સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.25-3

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
સ ગન્ધર્વસ્તદા દેવિ આરિરાધયિષુર્ભવમ્ ॥
સોમવારવ્રતંનામ પપ્રચ્છ મુનિસત્તમમ્

॥ ગન્ધર્વ ઉવાચ ॥ ॥
કથં સોમવ્રતં કાર્યં વિધાનં તસ્ય કીદૃશમ્ ॥
કસ્મિન્કાલે ચ તત્કાર્યં સર્વં વિસ્તરતો વદ

॥ ગોશૃંગ ઉવાચ ॥ ॥
સાધુસાધુ મહાપ્રાજ્ઞ સર્વસત્ત્વોપકારકમ્ ॥
યન્ન કસ્યચિદાખ્યાતં તદદ્ય કથયામિ તે

સર્વરોગહરં દિવ્યં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્ ॥
સોમવારવ્રતંનામ સર્વકામફલપ્રદમ્

સર્વકાલિકમાદેયં વર્ણાનાં શુભકારકમ્ ॥
નારી નરૈઃ સદા કાર્યં દૃષ્ટ્વાદૃષ્ટ્વા ફલોદયમ્

બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિભિર્દેવૈઃ કૃતમેતન્મહાવ્રતમ્ ॥
પુનસ્તુ સોમરાજેન દક્ષશાપહતેન ચ

આરાધિતોઽનેન શંભુઃ શંભુધ્યાનપરેણ તુ ॥
તતસ્તુષ્ટો મહાદેવઃ સોમરાજસ્ય ભક્તિતઃ

તેનોક્તં યદિ તુષ્ટોઽસિ પ્રતિષ્ઠાસ્થો નિરંતરમ્

યાવચ્ચંદ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ યાવત્તિષ્ઠંતિ ભૂધરાઃ ॥
તાવન્મે સ્થાપિતં લિંગમુમયા સહ તિષ્ઠતુ

સ્થાપિતં તુ તદા તેન પ્રાર્થયિત્વા મહેશ્વરમ્ ॥
આત્મનામાંકિતં કૃત્વા તતો રોગૈર્વ્યમુચ્યત

તતઃ શુદ્ધશરીરોઽસૌ ગગનસ્થો વિરાજતે

તદાપ્રભૃતિ યે કેચિત્કુર્વંતિ ભુવિ માનવાઃ ॥
તેઽપિ તત્પદમાયાંતિ વિમલાંગાશ્ચ સોમવત્

અથ કિં બહુનોક્તેન વિધાનં તસ્ય કીર્ત્તયે ॥
યસ્મિન્કસ્મિંશ્ચ માસે વા શુક્લે સોમસ્ય વાસરે ॥

દંતકાષ્ઠં પુરા બ્રાહ્મે કૃત્વા સ્નાનં સમાચરેત્ ॥
સ્વધર્મવિહિતં કર્મ કૃત્વા સ્થાને મનોરમે

સુસમે ભૂતલે શુદ્ધે ન્યસ્ય કુમ્ભં સુશોભિતમ્ ॥
ચૂતપલ્લવવિન્યસ્તે ચંદનેન સુચિત્રિતે

શ્વેતવસ્ત્રપરીધાને સર્વાભરણભૂષિતે ॥
આદૌ પાત્રે તુ સંન્યસ્ય આધારસહિતં શિવમ્ ॥

અષ્ટમૂર્ત્યષ્ટકં દિક્ષુ સોમનાથં સશક્તિકમ્ ॥
ઉમયા સહિતં તત્ર શ્વેતપુષ્પૈશ્ચ પૂજયેત્

વિવિધં ભક્ષ્યભોજ્યં ચ ફલં વૈ બીજપૂર કમ્ ॥
અનેનૈવ તુ મંત્રેણ સર્વં તત્રૈવ કારયેત્

ઓં નમઃ પંચવક્ત્રાય દશબાહુત્રિનેત્રિણે ॥
શ્વેતં વૃષભમારૂઢ શ્વેતાભરણભૂષિત

ઉમાદેહાર્દ્ધસંયુક્ત નમસ્તે સર્વમૂર્તયે ॥
અનેનૈવ તુ મંત્રેણ પૂજાં હોમં ચ કારયેત્

કૃત્વૈવં ચ દિને રાત્રૌ પશ્યંશ્ચૈવં સ્વપેન્નરઃ ॥
દર્ભશય્યા સમારૂઢો ધ્યાયન્સોમેશ્વરં હરમ્

એવં કૃતેઽષ્ટાદશાનાં કુષ્ઠાનાં નાશનં ભવેત્ ॥
દ્વિતીયે સોમવારે તુ કરંજં દન્તધાવનમ્

દેવં સંપૂજયેત્સૂક્ષ્મં જ્યેષ્ઠાશક્તિસમન્વિતમ્ ॥
શતપત્રૈઃ પૂજયિત્વા મધુ પ્રાશ્ય યથાવિધિ

નારંગં તત્ર દત્ત્વા તુ શેષં પૂર્વવદાચરેત્ ॥
એવં કૃતે દ્વિતીયે તુ ગોલક્ષફલમાપ્નુયાત્

સોમવારે તૃતીયે તુ અપામાર્ગસમુદ્ભવમ્ ॥
દંતકાષ્ઠાદિકં કૃત્વા ત્રિનેત્રં ચ પ્રપૂજયેત્

ફલં ચ દાડિમં દદ્યાજ્જાતીપુષ્પૈશ્ચ પૂજયેત્ ॥
રજન્યામંગુરં પ્રાશ્ય સિદ્ધિયુક્તં તુ પૂજયેત્

ચતુર્થે સોમવારે તુ કાષ્ઠમૌદુમ્બરં સ્મૃતમ્ ॥
પૂજયેત્તત્ર ગૌરીશં સૂક્ષ્મયા સહિતં તથા

નારિકેલફલં દદ્યાદ્દમનેન પ્રપૂજયેત્ ॥
શર્કરાં પ્રાશયેદ્રાત્રૌ જાગરં ચૈવ કારયેત્

પઞ્ચમે સોમવારે તુ પૂજયેચ્ચ ગણાધિપમ્ ॥
વિભૂત્યા સહિતં દેવં કુન્દપુષ્પૈઃ પ્રપૂજયેત્

આશ્વત્થં દન્તકાષ્ઠં ચ અર્ઘ્યં વૈ દ્રાક્ષયા તથા ॥
મોચં ચ પ્રાશયેદ્રાત્રાવશ્વમેધફલં લભેત્

ષષ્ઠે સોમસ્ય વારે તુ સુરૂપં નામ પૂજયેત્ ॥
કર્પૂરં પ્રાશયેત્તત્ર ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ

સપ્તમે સોમવારે તુ દન્તકાષ્ઠં ચ મલ્લિકા ॥
સર્વજ્ઞં પૂજયેત્તત્ર દીપ્તયા સહિતં તથા

જમ્બીરં ચ ફલં દદ્યાજ્જાતીપુષ્પૈશ્ચ પૂજયેત્ ॥
લવઙ્ગં પ્રાશયેત્તત્ર તસ્યાનન્તફલં ભવેત્

અષ્ટમે સોમવારે તુ અમોઘાયુતમીશ્વરમ્ ॥
કદલીફલકેનાર્ઘ્યં મરુબકેન પૂજયેત્ ॥
રાત્રૌ તુ પ્રાશયેદ્દુગ્ધમગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્

ગંગાસ્નાને કૃતે સમ્યક્કોટિધા યત્ફલં સ્મૃતમ્ ॥
દશહેમસહસ્રાણાં કુરુક્ષેત્રે રવેર્ગ્રહે

બ્રાહ્મણે વેદવિદુષે યદ્દત્ત્વા ફલ માપ્નુયાત્ ॥
તત્પુણ્યં કોટિગુણિતમસ્મિન્નાચરિતે વ્રતે

ગજાનાં તુ શતે દત્તે લક્ષે ચ રથવાજિનામ્॥
તત્ફલં કોટિગુણિતં સોમવારવ્રતે કૃતે

ગુગ્ગુલોર્ધૂપનં કૃત્વા કોટિશો યત્ફલં લભેત્ ॥
તત્પુણ્યં તુ ભવેત્તસ્ય સોમવારવ્રતે કૃતે

સર્વૈશ્વર્યસમાયુક્તઃ શિવતુલ્યપરાક્રમઃ ॥
રુદ્રલોકે વસેત્તાવદ્બ્રહ્મણઃ પ્રલયાવધિ

સંપ્રાપ્તે નવમે વારે કુર્યાદુદ્યાપનં શુભમ્ ॥
યથા ભવતિ ગન્ધર્વ તથા વક્ષ્યામિ તેઽધુના

મંડલં મંડપં કુણ્ડં પતાકાધ્વજશોભિતમ્ ॥
તોરણાનિ ચ ચત્વારિ કુણ્ડં કૃત્વા વિધાનતઃ

મધ્યે વેદિઃ પ્રકર્ત્તવ્યા ચતુરસ્રા સુશોભના ॥
નિષ્પાદ્ય મંડલં તત્ર મધ્યે પદ્મં પ્રકલ્પયેત્

કલશાનષ્ટદિગ્ભાગે સહિરણ્યાન્પૃથક્પૃથક્ ॥
સ્થાપયિત્વા તુ શક્તિસ્તા વામાદ્યાઃ પૂર્વતઃ ક્રમાત્

કર્ણિકાયાં તુ પદ્મસ્ય શ્રીસોમેશં મહાપ્રભમ્॥
પ્રતિમારૂપસંપન્નં હેમજં શક્તિસંયુતમ્

રુક્મશય્યાસમારૂઢં મનોન્મન્યા સમન્વિતમ્ ॥
હેમપાત્રાદિકે પાત્રે મધુના પરિપૂરિતે

રુક્મશય્યાસમાચ્છન્ને તત્રસ્થં પૂજયેત્ક્રમાત્ ॥
અનંતાદિશિખંડ્યંતૈર્નામભિઃ ક્રમશોઽર્ચયેત્

ગન્ધસ્રગ્ધૂપદીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈશ્ચ પૃથગ્વિધૈઃ ॥
વસ્ત્રાલંકારતાંબૂલચ્છત્રચામરદર્પ્પણમ્

દીપઘંટાવિતાનં ચ પર્યંકં ચ સતૂ લિકમ્ ॥
સોમેશ્વરં સમુદ્દિશ્ય દેયં પૌરાણિકે ગુરૌ

ભૂષયિત્વા તથાઽઽચાર્ય્યં હોમં તત્રૈવ કારયેત્ ॥
બલિકર્માવસાને ચ રાત્રૌ તત્રૈવ જાગૃયાત્

પઞ્ચગવ્યં તતઃ પીત્વા ધ્યાયેત્સોમેશ્વરં હૃદિ ॥
પ્રભાતે તુ તતઃ સ્નાત્વા ધ્યાયેત્તં ચ વિધાનતઃ

તતો ભક્ત્યા ચ ગંધર્વ ક્ષીરખણ્ડાદિનિર્મ્મિતમ્ ॥
ભક્ષ્યભોજ્યૈરનેકૈશ્ચ ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાનથ

વસ્ત્રયુગ્મં તતો દત્ત્વા ગાં ચ દત્ત્વા વિસર્જયેત્

એવં ચીર્ણવ્રતઃ સમ્યગ્લભતે પુણ્યમક્ષયમ્ ॥
ધનધાન્યસમૃદ્ધાત્મા પુત્રદારસમન્વિતઃ

ન કુલે જાયતે તસ્ય દરિદ્રો દુઃખિતોઽપિવા ॥
અપુત્રો લભતે પુત્રાન્વન્ધ્યા પુત્રવતી ભવેત્

કાકવંધ્યા તુ યા નારી મૃતવત્સા ચ દુર્ભગા ॥
કન્યાપ્રસૂશ્ચ યા કાર્યમાભિરેતદ્વિશેષતઃ

એવં કૃતે વિધાને તુ દેહપાતે શિવં વ્રજેત્ ॥
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ ॥
ભુંક્તેઽસૌ વિપુલાન્ભો ગાન્યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

ઇતિ તે કથિતં સર્વં સોમવારવ્રતં ક્રમાત્ ॥
ગચ્છ શીઘ્રં મહાભાગ યત્ર સોમેશ્વરઃ સ્થિતઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્તઃ સચ ગન્ધર્વઃ પુત્ર્યા સહ વરાનને ॥
સર્વોપહારસંયુક્તઃ પ્રભાસક્ષેત્રમાશ્રિતઃ

તત્ર સોમેશ્વરં દૃષ્ટ્વા આનન્દાશ્રુપરિપ્લુતઃ ॥
યાત્રાક્રમેણ સંપૂજ્ય ચક્રે સોમવ્રતં ક્રમાત્

પુત્ર્યા સહ મહાભાગસ્તસ્ય તુષ્ટો મહેશ્વરઃ॥
સર્વરોગવિનાશં ચ સર્વકામસમૃદ્ધિદમ્॥
દદૌ ગન્ધર્વરાજ્યં ચ ભક્તિં ચૈવાત્મનસ્તથા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્ર માહાત્મ્યે સોમેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણને ગન્ધર્વકન્યાવૃત્તાન્તવર્ણનંનામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ