સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.24-2

॥ શ્રીમાર્કંડેય ઉવાચ ॥ ॥
પિતૄણાં પ્રેતરૂપાણાં કૃત્વા વાક્યં મહીપતે ॥
ચંદ્રશર્મા દ્વિજશ્રેષ્ઠો દ્વારકાં સમુપાગતઃ

રુક્મિણીસહિતઃ કૃષ્ણો યત્ર તિષ્ઠતિ ચાન્વહમ્ ॥
યત્ર તિષ્ઠંતિ તીર્થાનિ તત્ર યાતો દ્વિજોત્તમઃ

યત્ર તિષ્ઠંતિ યજ્ઞાશ્ચ યત્ર તિષ્ઠંતિ દેવતાઃ ॥
યત્ર તિષ્ઠંતિ ઋષયો મુનયો યોગવિત્તમાઃ

યા પુરી સિદ્ધગંધર્વૈઃ સેવ્યતે કિંનરૈર્નરેઃ ॥
અપ્સરોગણયક્ષૈશ્ચ દ્વારકા સર્વકામદા

સ્વર્ગારોહણનિશ્રેણી વહતે યત્ર ગોમતી ॥
સા પુરી મોક્ષદા નૃણાં દૃષ્ટા વિપ્રવરેણ હિ

યસ્યાઃ સીમાં પ્રવિષ્ટસ્ય બ્રહ્મહત્યાદિપાતકમ્ ॥
નશ્યતે દર્શનાદેવ તાં પુરીં કો ન સેવતે

ગત્વા કૃષ્ણપુરીં દૃષ્ટ્વા ગોમતીં ચૈવ સાગરમ્ ॥
મન્યે કૃતાર્થમાત્માનં જીવિતં યૌવનં ધનમ્

દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણપુરીં રમ્યાં કૃષ્ણસ્ય મુખપંકજમ્ ॥
ધન્યોઽહં કૃત્યકૃત્યોહં સભાગ્યોઽહં ધરાતલે ॥

દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણમુખં રમ્યં રુક્મિણીં દ્વારકાં પુરીમ્॥
તીર્થકોટિસહસ્રૈસ્તુ સેવિતૈઃ કિં પ્રયોજનમ્

પુણ્યૈર્લક્ષસહસ્રૈસ્તુ પ્રાપ્તા દ્વારવતી શુભા ॥
શુક્લા વૈશાખમાસે તુ સંપ્રાપ્તા મધુસૂદની

દ્વાદશી ત્રિસ્પૃશાનામ પાપકોટિશતાપહા ॥
ધન્યાઃ સર્વે મનુષ્યાસ્તે વૈશાખે મધુસૂદની ॥૧ ૧॥
સંપ્રાપ્તા ત્રિસ્પૃશા યૈસ્તુ બુધવારેણ સંયુતા ॥
ન યજ્ઞૈસ્તુ ન વેદૈસ્તુ ન તીર્થૈઃ કોટિસેવિતૈઃ ॥
પ્રાપ્યતે તત્ફલં નૈવ દ્વારકાયાં યથા નૃણામ્

એવમુક્ત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠો ગોમતીતીરમાશ્રિતઃ ॥
ઉપસ્પૃશ્ય યથાન્યાયં શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા

કૃત્વા સ્નાનં યથોક્તં તુ સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ ॥
ચક્રતીર્થાત્સમાદાય શિલાંશ્ચક્રાંકિતાઞ્છુભાન્ ॥
પૂજિતાઃ પુરુષસૂક્તેન યથોક્તવિધિના નૃપ

શિવપૂજા કૃતા પશ્ચાત્સંસ્મૃત્ય પિતૃભાષિતમ્ ॥
દત્ત્વા પિંડોદકં સમ્યક્પિતૄણાં વિધિપૂર્વકમ્

વિલેપનં ચ વસ્ત્રાણિ પુષ્પાણિ ધૂપદીપકો ॥
નૈવેદ્યાનિ મનોજ્ઞાનિ કંદમૂલફલાનિ ચ

તાંબૂલં ચ સકર્પૂરં કૃત્વા નીરાજનાદિકમ્ ॥
પ્રદક્ષિણાં નમસ્કારં સ્તુતિપૂર્વં પુનઃપુનઃ

ક્ષમાપયિત્વા દેવેશં ચક્રે જાગરણં તતઃ ॥
યામત્રયે વ્યતીતે તુ ચંદ્રશર્મા હ્યુવાચ હ

આતુરસ્ય ચ દીનસ્ય શૃણુ કૃષ્ણ વચો મમ ॥
સંસારભયસંત્રસ્તં માં ત્વમુદ્ધર કેશવ

ત્વત્પાદાંબુજ ભક્તાનાં ન દુઃખં પાપિનામપિ ॥
કિં પુનઃ પાપહીનાનાં દ્વાદશીસેવિનાં નૃણામ્

દશમીવેધજં પાપં કથિતં મમ પૂર્વજૈઃ ॥
દુષ્કૃતં નાશમાયાતુ ત્વત્પ્રસાદાજ્જનાર્દ્દન

સવિદ્ધં ત્વદ્દિનં કૃષ્ણ યત્કૃતં જાગરં હરે ॥
તત્પાપં વિલયં યાતુ યથાલવણમંભસિ

સવિદ્ધં વાસરં યસ્મા ત્કૃતં મમ પિતામહૈઃ ॥
પ્રેતત્વં તેન સંપ્રાપ્તં મહાદુઃખપ્રસાધકમ્

યથા પ્રેતત્વનિર્મુક્તા મમ પૂર્વપિતામહાઃ ॥
મુક્તિં પ્રયાંતિ દેવેશ તથા કુરુ જગત્પતે

પુનરેવ યદુશ્રેષ્ઠ પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ॥
અવિદ્યામોહિતેનાપિ ન કૃતં તવ પૂજનમ્

મયા પાપેન દેવેશ શિવભક્તિઃ સમાશ્રિતા ॥
તવ ભક્તિઃ કૃતા નૈવ ન કૃતં તવ વાસરમ્

ન દૃષ્ટા દ્વારકા કૃષ્ણ ન સ્નાતો ગોમતીજલે ॥
ન દૃષ્ટં પાદપદ્મં ચ ત્વદીયં મોક્ષદા યકમ્

ન કૃતા દ્વારકાયાત્રા દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં પ્રભુમ્ ॥
વિફલં સુકૃતં જાતં યન્મયા સમુપાર્જિતમ્

મત્પૂર્વજૈસ્તુ કથિતં સર્વમેવ સુરેશ્વર ॥
તત્પુણ્યં મા વૃથા યાતુ પ્રસાદાત્તવ કેશવ

દૃષ્ટં તુ તવ વક્ત્રં ચ દુર્લ્લભં ભુવનત્રયે ॥
તન્નાસ્તિ દેવકીપુત્ર પુરાણેષુ શ્રુતં મયા

સાપરાધાસ્તુ યે કેચિચ્છિશુપાલાદયઃ સ્મૃતાઃ ॥
ત્વત્કરેણ હતાઃ કોપાન્મુક્તિં પ્રાપ્તા મહીવરાઃ

અદ્યપ્રભૃતિ કર્ત્તવ્યં પૂજનં પ્રત્યહં ચ તત્॥
પલાર્ધેનાપિ વિદ્ધં સ્યાદ્ભોક્તવ્યં વાસરે તવ

ત્વત્પ્રિયા ચ મયા કાર્ય્યા દ્વાદશી વ્રતસંયુતા ॥
ભક્તિર્ભાગવતાનાં ચ કાર્ય્યા પ્રાણૈર્દ્ધનૈરપિ ॥

નિત્યં નામસહસ્રં તુ પઠનીયં તવ પ્રિયમ્ ॥
પૂજા તુ તુલસીપત્રૈર્મયા કાર્યા સદૈવ હિ

તુલસીકાષ્ઠસંભૂતા માલા ધાર્ય્યા સદા મયા ॥
નૃત્યં ગીતં ચ કર્ત્તવ્યં સંપ્રાપ્તે જાગરે તવ

દ્વારકાયાં પ્રકર્ત્તવ્યં પ્રત્યહં ગમનં મયા ॥
ત્વત્કથાશ્રવણાર્થં ચ નિત્યં પુસ્તકવાચનમ્

નિત્યં પાદોદકં મૂર્ધ્ના મયા ધાર્યં સુભક્તિતઃ ॥
નૈવેદ્યભક્ષણં ચૈવ કરિષ્યામિ સુભક્તિતઃ

નિર્માલ્યં શિરસા ધાર્ય્યં ત્વદીયં સાદરં મયા ॥
તવ દત્ત્વા યદિષ્ટં તુ ભક્ષણીયં સદા મયા

તથા તથા પ્રકર્ત્તવ્યં યેન તુષ્ટિર્ભવેત્તવ ॥
તથ્યમેતન્મયા કૃષ્ણ તવાગ્રે પરિકીર્તિતમ્

॥ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥ ॥
સાધુસાધુ મહાભાગ ચન્દ્રશર્મન્દ્વિજોત્તમ ॥
આગમિષ્યંતિ મલ્લોકે ત્વયા સહ પિતામહાઃ

પશ્ય પ્રેતત્વનિર્મુક્તા મત્પ્રસાદાદ્દ્વિજોત્તમ ॥
આકાશે ગરુડારૂઢાસ્તવ પૂર્વપિતામહાઃ

॥ પિતામહા ઊચુઃ ॥ ॥
ત્વત્પ્રસાદાદ્વયં પુત્ર મુક્તિં પ્રાપ્તા ન સંશયઃ ॥
પ્રેતયોનેર્વિનિર્મુક્તાઃ કૃષ્ણવક્ત્રાવલોકનાત્ ॥ ૪૨.॥
ધન્યાસ્તે માનુષે લોકે પુત્રપૌત્રપ્રપૌત્રકાઃ ॥
દૃષ્ટ્વા શ્રીસોમનાથં તુ કૃષ્ણં પશ્યંતિ દ્વારકામ્

ધન્યા ચ વિધવા નારી કૃષ્ણયાત્રાં કરોતિ યા ॥
ઉદ્ધરિષ્યતિ લોકેઽસ્મિન્કુલાનાં નિરયાચ્છતમ્

।
શ્વપચોઽપિ કરોત્યેવં યાત્રાં ચ હરિશાંકરીમ્॥
સ યાતિ પરમાં મુક્તિં પિતૃભિઃ પરિવારિતઃ

યઃ પુનસ્તીર્થસંન્યાસં કૃત્વા તિષ્ઠતિ તત્ર વૈ ॥
વિષ્ણુલોકાન્નિવૃત્તિર્ન કલ્પકોટિશતૈરપિ

વંચિતાસ્તે ન સન્દેહો દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં પ્રભુમ્ ॥
દૃષ્ટં કૃષ્ણમુખં નૈવ ન સ્નાતા ગોમતીજલે

કિં જલૈર્બહુભિઃ પુણ્યૈસ્તીર્થકોટિસમુદ્ભવૈઃ ॥
દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં યસ્તુ દ્વારકાં નૈવ ગચ્છતિ ॥
ધિક્કુર્વંતિ ચ તં પાપં પિતરો દિવિ સંસ્થિતાઃ

દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં દેવં કૃષ્ણં દૃષ્ટ્વા પુનઃ શિવમ્॥
સૌપર્ણે કથિતં પુણ્યં યાત્રાશતસમુદ્ભવમ્

દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં દેવં કૃષ્ણં નૈવ પ્રપશ્યતિ ॥
મોહાદ્વ્યર્થગતં તસ્ય સર્વં સંસારકર્મ વૈ

આગત્ય યઃ પ્રભાસે ચ કૃષ્ણં પશ્યતિ વૈ નરઃ ॥
પ્રભાસાયુતસંખ્યં તુ ફલમાપ્નોતિ યત્નતઃ

યસ્માત્સર્વાણિ તીર્થાનિ સર્વે દેવાસ્તથા મખાઃ ॥
દ્વારકાયાં સમાયાંતિ ત્રિકાલં કૃષ્ણસંનિધૌ

તીર્થૈર્નાનાવિધૈઃ પુત્ર તત્સ્થાનૈઃ કિં પ્રયોજનમ્ ॥
ફલં સમસ્તતીર્થાનાં દૃષ્ટ્વા દ્વારવતીં લભેત્

હતે કંસે જરાસન્ધે નરકે ચ નિપાતિતે ॥
ઉત્તારિતે ભુવો ભારે કૃષ્ણો દેવકિનંદનઃ ॥
ચક્રે દ્વારવતીં રમ્યાં સન્નિધૌ સાગરસ્ય ચ

સ્થિતઃ પ્રીતમનાઃ કૃષ્ણો લપ્સ્યતે કામિનીસુખમ્

બ્રહ્માગ્નિવાયુસૂર્યાશ્ચ વાસવાદ્યા દિવૌકસઃ ॥
મર્ત્ત્યા વિપ્રાશ્ચ રાજાનઃ પાતાલાત્પન્નગેશ્વરાઃ

નદ્યો નદાશ્ચ શૈલાશ્ચ વનાન્યુપવનાનિ ચ ॥
પુરગ્રામા હ્યરણ્યાનિ સાગરાશ્ચ સરાંસિ ચ

યક્ષાશ્ચાસુરગંધર્વાઃ સિદ્ધા વિદ્યાધરાસ્તથા ॥
રમ્ભાદ્યપ્સરસશ્ચૈવ પ્રહ્લાદાદ્યા દિતેઃ સુતાઃ ॥
રક્ષા વિભીષણાદ્યાશ્ચ ધનદો રક્ષ નાયકઃ

ઋષયો મુનયઃ સિદ્ધાઃ સનકાદ્યાશ્ચ યોગિનઃ ॥
ગ્રહા ઋક્ષાણિ યોગાશ્ચ ધ્રુવઃ પરમવૈષ્ણવઃ

યત્કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ તિષ્ઠતે સ્થાણુજંગમમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણસન્નિધૌ નિત્યં પ્રત્યહં તિષ્ઠતે સદા

ન ત્યજંતિ પુરીં પુણ્યાં દ્વારકાં કૃષ્ણસેવિતામ્ ॥
સા ત્વયા સેવિતા પુત્ર સાંપ્રતં કૃષ્ણદર્શનાત્ ॥
પિશાચયોનિનિર્મુક્તા યાસ્યામઃ પરમાં ગતિમ્

દ્વાદશીવેધજંપાપં દ્વારકાયાઃ પ્રભાવતઃ ॥
નષ્ટં પુત્ર ન સન્દેહઃ સંપ્રાપ્તાઃ પરમં પદમ્

દ્વાદશીવેધસમ્ભૂતં યત્ત્વયા પાપમર્જિતમ્ ॥
કૃષ્ણસ્ય દર્શનાત્ક્ષીણં ન જહ્યં દ્વાદશીવ્રતમ્

રક્ષણીયં પ્રયત્નેન વેધો દશમિસમ્ભવઃ ॥
નો ચેત્પુત્ર ન સંદેહઃ પ્રેતયોનિમવાપ્સ્યસિ

ત્રૈલોક્ય સંભવં પાપં તેષાં ભવતિ ભૂતલે॥
સશલ્યં યે પ્રકુર્વંતિ વાસરં કૃષ્ણસંજ્ઞકમ્

પ્રાયશ્ચિત્તં ન તસ્યાસ્તિ સશલ્યં વાસરં હરેઃ ॥
યે કુર્વંતિ ન તે યાંતિ મન્વતરશતૈર્દિવમ્

પ્રેતત્વં દુઃસહં પુત્ર દુઃસહા યમયાતના ॥
તસ્માત્પુત્ર ન કર્ત્તવ્યં સશલ્યં દ્વાદશીવ્રતમ્

કારયંતિ હિ યે ત્વજ્ઞાઃ કૂટયુક્તાશ્ચ હેતુકાઃ ॥
પ્રેતયોનિં પ્રયાસ્યંતિ પિતૃભિઃ સહ સર્વતઃ

દ્વાદશી દશમીવિદ્ધા સંતાનપ્રવિનાશિની ॥
ધ્વંસિની પૂર્વપુણ્યાનાં કૃષ્ણભક્તિવિનાશિની

સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ ગમિષ્યામઃ પ્રસાદાદ્રુક્મિણીપતેઃ ॥
પ્રાપ્તં વિષ્ણુપદં પુત્ર અપુનર્ભવસંજ્ઞકમ્

॥
॥ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥ ॥
ચંદ્રશર્મન્પ્રસન્નોઽહં તવ ભક્ત્યા દ્વિજોત્તમ ॥
શૈવભાવપ્રપન્નોઽપિ યસ્ત્વં જાતોઽસિ વૈષ્ણવઃ

નવસપ્તતિવર્ષાણિ ન કૃતં વાસરે મમ ॥
સંપૂર્ણં મત્પ્રસાદેન તવ જાતં ન સંશયઃ

એકેનૈવોપવાસેન ત્રિસ્પૃશાસંભવેન હિ ॥
દ્વારકાયાઃ પ્રસાદેન મદ્દૃષ્ટ્યાલોકનેન હિ

અવિદ્યામોહિતેનૈવ શિવભક્ત્યા મમાર્ચનમ્ ॥
ન કૃતં મત્પ્રસાદેન કૃતં ચૈવ ભવિષ્યતિ

વૈશાખે યૈરહં દૃષ્ટો દ્વારકાયાં દ્વિજોત્તમ ॥
ત્રિસ્પૃશાવાસરે ચૈવ વંજુલીવાસરે તથા

ઉન્મીલિનીદિને પ્રાપ્તે પ્રાપ્તે વા પક્ષવર્દ્ધિની ॥
નૈતેષાં ચાપરાધોઽસ્તિ યદ્યપિ બ્રહ્મઘાતકાઃ

જન્મપ્રભૃતિ પુણ્યસ્ય પ્રકૃતસ્યાપિ ભૂસુર ॥
મત્પુરીદર્શનેનાપિ ફલભાગી ભવેન્નરઃ

દૃષ્ટ્વા સમસ્તતીર્થાનિ પ્રભાસાદીનિ ભૂતલે ॥
મત્પુરીદર્શનેનૈવ પૃષ્ટ્વાઽપીહ ભવેત્ફલમ્

માહાત્મ્યં દ્વારકાયાસ્તુ મદ્દિને યત્ર તત્ર વા ॥
પઠેન્મમ પુરીં પુણ્યાં લભતે મત્પ્રસાદતઃ

મત્પુરીં વસતાં પુણ્યં ત્રિકાલં મમ દર્શનાત્ ॥
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ યસ્ત્વિદં પઠતે કલૌ

કલૌ કાશી ચ મથુરા હ્યવંતી ચ દ્વિજોત્તમ ॥
અયોધ્યા ચ તથા માયા કાંચી ચૈવ ચ મત્પુરી

શાલિગ્રામભવં ચૈવ બદરી ચ તથોત્તમા ॥
કુરુક્ષેત્રં ભૃગુક્ષેત્રં પુષ્કરં શુભસંજ્ઞકમ્

પ્રયાગં ચ પ્રભાસં ચ ક્ષેત્રં વૈ હાટકેશ્વરમ્ ॥
ગંગાદ્વારં શૌકરં ચ ગંગાસાગરસંગમમ્

નૈમિષં દણ્ડકારણ્યં તથા વૃન્દાવનં દ્વિજ ॥
સૈંધવં ચાર્બુદાખ્યં ચ સર્વાણ્યાયતનાનિ ચ

વનાનિ માગધાદીનિ પુષ્કરાણિ દ્વિજોત્તમ ॥
શૈલરાજાદયઃ શૈલા હિમાદ્રિપ્રમુખા હિ યે

ગંગાદયશ્ચ સરિતો ભૂતલે સંતિ યાનિ વૈ ॥
તીર્થાનિ ત્રિષુ કાલેષુ સમાનિ દ્વારકાપુરઃ

કલિના કલિતં સર્વં વર્જયિત્વા તુ મત્પુરીમ્ ॥
વિપ્ર વર્ષશતે પ્રાપ્તે મત્પુર્યાં મમ દર્શને

તવ મૃત્યુર્મહીદેવ મત્પ્રસાદાદ્ભવિષ્યતિ ॥
ત્રિસ્પૃશાવાસરે પ્રાપ્તે વૈશાખે શુક્લપક્ષતઃ

સંગમે બુધવારસ્ય દિવા ભૂમૌ મમાગ્રતઃ ॥
દશમં દ્વારમાસાદ્ય તવ પ્રાણસ્ય નિર્ગમમ્ ॥
ભવિષ્યતિ ન સંદેહો મત્પ્રસાદેન ભૂસુર

સ્વસ્થાનં ગચ્છ વિપ્રેંદ્ર સર્વાન્કામાનવાપ્સ્યસિ ॥
મદ્ભક્તાનાં યુગાંતેઽપિ વિનાશો નોપપદ્યતે

મદ્ભક્તિં વહતાં પુંસામિહ લોકે પરેઽપિ વા ॥
નાશુભં વિદ્યતે કિંચિત્કુલકોટિં નયેદ્દિવમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
તતો વર્ષશતે પ્રાપ્તે ગત્વા દ્વારવતીં પુરીમ્ ॥
પ્રાણાન્કૃષ્ણોપદેશેન ત્યક્ત્વા મોક્ષં જગામ હ

ઇન્દ્રદ્યુમ્ન તદાખ્યાતં માહાત્મ્યં દ્વારકાભવમ્ ॥
પુનરેવ્ પ્રવક્ષ્યામિ યત્તે મનસિ વર્ત્તતે

શૃણ્વતાં પઠતાં ચૈવ માહા ત્મ્યં દ્વારકાભવમ્ ॥
સર્વં ફલમવાપ્નોતિ કૃષ્ણેન કથિતં ચ યત્

વિસ્તારયંતિ લોકેઽસ્મિઁલ્લિખિતં યસ્ય વેશ્મનિ ॥
પ્રત્યક્ષં દ્વારકાપુણ્યં પ્રાપ્યતે કૃષ્ણસંભવમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે ચતુર્થે દ્વારકાખણ્ડે ચન્દ્રશર્મોપાખ્યાને ચન્દ્રશર્મણો દ્વારકાગમનપૂર્વક કૃષ્ણદત્તવરગ્રહણાદિ દ્વારકાનગરીશ્રૈષ્ઠ્યમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુર્વિંશતિતમોઽધ્યાયઃ