સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.22-2

॥ શ્રીપ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુધ્વં દ્વિજશાર્દૂલા યથાવત્કથયામિ વઃ ॥
સ્નાપયિત્વા જગન્નાથં તથા ગંધૈર્વિલિપ્ય ચ ॥
પૂજયિત્વા તુલસ્યા તુ ભૂષયિત્વા ચ ભૂષણૈઃ

નૈવેદ્યેન ચ સન્તર્પ્ય તથા નીરાજનાદિભિઃ ॥
દુર્વાસસં તથા પૂજ્ય પુંડરીકાક્ષમેવ ચ

અનંતં વૈનતેયાદીન્ભક્ત્યા સમ્પૂજ્ય માનવઃ ॥
દદ્યાદ્દાનં સ્વશક્ત્યા ચ વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ

દીનાંધકૃપણાંસ્તત્ર તર્પયેચ્ચ સમાશ્રિતાન્

રુક્મિણીં ચ તતો ગચ્છેદ્વિદર્ભતનયાં નરઃ ॥
ઉપહૃત્યોપહારાંશ્ચ બલિભિર્ગંધદીપકૈઃ

પીડયંતિ ગ્રહાસ્તાવદ્વ્યાધયોઽભિભવંતિ ચ ॥
ભક્ત્યા ન પશ્યતિ નરો યાવત્કૃષ્ણપ્રિયાં કલૌ

ઉપસર્ગભયં તાવદ્દુઃખં ચ ભૂતસંભવમ્ ॥
ભક્ત્યા ન પશ્યતિ નરો યાવત્કૃષ્ણપ્રિયાં કલૌ

ભવેદ્દરિદ્રી દુઃખી ચ તાવદ્વૈ પરયાચકઃ ॥
ભક્ત્યા ન પશ્યતિ નરો યાવત્કૃષ્ણપ્રિયાં કલૌ

તાવન્મૃતપ્રજા નારી દુર્ભાગ્યા દુઃખસંયુતા ॥
ભક્ત્યા ન પશ્યતિ યદા નારીકૃષ્ણપ્રિયાં તથા

તાવચ્છત્રુભયં પુંસાં ગૃહભંગં ચ મૂર્ખતા ॥
ભક્ત્યા ન પશ્યતિ નરો યાવત્કૃષ્ણપ્રિયાં કલૌ

સંપૂજ્ય ક્રૃષ્ણં વિધિવદ્રુક્મિણીં પૂજયેત્તતઃ ॥
સ્નાપયેદ્દધિદુગ્ધાભ્યાં મધુશર્કરયા તથા

ઘૃતેન વિવિધૈર્ગન્ધૈસ્તથૈવેક્ષુરસેન ચ ॥
તીર્થોદકેન સંસ્નાપ્ય સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

એવં યઃ સ્નાપયે દ્દેવીં રુક્મિણીં ક્રૃષ્ણવલ્લભામ્ ॥
ન તસ્ય દુર્લ્લભં કિંચિદિહ લોકે પરત્ર ચ

શ્રીખણ્ડકુંકુમેનૈવ તથા મૃગમદેન ચ ॥
વિલેપયેદપુત્રસ્તુ સ પુત્રં લભતે ધુવમ્

સદા સ ભોગી ભવતિ રૂપવાઞ્જનપૂજિતઃ ॥
પૂજયેન્માલતીપુષ્પૈઃ શતપત્રૈઃ સુગન્ધિભિઃ

કરવીરૈર્મલ્લિકાભિશ્ચ ચમ્પકૈસ્તુ વિશેષતઃ ॥
કમલૈર્વારિસંભૂતૈઃ કેતકીભિશ્ચ પાટલૈઃ

ધૂપેનાગુરુણા ચૈવ પૂજયેદ્ગૌગ્ગુ લેન ચ ॥
વસ્ત્રૈઃ સુકોમલૈઃ શુભ્રૈર્નાનાદેશસમુદ્ભવૈઃ

ભક્ત્યા સંછાદ્ય વૈદર્ભીં રુક્મિણીં કૃષ્ણવલ્લભામ્ ॥
ભૂષણૈર્ભૂષયેદ્દેવીં મણિરત્ન સમન્વિતૈઃ

તસ્મિન્કુલે નાઽસુખઃ સ્યાન્નાઽધર્મો નાઽધનસ્તથા ॥
નાઽપુત્રો ન વિકર્મસ્થઃ કિતવો નીચસેવકઃ

યૈઃ પૂજિતા જગન્માતા રુક્મિણી માનવૈઃ કલૌ ॥
નૈવેદ્યૈર્ભક્ષ્યભોજ્યાદ્યૈર્દેવી મે પ્રીયતામિતિ ॥
તાંબૂલં ચ સકર્પૂરં ભાવેન વિનિવેદયેત્

ગૃહીત્વા ચ ફલં શુભ્રં હ્યક્ષતૈશ્ચ સમન્વિતમ્॥
મન્ત્રેણાનેન વૈ વિપ્રા હ્યર્ઘ્યં દદ્યાદ્વિધાનતઃ

કૃષ્ણપ્રિયે નમસ્તુભ્યં વિદર્ભાધિપનંદિનિ ॥
સર્વકામપ્રદે દેવિ ગૃહાણાર્ઘ્યં નમોઽસ્તુ તે

આરાર્તિકં તતઃ કુર્યાજ્જ્વલન્તં ભાવનાન્વિતઃ ॥
નીરાજનં પ્રકર્તવ્યં કર્પૂરેણ વિશેષતઃ

શંખે કૃત્વા તુ પાનીયં ભ્રામયેદ્ભાવસંયુતઃ ॥
ભ્રામયિત્વા ચ શિરસા ધારણીયં વિશુદ્ધયે

દણ્ડવત્પ્રણમેદ્ભૂમૌ નમઃ કૃષ્ણપ્રિયેતિ ચ ॥
વિપ્રપત્નીશ્ચ વિપ્રાંશ્ચ પૂજયેચ્છક્તિતો દ્વિજાઃ

ગ્રીવાસૂત્રકસિન્દૂરૈર્વાસોભિઃ કઞ્ચુકૈસ્તથા ॥
સુગન્ધકુસુમૈરર્ચ્ય કુંકુમેન વિલિપ્ય ચ

કૌસુંભકૈઃ કજ્જલેન તાંબૂલેન ચ તોષયેત્ ॥
ભક્ષ્યૈર્ભોજ્યૈમોદકૈશ્ચ ઇક્ષુભિર્મધુસર્પિભિઃ

પ્રીતો ભવતિ દેવેશો રુક્મિણ્યા સહ કેશવઃ ॥
વિશેષતઃ ફલાનીહ દાતવ્યાનિ દ્વિજોત્તમાઃ

ઉન્મત્તકં તતો દેવં દ્વારપાલં પ્રપૂજયેત્ ॥
સ્નાપયિત્વા સુગન્ધેન કુંકુમેન વિલિપ્ય ચ

ધૂપેન ધૂપયિત્વા તુ પુષ્પાદ્યૈઃ સંપ્રપૂજયેત ॥
નૈવેદ્યૈર્ભક્ષ્યભોજ્યૈશ્ચ માંસેન સુરયા તથા

પ્રભૂતબલિભિશ્ચૈવ પિષ્ટેન વિવિધેન ચ ॥
યોગિનીનાં ચતુઃષષ્ટિં તસ્મિન્પીઠે પ્રપૂજયેત્

અર્ચયેદ્ધરસિદ્ધિં ચ ક્ષેત્રપાલં ચ સર્વશઃ ॥
વિરૂપસ્વામિનીં તત્ર તથા વૈ સપ્તમાતરઃ

અષ્ટમૂર્તીઃ કૃષ્ણપત્નીઃ પીઠે તસ્મિન્પ્રપૂજયેત્ ॥
રુક્મિણીં સત્યભામાં ચ શુભાં જાંબવતીં તથા

મિત્રવિન્દાં ચ કાલિન્દીં ભદ્રાં નાગ્નજિતીં તથા ॥
અષ્ટમીં લક્ષ્મણાં તત્ર પૂજયેત્કૃષ્ણવલ્લભાઃ

એતાઃ સંપૂજ્ય વિધિવત્સંતર્પ્ય દધિપાયસૈઃ ॥
ગીતવાદિત્રઘોષેણ દીપૈર્જાગરણેન ચ

પુત્ર પૌત્રસમાયુક્તો ધનધાન્યસમન્વિતઃ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ તસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ

કિં તસ્ય વહુદાનૈસ્તુ કિં વ્રતૈર્નિયમૈસ્તથા ॥
યેન દૃષ્ટા જગન્માતા રુક્મિણી કૃષ્ણવલ્લભા

કિં યજ્ઞૈર્બહુભિસ્તસ્ય સંપૂર્ણવરદક્ષિણૈઃ ॥
યેન દૃષ્ટા જગન્માતા રુક્મિણી કૃષ્ણવલ્લભા

તેન દત્તં હુતં તેન જપ્તં તેન સનાતનમ્ ॥
યેન દૃષ્ટા જગન્માતા રુક્મિણી કૃષ્ણવલ્લભા

હેલયા તેન સંપ્રાપ્તાઃ સિદ્ધયોઽષ્ટૌ ન સંશયઃ ॥
ગત્વા દ્વારવતીં યેન દૃષ્ટા કેશવવલ્લભા

સફલં જીવિતં તસ્ય સફલાશ્ચ મનોરથાઃ ॥
કલૌ કૃષ્ણપુરીં ગત્વા દૃષ્ટ્વા માધવવલ્લભામ્

દેવ રાજ્યેન કિં તસ્ય તથા મુક્તિપદેન ચ ॥
ન દૃષ્ટા ચેજ્જગન્માતા રુક્મિણી કૃષ્ણવલ્લભા

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન રુક્મિણી કૃષ્ણવલ્લભા ॥
સદાઽર્ચનીયા મનુજૈર્દ્રષ્ટવ્યા સર્વકામદા

વિશેષતઃ પૂજનીયા નવરાત્રે સદાશ્વિને ॥
નવમ્યાં તુ નરૈર્યૈસ્તુ પૂજિતા હરિવલ્લભા

સ્નાનગન્ધાદિ વસ્ત્રૈસ્તુ પ્રભૂતબલિભિસ્તથા ॥
ગીતવાદિત્રઘોષેણ દીપજાગરણેન ચ ॥
તોષિતા ભીષ્મકસુતા સર્વાન્કામાન્પ્રયચ્છતિ

તથા દીપોત્સવદિને ચતુર્દ્દશ્યાં સમાહિતઃ ॥
પૂજયિત્વા યથાશાસ્ત્રમીપ્સિતં લભતે ફલમ્

માઘમાસે સિતાષ્ટમ્યાં કન્દર્પ્પજનની તુ યૈઃ ॥
પૂજિતા ગન્ધપુષ્પાદ્યૈરુપહારૈરનેકશઃ ॥
સફલં જીવિતં તેષાં સફલાશ્ચ મનોરથાઃ

દ્વાદશ્યાં ચૈત્રમાસે તુ કૃષ્ણેન સહ રુક્મિણીમ્ ॥
યે પશ્યંતિ નરા દેવીં રુક્મિણીં મધુમાધવે ॥
કૃષ્ણેન સહ ગચ્છન્તીં ધન્યાસ્તે માનવા ભુવિ

પુત્રપૌત્રસમાયુક્તા ધનધાન્યસમન્વિતાઃ॥
જીવિતે વ્યાધિનિર્મુક્તાઃ પદં ગચ્છન્ત્યનામયમ્

જ્યેષ્ઠાષ્ટમ્યાં નરૈર્યૈસ્તુ પૂજિતા કુષ્ણવલ્લભા ॥
તેષાં મનોરથાવાપ્તિર્જાયતે નાત્ર સંશયઃ

તથા ભાદ્રપદે માસિ માતુઃ પૂજા કૃતા તુ યૈઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તા યાંતિ વિષ્ણુપદે નરાઃ

કાર્ત્તિકે માસિ દ્વાદશ્યાં રુક્મિણીં કૃષ્ણસંયુતામ્ ॥
યે પશ્યંતિ નરાસ્તેષાં ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્

યસ્ત્વેકત્ર સ્થિતાં પશ્યેદ્રુક્મિણીં કૃષ્ણસંયુતામ્ ॥
સફલં જીવિતં તસ્ય હ્યક્ષયા પુત્રસંતતિઃ ॥
અક્ષયં ધનધાન્યં ચ કદા નૈવ દરિદ્રતા

ય એવં રુક્મિણીં પશ્યેત્પૂજયેત્કૃષ્ણવલ્લભામ્ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

યઃ સ્નાયાત્સર્વતીર્થેષુ દાનં શક્ત્યા દદાતિ યઃ ॥
તસ્ય પુણ્યફલં ચૈવ લોકે યજ્જાયતે દ્વિજાઃ ॥
કથિતં તદશેષેણ કલૌ કૃષ્ણસ્ય સંસ્થિતૌ

દ્વારાવતીં વિના વિપ્રા મુક્તિર્ન પ્રાપ્યતે કલૌ ॥
પુરાણસંહિતામેતાં કૃતવાન્બલિબન્ધનઃ ॥
દદૌ સ તુ પ્રસાદેન પૂર્વં મહ્યં દ્વિજોત્તમાઃ

ઇહાર્થે ચ પુરા પ્રોક્તં ઇતિહાસો દ્વિજોત્તમાઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નેન સુસંવાદે માર્કણ્ડેન મહાત્મના

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે ચતુર્થે દ્વારકામાહાત્મ્યે રુક્મિણીપૂજનમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ દ્વાવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ