સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.206

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અથ શ્રાદ્ધવિધિં વક્ષ્યે પાર્વણસ્ય વિધાનતઃ ॥
યથાક્રમં મહાદેવિ શૃણુષ્વૈકમનાઃ પ્રિયે

કૃત્વાપસવ્યં પૂર્વેદ્યુઃ પિતૃપૂર્વં નિમંત્રયેત્ ॥
ભવદ્ભિઃ પિતૃકાર્યં નઃ સંપાદ્યં ચ પ્રસીદથ

સવર્ણાન્પ્રેષયેદાપ્તાન્દ્વિજાનામુપમન્ત્રણે

અભોજ્યં બ્રાહ્મણસ્યાન્નં ક્ષત્રિયાદ્યૈર્નિમન્ત્રિતૈઃ ॥
તથૈવ બ્રાહ્મણસ્યાન્નં બ્રાહ્મણેન નિમન્ત્રિતૌઃ

બ્રાહ્મણાન્નં દદેચ્છૂદ્રઃ શૂદ્રાન્નં બ્રાહ્મણો દદેત્ ॥
ઉભાવેતાવભોજ્યાન્નૌ ભુક્ત્વા ચાન્દ્રાયણં ચરેત્

ઉપનિક્ષેપધર્મેણ શૂદ્રાન્નં યઃ પચેદ્દ્વિજઃ ॥
અભોજ્યં તદ્ભવેદન્નં સ ચ વિપ્રઃ પતેદધઃ

શૂદ્રાન્નં શૂદ્રસંપર્કઃ શૂદ્રેણ ચ સહાસનમ્ ॥
શૂદ્રાજ્જ્ઞાનાગમશ્ચૈવ જ્વલંતમપિ પાતયેત્

શૂદ્રાન્નોપહતા વિપ્રા વિહ્વલા રતિલાલસાઃ ॥
કુપિતાઃ કિં કરિષ્યંતિ નિર્વિષા ઇવ પન્નગાઃ

નગ્નઃ સ્યાન્મલવદ્વાસા નગ્નઃ કૌપીનવસ્ત્રધૃક્ ॥
દ્વિકચ્છોઽનુત્તરીયશ્ચ વિકચ્છોઽવસ્ત્ર એવ ચ

નગ્નઃ કાષાયવસ્ત્રઃ સ્યાન્નગ્નશ્ચાર્ધપટઃ સ્મૃતઃ ॥
અચ્છિન્નાગ્રં તુ યદ્વસ્ત્રં મૃદા પ્રક્ષાલિતં તુ યત્

અહતં ધાતુરક્તં વા તત્પવિત્રમિતિ સ્થિતમ્ ॥
અગ્રતો વસતે મૂર્ખો દૂરે ચાસ્ય ગુણાન્વિતઃ

ગુણાન્વિતે ચ દાતવ્યં નાસ્તિ મૂર્ખે વ્યતિક્રમઃ ॥
યસ્ત્વાસન્નમતિક્રમ્ય બ્રાહ્મણં પતિતાદૃતે ॥
દૂરસ્થં પૂજયેન્મૂઢો ગુણાઢ્યં નરકં વ્રજેત્

વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતે શ્રોત્રિયે ગૃહમાગતે ॥
ક્રીડન્ત્યોષધયઃ સર્વા યાસ્યામઃ પરમાં ગતિમ્

સંધ્યયોરુભયોર્જાપ્યે ભોજને દંતધાવને॥
પિતૃકાર્યે ચ દૈવે ચ તથા મૂત્રપુરીષયોઃ॥
ગુરૂણાં સંનિધૌ દાને યોગે ચૈવ વિશેષતઃ ॥
એતેષુ મૌનમાતિષ્ઠન્સ્વર્ગં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

યદિ વાગ્યમલોપઃ સ્યાજ્જપાદિષુ કથંચન ॥
વ્યાહરેદ્વૈષ્ણવં મંત્રં સ્મરેદ્વા વિષ્ણુમવ્યયમ્

દાને સ્નાને જપે હોમે ભોજને દેવતાર્ચને ॥
દેવાનામૃજવો દર્ભાઃ પિતૄણાં દ્વિગુણાસ્તથા

ઉદઙ્મુખસ્તુ દેવાનાં પિતૄણાં દક્ષિણામુખઃ ॥
અગ્નિના ભસ્મના વાપિ યવેનાપ્યુદકેન વા ॥
દ્વારસંક્રમણેનાપિ પંક્તિદોષો ન વિદ્યતે

ઇષ્ટશ્રાદ્ધે ક્રતુર્દક્ષો વૃદ્ધૌ સત્યવસૂ સ્મૃતૌ ॥
નૈમિત્તિકે કાલકામૌ કામ્યે ચાધ્વવિરોચનૌ

પુરૂરવા આર્દ્રવશ્ચ પાર્વણે સમુદાહૃતૌ ॥
પુષ્ટિં પ્રજાં ચ ન્યગ્રોધે બુદ્ધિં પ્રજ્ઞાં ધૃતિં સ્મૃતિમ્

રક્ષોઘ્નં ચ યશસ્યં ચ કાશ્મીર્યં પાત્રમુચ્યતે ॥
સૌભાગ્યમુત્તમં લોકે મધૂકે સમુદાહૃતમ્

ફાલ્ગુનપાત્રે તુ કુર્વાણઃ સર્વકામાનવાપ્નુયાત્ ॥
પરાં દ્યુતિમથાર્કે તુ પ્રાકાશ્યં ચ વિશેષતઃ

બિલ્વે લક્ષ્મીં તપો મેધાં નિત્યમાયુષ્યમેવ ચ ॥
ક્ષેત્રારામતડાગેષુ સર્વપાત્રેષુ ચૈવ હિ

વર્ષત્યજસ્રં પર્જન્યે વેણુપાત્રેષુ કુર્વતઃ ॥
એતેષાં લભ્યતે પુણ્યં સુવર્ણૈ રજતૈસ્તથા

પલાશફલન્યગ્રોધપ્લક્ષાશ્વત્થવિકંકતાઃ ॥
ઔદુમ્બરસ્તથા બિલ્વં ચંદનં યજ્ઞિયાશ્ચ યે

સરલો દેવદારુશ્ચ શાલાશ્ચ ખદિરાસ્તથા ॥
સમિદર્થં પ્રશસ્તાઃ સ્યુરેતે વૃક્ષા વિશેષતઃ

શ્લેષ્માતકો નક્તમાલ્યઃ કપિત્થઃ શાલ્મલી તથા ॥
નિંબો બિભીતકશ્ચૈવ શ્રાદ્ધકર્મણિ ગર્હિતાઃ

અનિષ્ટશબ્દાં સંકીર્ણા રૂક્ષાં જન્તુમતીમપિ ॥
પ્રતિગંધાં તુ તાં ભૂમિં શ્રાદ્ધકર્મણિ ગર્હયેત્

ત્રૈશંકવં ત્યજેદ્દેશંસર્વદ્વાદશયોજનમ્ ॥
ઉત્તરેણ મહાનદ્યા દક્ષિણેન ચ કેવલમ્

દેશસ્ત્રૈશં કવોનામ વર્જિતઃ શ્રાદ્ધકર્મણિ ॥
કારસ્કારાઃ કલિંગાશ્ચ સિંધોરુત્તરમેવ ચ ॥
પ્રણષ્ટાશ્રમધર્માશ્ચ વર્જ્યા દેશાઃ પ્રયત્નતઃ

બ્રાહ્મણં તુ કૃતં પ્રોક્તં ત્રેતા તુ ક્ષત્રિયં સ્મૃતમ્ ॥
વૈશ્યં દ્વાપરમિત્યાહુઃ શૂદ્રં કલિયુગં સ્મૃતમ્

કૃતે તુ પિતરઃ પૂજ્યાસ્ત્રેતાયાં ચ સુરાસ્તથા ॥
મુનયો દ્વાપરે નિત્યં પાખંડાશ્ચ કલૌ યુગે

શુક્લપક્ષસ્ય પૂર્વાહ્ણે શ્રાદ્ધં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ ॥
કૃષ્ણપક્ષેઽપરાહ્ને તુ રૌહિણં ન વિલંઘયેત્

રત્નિમાત્રપ્રમાણં ચ પિતૃતીર્થં તુ સંસ્કૃતમ્ ॥
ઉપમૂલે તથા લૂનાઃ પ્રસ્તરાર્થે કુશોત્તમાઃ॥।
તથા શ્યામાકનીવારા દૂર્વાશ્ચ સમુદાહૃતાઃ ॥
સ્વ કીર્તિમતાં શ્રેષ્ઠો બહુકેશઃ પ્રજાપતિઃ

તસ્ય કેશા નિપતિતા ભૂમૌ કાશત્વમાગતાઃ ॥
તસ્માન્મેધ્યાઃ સદા કાશાઃ શ્રાદ્ધકર્મણિ પૂજિતાઃ

પિણ્ડનિર્વપણં તેષુ કર્તવ્યં ભૂતિમિચ્છતા॥
ઉષ્ણમન્નં દ્વિજાતિભ્યઃ શ્રદ્ધયા વિનિવેશયેત્

અન્યત્ર ફલપુષ્પેભ્યઃ પાનકેભ્યશ્ચ પણ્ડિતઃ॥
હસ્તે દત્ત્વા તુ વૈ સ્નેહાલ્લવણં વ્યઞ્જનાનિ ચ॥
આયસેન ચ પાત્રેણ તદ્વૈ રક્ષાંસિ ભુઞ્જતે॥
દ્વિજપાત્રેષુ દત્ત્વાન્નં તૂષ્ણીં સંકલ્પમાચરેત્

દર્વ્યાદિસ્થેન નો તેષાં સંબન્ધો દૃશ્યતે યતઃ ॥
યશ્ચ શૂકરવદ્ભુંક્તે યશ્ચ પાણિતલે દ્વિજઃ ॥
ન તદશ્નંતિ પિતરો યઃ સવાચં સમશ્નુતે

દ્વિહાયનસ્ય વત્સસ્ય વિશંત્યાસ્યં યથા સુખમ્ ॥
તથા કુર્યાત્પ્રમાણેન પિણ્ડાન્વ્યાસેન ભાષિતમ્

ન સ્ત્રી પ્રચાલયેત્તાનિ જ્ઞાનહીનો ન ચાવ્રતઃ ॥
સ્વયં પુત્રોઽથવા યસ્ય વાઞ્છેદભ્યુદયં પરમ્

ભાજનેષુ ચ તિષ્ઠત્સુ સ્વસ્તિં કુર્વન્તિ યે દ્વિજાઃ ॥
તદન્નમસુરૈર્ભુક્તં નિરાશાઃ પિતરો ગતાઃ

અપ્સ્વેકં પ્લાવયેત્પિણ્ડમેકં પત્ન્યૈ નિવેદયેત્ ॥
એકં વૈ જુહુયાદગ્નાવેષા તુ ત્રિવિધા ગતિઃ

છન્દોગં ભોજયેચ્છ્રાદ્ધે વૈશ્વદેવે ચ બહ્વૃચમ્ ॥
પુષ્ટિકર્મણ્યથાધ્વર્યું શાન્તિકર્મણ્યથર્વણમ્

દ્વૌ દેવેઽથર્વણૌ વિપ્રૌ પ્રાઙ્મુખૌ ચ નિવેશયેત્ ॥
પિત્ર્યે હ્યુદઙ્મુખાન્કુર્યાદ્બહ્વૃચાધ્વર્યુસામગાન્

જાત્યશ્ચ સર્વા દાતવ્યા મલ્લિકા શ્વેતયૂથિકા ॥
જલોદ્ભવાનિ સર્વાણિ કુસુમાનિ ચ ચમ્પકમ્

મધૂકં રામઠં ચૈવ કર્પૂરં મરિચં ગુડમ્ ॥
શ્રાદ્ધકર્મણિ શસ્તાનિ સૈંધવં ત્રપુસં તથા

બ્રાહ્મણઃ કમ્બલો ગાવઃ સૂર્યોગ્નિરતિથિશ્ચ વૈ ॥
તિલા દર્ભાશ્ચ કાલશ્ચ નવૈતે કુતપાઃ સ્મૃતાઃ

આપદ્યનગ્નૌ તીર્થે ચ ચંદ્રસૂર્યગ્રહે તથા ॥
નાચરેત્સંગ્રહે ચૈવ તથૈવાસ્તમુપાગતે

સંશુદ્ધા સ્યાચ્ચતુર્થેઽહ્નિ સ્નાતા નારી રજસ્વલા ॥
દૈવે કર્મણિ પિત્ર્યે ચ પઞ્ચમેઽહનિ શુદ્ધ્યતિ

દ્રવ્યાભાવે દ્વિજાભાવે પ્રવાસે પુત્રજન્મનિ ॥
આમશ્રાદ્ધં પ્રકુર્વીત યસ્ય ભાર્યા રજસ્વલા

સર્પવિપ્રહતાનાં ચ દંષ્ટ્રિશૃંગિસરીસૃપૈઃ ॥
આત્મનસ્ત્યાગિનાં ચૈવ શ્રાદ્ધમેષાં ન કારયેત્

ચણ્ડાલાદુદકાત્સર્પાદ્બ્રાહ્મણાદ્વૈદ્યુતાદપિ ॥
દંષ્ટ્રિભ્યશ્ચ પશુભ્યશ્ચ મરણં પાપકર્મણામ્

સર્વૈરનુમતં કૃત્વા જ્યેષ્ઠેનૈવ ચ યત્કૃતમ્ ॥
દ્રવ્યેણ ચ વિભક્તેન સર્વૈરેવ કૃતં ભવેત્ ॥

અમાવાસ્યાં પિતૃશ્રાદ્ધે મંથનં યસ્તુ કારયેત્ ॥
તત્તક્રં મદિરાતુલ્યં ઘૃતં ગોમાંસવત્સ્મૃતમ્

ભુંજંતિ ક્રમશઃ પૂર્વે તથા પિંડાશિષો ઽપિ ચ ॥
નિમંત્રિતો દ્વિજઃ શ્રાદ્ધે ન શયીત સ્ત્રિયા સહ

શ્રાદભુક્પ્રાતરુત્થાય પ્રકુર્યાદ્દન્તધાવનમ્ ॥
શ્રાદ્ધકર્તા ન કુર્વીત દન્તાનાં ધાવનં બુધઃ

વર્ષેવર્ષે તુ યચ્છ્રાદ્ધં માતાપિત્રોર્મૃતેઽહનિ ॥
મલમાસે ન કર્તવ્યં વ્યાસસ્ય વચનં યથા

ગર્ભે વાર્ધુષિકે પ્રેતે ભૃત્યે માસાનુમાસિકે ॥
આબ્દિકે ચ તથા શ્રાદ્ધે નાધિમાસો વિધીયતે

વિવાહાદૌ સ્મૃતઃ સૌરો યજ્ઞાદૌ સાવનઃ સ્મૃતઃ ॥
આબ્દિકે પિતૃકાર્યે તુ ચાન્દ્રો માસઃ પ્રશસ્યતે

યસ્મિન્રાશૌ ગતે સૂર્યે વિપત્તિઃ સ્યાદ્દ્વિજન્મનઃ ॥
તદ્રાશાવેવ કર્તવ્યં પિતૃકાર્યં મૃતેઽહનિ

વષટ્કારશ્ચ હોમશ્ચ પર્વ ચાગ્રાયણં તથા ॥
મલમાસેઽપિ કર્તવ્યં કામ્યા ઇષ્ટીર્વિવર્જયેત્

અગ્ન્યાધ્યેયં પ્રતિષ્ઠાં ચ યજ્ઞદાનવ્રતાનિ ચ ॥
વેદવ્રતવૃષોત્સર્ગચૂડાકરણમેખલાઃ

માંગલ્યમભિષેકં ચ મલમાસે વિવર્જયેત્ ॥
નિત્યનૈમિત્તિકે કુર્યાત્પ્રયતઃ સન્મલિમ્લુચે ॥
તીર્થે સ્નાનં ગજ ચ્છાયાં પ્રેતશ્રાદ્ધં તથૈવ ચ

રસા યત્ર પ્રશસ્યન્તે ભોક્તારો બંધુગોત્રિણઃ ॥
રાજવાર્તાદિ સંક્રંદો રક્ષઃશ્રાદ્ધસ્ય લક્ષણમ્

શ્રાદ્ધં કૃત્વા પરશ્રાદ્ધે યસ્તુ ભુંક્તે ચ વિહ્વલઃ ॥
પતંતિ પિતરસ્તસ્ય લુપ્તપિણ્ડોદકક્રિયાઃ

તૈલમુદ્વર્તનં સ્નાનં દન્તધાવનમેવ ચ ॥
ક્લૃપ્તરોમનખેભ્યશ્ચ દદ્યાદ્ગત્વાપરેઽહનિ

નિમન્ત્રિતા યથાન્યાયં હવ્યે કવ્યે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
કથંચિદપ્યતિક્રામેત્પાપઃ શૂકરતાં વ્રજેત્

દૈવે ચ પિતૃ શ્રાદ્ધે ચાપ્યાશૌચં જાયતે યદા ॥
આશૌચાન્તેઽથવા તત્ર તેભ્યઃ શ્રાદ્ધં પ્રદીયતે

અથ શ્રાદ્ધાવસાને તુ આશિષસ્તત્ર દાપયેત્ ॥
દીર્ઘા નાગાસ્તથા નદ્યો વિષ્ણોસ્ત્રીણિ પદાનિ ચ ॥
એવમેષાં પ્રમાણેન દીર્ઘમાયુરવાપ્નુયામ્

અપાં મધ્યે સ્થિતા દેવાઃ સર્વમપ્સુ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
બ્રાહ્મણસ્ય કરે ન્યસ્તાઃ શિવા આપો ભવન્તુ નઃ

લક્ષ્મીર્વસતિ પુષ્પેષુ લક્ષ્મીર્વસતિ પુષ્કરે ॥
લક્ષ્મીર્વસતુ વાસે મે સૌમનસ્યં દદાતુ મે

અક્ષતં ચાઽસ્તુ મે પુણ્યં શાંતિઃ પુષ્ટિર્ધૃતિશ્ચ મે ॥
યદ્યચ્છ્રેયસ્કરં લોકે તત્તદસ્તુ સદા મમ

દક્ષિણાયાં તુ સર્વત્ર બહુદેયં તથાસ્તુ નઃ ॥
એવમસ્ત્વિતિ તૈર્વાચ્યં મૂર્ધ્ના ગ્રાહ્યં ચ તેન તત્

પિંડમગ્નૌ સદા દેયાદ્ભોગાર્થી સતતં નરઃ ॥
પ્રજાર્થં પત્ન્યૈ વૈ દદ્યાન્મધ્યમં મંત્રપૂર્વકમ્

ઉત્તમાં દ્યુતિમવિચ્છન્ગોષુ નિત્યં પ્રદાપયેત્ ॥
આજ્ઞામિચ્છેદ્યશઃ કીર્તિમપ્સુ નિત્યં પ્રવેશયેત્

પ્રાર્થયન્દીર્ઘમાયુશ્ચ વાયસેભ્યઃ પ્રદાપયેત્ ॥
કુમારલોકમન્વિચ્છન્કુક્કુટેભ્યઃ પ્રદાપયેત્

આકાશે પ્રક્ષિપેદ્વાપિ સ્થિતો વા દક્ષિણામુખઃ ॥
પિતૄણાં સ્થાનમાકાશં દક્ષિણા ચૈવ દિક્તથા

નક્તં તુ વર્જયેચ્છ્રાદ્ધં રાહોરન્યત્ર દર્શનાત્ ॥
સર્વસ્વેનાપિ કર્તવ્યં ક્ષિપ્રં વૈ રાહુદર્શનાત્

ઉપરાગે ન કુર્યાદ્યઃ પંકે ગૌરિવ સીદતિ ॥
કુર્વાણસ્તુ તરેત્પાપં સા ચ નૌરિવ સાગરે

કૃષ્ણમાષાસ્તિલાશ્ચૈવ શ્રેષ્ઠાઃ સ્યુર્યવશાલયઃ ॥
મહાયવા વ્રીહિયવાસ્તથૈવ ચ મસૂરિકાઃ

કૃષ્ણાઃ શ્વેતાશ્ચ વા ગ્રાહ્યાઃ શ્રાદ્ધકર્મણિ સર્વદા ॥
બિલ્વામલકમૃદ્વીકં પનસામ્રાતદાડિમમ્

ભવ્યં પારાપતં ચૈવ ખર્જૂરં કરમર્દ્દકમ્ ॥
સકોરકા બદર્યશ્ચ તાલકંદં તથા બિસમ્

તમાલાસનકંદં ચ માવેલ્લં શતકંદલી ॥
કાલેયં કાલશાકં ચ મુદ્ગાન્નં ચ સુવર્ચલમ્

માંસં ક્ષીરં દધિ શાકં વ્યોષં વેત્રાંકુરસ્તથા ॥
કટ્ફલં વજ્રકં દ્રાક્ષાં લકુચં મોચમેવ ચ ॥

પ્રિયામલકદુર્ગ્રીવં તિંડુકં મધુસાહ્વયમ્ ॥
વૈકંકતં નાલિકેરં શૃઙ્ગાટકપરૂષકમ્

પિપ્પલીમરિચં ચૈવ પટોલી બૃહતીફલમ્॥
આરામસ્ય તુ સીમાઽન્તઃ સંભવં સર્વમેવ તુ

એવમાદીનિ ચાન્યાનિ પુષ્પાણિ શ્રાદ્ધકર્મણિ॥
મસૂરાઃ શતપુષ્પ્યાશ્ચ કુસુમં શ્રીનિકેતનમ્

વર્યા સ્વાતિયવા નિત્યં તથા વૃષયવાસકૌ ॥
વંશા કરીરા સુરસા માર્જિતા ભૂતૃણાનિ ચ

વર્જનીયાનિ વક્ષ્યામિ શ્રાદ્ધકર્મણિ નિત્યશઃ ॥
લશુનં ગૃંજનં ચૈવ પલાંડું પિણ્ડમૂલકમ્ ॥
મોગરં ચાત્ર વૈદેહં દીર્ઘમૂલકમેવ ચ

દિવસસ્યાષ્ટમે ભાગે મન્દીભૂતે દિવાકરે ॥
આસુરં તદ્ભવેચ્છ્રાદ્ધં પિતૃણાં નોપતિષ્ઠતે

ચતુર્થે પ્રહરે પ્રાપ્તે યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે નરઃ ॥
વૃથા શ્રાદ્ધમવાપ્નોતિ દાતા ચ નરકં વ્રજેત્

લેખાપ્રભૃત્યથાદિત્યે મુહૂર્તાસ્ત્રય એવ ચ ॥
પ્રાતસ્તસ્યોત્તરં કાલં ભગમાહુર્વિપશ્ચિતઃ

સંગવસ્ત્રિમુહૂર્તોઽયં મધ્યાહ્નસ્તુ સમન્તતઃ ॥
તતશ્ચ ત્રિમુહૂર્તાશ્ચ અપરાહ્ણો વિધીયતે

પઞ્ચમોઽથ દિનાંશો યઃ સ સાયાહ્ન ઇતિ સ્મૃતઃ

॥ તથા ચ શ્રુતિઃ ॥ ॥
યદૈવાદિત્યોઽથ વસન્તો યદા સંગવિકોઽથ ગ્રીષ્મો યદા વા માધ્યંદિનોઽથ વર્ષા યદપરાહ્ણોઽથ શરત્ ॥
ઘદેવાસ્તમેત્યથ હેમન્ત ઇતિ

પ્રારભ્ય કુતપે શ્રાદ્ધે કુર્યાદારોહણં બુધઃ ॥
વિધિજ્ઞો વિધિમાસ્થાય રોહિણં ન તુ લંઘયેત્

અષ્ટમો યો મુહૂર્તશ્ચ કુતપઃ સ નિગદ્યતે ॥
નવમો રૌહિણઃ પ્રોક્ત ઇતિ શ્રાદ્ધવિદો વિદુઃ

એકોદ્દિષ્ટં તુ મધ્યાહ્નં પ્રાતર્વૈ જાતકર્મણિ ॥
પિત્ર્યાર્થં નિર્વપેત્પાકં વૈશ્વદેવાર્થમેવ ચ

વૈશ્વદેવે ન પિત્ર્યાર્થં ન પિત્ર્યં વૈશ્વદેવિકે ॥
કૃત્વા શ્રાદ્ધં મહાદેવિ બ્રાહ્મણાંશ્ચ વિસર્જ્ય ચ

વૈશ્વદેવાદિકં કર્મ તતઃ કુર્યાદ્વરાનને ॥
બહુહવ્યેન્ધને ચાગ્નૌ સુસમિદ્ધે વિશેષતઃ

વિધૂમે લેલિહાને ચ કુર્યાત્કર્મ પ્રસિદ્ધયે ॥
અપ્રબુદ્ધે સધૂમે ચ જુહુયાદ્યો હુતાશને ॥

યજમાનો ભવેદન્ધઃ કુપુત્ર ઇતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
દુર્ગન્ધશ્ચૈવ કૃષ્ણશ્ચ નીલશ્ચૈવ વિશેષતઃ

ભૂમિં વિગાહતે યત્ર તત્ર વિદ્યાત્પરાભવમ્ ॥
અર્ચિષ્માન્પિંગલશિખઃ સર્પિઃકાંચનસપ્રભઃ

સ્નિગ્ધઃ પ્રદક્ષિણશ્ચૈવ વહ્નિઃ સ્યાત્કાર્યસિદ્ધયે ॥
અંજનાભ્યંજનં ગંધાન્મન્ત્રપ્રણયનં તથા

કાશૈઃ પુનર્ભવેત્કાર્યં હયમેધફલં લભેત્ ॥
અષ્ટજાતિકપુષ્પં ચ અઞ્જનં નિત્યમેવ હિ

કૃષ્ણેભ્યશ્ચ તિલેભ્યશ્ચ તૈલં યત્નાત્સુરક્ષિતમ્ ॥
ચન્દનાગરુણી ચોભે તમાલોશીરપદ્મકમ્

ધૂપશ્ચ ગૌગ્ગુલઃ શ્રેષ્ઠસ્તૌરુષ્કો ધૂપ એવ ચ ॥
શુક્લાઃ સુમનસઃ શ્રેષ્ઠાસ્તથા પદ્મોત્પલાનિ ચ

ગન્ધવન્ત્યુપપન્નાનિ યાનિ ચાન્યાનિ કૃત્સ્નશઃ ॥
નિશિગંધા જપા ભિણ્ડિરૂપકઃ સકુરંટકઃ

પુષ્પાણિ વર્જનીયાનિ શ્રાદ્ધકર્મણિ નિત્યશઃ ॥
સૌવર્ણં રાજતં તામ્રં પિતૄણાં પાત્રમુચ્યતે

રજતસ્ય તથા કિઞ્ચિદ્દર્શનં પુણ્યદાયકમ્ ॥
કૃષ્ણાજિનસ્ય સાન્નિધ્યં દર્શનં દાનમેવ ચ

રક્ષોઘ્નં ચૈવ વર્ચસ્યં પશૂન્પુત્રાંશ્ચ તારયેત્ ॥
અથ મન્ત્રં પ્રવક્ષ્યામિ અમૃતં બ્રહ્મનિર્મિતમ્

દેવતાભ્યઃ પિતૃભ્યશ્ચ મહાયોગિભ્ય એવ ચ ॥
નમઃ સ્વાહાયૈ સ્વધાયૈ નિત્યમેવ નમોનમઃ

આદ્યાવસાને શ્રાદ્ધસ્ય ત્રિરાવર્તમિમં જપન્ ॥
અશ્વમેધફલં હ્યેતદ્વિપ્રૈઃ સંજ્ઞાય પૂજિતમ્

પિણ્ડનિર્વપણે વાપિ જપેદેનં સમાહિતઃ ॥
પિતરઃ ક્ષિપ્રમાયાન્તિ રાક્ષસાઃ પ્રદ્રવન્તિ ચ

સપ્તાર્ચિષં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વકામશુભપ્રદમ્

અમૂર્તાનાં ચ મૂર્તાનાં પિતૄણાં દીપ્તતેજસામ્ ॥
નમસ્યામિ સદા તેષાં ધ્યાયિનાં દિવ્યચક્ષુષામ્

ઇન્દ્રાદીનાં ચ નેતારો દક્ષમારીચયસ્તયા ॥
તાન્નમસ્યામિ સર્વાન્વૈ પિતૄંશ્ચૈવૌષધીસ્તથા

નક્ષત્રાણાં ગ્રહાણાં ચ વાય્વગ્ન્યોશ્ચ પિતૄનપિ ॥
દ્યાવાપૃથિવ્યોશ્ચ સદા નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ

નમઃ પિતૃભ્યઃ સપ્તભ્યો નમો લોકેષુ સપ્તસુ ॥
સ્વયંભુવે નમસ્યામો બ્રહ્મણે યોગચક્ષુષે

એતત્ત્વદુક્તં સપ્તર્ષિબ્રહ્મર્ષિગણસેવિતમ્ ॥
પવિત્રં પરમં હ્યેતચ્છ્રીમદ્રક્ષોવિનાશનમ્

અનેન વિધિના યુક્તસ્ત્રીન્વારાંસ્તુ જપેન્નરઃ ॥
ભક્ત્યા પરમયા યુક્તઃ શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ

સપ્તાર્ચિષં જપેદ્યસ્તુ નિત્યમેવ સમાહિતઃ ॥
સ તુ સપ્તસમુદ્રાયાઃ પૃથિવ્યા એકરાડ્ભવેત્

શ્રાદ્ધકલ્પં પઠેદ્યો વૈ સ ભવેત્પંક્તિપાવનઃ ॥
અષ્ટાદશાનાં વિદ્યાનાં સ ચ વૈ પારગઃ સ્મૃતઃ

પૂજાં પુષ્ટિં સ્મૃતિં મેધાં રાજ્યમારોગ્યમેવ ચ ॥
પ્રીતા નિત્યં પ્રયચ્છન્તિ માનુષાણાં પિતામહાઃ

એવં પ્રભાસક્ષેત્રે સ સરસ્વત્યબ્ધિસંગમે ॥
કુર્યાચ્છ્રાદ્ધં વિધાનેન પ્રભાસે ચૈવ ભામિનિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસ ક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સરસ્વત્યબ્ધિસંગમે શ્રાદ્ધકલ્પે શ્રાદ્ધવિધિવર્ણનંનામ ષડુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ