષ્યામિ પુનરેવ મહીપતે ॥
જાગરે પદ્મનાભસ્ય યત્ફલં કવયો વિદુઃ

રવેર્બિંબમિદં ભિત્ત્વા સ યોગી હરિજાગરે ॥
પ્રયાતિ પરમં સ્થાનં યોગિગમ્યં નિરંજનમ્ ॥
સાંખ્યયોગૈઃ સુદુઃખેન પ્રાપ્યતે યત્પદં હરેઃ

નદ્યો નદા યથા યાંતિ સાગરે સંસ્થિતિં ક્રમાત્ ॥
એવં જાગરણાત્સર્વે તત્પદે યાંતિ સંસ્થિતિમ્

મેરુમંદરમાનાનિ કૃત્વા પાપાનિ વા નરઃ ॥
હરિજાગરણે તાનિ વ્યપોહતિ ન સંશયઃ

રાજ્યં સ્વર્ગં તથા મોક્ષં યચ્ચાન્યદીપ્સિતં નૃણામ્ ॥
દદાતિ ભગવાન્કૃષ્ણઃ સ્વગીતૈર્જાગરે સ્થિતઃ

જાગરેણૈવ પાપાનાં શ્વપચાનાં મહીપતે ॥
તત્પદં કવિભિઃ પ્રોક્તં કિં પુનસ્તુ દ્વિજન્મનામ્

જપધ્યાનવિહીનસ્ય ગાયકસ્યાપિ ભૂપતે ॥
કર્મભ્રષ્ટસ્ય ચ પ્રોક્તો મોક્ષસ્તુ હરિજાગરે

તન્નાસ્તિ ત્રિષુ લોકેષુ પુણ્યં પુણ્યવતાં નૃણામ્ ॥
યત્તુ સાધયતે ભૂપ જાગરે સંવ્યવસ્થિતઃ

ત્વયા પુનરિદં કાર્ય્યં સ્મર્ત્તવ્યો ગરુડધ્વજઃ ॥
એકાદશ્યાં ન ભોક્તવ્યં કર્તવ્યં જાગરં સદા

જાગરે વર્ત્તમાનસ્ય શ્વપચસ્ય ગતિર્ભવેત્ ॥
કિંપુનર્વર્ણજાતીનાં વૈષ્ણવાનાં મહીપતે

યે તુ જાગરણે નિદ્રાં ન યાંતિ નૃપપુંગવ ॥
ન તેષાં જનની યાતિ ખેદં ગર્ભાવધારણાત્

તસ્માજ્જાગરણં કાર્ય્યં માતુર્જઠરવર્જિભિઃ ॥
ભીતેર્મોક્ષપરૈર્મર્ત્યૈઃ સુખચેષ્ટાબહિષ્કૃતૈઃ

યસ્તુ જાગરણં રાત્રૌ કુર્યાદ્ભક્તિસમન્વિતઃ ॥
નિમિષેનિમિષે રાજન્નશ્વમેધફલં લભેત્

શયનો ત્થાપનાભ્યાં ચ સમં પુણ્યમુદાહૃતમ્ ॥
વિશેષો નાસ્તિ ભૂપાલ વિષ્ણુના કથિતં પુરા

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ સ્થિતાઃ શૂદ્રાશ્ચ જાગરે ॥
પક્ષિણઃ કૃમિકીટાશ્ચ હ્યનેકે ચૈવ જંતવઃ ॥
તે ગતાઃ પરમં સ્થાનં યોગિગમ્યં નિરંજનમ્

યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ બ્રહ્મહત્યાસમાનિ ચ ॥
કૃષ્ણજાગરણે તાનિ ક્ષયં યાંતિ ન સંશયઃ

એકતઃ ક્રતવઃ સર્વે સર્વતીર્થસમન્વિતાઃ ॥
એકતો દેવદેવસ્ય જાગરઃ કૃષ્ણવલ્લભઃ ॥
ન સમં હ્યધિકઃ પ્રોક્તઃ કવિભિઃ કૃષ્ણજાગરઃ

સૂર્યશક્રાદયો દેવા બ્રહ્મરુદ્રાદયો ગણાઃ ॥
નિત્યમેવ સમાયાંતિ જાગરે કૃષ્ણવલ્લભે

ગંગા સરસ્વતી રેવા યમુના ચ શતહ્રદા॥
ચંદ્રભાગા વિતસ્તા ચ નદ્યઃ સર્વાશ્ચ તત્ર વૈ

સરાંસિ ચ હ્રદાશ્ચૈવ સમુદ્રાઃ કૃત્સ્નશો નૃપ ॥
એકાદશ્યાં નૃપશ્રેષ્ઠ ગચ્છંતિ હરિજાગરે

સ્પૃહણીયાસ્તુ દેવેભ્યો યે નરાઃ કૃષ્ણજાગરે ॥
નૃત્યં ગીતં પ્રકુર્વંતિ વીણાવાદ્યં તથૈવ ચ

ભક્ત્યા વાઽપ્યથવાઽભક્ત્યા શુચિર્વાપ્યથવાઽશુચિઃ ॥
કૃત્વા જાગરણં વિષ્ણોર્મુચ્યતે પાપકોટિભિઃ

પાદયોઃ પાંસુકણિકા યાવત્તિષ્ઠંતિ ભૂતલે ॥
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ જાગરી વસતે દિવિ

તસ્માદ્ગૃહં પ્રગન્તવ્યં જાગરે માધવસ્ય ચ ॥
કલૌ મલવિનાશાય દ્વાદશદ્વાદશીષુ ચ

સુબહૂન્યપિ પાપાનિ કૃત્વા જાગરણં હરેઃ ॥
નિર્દ્દહેન્મેરુતુલ્યાનિ યુગકોટિશતાન્યપિ

ઉન્મીલિની મહીપાલ યૈઃ કૃતા પ્રીતિસંયુતૈઃ ॥
કલૌ જાગરણોપેતા ફલં વક્ષ્યામિ તચ્છૃણુ

સ્થિતૌ યુગસહસ્રં તુ પાદેનૈકેન ભૂતલે ॥
કાશ્યાં ચ જાહ્નવીતીરે તત્ફલં લભતે નરઃ

ભવેદ્યુગસહસ્રં ચ વિનાઽઽહારેણ યત્ફલમ્॥
ઉન્મીલિનીં સમાસાદ્ય ફલં જાગરણે હરેઃ

દુષ્પ્રાપ્યં વૈષ્ણવં સ્થાનં મખકોટિશતૈઃ કૃતૈઃ ॥
હેલયા પ્રાપ્યતે નૂનં દ્વાદશ્યાં જાગરે કૃતે

ન કુર્વંતિ વ્રતં વિષ્ણોર્જાગરેણ સમન્વિતમ્ ॥
પરસ્વં પારદાર્યં ચ પાપં તાન્પ્રતિ ગચ્છતિ

એકેનૈવોપવાસેન ભાવહીનાસ્તુ માનવાઃ ॥
નિર્દ્દગ્ધાઽખિલપાપાસ્તે પ્રયાંતિ સ્વર્ગકાનનમ્

યત્ર ભાગવતં શાસ્ત્રં યત્ર જાગરણં હરેઃ ॥
શાલિગ્રામશિલા યત્ર તત્ર ગચ્છેદ્ધરિઃ સ્વયમ્

ન પુર્ય્યઃ પાવનાઃ સપ્ત કલૌ વેદવચો નહિ ॥
યાદૃશં વાસરં વિષ્ણોઃ પાવનં જાગરાન્વિતમ્

સંપ્રાપ્તે વાસરે વિષ્ણોર્યે ન કુર્વંતિ જાગરમ્॥
મજ્જંતિ નરકે ઘોરે નરાનાર્ય્યો ન સંશયઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે ચતુર્થે દ્વારકામાહાત્મ્યે દ્વાદશીજાગણરણમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટાવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ