સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.19-4

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
ગૃહીત્વા દક્ષિણાં દૈત્યાન્મહાવિષ્ણુર્જનાર્દનઃ ॥।
ચકાર કિં મમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ મે

॥ સારસ્વત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સ્તુતઃ સુરૈર્દેવો ગૃહીત્વા મેદિનીં હરિઃ ॥
બલિં નિર્વાસયામાસ સંપૂર્ણે યજ્ઞકર્મણિ ॥
યજ્ઞાંતે દક્ષિણાં લબ્ધ્વા સંપૂર્ણોઽભૂદથાધ્વરઃ

ભગવાનપ્યસંપૂર્ણે તૃતીયે તુ ક્રમે વિભુઃ ॥
સમભ્યેત્ય બલિં પ્રાહ ઈષત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ

ઋણે ભવતિ દૈત્યેન્દ્ર બંધનં ઘોરદર્શનમ્ ॥
ત્વં પૂરય પદં તન્મે નોચેદ્બન્ધં પ્રતીચ્છ ભોઃ

તન્મુરારિવચઃ શ્રુત્વા પુરો ભૂત્વા બલેઃ સુતઃ ॥
બાણો વામનમાચષ્ટે તદા તં વિશ્વરૂપિણમ્

કૃત્વા મહીમલ્પતરાં વપુઃ કૃત્વા તુ વામનમ્॥
પદત્રયં યાચયિત્વા વિશ્વરૂપમગાઃ કથમ્

યદિ તૃતીયં ક્રમણં યાચસે જગદીશ્વર ॥
પુનર્વામનતાં યાહિ બલિર્દાસ્યતિ તત્પદમ્

યાદૃગ્વિધાય બલિના વામનાયોદકં કૃતમ્॥
તત્તાદૃશાય દાતવ્યમથ કિં વિશ્વરૂપિણે

ભવત્કૃતમિદં વિશ્વં વિશ્વસ્મિન્વર્તતે બલિઃ ॥
છદ્મના નૈવ ગૃહ્ણન્તિ સાધવો યે મહેશ્વર

જગદેતજ્જગન્નાથ તાવકં યદિ મન્યસે ॥
જ્ઞાત્વા બલિમમર્યાદં ભવદ્ભક્તિપરાઙ્મુખમ્

કંઠપાશેન નિષ્કાસ્ય કેન વૈ વાર્યતે ભવાન્॥
ગોપાલમન્યં કુરુતે રક્ષણાય ચ ગોપતિઃ ॥
સુતૃણં ચારયન્પૂર્વો ગોપઃ કિં કુરુતે તદા

ઇત્યેવમુક્તે તેનાથ વચને બલિસૂનુના ॥
પ્રોવાચ ભગવાન્વાક્યમાદિકર્તા જનાર્દનઃ

યાન્યુક્તાનિ વચાંસીત્થં ત્વયા બાલેન સાંપ્રતમ્॥
તેષાં ત્વં હેતુસંયુક્તં શૃણુ પ્રત્યુત્તરં મમ

પૂર્વમુક્તસ્તવ પિતા મયા બાણ પદત્રયમ્ ॥
દેહિ મહ્યં પ્રમાણેન તદેતત્સમનુષ્ઠિતમ્

કિં ન વેત્તિ પ્રમાણં મે બલિસ્તવ પિતા સુત ॥
બલેરપિ હિતાર્થાય કૃતમેતત્પદત્રયમ્

તસ્માદ્યન્મમ બાલેય ત્વત્પિત્રાંઽબુ કરે મહત્ ॥
દત્તં તેનાસ્ય સુતલે કલ્પં યાવદ્વસિષ્યતિ

ગતે મન્વન્તરે બાણ શ્રાદ્ધદેવસ્ય સામ્પ્રતમ્ ॥
સાવર્ણિકે ત્વાગતે ચ બલિરિન્દ્રો ભવિષ્યતિ

ઇતિ પ્રોક્ત્વા બલિસુતં બાણં દેવસ્ત્રિવિક્રમઃ ॥
પ્રોવાચ બલિમભ્યેત્ય વચનં મધુરાક્ષરમ્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
અપૂર્ણદક્ષિણે યાગે ગચ્છ રાજન્મહાતલમ્ ॥
સુતલંનામ પાતાલં વસ તત્ર નિરામયઃ

॥ બલિરુવાચ ॥ ॥
સુતલસ્થસ્ય મે નાથ કથં ચરણયોસ્તવ ॥
દર્શનં પૂજનં ભોગો નિવસામિ યથાસુખમ્

શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
દૈત્યેન્દ્ર હદયે નિત્યં તાવકે નિવસામ્યહમ્ ॥
અતસ્તે દર્શનં પ્રાપ્તઃ પુનઃ સ્થાસ્યે તવાન્તિકમ્

તથાન્યમુત્સવં પુણ્યં વૃત્તે શક્રમહોત્સવે ॥
દીપપ્રતિપન્નામાઽસૌ તત્ર ભાવી મહોત્સવઃ

તત્ર ત્વાં નરશાર્દૂલા હૃષ્ટાઃ પુષ્ટાઃ સ્વલંકૃતાઃ ॥
પુષ્પદીપપ્રદાનેન અર્ચયિષ્યંતિ યત્નતઃ ॥

તત્રોત્સવઃ પુણ્યતમો ભવિષ્યતિ ધરાતલે ॥
તવ નામાંકિતો દૈત્ય તેન ત્વં વત્સરં સુખી

ભવિષ્યસિ નરા યે તુ દૃઢભક્તિસહા ન્વિતાઃ ॥
ત્વામર્ચયન્તિ વિધિવત્તેઽપિ સ્યુઃ સુખભાગિનઃ

યથૈવ રાજ્યં ભવતસ્તુ સાંપ્રતં તથૈવ સા ભાવ્યથ કૌમુદીતિ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા મધુમદિતીશ્વરં નિવાસયિત્વા સુતલં સભાર્યકમ્

ઉર્વી સમાદાય જગામ તૂર્ણં સ શક્રસદ્મામરસંઘજુષ્ટમ્ ॥
દત્ત્વા મઘોને મધુજિત્ત્રિવિષ્ટપં કૃત્વા તુ દેવાન્મખભાગભોગિનઃ

અન્તર્દધે વિશ્વપતિર્મહેશઃ સંપશ્યતાં વૈ વસુધાધિપાનામ્

ગૃહીત્વેતિ બલે રાજ્યં મનુપુત્રે નિયોજિતમ્ ॥
દ્વીપાંતરે ચ તે દૈત્યાઃ પ્રેષિતાશ્ચાજ્ઞયા સ્વયમ્

પાતાલનિલયા યે તુ તે તત્રૈવ નિવેશિતાઃ ॥
દેવાનાં પરમો હર્ષઃ સંજાતો બલિનિગ્રહે

નિવાસાય પુનશ્ચક્રે વામનો વામનો મનઃ ॥
તત્ર ક્ષેત્રે સ્વનગરે વામનઃ સ ન્યુવાસ હ

॥ સારસ્વત ઉવાચ ॥ ॥
પ્રાદુર્ભાવસ્તે કથિતો નરેન્દ્ર પુણ્યઃ શુચિર્વામનસ્યાઘહારી ॥
સ્મૃતે યસ્મિન્સંશ્રુતે કીર્તિતે ચ પાપં યાયાત્સંક્ષયં પુણ્યમેતિ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ સારસ્વતવચઃ શ્રુત્વા ભોજઃ સ ભૂપતિઃ ॥
નમસ્કૃત્ય મુનિશ્રેષ્ઠં પૂજયામાસ ભક્તિતઃ

તતો યથોક્તવિધિના સ ભોજો નૃપસત્તમઃ ॥
વસ્ત્રાપથક્ષેત્ર યાત્રાં પરિવારજનૈઃ સહ ॥
કૃત્વા કૃતાર્થતાં પ્રાપ્તો જગામાન્તે પરં પદમ્

એતન્મયા પુણ્યતમં પ્રભાસક્ષેત્રે ચ વસ્રાપથમીરિતં તે ॥
શ્રુત્વા પઠિત્વા પરયા સમેતો ભક્ત્યા તુ વિષ્ણોઃ પદમભ્યુપૈતિ

યથા પાપાનિ ધૂયંતે ગંગાવારિવિગાહનાત્ ॥
તથા પુરાણશ્રવણાદ્દુરિતાનાં વિના શનમ્

ઇદં રહસ્યં પરમં તવોક્તં ન વાચ્યમેતદ્ધરિભક્તિવર્જિતે ॥
દ્વિજસ્ય નિન્દાનિરતેઽતિપાપે ગુરાવભક્તે કૃતપાપબુદ્ધૌ

ઇદં પઠેદ્યો નિયતં મનુષ્યઃ કૃતભાવનઃ ॥
તસ્ય ભક્તિઃ શિવે કૃષ્ણે નિશ્ચલા જાયતે ધુવમ્

તદ્ભક્ત્યા સકલાનર્થાન્પ્રાપ્નોતિ પુરુષોત્તમઃ ॥।
પુરાણવાચિને દદ્યાદ્ગોભૂસ્વર્ણવિભૂષણમ્

વિત્તશાઠ્યં ન કર્તવ્યં કુર્વન્દારિદ્ર્યમાપ્નુયાત્ ॥
ત્રિઃકૃત્વા પ્રપઠઞ્છૃણ્વંન્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે દ્વિતીયે વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહાત્મ્યે બલયે વામનકૃતવરપ્રદાનવૃત્તાન્તવર્ણન પૂર્વકં વસ્ત્રાપથક્ષેત્રયાત્રામાહાત્મ્ય સારસ્વતભોજસંવાદસમાપ્તિપુરઃસર વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહાત્મ્યસમાપ્તિવર્ણનં નામૈકોનવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણે સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે દ્વિતીયં વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહાત્મ્યં સમ્પૂર્ણમ્ ॥ ( ૭ - ૨) ॥