સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.23-2

॥ માર્કંડેય ઉવાચ ॥ ॥
દ્વારકાયાશ્ચ માહાત્મ્યમિંદ્રદ્યુમ્ન નિબોધ મે ॥
કલૌ નિવસતે યત્ર ક્લેશહા રુક્મિણીપતિઃ

કલૌ કૃષ્ણસ્ય માહાત્મ્યં યે શૃણ્વંતિ પઠંતિ ચ ॥
ન તેષાં જાયતે વાસો યમલોકે યુગાષ્ટકમ્

નિત્યં કૃષ્ણકથા યસ્ય પ્રાણાદપિ ગરીયસી ॥
ન તસ્ય દુર્લ્લભં કિંચિદિહ લોકે પરં નૃપ

મન્વંતરસહસ્રૈસ્તુ કાશીવાસેન યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં દ્વારકાવાસે વસતાં પંચભિર્દિનૈઃ

કલૌ નિવસતે યસ્તુ શ્વપચો દ્વારકાં યદિ ॥
યતીનાં ગતિમાપ્નોતિ પ્રાહ હ્યેવં પ્રજાપતિઃ

દ્વારકાં ગંતુકામં યઃ પ્રત્યહં કુરુતે નરઃ ॥
ફલમાપ્નોતિ મનુજઃ કુરુક્ષેત્રસમુદ્ભવમ્

સોમગ્રહે ચ યત્પ્રોક્તં યત્ફલં સોમનાયકે ॥
દૃષ્ટ્વા તત્ફલમાપ્નોતિ દ્વારવત્યાં જનાર્દ્દનમ્

પુષ્કરે કાર્ત્તિકીં કૃત્વા યત્ફલં વર્ષકોટિભિઃ ॥
તત્ફલં દ્વારકાવાસે દિનેનૈકેન જાયતે

દ્વારકાયાં દિનૈકેન દૃષ્ટે દેવકિનંદને ॥
ફલં કોટિગુણં જ્ઞેયમત્ર લક્ષશતોદ્ભવમ્

કલૌ નિવસતાં ભૂપ ધન્યાસ્તેષાં મનોરથાઃ ॥
કૃષ્ણસ્ય દર્શને નિત્યં દ્વારકાગમને મતિઃ

એકામપિ દ્વાદશીં તુ યઃ કરોતિ નૃપોત્તમ ॥
કૃષ્ણસ્ય સન્નિધૌ ભૂપ દ્વારકાયાઃ ફલં શૃણુ

ધન્યાસ્તે કૃતકૃત્યાસ્તે તે જના લોકપાવનાઃ ॥
દૃષ્ટં કૃષ્ણમુખં યૈસ્તુ પાપકોટ્યયુતાપહમ્

યત્ફલં વ્રતસંયુક્તૈર્વાસરૈઃ કૃષ્ણસંયુતૈઃ ॥
યજ્ઞૈર્દાનૈર્બૃહદ્ભિશ્ચ દ્વારકાયાં તથૈકયા

ક્ષીરસ્નાનં પ્રકુર્વંતિ યે નરાઃ કૃષ્ણ મૂર્ધનિ ॥
શતાશ્વમેધજં પુણ્યં બિંદુના બિંદુના સ્મૃતમ્

દધિ ક્ષીરાદ્દશગુણં ઘૃતં દધ્નો દશોત્તરમ્ ॥
ઘૃતાદ્દશગુણં ક્ષૌદ્રં ક્ષૌદ્રાદ્દશગુણોત્તરમ્ ॥। । ૧૫॥
પુષ્પોદકં ચ રત્નોદં વર્દ્ધનં ચ દશોત્તરમ્॥
મંત્રોદકં ચ ગંધોદં તથૈવ નૃપસત્તમ

ઇક્ષો રસેન સ્નપનં શતવાજિમખૈઃ સમમ્॥
તથૈવ તીર્થનીરં સ ફલં યચ્છતિ ભૂમિપ

કૃષ્ણં સ્નાનાર્દ્રગાત્રં ચ વસ્ત્રેણ પરિમાર્જતિ॥
તસ્ય લક્ષાર્જિતસ્યાપિ ભવેત્પાપસ્ય માર્જનમ્

સ્નાપયિત્વા જગન્નાથં પુષ્પમાલાવરોહણમ્ ॥
કુરુતે પ્રતિપુષ્પં તુ સ્વર્ણનિષ્કાયુતં ફલમ્

સ્નાનકાલે તુ દેવસ્ય શંખાદીનાં તુ વાદનમ્ ।
કુરુતે બ્રહ્મલોકે તુ વસતે બ્રહ્મવાસરમ્

સ્નાનકાલે સ કૃષ્ણસ્ય પઠેન્નામસહસ્રકમ્ ॥
પ્રત્યક્ષરં લભેત્પ્રેષ્ટં કપિલાગોશતોદ્ભવમ્

ફલમેતન્મહીપાલ ગીતાયાઃ પરિકીર્તિતમ્ ॥
ગજેંદ્રમોક્ષણેનૈવં સ્તવરાજેન કીર્ત્તિતમ્

સ્તવૈરૃષિકૃતૈરન્યૈઃ પઠિતૈશ્ચ નરાધિપ ॥
તોષમાપ્નોતિ દેવેશઃ સર્વાન્કામાન્પ્રયચ્છતિ

કિં પુનર્વેદપાઠં તુ સ્નાનકાલે કરોતિ યઃ ॥
તસ્ય યલ્લભતે પુણ્યં ન જ્ઞાતં નરનાયક

સ્નાન કાલે ચ સંપ્રાપ્તે કૃષ્ણસ્યાગ્રે તુ નર્તનમ્ ॥
ગીતં ચૈવ પુનસ્તત્ર સ્તવનં વદનેન હિ

સ્નાનકાલે તુ કૃષ્ણસ્ય જયશબ્દં કરોતિ યઃ ॥
કરતાલ સમાયુક્તં ગીતનૃત્યં કરોતિ ચ

તત્ર ચેષ્ટાં પ્રકુર્વાણો હસતે જલ્પતેઽપિ વા ॥
મુક્તં તેન પરં માતુર્યોનિયંત્રસ્ય નિર્ગમમ્

નોત્તાનશાયી ભવતિ માતુરંકે નરેશ્વર ॥
ગુણાન્પઠતિ કૃષ્ણસ્ય યઃ કાલે સ્નાનકર્મણઃ

ચંદનાગુરુમિશ્રેણ કંકુમેન સુગંધિના ॥
વિલેપયતિ યઃ કૃષ્ણં કર્પૂરમૃગનાભિના ॥
કલ્પં તુ ભવને વિષ્ણોર્વસતે પિતૃભિઃ સહ

પ્રત્યેકં ચંદનાદીનામિંદ્રદ્યુમ્ન ન ચાન્યથા ॥
નાનાદેશસમુદ્ભૂતૈઃ સુવસ્ત્રૈશ્ચ સુકોમલૈઃ

ધૂપયિત્વા સુગંધૈશ્ચ યો ધૂપયતિ માનવઃ ॥
મન્વંતરાણિ વસતે તત્સંખ્યાનિ હરેર્ગૃહે

સ્વશક્ત્યા દેવદેવેશં ભૂષણૈર્ભૂષયંતિ ચ ॥
હેમજૈરતુલૈઃ શુભ્રૈર્મણિજૈશ્ચ સુશોભનૈઃ

તેષાં ફલં મહારાજ રુદ્રાશ્ચ વાસવાદયઃ

જાનંતિ મુનયો નૈવ વર્જયિત્વા તુ માધવમ્ ॥
યેઽર્ચયંતિ જગન્નાથં કૃષ્ણં કલિમલાપહમ્ ॥
કેતકીતુલસીપત્રૈઃ પુષ્પૈર્માલતિસંભવૈઃ

તદ્દેશસંભવૈશ્ચાન્યૈર્ભૂરિભિઃ કુસુમૈર્નૃપ ॥
એકૈકં નૃપ શાર્દૂલ રાજસૂયસમં સ્મૃતમ્

યે કુર્વંતિ નરાઃ પૂજાં સ્વશક્ત્યા રુક્મિણીપતેઃ ॥
ક્રીડંતિ વિષ્ણુલોકે તે મન્વતરશતં નરાઃ

યઃ પુનસ્તુલસીપત્રૈઃ કોમલમંજરીયુતૈઃ ॥
પૂજયેચ્છ્રદ્ધયા યસ્તુ કૃષ્ણં દેવકિનંદનમ્

યા ગતિર્યોગયુક્તાનાં યા ગતિર્યોગશાલિનામ્ ॥
યા ગતિર્દાનશીલાનાં યા ગતિસ્તીર્થસેવિનામ્

યા ગતિર્માતૃભક્તાનાં દ્વાદશીં વેધવર્જિતામ્ ॥
કુર્વતાં જાગરં વિષ્ણોર્નૃત્યતાં ગાયતાં ફલમ્

વૈષ્ણવાનાં તુ ભક્તાનાં યત્ફલં વેદવાદિનામ્ ॥
પઠતાં વૈષ્ણવં શાસ્ત્રં વૈષ્ણવાનાં તુ યચ્છતામ્

તુલસીમાલયા કૃષ્ણઃ પૂજિતો રુક્મિણી પતિઃ ॥
ફલમેતન્મહીપાલ યચ્છતે નાત્ર સશયઃ

યથા લક્ષ્મીઃ પ્રિયા વિષ્ણોસ્તુલસી ચ તતોઽધિકા ॥
દ્વારકાયાં સમુત્પન્ના વિશેષેણ ફલાધિકા

યત્ર તત્ર સ્થિતો વિષ્ણુસ્તુલસીદલમાલયા ॥
પૂજિતો દ્વારકાતુલ્યં પુણ્યં સ યચ્છતે કલૌ

યોઽર્ચયેત્કેતકીપત્રૈઃ કૃષ્ણં કલિમલાપહમ્ ॥
પત્રેપત્રેઽશ્વમેધસ્યફલં યચ્છતિ ભૂભુજ

યોઽર્ચયેન્માલતીપુષ્પૈઃ કૃષ્ણં ત્રિભુવનેશ્વરમ્ ॥
તેનાપ્તં નાસ્તિ સંદેહો યત્ફલં દુર્લભં હરેઃ

ઋતુકાલોદ્ભવૈઃ પુષ્પૈર્યોઽર્ચયેદ્રુક્મિણીપતિમ્ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ દુર્લભાન્દેવમાનુષૈઃ

કૃષ્ણેનાગુરુણા કૃષ્ણં ધૂપયંતિ કલૌ યુગે ॥
સકર્પૂરેણ રાજેન્દ્ર કૃષ્ણતુલ્યા ભવંતિ તે

સાજ્યેન ગુગ્ગુલેનાપિ સુગંધેન જનાર્દ્દનમ્ ॥
ધૂપયિત્વા નરો યાતિ પદં ભૂયઃ સદા શિવમ્

યો દદાતિ મહીપાલ કૃષ્ણસ્યાગ્રે તુ દીપકમ્ ॥
પાતકં તુ સમુત્સૃજ્ય જ્યોતીરૂપં લભેત્પદમ્

દ્વારે કૃષ્ણસ્ય યો નિત્યં દીપમાલાં કરોતિ હિ ॥
સપ્તદ્વીપવતીરાજ્યં દ્વીપેદ્વીપે ફલં લભેત્

નૈવેદ્યાનિ મનોજ્ઞાનિ કૃષ્ણાય વિનિવેદયેત્ ॥
કલ્પાંતં તત્પિતૄણાં હિ તૃપ્તિર્ભવતિ શાશ્વતી

ફલાનિ યચ્છતે યો વૈ સુહૃદ્યાનિ નરેશ્વર ॥
જાયંતે તસ્ય કલ્પાંતં સફલાસ્તુ મનોરથાઃ

તાંબૂલં તુ સકર્પૂરં સપૂગં નરનાયક ॥
કૃષ્ણાય યચ્છતે યો વૈ પદં તસ્યાગ્નિદૈવતમ્

સનીરં કર્પુરોપેતં કુંભં કૃષ્ણાગ્રતો ન્યસેત્ ॥
કલ્પાંતે ન જલાપેક્ષાં કુર્વંતિ ચ પિતામહાઃ

વ્યજનેનાથ વસ્ત્રેણ સુભક્ત્યા માતરિશ્વના ॥
દેવદેવસ્ય રાજેન્દ્ર કુરુતે ધર્મવારણમ્

તત્કુલે નાસ્તિ પાપિષ્ઠો ન ચ લોકે યમસ્ય ચ ॥
વાયુલોકાન્મહીપાલ ન પુનર્વિદ્યતે ગતિઃ

કૃષ્ણવેશ્મનિ યઃ કુર્ય્યાત્સધૂપં પુષ્પમંડપમ્ ॥
સપુષ્પકવિમાનૈસ્તુ ક્રીડતે કોટિભિર્દ્દિવિ

ચલચ્ચામરવાતેન કૃષ્ણં યસ્તોષયેન્નરઃ ॥
તસ્યોત્તમાંગં દેવેશશ્ચુંબતે સ્વમુખેન હિ

યઃ કુર્યાત્કૃષ્ણભવનં કદલીસ્તંભશોભિતમ્ ॥ ॥
વસત્યર્કલોકે તુ યાવદ્વસતિ મેદિની

ધૂપં ચંદનમાલાં તુ કુરુતે કૃષ્ણસદ્મનિ ॥
દેવકન્યાયુતૈર્લક્ષૈઃ સેવ્યતે સુરનાયકૈઃ

ધ્વજમારોપયેદ્યસ્તુ પ્રાસાદોપરિ ભક્તિતઃ ॥
તસ્ય બ્રહ્મપદે વાસઃ ક્રીડતે બ્રહ્મણા સહ

પ્રાંગણં વર્ણકોપેતં સ્વસ્તિકૈશ્ચ સમન્વિતૈઃ ॥
દેવદેવસ્ય કુરુતે ક્રીડતે ભુવનત્રયે

યો દદ્યાન્મણ્ડપે પુષ્પપ્રકરં રુક્મિણીપતેઃ॥
દેવોદ્યાનેષુ સર્વેષુ ક્રીડતે નરનાયકૈઃ

પ્રાસાદે દેવદેવસ્ય ચિત્રકર્મ કરોતિ યઃ॥
વસતે રુદ્રલોકે તુ યાવત્તિષ્ઠંતિ સાગરાઃ

દદ્યાચ્ચન્દ્રમયં યસ્તુ કૃષ્ણોપરિ નરેશ્વર॥
વસતે દ્વારકાં યાવત્સોમલોકે સ તિષ્ઠતિ

છત્રં બહુશલાકં તુ કિંકિણીવસ્રગુણ્ઠિતમ્ ॥
દિવ્યરત્નૈશ્ચ સંયુક્તં હેમદણ્ડસમન્વિતમ્

સમર્પયતિ કૃષ્ણાય ચ્છત્રં લક્ષાર્બુદૈર્વૃતમ્ ॥
અમરૈઃ સહિતઃ સર્વૈઃ ક્રીડતે પિતૃભિઃ સહ

દદ્યાન્નરવિમાનં તુ કૃષ્ણાય નરનાયક ॥
સત્કૃતો ધનદેનૈવ વસતે બ્રહ્મવાસરમ્

કૃતા પૂજા દિકં ભૂપ જ્વલંતં કૃષ્ણમૂર્દ્ધનિ ॥
આરાર્તિકં પ્રકુર્વાણો મોદતે કૃષ્ણસન્નિધૌ

દીપ્તિમંતં સકર્પૂરં કરોત્યારાર્તિકં નૃપ ॥
કૃષ્ણસ્ય વસતે લોકે સપ્તકલ્પાનિ માનવઃ

ધૃત્વા શંખોદકં યસ્તુ ભ્રામયેત્કેશવોપરિ ॥
સંનિધૌ વસતે વિષ્ણોઃ કલ્પાંતં ક્ષીરસાગરે

એવં કૃત્વા તુ કૃપ્ણસ્ય યઃ કરોતિ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
પઠન્નામસહસ્રં તુ સ્તવમન્યં પઠન્નૃપ ॥
સપ્તદ્વીપવતીપુણ્યં લભતે તુ પદેપદે

કુર્ય્યાદ્દણ્ડનમસ્કારમશ્વમેધાયુતૈઃ સમમ્ ॥
કૃષ્ણં સંતોષયેદ્યસ્તુ સુગીતૈર્મધુરૈઃ સ્વરૈઃ ॥
સામવેદફલં તસ્ય જાયતે નાત્ર સંશયઃ

યો નૃત્યતિ પ્રહૃષ્ટાત્મા ભાવૈર્બહુ સુભક્તિતઃ ॥
સ નિર્દ્દહતિ પાપાનિ મન્વંતરકૃતાન્યપિ

યઃ કૃષ્ણાગ્રે મહાભક્ત્યા કુર્ય્યાત્પુસ્તકવાચનમ્ ॥
પ્રત્યક્ષરં લભેત્પુણ્યં કપિલાશતદાનજમ્ ॥ ।૭૫॥
ઋગ્યજુઃસામભિર્વાગ્ભિઃ કૃષ્ણં સંતોષયંતિ યે ॥
કલ્પાંતં બ્રહ્મલોકે તુ તે વસંતિ દ્વિજોત્તમાઃ

યોગશાસ્ત્રાણિ વેદાંતા ન્પુરાણં કૃષ્ણસન્નિધૌ ॥
પઠંતિ રવિબિંબં તે ભિત્ત્વા યાંતિ હરેર્લયમ્

ગીતા નામસહસ્રં તુ સ્તવરાજો હ્યનુસ્મૃતિઃ ॥
ગજેન્દ્રમોક્ષણં ચૈવ કૃષ્ણસ્યાતીવ વલ્લભમ્

શ્રીમદ્રાગવતં યસ્તુ પઠતે કૃષ્ણસન્નિધૌ ॥
કુલકોટિશતૈર્યુક્તઃ ક્રીડતે યોગિભિઃ સદા

યઃ પઠેદ્રામચરિતં ભારતં વ્યાસભાષિતમ્ ॥
પુરાણાનિ મહીપાલ પ્રાપ્તો મુક્તિં ન સંશયઃ

દ્વાદશીવાસરે પ્રાપ્ત એવં કુર્વંતિ યે નરાઃ ॥
ગીતાદ્યૈઃ શતસાહસ્રં પુણ્યં યચ્છતિ કેશવઃ

જાગરે કોટિગુણિતં પુણ્યં ભવતિ ભૂભિપ ॥
વસતાં દ્વારકાવાસાત્પ્રત્યહં લભતે ફલમ્

ગોમતીનીરપૂતાનાં કૃષ્ણવક્ત્રાવલોકિ નામ્ ॥
દર્શનાત્પાતકં તેષાં યાતિ વર્ષશતાર્જિતમ્

ધન્યાસ્તે માનુષે લોકે ગોમત્યુદધિવારિણા॥
તર્પયંતિ પિતૄન્દેવાન્ગત્વા દ્વારવતીં કલૌ ॥

ગંગાદ્વારે પ્રયાગે ચ ગંગાયાં કુરુજાંગલે ॥
પ્રભાસે શુક્લતીર્થે ચ શ્રીસ્થલે પુષ્કરેઽપિ ચ

સ્નાનેન પિંડદાનેન પિતૄણાં તર્પણે કૃતે ॥
તૃપ્તિર્ભવતિ ભૂપાલ તથા ગોમતિદર્શનાત્

યોજનૈર્બહુભિસ્તિષ્ઠન્ગોમતીતિ ચ યો વદેત્ ॥
ચાંદ્રાયણસહસ્રસ્ય ફલમાપ્નોતિ યત્નતઃ

ધન્યા દ્વારવતી લોકે વહતે યત્ર ગોમતી ॥
સ્વયં તુ તિષ્ઠતે યત્ર નિત્યં રુક્મિણિવલ્લભઃ

ન સ્નાતા ગોમતીતીરે કલૌ પાપેન મોહિતાઃ ॥
ભવિષ્યતિ કથં તેષાં પાપબંધસ્ય સંક્ષયઃ

નિર્મિતા સ્વર્ગનિઃશ્રેણી કલૌ કૃષ્ણેન ગોમતી ॥
મનસઃ પ્રીતિજનની જંતૂનાં નરસત્તમ

ન દૃશ્યં સ્વર્ગસોપાનં દૃશ્યતે ગોમતીસમમ્॥
સુખદં પાપિનાં પુંસાં સ્નાનમાત્રેણ મોક્ષદમ્

ગોમતીનીરસંયુક્તો યત્ર ગર્જતિ સાગરઃ ॥
તત્ર ગચ્છેન્નરવ્યાઘ્ર કૃષ્ણસ્તિષ્ઠતિ યત્ર વૈ

યત્ર ચક્રાંકિતશિલા ગોમત્યુદધિનિઃસૃતાઃ ॥
યચ્છંતિ પૂજિતા મોક્ષં તાં પુરીં કો ન સેવતે

યત્ર ચક્રાંકિતા મૃત્સ્ના તિષ્ઠતે નિર્મલા નૃપ ॥
કલૌ પાપવિનાશાર્થં તાં પુરીં કો ન સેવતે

અપ્રદૃશ્યા પુરા લોકે દૈત્યદાનવરક્ષસામ્ ॥
શરણ્યા દેવતાદીનાં પુરીં તાં કો ન સેવતે

ત્યજતે યાં કલૌ નૈવ કૃષ્ણો દેવકિનન્દનઃ ॥
કર્મણા મનસા વાચા તાં પુરીં કો ન સેવતે

॥ માર્કંડેય ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્ ॥
યાં શ્રુત્વા મુચ્યતે નૂનં દુઃખસંસાર બંધનાત્

અવન્તીવિષયે પૂર્વં બ્રાહ્મણો વેદપારગઃ ॥
ચંદ્રશર્મેતિ વિખ્યાતઃ શિવભક્તઃ સદા નૃપ

મનસા કર્મણા વાચા નાન્યં ધ્યાતિ સદાશિવાત્ ॥
શૈવાદ્વ્રતાદ્વ્રતં નાન્યત્કરોતિ ચ નરાધિપ

નોપવાસં હરિદિને કુરુતે ન વ્રતં હરેઃ ॥
વિના ચતુર્દશીં રાજન્નાન્યદેવસમુદ્ભવમ્

યત્રયત્ર શિવક્ષેત્રં યત્ર તીર્થં તુ શાંકરમ્ ॥
તત્ર ગચ્છતિ રાજેન્દ્ર વૈષ્ણવં નૈવ ગચ્છતિ

પ્રતિવર્ષં તુ કુરુતે સોમનાથસ્ય દર્શનમ્ ॥
ન જહાતિ વિશેષેણ સોમપર્વ નરેશ્વર

એવં પ્રકુર્વતસ્તસ્ય વર્ષાણિ નવસપ્તતિઃ ॥
ગતાનિ કિલ રાજેન્દ્ર શિવભક્તિં પ્રકુર્વતઃ

કદાચિત્સોમપર્વણ્યાગતે સોમોપનાયકમ્॥
નાનાદેશાન્મહીપાલ હ્યસંખ્યાતાશ્ચ માનવાઃ

ગતાઃ કૃષ્ણપુરીં સર્વે દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં પ્રભુમ્॥
આહૂતસ્તૈશ્ચંદ્રશર્મા ન ગતો દ્વારકાં પુરીમ્

શિવક્ષેત્રાત્પરં તીર્થં નાહં મન્યે જગ ત્ત્રયે ॥
નાન્યદેવો મયા જ્ઞાત ઈશ્વરાદ્દેવનાયકાત્

વિનાઽન્યે ચંદ્રશર્માણં ગતાસ્તે દ્વારકાં પુરીમ્ ॥
અન્યસ્મિન્દિવસે રાજન્ગચ્છતઃ સ્વગૃહં પ્રતિ ॥
ચક્રુસ્તે દર્શનં સ્વપ્ને ચંદ્રશર્મપિતામહાઃ

પ્રેતભૂતા મહાકાયાઃ ક્ષુત્ક્ષામાશ્ચૈવ ભીષણાઃ ॥
દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નં મહા રૌદ્રં ભીતોઽસૌ ચ પ્રકંપિતઃ

॥ ચન્દ્રશર્મોવાચ ॥ ॥
કે યૂયં વિકૃતાકારા જંતૂનાં ચ ભયાનકાઃ ॥
પૃથ્વીસમુદ્ભવા જીવા ન દૃષ્ટા ન શ્રુતા મયા

॥ પ્રેતા ઊચુઃ ॥ ॥
મા ભયં કુરુ વિપ્રેંદ્ર તવ પૂર્વપિતામહાઃ ॥
આગતાસ્ત્વત્સમીપે તુ મહાદુઃખેન પીડિતાઃ

॥
॥ ચન્દ્રશર્મોવાચ ॥ ॥
ઇષ્ટં દત્તં તપસ્તપ્તં ભવદ્ભિર્મત્પિતામહૈઃ ॥
પ્રેતત્વે કારણં યત્સ્યાદ્ભવતાં વિસ્મયો મમ

॥ પ્રેતા ઊચુઃ ॥ ॥
શૃણુ પુત્ર પ્રવક્ષ્યામઃ પ્રેતયોનેસ્તુ કારણમ્ ॥
વાસરં વાસુદેવસ્ય સદા વિદ્ધં કૃતં પુરા

પ્રેતત્વં તેન સંપ્રાપ્તમસ્માભિઃ શૃણુ પુત્રક ॥
વિશેષેણ કૃતં રાત્રૌ વિદ્ધં જાગરણં હરેઃ

પતનં નરકે ઘોરે ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
ત્વયા સહ ન સંદેહો યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

ચન્દ્રશર્મોવાચ ॥ ॥
હરિભક્તિવિહીનાનાં દ્વાદશીવ્રતવર્જિનામ્॥
નાશં ન યાતિ પ્રેતત્વં પૂજિતૈઃ શંકરાદિભિઃ

ન વા સન્તોષિતો દેવો ભક્ત્યા ત્રિપુરનાશનઃ ॥
પ્રદાસ્યતિ ગતિં નૂનં પ્રેતત્વં ન ગમિષ્યતિ

॥ પ્રેતા ઊચુઃ ॥ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં વિના પુત્ર દ્વાદશીવેધસંભવમ્ ॥
આપન્ન ગચ્છતે નૂનં પ્રેતત્વં નૈવ ગચ્છતિ

પ્રાયશ્ચિત્તી સદા પુત્ર પૂજયાનોઽપિ શંકરમ્ ॥
વિના કેશવપૂજાભિઃ પાપં ભજતિ ગોવધમ્

પ્રથમં કેશવઃ પૂજ્યઃ પશ્ચાદ્દેવો મહેશ્વરઃ ॥
પૂજનીયાશ્ચ ભક્ત્યા વૈ યાશ્ચાન્યાઃ સંતિ દેવતાઃ

મૂલાચ્છાખાઃ પ્રશાખાશ્ચ ભવંતિ બહુશસ્તતઃ ॥
વાસુદેવાત્સમુદ્ભૂતં જગદેતચ્ચરાચરમ્

તસ્માન્મૂલં પરિત્યજ્ય શાખાં નૈવાર્ચયેદ્બુધઃ ॥
વિશેષેણ જગન્નાથં ત્રૈલોક્યાધિપતિં હરિમ્

તદ્દિને યે પ્રકુર્વંતિ સમ્યગ્વેધેન શોભિતમ્ ॥
સશલ્યં તન્ન સંદેહઃ પ્રેતત્વં યાતિ તેન ચ

હવ્યં દેવા ન ગૃહ્ણન્તિ કવ્યં ચ પિતરસ્તથા ॥
પૂજાં ગૃહ્ણાતિ નો સૂર્યસ્તથા ચૈવ પિતામહાઃ

પ્રેતાસ્તે યે પ્રકુર્વંતિ સશલ્યં વાસરં હરેઃ ॥
પૌર્ણમાસીદ્વયે પ્રાપ્તે રાકા સાગ્નિવિવર્જિતા

વિશેષેણ તુ વૈશાખી શ્રાદ્ધાદીનાં પ્રશસ્યતે ॥
વૈશાખે તુ તૃતીયાં વૈ પૂર્વવિદ્ધાં કરોતિ યઃ

હવ્યં દેવા ન ગૃહ્ણંતિ કવ્યં ચૈવ પિતામહાઃ॥
યત્ર દેવા ન ગૃહ્ણંતિ કથં તત્ર પિતામહાઃ ॥
તસ્માત્કાર્ય્યા તૃતીયા ચ પૂર્વવિદ્ધા બુધૈર્નરૈઃ

કુર્વતે યદિ મોહાદ્વા પ્રેતત્વં શાશ્વતં તતઃ ॥
નાપયાતિ કૃતૈઃ પુણ્યૈર્બહુશસ્તીર્થસેવનૈઃ

દશમીં પૌર્ણમાસીં ચ પિત્રોઃ સાંવત્સરં દિનમ્ ॥
પૂર્વવિદ્ધં પ્રકુર્વાણો નરકં પ્રતિપદ્યતે

દર્શશ્ચ પૌર્ણમાસી ચ સાગ્નિકૈઃ પૂર્વસંયુતા ॥
નાગ્નિહીનૈસ્તુ કર્ત્તવ્યા પુનરાહ પ્રજાપતિઃ

ક્ષયાહે તુ પુનઃ પ્રોક્તા સ્વકાલવ્યાપિની તિથિઃ ॥
શ્રાદ્ધં તત્ર પ્રકર્તવ્યં હ્રાસવૃદ્ધી ન કારણમ્

તત્રોક્તં મનુના પુત્ર વેદાંતૈર્ભાષ્યકારિભિઃ ॥
તત્પ્રમાણં પ્રકર્તવ્યં પ્રેતત્વં ભવતોઽન્યથા ॥

એતૈ. પ્રકારૈઃ પ્રેતત્વં પ્રાણિનાં જાયતે ભુવિ ॥
નિરીક્ષ્ય ધર્મશાસ્ત્રાણિ કાર્ય્યં વિહિતમાત્મનઃ

પ્રણમ્ય સોમનાથં તુ યાત્રાં કૃત્વા ન ગચ્છતિ ॥
કૃષ્ણસ્ય દર્શનાર્થાય તસ્ય કિં જાયતે ફલમ્

કથ્યતે પરમા મૂર્તિર્હરિરીશ્વરસં સંસ્થિતા॥
વિભેદો નાત્ર કર્તવ્યો યથા શંભુસ્તથા હરિઃ

કૃષ્ણસ્ય સોમનાથસ્ય નાંતરં દૃશ્યતે ક્વચિત્॥
યાત્રા શ્રીસોમનાથસ્ય સંપૂર્ણા કૃષ્ણદર્શનાત્

તસ્માદુભયતઃ પુત્ર ગન્તવ્યં નાત્ર સંશયઃ॥
દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં દેવં ગંતવ્યં દ્વારકાં પ્રતિ

પ્રભાસે સોમનાથસ્ય લિંગમધ્યે વ્યવસ્થિતઃ ॥
સ્વયં તિષ્ઠતિ પુણ્યાત્મા ભોગં ગૃહ્ણાતિ કેશવઃ

દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં દેવં દ્વારકાં ન નરો ગતઃ ॥
પતનં નરકે ઘોરે પિતૄણાં ચ ભવિષ્યતિ

વિશેષેણ ત્વયા વત્સ ન કૃતં દ્વાદશીવ્રતમ્ ॥
વ્રતં કૃતં યદસ્માભિસ્તત્કૃતં વેધસંયુતમ્ ॥
નિર્ગમં યમલોકાદ્ધિ તદસ્માકં ન દૃશ્યતે

॥ ચન્દ્રશર્મોવાચ ॥ ॥
યદિ તાત મયાઽજ્ઞાનાન્ન કૃતં દ્વાદશીવ્રતમ્ ॥
કસ્માત્કૃતં સશલ્યં તુ ભવદ્ભિર્દ્વાદશીવ્રતમ્

॥ પ્રેતા ઊચુઃ ॥ ॥
કુવિપ્રૈસ્તુ કુદૈવજ્ઞૈઃ શુક્રમાયાવિમોહિતૈઃ ॥
પારુષ્યતાહેતુકૈશ્ચ પ્રેતયોનિમિમાં ગતાઃ ॥

દત્તં તપ્તં હુતં જપ્તમસ્માકં વિફલં ગતમ્ ॥
સંપ્રાપ્તા પ્રેતયોનિસ્તુ સશલ્યાદ્વાદશીવ્રતાત્

સશલ્યં યે પ્રકુર્વંતિ વાસરં કેશવ પ્રિયમ્ ॥
તેષાં પિતામહાઃ સ્વર્ગાત્પ્રેતત્વં યાંતિ પુત્રક

॥ ચન્દ્રશર્મોવાચ ॥ ॥
પ્રેતત્વં નાશમાયાતિ કથમેતત્પિતામહાઃ ॥
કર્મણા કેન તત્સર્વં યચ્ચાહં પ્રકરોમિ તત્

॥ પ્રેતા ઊચુઃ ॥ ॥
મા ગયાં મા પ્રયાગં ચ પુષ્કરે કુરુજાંગલે ॥
અયોધ્યાયામવંત્યાં વા મધુરાયાં ન ચાર્બુદે

ન ચાન્યત્તીર્થલક્ષં તુ વર્જયિત્વા તુ ગોમતીમ્ ॥
ગંગા સરસ્વતી ચૈવ નર્મદા નૈવ પુષ્કરમ્

યાદૃશં ગોમતીતીરે કલૌ પ્રેતત્વનાશનમ્ ॥
ગોમતીનીરદાનેન કૃષ્ણવક્ત્રવિલોકનાત્

વિલયં યાંતિ પાપાનિ જન્મકોટિકૃતાન્યપિ ॥
વૃથા સંન્યાસિનાં પુણ્યં વૃથા ચ વનવાસિનામ્

સશલ્યં વાસરં વિષ્ણોઃ કુર્વંતિ યદિ પુત્રક ॥
તસ્માદ્ગચ્છ મુખં પશ્ય પૂર્ણચન્દ્રસમં મુખમ્

કૃષ્ણસ્ય દ્વારકાં ગત્વા યથાસ્માકં ગતિર્ભવેત્ ॥
વિફલં તવ સંજાતા ન કૃતં યદુપાર્જ્જિતમ્

તદ્વ્યર્થ સકલં જાતં વિના કેશવ પૂજનાત્ ॥
વિના કેશવપૂજાયાઃ શંકરો યસ્ત્વયાર્ચ્ચિતઃ ॥
તત્પુણ્યં વિફલં જાતં પ્રેતયોનિં ગમિષ્યસિ

સંપૂર્ણં તવ પુણ્યં ચ દ્વારકા કૃષ્ણદર્શનાત્ ॥
ભવિષ્યતિ ન સન્દેહો ગોમત્યુદધિસન્નિધૌ

દૃષ્ટ્વા સોમેશ્વરં દેવં કૃષ્ણં યદિ ન પશ્યતિ ॥
યાત્રાફલં ન ચાપ્નોતિ વદત્યેવં સ્વયં શિવઃ

દૃષ્ટોઽહં તૈર્ન સન્દેહો યૈઃ કૃતં કૃષ્ણદર્શનમ્ ॥
એકા મૂર્તિર્ન સન્દેહો મમ કૃષ્ણસ્ય નાંતરમ્

દૃષ્ટ્વા માં દ્વારકાં ગત્વા કર્ત્તવ્યં કૃષ્ણદર્શનમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં તુ માં પશ્યેદ્યાસ્યત્યેવ મહાફલમ્

કૃષ્ણદર્શનપૂતાત્મા યો માં પશ્યતિ માનવઃ ॥
ન તસ્ય પુનરાવૃત્તિર્મમ લોકાચ્ચ વૈષ્ણવાત્

ઇત્યાહ દેવદેવેશઃ સ્વયં સોમપતિઃ પુરા ॥
વિપ્રાણાં શ્રુતમસ્માભિર્વદતાં પુષ્કરે સતામ્

તસ્માદ્ગચ્છ પ્રયાણાર્થ કુરુ કૃષ્ણસ્ય દર્શનમ્ ॥
અન્યથા યાસ્યસે યોનિં પૈશાચીં પાપદાયિનીમ્

કૃતાપરાધોઽપિ યદા કુરુતે કૃષ્ણદર્શનમ્ ॥
મુચ્યતે નાઽત્ર સંદેહઃ પાપાજ્જન્મકૃતાદપિ

પૂજિતે દેવદેવેશે કૃષ્ણે દેવકિનન્દને ॥
પૂજિતા દેવતાઃ સર્વા બ્રહ્મરુદ્રભગાદિકાઃ

વિના કૃષ્ણસ્ય પૂજાં ચ રુદ્રાદ્યાસ્ત્રિદિવૌકસઃ ॥
પૂજિતા નૈવ કુર્વંતિ તુષ્ટિં પુત્ર પિતામહાઃ

તસ્માદ્દ્વારવતીં ગત્વા કૃષ્ણસ્ય દર્શનં કુરુ ॥
પ્રેતયોનેર્વિનિર્મુક્તા યાસ્યામઃ પરમાં ગતિમ્

ગોમતીનીરધૌતાનિ યસ્યાંગાનિ કલૌ યુગે ॥
મુનિભિર્યોનિગમનં તસ્ય દૃષ્ટં ન પુત્રક

તાડિતાઃ પાદયુગ્મેન ગોમતીનીરવીચયઃ ॥
અગતીનાં પ્રકુર્વતિ ગતિં વૈ બ્રહ્મવાદિનામ્

યઃ પુનઃ કુરુતે શ્રાદ્ધં ગોમત્યુદધિસંગમે ॥
પિતૄણાં જાયતે તૃપ્તિર્યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

સસાગરધરાયાં ચ સર્વતીર્થેષુ યત્ફલમ્ ॥
દિનેનૈકેન તત્પુણ્યં દ્વારકાકૃષ્ણસન્નિધૌ

યત્ફલં ત્રિદશૈર્દૃષ્ટં સર્વતીર્થસમુદ્ભવમ્ ॥
તત્ફલં લભતે સર્વં દ્વારકાયાં દિનેદિને

તીર્થકોટિસહસ્રૈસ્તુ કૃતૈઃ શ્રાદ્ધૈશ્ચ યત્ફલમ્ ॥
પિતૄણાં તત્ફલં પ્રોક્તં ગોમતીતિલતર્પણાત્

યતીનાં ભોજનં યસ્તુ યચ્છતે કૃષ્ણમન્દિરે ॥
સિક્થેસિક્થે ભવેત્તૃપ્તિઃ પિતૄણાં યુગસંખ્યયા

કૌપીનાચ્છાદનં છત્રં પાદુકે ચ કમણ્ડલુમ્ ॥
દત્ત્વા સંન્યાસિનાં યાતિ સપ્ત કલ્પાનિ તત્ફલમ્

ધન્યાસ્તે માનવાઃ પુત્ર વસન્તિ શ્વપચાદયઃ ॥
દ્વારકાયાં ગતિં યાંતિ વસતાં તત્ર યોગિનામ્ ॥

ત્રિકાલં યે પ્રપશ્યંતિ વદનં પ્રત્યહં હરેઃ ॥
ન તેષાં પુનરાવૃત્તિઃ કલ્પકોટિશતૈરપિ

યા નારી વિધવા ભૂત્વા કુરુતે દ્વારકાશ્રયમ્ ॥
કુલાયુતસહસ્રં તુ નયતે પરમં પદમ્

પુત્રેણાપીહ કિં કાર્ય્યં ન ગતો દ્વારકાં યદિ ॥
નારી પુત્રશતાચ્છ્રેષ્ઠા ગત્વા કૃષ્ણપુરીં વસેત્ ॥

કૃષ્ણં કૃષ્ણપુરીં ગત્વા યોઽર્ચ્ચયેત્તુલસીદલૈઃ ॥
પ્રાપ્તં જન્મફલં તેન તારિતાઃ પ્રપિતામહાઃ

તુલસીદલમાલાં તુ કૃષ્ણોત્તીર્ણાં તુ યો વહેત્ ॥
પત્રેપત્રેઽશ્વમેધાનાં દશાનાં લભતે ફલમ્

તુલસીકાષ્ઠસંભૂતાં યો માલાં વહતે નરઃ ॥
ફલં યચ્છતિ દૈત્યારિઃ પ્રત્યહં દ્વારકોદ્ભવમ્

નિવેદ્ય વિષ્ણવે માલાં તુલસીકાષ્ઠસંભવામ્ ॥
વહતે યો નરો ભક્ત્યા તસ્ય નૈવાસ્તિ પાતકમ્ ॥
સદા પ્રીતમનાસ્તસ્ય કૃષ્ણો દેવકિનંદનઃ

તુલસીકાષ્ઠસંભૂતં શિરોબાહ્વાદિભૂષણમ્ ॥
જાયતે યસ્ય મર્ત્યસ્ય તસ્ય દેહે સદા હરિઃ

તુલસીમાલયા યસ્તુ ભૂષિતઃ કર્મ ચાઽઽચરેત્ ॥
પિતૄણાં દેવતાનાં ચ કૃતં કોટિગુણં કલૌ

તુલસીકાષ્ઠમાલાં તુ પ્રેતરાજસ્ય દૂતકાઃ ॥
દૃષ્ટ્વા દૂરેણ નશ્યંતિ વાતોદ્ધૂતા યથાઽલયઃ

જાયતે તદ્ગ્રહે નૈવ પાપસંક્રમણં કુતઃ ॥
શ્રુતં પુરાણમસ્માભિઃ કથિતં બ્રહ્મવાદિભિઃ

તસ્માન્માલા ત્વયા ધાર્ય્યા તુલસીકાષ્ઠસંભવા ॥
હરતે નાત્ર સંદેહ ઐહિકામુષ્મિકં ત્વઘમ્

તુલસીમાલયા યસ્તુ ભૂષિતો ભ્રમતે યદિ ॥
દુઃસ્વપ્નં દુર્નિમિત્તં ચ ન ભયં શાત્રવં ક્વચિત્

કૃત્વા વૈ તીર્થસંન્યાસં યતયો વિધવાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
જીવન્મુક્તાઃ કલૌ જ્ઞેયાઃ કુલકોટિસમન્વિતાઃ ॥

ધારયંતિ ન યે માલાં હૈતુકાઃ પાપમોહિતાઃ ॥
નરકાન્ન નિવર્તંતે દગ્ધાઃ કોપાગ્નિના હરેઃ

ઉન્મીલિની વંજુલિની ત્રિસ્પૃશા પક્ષવર્દ્ધિની ॥
ત્વયા પુત્ર પ્રકર્ત્તવ્યા જયંતી વિજયા જયા

પાપઘ્ની ચાષ્ટમી પ્રોક્તા કૃષ્ણસ્યાતીવ વલ્લભા ॥
કૃતા કલૌ યુગે પુત્ર દ્વારકા મોક્ષદાયિની

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે ચતુર્થે દ્વારકામાહાત્મ્યે દ્વારકાગમનમાહાત્મ્ય તુલસીધારણમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રયોવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ