સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.18-2

॥ શ્રીપ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥ ॥
પૂજયેદ્ગણનાથં તં રુક્મિણં રુક્મભૂષિતમ્ ॥
દુર્વાસસં ચ કૃષ્ણં ચ બલભદ્રં ચ ભક્તિતઃ

યજત્યેકો મહાયજ્ઞૈઃ સંપૂર્ણવરદક્ષિણૈઃ ॥
એકઃ પશ્યતિ દેવેશં કૃષ્ણં તુલ્યફલૌ હિ તૌ

વાપીકૂપતડાગાનિ કરોત્યેકઃ સમાહિતઃ ॥
એકઃ પશ્યતિ દેવેશં કૃષ્ણં તુલ્યફલૌ હિ તૌ

ગોભૂતિલહિરણ્યાદિ દદાત્યેકો દિનેદિને ॥
એકઃ પશ્યતિ દેવેશં કૃષ્ણં તુલ્યફલૌ હિ તૌ

પ્રાણાયામાદિસંયુક્તો જપધ્યાનપરાયણઃ ॥
એકઃ પશ્યતિ દેવેશં કૃષ્ણં તુલ્યફલૌ હિ તૌ

જાહ્નવ્યાદિષુ તીર્થેષુ સુસ્નાત્વૈકઃ સમાહિતઃ ॥
એકઃ પશ્યતિ દેવેશં કૃષ્ણં તુલ્યફલૌ હિ તૌ

ત્રિભિર્વિક્રમણૈર્યેન વિક્રાંતં ભુવનત્રયમ્ ॥
ત્રિવિક્રમં ચ તં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે પાતકત્રયાત્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કથં ત્રૈવિક્રમી મૃર્ત્તિરાગતેયં ધરાતલે ॥
કલાન્યાસાચ્ચ કૃષ્ણત્વં કદેયં પ્રાપ્તવત્યથ

દૈત્ય સંશયમસ્માકં છેત્તુમર્હસ્યશેષતઃ ॥
દુર્વાસસશ્ચ કૃષ્ણસ્ય સંભવઃ કથ્યતામિતિ

॥ પ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રૂયતાં દ્વિજશ્રેષ્ઠા યથા મૂર્ત્તિસ્ત્રિવિક્રમી ॥
દુર્વાસસા સમાયુક્તા સંભૂતા ધરણીતલે

પૂર્વં કૃતયુગસ્યાંતે બલિના ચ પુરંદરઃ ॥
નિર્જિત્ય ભ્રંશિતઃ સ્થાનાત્તદર્થં મધુસૂદનઃ ॥

કશ્યપાદ્વામનો જજ્ઞે તતોઽભૂચ્ચ ત્રિવિક્રમઃ ॥
ત્રિભિઃ ક્રમૈર્મિતાઁલ્લોકાનાક્રમ્ય મધુહા હરિઃ

બલિં ચકાર ભગવાન્પાતાલતલવાસિ નમ્ ॥
ભક્ત્યા ત્વનન્યયા કૃષ્ણો દૈત્યેન પરિતોષિતઃ

સ્વયં ચૈવાઽવસત્તત્ર ભક્ત્યા ક્રીતો હરિસ્તદા ॥
અનુગ્રહાય ભગવાન્દ્વારપાલો બભૂવ હ

દુર્વાસાશ્ચાપિ ભગવાનાત્રેયો મુનિસત્તમઃ॥
અટંસ્તીર્થાનિ મોક્ષાર્થં મુક્તિક્ષેત્રમચિંતયત્

એવં ચિતયમાનઃ સ જ્ઞાનદૃષ્ટ્યા મહામુનિઃ॥
ગોમત્યા સંગમો યત્ર ચક્રતીર્થેન ભો દ્વિજાઃ

તન્મુક્તિક્ષેત્રમાજ્ઞાય ગમનાય મતિં દધે ॥
સોતીત્ય નગરગ્રામાનુદ્યાનાનિ વનાનિ ચ

આનર્ત્તવિષયં પ્રાપ્ય દૈત્યભૂમિં વિવેશ હ ॥
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારાં વેદધ્વનિવિવર્જ્જિતામ્

કુશેન દૈત્યરાજેન સેવિતાં પાલિતાં તથા ॥
બહુમ્લેચ્છ સમાકીર્ણામધર્મોપાર્જકૈર્જનૈઃ

પ્રત્યાસન્નામિતિ જ્ઞાત્વા ચક્રતીર્થમગાદ્દ્વિજઃ ॥
સ્નાત્વા ચ સંગમે પુણ્યે મોક્ષ્યેઽહં ચ કૃતાહ્નિકઃ

ઇતિ કૃત્વા સ નિયમં યયૌ શીઘ્રં મુનિસ્તદા ॥
સ્નાત્વા શીઘ્રં પ્રયાસ્યામિ દૈત્યભૂમિં વિહાય ચ

ઇત્યેવં ચિંતયન્માર્ગે શીઘ્રમેવ જગામ સઃ॥
દૃષ્ટ્વા ચ સંગમં પુણ્યં ગોમત્યા સાગરસ્ય ચ

નિધાય વાસસી તત્ર મૃદમાલભ્ય ગોમયમ્ ॥
શિખાં ચ બદ્ધ્વા કરયોઃ કૃત્વા ચ નિયતઃ કુશાન્ ॥

યાવત્સ્નાતિ ચ વિપ્રોઽસૌ દૃષ્ટો દૈત્યૈર્દુરાત્મભિઃ ॥
બ્રુવંતઃ કોઽયમિત્યેવં હન્યતાંહન્યતામિતિ

અસ્માભિઃ પાલિતે દેશે કઃ સ્નાતિ મનુજાધમઃ ॥
બ્રુવંત ઇતિ જઘ્નુસ્તે જાનુભિર્મુષ્ટિભિસ્તથા

બ્રાહ્મણોઽહં ન હંતવ્યઃ શ્રુત્વા ચાઽતીવ પીડિતઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા હન્યમાનં તુ બ્રાહ્મણં તૈર્દુરાત્મભિઃ

નિવારયામાસ ચ તાન્રુરુર્નામ મહાસુરઃ ॥
જગૃહુસ્તસ્ય વસ્ત્રાણિ કુશાંસ્તે ચિક્ષિપુર્જલે

ચકર્ષુશ્ચરણૌ ગૃહ્ય શપંતો દુષ્ટચેતસઃ ॥
પદે ગૃહીત્વા તમૃષિં નીત્વા સીમ્નિ વ્યસર્જયન્

તં તદા મૂર્છિતપ્રાયં દૃષ્ટ્વોચુઃ કુપિતાશ્ચ તે ॥
અત્રાગતો યદિ પુનર્હનિષ્યામો ન સંશયઃ ॥
આનર્ત્તવિષયાંસ્તાન્વૈ દૃષ્ટ્વા તત્ર જલાશયમ્

પ્રાણસંશયમાપન્નસ્તતશ્ચિંતાપરોઽભવત્ ॥
શપ્યેહં યદિ દૈતેયાંસ્તપસઃ કિં વ્યયેન મે

અથવા નિયમભ્રષ્ટસ્ત્યક્ષ્યે ચેદં કલેવરમ્ ॥
મમ પક્ષં ચ કઃ કુર્ય્યાત્કો મે દાસ્યતિ જીવિતમ્

ચક્રતીર્થે ચ કઃ સ્નાનં કારયિષ્યતિ મામિહ ॥
કો વા દૈત્યગણાનેતાઞ્છક્તો જેતું મહામૃધે ॥
તં વિના પુણ્ડરીકાક્ષં ભક્તાનામભયપ્રદમ્

બ્રહ્માદીનાં ચ નેતારં શરણાગતવત્સલમ્ ॥
ચક્રહસ્તં વિના મેદ્ય કોન્યઃ શર્મ્મપ્રદો ભવેત્

ઇતિ ધ્યાત્વા ચ સુચિરં જ્ઞાત્વા પાતાલવાસિ નમ્ ॥
આત્રેયો વિષ્ણુશરણં જગામ ધરણીતલમ્

ઉપવાસૈઃ કૃશો દીનો ભૂતલં પ્રવિવેશ હ ॥
સ દૈત્ત્યરાજભવનં ગન્ધર્વાપ્સરસાવૃતમ્ ॥

શોભિતં સુરમુખ્યેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
દુર્વાસાઃ પ્રવિવેશાથ પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના

દુર્વાસસમથાયાંતં દૃષ્ટ્વા દૈત્યપતિસ્તદા ॥
પ્રત્યુત્થાયાર્હયાંચક્રે સ્વાસને સંન્યવેશયત્

મધુપર્કં ચ ગાં ચૈવ દત્ત્વાર્ઘ્યં પાર્શ્વતઃ સ્થિતઃ ॥
પ્રોવાચ પ્રણતો બ્રહ્મન્કથમત્રાગતો ભવાન્

સુખોપવિષ્ટઃ સ ઋષિસ્તત્રાપશ્યત્ત્રિવિક્રમમ્ ॥
દૈત્યેન્દ્રદ્વારદેશે તુ તિષ્ઠન્તમકુતોભયમ્

તં દૃષ્ટ્વા દેવદેવેશં શ્રીવત્સાંકં ચતુર્ભુજમ્ ॥
રુરોદ સ ઋષિશ્રેષ્ઠસ્ત્રાહિત્રાહીત્યુવાચ ચ

સંસારભયભીતાનાં દુઃખિતાનાં જનાર્દન ॥
શત્રુભિઃ પરિભૂતાનાં શરણં ભવ કેશવ

મમ દુઃખાભિતપ્તસ્ય શત્રુભિઃ કર્ષિતસ્ય ચ ॥
પરાભૂતસ્ય દીનસ્ય ક્ષુધયા પીડિતસ્ય ચ

અપૂર્ણનિયમસ્યાઽથ ક્લેશિતત્ય ચ દાનવૈઃ ॥
બ્રહ્મણ્યદેવ વિપ્રસ્ય શરણં ભવ કેશવ

ઇત્યુક્ત્વા દર્શયામાસ શરીરં દૈત્યતાડિતમ્ ॥
તદ્બ્રાહ્મણાવમાનં ચ દૃષ્ટ્વા ચુક્રોધ વામનઃ

કેનાપમાનિતો બ્રહ્મન્નિયમઃ કેન ખણ્ડિતઃ ॥
કથયસ્વ મહાભાગ ધર્મપાલે મયિ સ્થિતે

॥ દુર્વાસા ઉવાચ ॥ ॥
મુક્તિતીર્થમહં જ્ઞાત્વા જ્ઞાનેન મધુસૂદન ॥
ચક્રતીર્થં ગતઃ સ્નાતું યાત્રાયાં હર્ષસંયુતઃ

અકૃતસ્નાન એવાઽહં દૃષ્ટો દૈત્યૈર્દુરાસદૈઃ ॥
ગલે ગૃહીતઃ કૃષ્ણાહં મુષ્ટિભિસ્તાડિતસ્તથા

બલાદ્ગૃહીત્વા વાસાંસિ કુશાંશ્ચૈવાક્ષતૈઃ સહ ॥
જલે ક્ષિપ્ત્વા ચરણયોર્ગૃહીત્વા માં સમાકૃષન્

સીમાંતે માં તુ પ્રક્ષિપ્ય પ્રોચુસ્તે દાનવાધમાઃ ॥
હનિષ્યામો યદિ પુનરાગંતાસિ ન સંશયઃ

સ્નાતોઽહં ચક્રતીર્થે તુ કરિષ્યે ભોજનં વિભો ॥
તસ્માત્સ્નાપય ગોવિંદ નિયમં સફલં કુરુ

તવ પ્રસાદાત્સ્નાત્વાઽહં ભુક્ત્વા ચ પ્રીતમાનસઃ ॥
પ્રતિજ્ઞાં સફલાં કૃત્વા વિચરિષ્યે મહીમિમામ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે ચતુર્થે દ્વારકામાહાત્મ્યે ચક્રતીર્થમાહાત્મ્યે રાક્ષસકૃતદુર્વાસઃપરાભવવૃત્તાન્તવર્ણનં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ