સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.199

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ તસ્ય દક્ષિણતઃ સ્થિતમ્ ॥
સરસ્વત્યાસ્તટે રમ્યે દેવં તત્ર કૃતસ્મરમ્

સ્વયંભૂતં મહાદેવિ સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
તસ્યોત્પત્તિં પ્રવક્ષ્યામિ યથા જાતં મહીતલે

પુરા કામો મયા દગ્ધો યદા તત્ર વરાનને ॥
તદા રતિઃ સમાગમ્ય વિલલાપ સુદુઃખિતા

તાં તુ શોકાતુરાં દૃષ્ટ્વા તત્રાહં કરુણાન્વિતઃ ॥
અવોચં મા રુદિષ્વેતિ તવ ભર્તા પુનઃ શુભે ॥
સમુત્થાસ્યતિ કાલેન મત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
કિમર્થં સ પુરા દગ્ધઃ કામદેવસ્ત્વયા વિભો ॥
કથમાપ પુનર્જન્મ વિસ્તરાત્કથયસ્વ મે

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ પૂર્વં બભૂવ ત્વત્પિતા પ્રિયે ॥
શતં સુતાનાં જજ્ઞેઽસ્ય ગૌરીણાં દીર્ઘચક્ષુષામ્

દદૌ ત્વાં પ્રથમં મહ્યં સતીનામેતિ કીર્તિતામ્ ॥
દદૌ દશ ચ ધર્માય શ્રદ્ધા મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા

અનસૂયા શુચિર્લજ્જા સ્મૃતિઃ શક્તિઃ શ્રુતિસ્તથા ॥
દ્વે ભાર્યે કામદેવાય રતિઃ પ્રીતિસ્તથૈવ ચ

એકાં સ્વાહાં દદૌ વહ્નેઃ પિતૄણાં ચ તતઃ સ્વધામ્ ॥
સપ્તવિંશચ્છશાઙ્કાય અશ્વિન્યાદ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

તવાપિ વિદિતા દેવિ રેવત્યન્તાસ્તથા જને ॥
કશ્યપાય દદૌ દેવિ સ તુ કન્યાસ્ત્રયોદશ

અદિતિશ્ચ દિતિશ્ચૈવ વિનતા કદ્રુરેવ ચ ॥
સિંહિકા સુપ્રભા ચૈવ ઉલૂકી યા વરાનને

અનુવિદ્ધા સિતા ચૈવ ઈર્ષ્યા હિંસા તથા પરા ॥
માયા નિષ્કૃતિસંયુક્તા દક્ષઃ પૂર્વં મહામતિઃ

ગૌરી ચ સુપ્રભા ચૈવ વાર્ત્તા સાધ્વી સુમાલિકા ॥
વરુણાય દદૌ પઞ્ચ તદાઽસૌ પર્વતાત્મજે

ભદ્રા ચ મદિરા ચૈવ વિદ્યા ધન્યા ધના શુભા ॥
દદૌ પઞ્ચ કુબેરાય પત્ન્યર્થં પર્વતાત્મજે

જયા ચ વિજયા ચૈવ મધુસ્પન્દા ઇરાવતી ॥
સુપ્રિયા જનકા કાન્તા સુભદ્રા ધાર્મિકા શુભા

રુદ્રાણાં પ્રદદૌ કન્યા દશાનાં ધર્મવિત્તદા ॥
પ્રભાવતી સુભદ્રા ચ વિમલા નિર્મલાઽનૃતા

તીવ્રા દક્ષારુણા વિદ્યા ધારપાલા ચ વર્ચસા ॥
આદિત્યાનાં દદૌ દક્ષઃ કન્યાદ્વાદશકં પ્રિયે

યોગનિદ્રાભિભૂતસ્ય સંસર્પા સરમા ગુહા ॥
માલા ચંપા તથા જ્યોત્સ્ના સ વિશ્વેભ્યશ્ચ એવ ચ

અશ્વિભ્યાં દ્વે તથા કન્યે સુવેષા ભૂષણા શુભા ॥
એકા કન્યા તથા વાયોર્દત્તા એતાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

સાવિત્રીં બ્રહ્મણે પ્રાદાલ્લક્ષ્મીં વિષ્ણોર્મહાત્મનઃ ॥
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય સ ઈજે દક્ષિણાવતા

યજ્ઞેન પર્વતસુતે હિમવન્તે મહાગિરૌ ॥
યજ્ઞવાટો હ્યભૂત્તસ્ય સર્વકામસમૃદ્ધિમાન્

તસ્મિન્યજ્ઞે સમાયાતા આદિત્યા વસવ સ્તથા ॥
વિશ્વેદેવાશ્ચ મરુતો લોકપાલાશ્ચ સર્વશઃ

બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ સહસ્રાક્ષો વારુણો યમ એવ ચ ॥
ધનદશ્ચ કુમારશ્ચ તથા નદ્યશ્ચ સાગરાઃ ॥

વાપ્યઃ કૂપાસ્તથા ચૈવ તડાગાઃ પલ્વલાનિ ચ ॥
સુપર્ણશ્ચાથ યે નાગાઃ સર્વે મૂર્તા વ્યવસ્થિતાઃ

દાનવાપ્સરસશ્ચૈવ યક્ષાઃ કિન્નરગુહ્યકાઃ ॥
સાનુગાસ્તે સભાર્યાશ્ચ વેદવેદાંગપારગાઃ

મહર્ષયો મહાભાગાસ્તથા દેવર્ષયશ્ચ યે ॥
તે ભાર્યાસહિતાસ્તત્ર વસંતિ ચ વરાનને

કપાલમાલાભરણશ્ચિતાભસ્મ બિભર્તિ યઃ ॥
અપવિત્રતયા શંભુર્નાહૂતસ્તુ તથાવિધઃ

યતસ્તતઃ સમાયાતાઃ કૈલાસે પર્વતોત્તમે ॥
અશ્વિન્યાદ્યા ભગિન્યસ્તાસ્ત્વાં પ્રતીદં વચોઽબુવન્

કિં તુષ્ટેવ ચ કલ્યાણિ તિષ્ઠસિ ત્વં સુમધ્યમે ॥
વયં ચ પ્રસ્થિતાઃ સર્વાઃ પિતુર્યજ્ઞે સભર્તૃકાઃ

વયમાકારિતાસ્તેન સુતાઃ સર્વા યશસ્વિનિ ॥
ન ત્વામાહૂતવાન્દક્ષસ્ત્રપતે શંકરાદ્યતઃ

તાસાં વચનમાકર્ણ્ય સતી પ્રાહ ક્રુધાન્વિતા॥
હા ધિગ્દક્ષ દુરાચાર કિં વદિષ્યે મહેશ્વરમ્

કથં સંદર્શયે વક્ત્રમિત્યુક્ત્વાઽઽત્માનમાત્મના ॥
વિસસર્જ તપોયોગાત્સસ્મારાન્યન્ન કિઞ્ચન

અથ દૃષ્ટ્વા મહાદેવઃ સતીં પ્રાણૈર્વિના સ્થિતામ્ ॥
અવમાનાત્તથાઽઽત્માનં ત્યક્ત્વા મત્વા કપાલિનમ્

ગણાન્સંપ્રેષયામાસ યજ્ઞવિધ્વંસનાય ચ ॥
તે ગતાશ્ચ ગણા રૌદ્રાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ

વિકૃતા વિકૃતાકારા અસંખ્યાતા મહાબલાઃ ॥
રુદ્રેણ પ્રેરિતાન્દૃષ્ટ્વા વીરભદ્રપુરોગમાન્

તતો દેવગણાઃ સર્વે વસવઃ સહ ભાસ્કરૈઃ ॥
વિશ્વેદેવાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ ધનુર્હસ્તા મહાબલાઃ

યુદ્ધાય ચ વિનિષ્ક્રાન્તા મુઞ્ચન્તઃ સાયકાઞ્છિતાન્ ॥
તે સમેત્ય તતોઽન્યોન્યં પ્રમથા વિબુધૈઃ સહ

મુમુચુઃ શરવર્ષાણિ વારિધારાં યથા ઘનાઃ ॥
તેષાં હસ્તી ગણેનાથ શૂલેન હૃદિ ભેદિતઃ

સ તુ તેન પ્રહારેણ વિસંજ્ઞો નિષસાદ હ ॥
અથ મુષ્ટ્યા હતઃ કુમ્ભે નાગ ઐરાવણસ્તદા

સહસા સ હતસ્તેન વારણો ભૈરવાન્રવાન્॥
વિનદઞ્જવમાસ્થાય યજ્ઞવાટમુપાદ્રવત્

વિશ્વેદેવા નિરુચ્છ્વાસાઃ કૃતા રૌદ્રૈર્મહાશરૈઃ ॥
ચકર્ષ સ ધનુષ્યેણ વસુમાન્બલવતરઃ ॥

નિસ્તેજસસ્તદાદિત્યાઃ કૃતાસ્તેન રણાજિરે ॥
એતસ્મિન્નન્તરે દેવાઃ કૃતાસ્તેન પરાઙ્મુખાઃ

તતસ્તે શરણં જગ્મુર્વિષ્ણું તત્ર ચ સંસ્થિતમ્ ॥
તતઃ કોપસમાવિષ્ટો વિષ્ણુર્દેવાન્સવાસવાન્

દૃષ્ટ્વા વિદ્રાવિતાન્સર્વાન્મુમોચાશુ સુદર્શનમ્ ॥
તમાપતન્તં વેગેન વિષ્ણોશ્ચક્રં સુદર્શનમ્

પ્રસાર્ય વક્ત્રં સહસા ઉદરસ્થં ચકાર હ ॥
તસ્મિંશ્ચક્રે તદા ગ્રસ્તે અમોઘે પર્વતાત્મજે

ચુકોપ ભગવાન્વિષ્ણુઃ શાર્ઙ્ગહસ્તો ઽભ્યધાવત ॥
સ હત્વા દશભિસ્તીક્ષ્ણૈર્નંદિં ભૃઙ્ગિં શતેન ચ

મહાકાલં સહસ્રેણ હ્યયુતેન ગણાધિપમ્ ॥
બાણાનામયુતૈર્ભિત્ત્વા વીરભદ્રમુપાદ્રવત્

તં હત્વા ગદયા વિષ્ણુર્વિહ્વલં રુધિરોક્ષિતમ્ ॥
ગૃહીત્વા પાદયોર્ભૂમૌ નિજઘાનાતિરોષિતઃ

હન્યમાનસ્ય તસ્યાથ ભૂમૌ ચક્રં સુદર્શનમ્॥
રુધિરોદ્ગારસંયુક્તં પ્રહારમકરોન્ન તુ

રુદ્રલબ્ધવરો દેવિ વીરભદ્રો ગણેશ્વરઃ ॥
યન્ન પઞ્ચત્વમાપન્નો ગદયા પીડિતોઽપિ સઃ

પતિતં વીક્ષ્ય તં સર્વે વિષ્ણુતેજોબલાર્દિતાઃ ॥
વિદ્રુતાઃ સર્વતો યાતા યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ

તસ્મૈ સર્વં તથા વૃત્તં સમાચખ્યુઃ પરાભવમ્ ॥
વિક્રમં વીરભદ્રસ્ય તતઃ ક્રુદ્ધો મહેશ્વરઃ

પ્રગૃહ્ય સહસા શૂલં પ્રસ્થિતઃ સ્વગણૈઃ સહ ॥
યજ્ઞવાટં તુ દક્ષસ્ય પરાભવભવં તતઃ ॥
વિક્રમન્વીરભદ્રેણ યત્ર વિષ્ણુઃ સ્વયં સ્થિતઃ

તમાયાન્તં સમાલોક્ય કોપયુક્તં મહેશ્વરમ્ ॥
સંગ્રામે સોઽજયં મત્વા તત્રૈવાન્તરધીયત

મરુદ્ભિઃ સાર્ધમિન્દ્રોઽપિ વસુભિઃ સહ કિન્નરૈઃ ॥
શિવઃ ક્રોધપરીતાત્મા તતશ્ચાદર્શનં ગતઃ

કેવલં બ્રાહ્મણાસ્તત્ર સ્થિતાઃ સદસિ ભામિનિ ॥
તે દૃષ્ટ્વા શંકરં પ્રાપ્તં કોપસંરક્તલોચનમ્

હોમં ચક્રુસ્તતો ભીતા રુદ્રમંત્રૈઃ સમંતતઃ ॥
અન્યે ત્રાસસમાયુક્તાઃ પલાયંતે દિશો દશ

અથાગત્ય મહાદેવો દૃષ્ટ્વા તાન્બ્રાહ્મણોત્તમાન્ ॥
અપશ્યમાનો વિબુધાંસ્તત્ર યજ્ઞં જઘાન સઃ

સ ચ મૃગવપુર્ભૂત્વા પ્રણષ્ટઃ શિવભીતિતઃ ॥
પૃષ્ઠતસ્તુ ધનુષ્પાણિર્જગામ ભગવાઞ્છિવઃ ॥
અદ્યાપિ દૃશ્યતે વ્યોમ્નિ તારારૂપો મહેશ્વરિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે દક્ષયજ્ઞવિધ્વંસનોનામ નવનવત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ