સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.257

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ ત્રિતકૂપમિતિ સ્મૃતમ્॥
નંદાદિત્યસ્ય પૂર્વેણ યોજનત્રિતયેન તુ

પુરા બભૂવ રાજેન્દ્રઃ સૌરાષ્ટ્રવિષયે સુધીઃ ॥
આત્રેય ઇતિ વિખ્યાતો વેદવેદાંગપારગઃ

તસ્ય પુત્રત્રયં જજ્ઞ ઋતુકાલાભિગામિનઃ ॥
એકતશ્ચદ્વિતશ્ચૈવ ત્રિતશ્ચૈવેતિ ભામિનિ

ત્રિતસ્તેષાં કનિષ્ઠોઽભૂદ્વેદવેદાંગપારગઃ ॥
સર્વૈરેવ ગુણૈર્યુક્તો મૂર્ખો જ્યેષ્ઠૌ બભૂવતુઃ

કસ્યચિત્ત્વથકાલસ્ય આત્રેયો દ્વિજ સત્તમઃ ॥
તપઃ કૃત્વા તુ વિપુલં કાલધર્મમુપેયિવાન્

તતસ્તેષાં ત્રિતો રાજા બભૂવ ગુણવત્તરઃ ॥
ધુરમાકર્ષયામાસ પુત્રોઽયં તસ્ય યા પુરા

તસ્ય બુદ્ધિઃ સમુત્પન્ના કથં યજ્ઞં કરોમ્યહમ્ ॥
સન્નિમંત્ર્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્યજ્ઞકર્મસ્વધિષ્ઠિતાન્

ઇન્દ્રાદીંશ્ચ સુરાન્સર્વાનાવાહ્ય વિધિપૂર્વકમ્ ॥
દક્ષિણાર્થં દ્વિજેન્દ્રાણાં પ્રભાસં સ જગામ હ ॥
ગૃહીત્વા ભ્રાતરૌ જ્યેષ્ઠૌ ગવાર્થં પ્રસ્થિતો દ્વિજઃ

યસ્ય યસ્ય ગૃહે યાતિ સ ત્રિતો વેદપારગઃ ॥
તત્ર તત્ર વરાં પૂજાં લેભે ગાશ્ચૈવ પુષ્કલાઃ

એવં સ ગોધનં પ્રાપ્ય ભ્રાતૃભ્યાં સહિતસ્તદા ॥
ગૃહાય પ્રસ્થિતો દેવિ નિર્વૃતિં પરમાં ગતઃ

ત્રિતસ્તાભ્યાં પુરો યાતિ પૃષ્ઠતો ભ્રાતરૌ ચ તૌ ॥
ગોધનં ચાલયંતસ્તે પ્રભાસં ક્ષેત્રમાગતાઃ

અથ તદ્ગોધનં દૃષ્ટ્વા ભૂરિ દાનાર્થમાહૃતમ્ ॥
ભ્રાતૃભ્યાં ત્રિતયે ચેતિ પાપા મતિરજાયત

પરસ્પરમૂચતુસ્તૌ ભ્રાતરૌ દુષ્ટચેતસૌ ॥
ત્રિતો યજ્ઞેષુ કુશલો વેદેષુ કુશલસ્તથા

માન્યઃ પૂજ્યશ્ચ સર્વત્ર આવાં મૂર્ખૌ નિરર્થકૌ ॥
એતદ્ધિ ગોધનં સર્વં ત્રિતો દાસ્યતિ સન્મખે

અસ્માકં પિતૃપર્યાતો યદાપ્તં તત્સમં ભવેત્॥
તસ્માદત્રૈવ યુક્તોઽસ્ય વધો વૈ ત્રિતયજ્ઞિનઃ

એવં તૌ નિશ્ચયં કૃત્વા પ્રસ્થિતૌ ભ્રાતરાવુભૌ ॥
ત્રિતસ્તુ પુરતો યાતિ નિર્વિકલ્પ ઋજુઃ સુધીઃ

અનુ તત્ર સમુત્તસ્થૌ વ્યાઘ્રો રૌદ્રતરાકૃતિઃ ॥
વ્યાદિતાસ્યો રવં દેવિ વ્યનદ્ભૈરવં તતઃ

તસ્ય શબ્દેન તા ગાવો નષ્ટા જગ્મુર્દિશો દશ ॥
અન્ધકૂપો મહાંસ્તત્ર પ્રદેશે દારુણોઽભવત્

એકતો દારુણો વ્યાઘ્રઃ કૂપોઽન્યત્ર સુદારુણઃ ॥
દૃષ્ટ્વા તે ભ્રાતરઃ સર્વે ભયોદ્વિગ્નાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ

અથ તે વિષમં પ્રાપ્ય તટં કૂપસ્ય ભામિનિ ॥
સ્થિતા યાવદ્ગતો વ્યાઘ્રસ્તતો ગંતું મનો દધુઃ

અથ તાભ્યાં ત્રિતો દેવિ ભ્રાતૃભ્યાં નૃપસત્તમ ॥
પ્રક્ષિપ્તો દારુણે કૂપે જીર્ણે તોયવિવર્જિતે

તતસ્તદ્ગોધનં ગૃહ્ય પ્રસ્થિતૌ હૃષ્ટમાનસૌ ॥
ત્રિતસ્તુ પતિતસ્તત્ર કૂપે જલવિવર્જિતે

ચિન્તયામાસ મેધાવી નાહં શોચામિ જીવિતુમ્ ॥
મયાહૂતા દ્વિજશ્રેષ્ઠા યજ્ઞાર્થં વેદપારગાઃ ॥
ઇન્દ્રાદ્યાશ્ચ સુરાઃ સર્વે સ ક્રતુઃ સ્યાન્ન મે ત્વતઃ

સ એવં ચિન્તયામાસ વેદવેદાંગપારગઃ ॥
માનસં યજ્ઞમારભ્ય તત્રૈવ વરવર્ણિનિ

સ્વયમેવ સ સૂક્તાનિ પ્રોક્ત્વા પ્રોક્ત્વા દ્વિજોત્તમઃ ॥
કૃતવાન્બાલુકાહોમં તેન તુષ્ટાશ્ચ દેવતાઃ

શ્રદ્ધાં તસ્ય વિદિત્વા તુ ભૂયસ્તૃપ્તાસ્તુ દેવતાઃ ॥
આગત્ય બ્રાહ્મણં પ્રોચુઃ કૂપમધ્યે વ્યવસ્થિતમ્ ॥

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
ભોભો વિપ્ર ત્વયા નૂનં સર્વે સંતર્પિતા વયમ્ ॥
માનસેન તુ યજ્ઞેન તસ્માદ્બ્રૂહિ મનોગતમ્

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
યદિ દેવાઃ પ્રસન્ના મે કૂપાન્નિષ્કમણે ત્વહમ્ ॥
યષ્ટા સ્વં મંદિરં ગત્વા દેવયજ્ઞં કરોમ્યહમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથ દેવૈઃ સમાદિષ્ટા તસ્મિન્કૂપે સરસ્વતી ॥
નિર્ગત્ય વસુધાં ભિત્ત્વા પૂરયામાસ વારિણા

અથ નિષ્ક્રમ્ય વિપ્રોઽસૌ યાતઃ સ્વભવનં પ્રતિ ॥
તતઃ પ્રભૃતિ દેવેશિ ત્રિતકૂપઃ સ ઉચ્યતે

સ્નાત્વા તત્ર શુચિર્ભૂત્વા ત્વથ સંતર્પયેત્પિતૄન્ ॥
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ સર્વપાપવિવર્જિતઃ

તિલ દાનં તુ દેવેશિ તત્ર શસ્તં સકાઞ્ચનમ્ ॥
પિતૄણાં વલ્લભં તીર્થં નિત્યં ચૈવ તુ ભામિનિ

અગ્નિષ્વાત્તા બર્હિષદ આયંતુન ઇતિ સ્મૃતાઃ ॥
યે દિવ્યાઃ પિતરો દેવિ તેષાં સાંનિધ્યમત્ર હિ

દર્શનાદપિ તીર્થસ્ય તસ્ય વૈ સુરસત્તમે ॥
મુચ્યન્તે પ્રાણિનઃ પાપાદાજન્મમરણાંતિકાત્ ॥

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન તત્ર સ્નાનં સમાચરેત્ ॥
પ્રભાસં ક્ષેત્રમાસાદ્ય યદીચ્છેચ્છ્રેય આત્મનઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ત્રિતકૂપમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તપઞ્ચાશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ