સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.166

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
પ્રભાસે સંસ્થિતા યા તુ સાવિત્રી બ્રહ્મણઃ પ્રિયા ॥
તસ્યાશ્ચરિત્રં મે બ્રૂહિ દેવદેવ જગત્પતે

વ્રતમાહાત્મ્યસંયુક્તમિતિહાસસમન્વિતમ્ ॥
પાતિ વ્રત્યકરં સ્ત્રીણાં મહાભાગ્યં મહોદયમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
કથયામિ મહાદેવિ સાવિત્ર્યાશ્ચરિતં મહત્ ॥
પ્રભાસક્ષેત્રસંસ્થાયાઃ સ્થલ સ્થાને મહેશ્વરિ ॥
યથા ચીર્ણં વ્રતકરં સાવિત્ર્યા રાજકન્યયા

આસીન્મદ્રેષુ ધર્માત્મા સર્વભૂતહિતે રતઃ ॥
પાર્થિવોઽશ્વપતિર્નામ પૌરજાનપદ પ્રિયઃ

ક્ષમાવાનનપત્યશ્ચ સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ ॥
પ્રભાસક્ષેત્રયાત્રાયામાજગામ સ ભૂપતિઃ ॥
યાત્રાં કુર્વન્વિધાનેન સાવિત્રીસ્થલમાગતઃ

સ સભાર્યો વ્રતમિદં તત્ર ચક્રે નૃપઃ સ્વયમ્ ॥
સાવિત્રીતિ પ્રસિદ્ધં યત્સર્વકામફલપ્રદમ્

તસ્ય તુષ્ટાઽભવદ્દેવિ સાવિત્રી બ્રહ્મણઃ પ્રિયા ॥
ભૂર્ભુવઃસ્વરિતીત્યેષા સાક્ષાન્મૂર્તિમતી સ્થિતા

કમંડલુધરા દેવી જગામાદર્શનં પુનઃ ॥
કાલેન વહુના જાતા દુહિતા દેવરૂપિણી

સાવિત્ર્યા પ્રીતયા દત્તા સાવિત્ર્યાઃ પૂજયા તથા ॥
સાવિત્રીત્યેવ નામાઽસ્યાશ્ચક્રે વિપ્રાજ્ઞયા નૃપઃ

સા વિગ્રાહવતીવ શ્રીઃ પ્રાવર્ધત નૃપાત્મજા ॥
સાવિત્રી સુકુમારાંગી યૌવનસ્થા બભૂવ હ

યા સુમધ્યા પૃથુશ્રોણી પ્રતિમા કાઞ્ચની યથા ॥
પ્રાપ્તેયં દેવકન્યા વા દૃષ્ટ્વા તાં મેનિરે જનાઃ ॥

સા તુ પદ્મા વિશાલાક્ષી પ્રજ્વલતીવ તેજસા ॥
ચચાર સા ચ સાવિત્રી વ્રતં યદ્ભૃગુણોદિતમ્

અથોપોષ્ય શિરઃસ્નાતા દેવતામભિગમ્ય ચ ॥
હુત્વાગ્નિં વિધિવદ્વિપ્રાન્વાચયેદ્વરવર્ણિની

તેભ્યઃ સુમનસઃ શેષાં પ્રતિગૃહ્ય નૃપાત્મજા॥
સખીપરિવૃતાઽભ્યેત્ય દેવી શ્રીવત્સરૂપિણી

સાઽભિવાદ્ય પિતુઃ પાદૌ શેષાં પૂર્વં નિવેદ્ય ચ ॥
કૃતાઞ્જલિર્વરારોહા નૃપતેઃ પાર્શ્વતઃ સ્થિતા

તાં દૃષ્ટ્વા યૌવનપ્રાપ્તાં સ્વાં સુતાં દેવરૂપિણીમ્ ॥
ઉવાચ રાજા સંમન્ત્ર્ય પુત્ર્યર્થં સહ મન્ત્રિભિઃ

પુત્રિ પ્રદાનકાલસ્તે ન હિ કશ્ચિદ્વૃણોતિ મામ્ ॥
વિચારયન્ન પશ્યામિ વરં તુલ્યમિહાત્મનઃ ॥

દેવાદીનાં યથા વાચ્યો ન ભવેયં તથા કુરુ ॥
પઠ્યમાનં મયા પુત્રિ ધર્મશાસ્ત્રેષુ ચ શ્રુતમ્

પિતુર્ગેહે તુ યા કન્યા રજઃ પશ્યત્યસંસ્કૃતા ॥
બ્રહ્મહત્યા પિતુસ્તસ્ય સા કન્યા વૃષલી સ્મૃતા

અતોઽર્થં પ્રેષયામિ ત્વાં કુરુ પુત્રિ સ્વયંવરમ્ ॥
વૃદ્ધૈરમાત્યૈઃ સહિતા શીઘ્રં ગચ્છાવધારય ॥

એવમસ્ત્વિતિ સાવિત્રી પ્રોચ્ય તસ્માદ્વિનિર્યયૌ ॥
તપોવનાનિ રમ્યાણિ રાજર્ષીણાં જગામ સા

માન્યાનાં તત્ર વૃદ્ધાનાં કૃત્વા પાદાભિવન્દનમ્ ॥
તતોઽભિગમ્ય તીર્થાનિ સર્વાણ્યેવાશ્રમાણિ ચ

આજગામ પુનર્વેશ્મ સાવિત્રી સહ મંત્રિભિઃ ॥
તત્રાપશ્યત દેવર્ષિં નારદં પુરતઃ શુચિમ્

આસીનમાસને વિપ્રં પ્રણમ્ય સ્મિતભાષિણી ॥
કથયામાસ તત્કાર્યં યેનારણ્યં ગતા ચ સા

॥ સાવિત્ર્યુવાચ ॥
આસીચ્છાલ્વેષુ ધર્માત્મા ક્ષત્રિયઃ પૃથિવીપતિઃ ॥
દ્યુમત્સેન ઇતિ ખ્યાતો દૈવાદન્ધો વભૂવ સઃ

આર્યસ્ય બાલપુત્રસ્ય દ્યુમત્સેનસ્ય રુક્મિણા ॥
સામન્તેન હૃતં રાજ્યં છિદ્રેઽસ્મિન્પૂર્વવૈરિણા

સ બાલવત્સયા સાર્ધં ભાર્યયા પ્રસ્થિતો વનમ્

સ તસ્ય ચ વને વૃદ્ધઃ પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ ॥
સત્યવાગનુરૂપો મે ભર્તેતિ મનસેપ્સિતઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
અહો બત મહત્કષ્ટં સાવિત્ર્યા નૃપતે કૃતમ્ ॥
બાલસ્વભાવાદનયા ગુણવાન્સત્યવાગ્વૃતઃ

સત્યં વદત્યસ્ય પિતા સત્યં માતા પ્રભાષતે ॥
સત્યં વદેતિ મુનિભિઃ સત્યવાન્નામ વૈ કૃતમ્

નિત્યં ચાશ્વાઃ પ્રિયાસ્તસ્ય કરોત્યશ્વાશ્ચ મૃન્મયાન્ ॥
ચિત્રેઽપિ ચ લિખત્યશ્વાંશ્ચિત્રાશ્વ ઇતિ ચોચ્યતે

સત્યવાન્રંતિદેવસ્ય શિષ્યો દાનગુણૈઃ સમઃ ॥
બ્રહ્મણ્યઃ સત્યવાદી ચ શિબિરૌશીનરો યથા

યયાતિરિવ ચોદારઃ સોમવત્પ્રિયદર્શનઃ ॥
રૂપેણાન્યતમોઽશ્વિભ્યાં દ્યુમત્સેનસુતો બલી

એકો દોષોઽસ્તિ નાન્યશ્ચ સોઽદ્યપ્રભૃતિ સત્યવાન્ ॥
સંવત્સરેણ ક્ષીણાયુર્દેહત્યાગં કરિષ્યતિ

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દુહિતા પ્રાહ પાર્થિવમ્

॥ સાવિત્ર્યુવાચ ॥ ॥
સકૃજ્જલ્પંતિ રાજાનઃ સકૃજ્જલ્પંતિ બ્રાહ્મણાઃ ॥
સકૃત્કન્યા પ્રદીયેત ત્રીણ્યેતાનિ સકૃત્સકૃત્

દીર્ઘાયુરથવાલ્પાયુઃ સગુણો નિર્ગુણોઽપિ વા ॥
સકૃદ્વૃતો મયા ભર્તા ન દ્વિતીયં વૃણોમ્યહમ્

મનસા નિશ્ચયં કૃત્વા તતો વાચાઽભિધીયતે ॥
ક્રિયતે કર્મણા પશ્ચાત્પ્રમાણં હિ મનસ્તતઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
યદ્યેતદિષ્ટં ભવતઃ શીઘ્રમેવ વિધીયતામ્ ॥
અવિઘ્નેન તુ સાવિત્ર્યાઃ પ્રદાનં દુહિતુસ્તવ

એવમુક્ત્વા સમુત્પત્ય નારૂદસ્ત્રિદિવં ગતઃ ॥
રાજા ચ દુહિતુઃ સર્વં વૈવાહિકમથાકરોત્ ॥
શુભે મુહૂર્તે પાર્શ્વસ્થૈર્બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ

સાવિત્ર્યપિ ચ તં લબ્ધ્વા ભર્તારં મનસેપ્તિતમ્ ॥।
મુમુદેઽતીવ તન્વંગી સ્વર્ગં પ્રાપ્યેવ પુણ્યકૃત્

એવં તત્રાશ્રમે તેષાં તદા નિવસતાં સતામ્ ॥
કાલસ્તુ પશ્યતાં કિઞ્ચિદતિચક્રામ પાર્વતિ

સાવિત્ર્યાસ્તુ તદા નાર્યાસ્તિષ્ઠન્ત્યાશ્ચ દિવાનિશમ્ ॥
નારદેન યદુક્તં તદ્વાક્યં મનસિ વર્તતે

તતઃ કાલે બહુતિથે વ્યતિક્રાન્તે કદાચન ॥
પ્રાપ્તઃ કાલોઽથ મર્તવ્યો યત્ર સત્યવ્રતો નૃપઃ

જ્યેષ્ઠમાસે સિતે પક્ષે દ્વાદશ્યાં રજનીમુખે ॥
ગણયંત્યાશ્ચ સાવિત્ર્યા નારદોક્તં વચો હૃદિ

ચતુર્થેઽહનિ મર્તવ્યમિતિ સંચિંત્ય ભામિની ॥
વ્રતં ત્રિરાત્રમુદ્દિશ્ય દિવારાત્રં સ્થિતાઽઽશ્રમે

તતસ્ત્રિરાત્રં ન્યવસત્સ્નાત્વા સંતર્પ્ય દેવતામ્ ॥
શ્વશ્રૂશ્વશુરયોઃ પાદૌ વવંદે ચારુહાસિની

અથ પ્રતસ્થે પરશું ગૃહીત્વા સત્યવાન્વનમ્ ॥
સાવિત્ર્યપિ ચ ભર્તારં ગચ્છંતં પૃષ્ઠતોઽન્વયાત્

તતો ગૃહીત્વા તરસા ફલપુષ્પસમિત્કુશાન્ ॥
અથ શુષ્કાણિ ચાદાય કાષ્ઠભારમકલ્પયત્

અથ પાટયતઃ કાષ્ઠં જાતા શિરસિ વેદના ॥
કાષ્ઠભારં ક્ષણાત્ત્યક્ત્વા વટશાખાવલંબિતઃ

સાવિત્રીં પ્રાહ શિરસો વેદના માં પ્રબાધતે ॥
તવોત્સંગે ક્ષણં તાવત્સ્વપ્તુમિચ્છામિ સુન્દરિ

વિશ્રમસ્વ મહાબાહો સાવિત્રી પ્રાહ દુઃખિતા ॥
પશ્ચાદપિ ગમિષ્યામિ હ્યાશ્રમં શ્રમનાશનમ્ ॥

યાવદુત્સંગગં કૃત્વા શિરોસ્ય તુ મહીતલે ॥
તાવદ્દદર્શ સાવિત્રી પુરુષં કૃષ્ણપિંગલમ્

કિરીટિનં પીતવસ્ત્રં સાક્ષાત્સૂર્યમિવોદિતમ્ ॥
તમુવાચાથ સાવિત્રી પ્રણમ્ય મધુરાક્ષરમ્

કસ્ત્વં દેવોઽથવા દૈત્યો યો માં ધર્ષિતુમાગતઃ ॥
ન ચાહં કેનચિચ્છક્યા સ્વધર્માદ્દેવ રોધિતુમ્

વિદ્ધિ માં પુરુષશ્રેષ્ઠ દીપ્તામગ્નિશિખામિવ

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
યમઃ સંયમનશ્ચાસ્મિ સર્વલોકભયંકરઃ

ક્ષીણાયુરેષ તે ભર્તા સંનિધૌ તે પતિવ્રતે ॥
ન શક્યઃ કિંકરૈર્નેતુમતોઽહં સ્વયમાગતઃ

એવમુક્ત્વા સત્યવ્રતશરીરાત્પાશસંયુતઃ ॥
અંગુષ્ઠમાત્રં પુરુષં નિચકર્ષ યમો બલાત્

અથ પ્રયાતુમારેભે પંથાનં પિતૃસેવિતમ્ ॥
સાવિત્ર્યપિ વરારોહા પૃષ્ઠતોઽનુજગામ હ

પતિવ્રતત્વાચ્ચાશ્રાંતા તામુવાચ યમસ્તથા ॥
નિવર્ત ગચ્છ સાવિત્રિ મુહૂર્તં ત્વમિહાગતા

એષ માર્ગો વિશાલાક્ષિ ન કેનાપ્યનુગમ્યતે

॥ સાવિત્ર્યુવાચ ॥ ॥
ન શ્રમો ન ચ મે ગ્લાનિઃ કદાચિદપિ જાયતે ॥
ભર્તારમનુગચ્છન્ત્યા વિશિષ્ટસ્ય ચ સંનિધૌ

સતાં સન્તો ગતિર્નાન્યા સ્ત્રીણાં ભર્તા સદા ગતિઃ ॥
વેદો વર્ણાશ્રમાણાં ચ શિષ્યાણાં ચ ગતિર્ગુરુઃ

સર્વેષામેવ ભૂતાનાં સ્થાનમસ્તિ મહીતલે ॥
ભર્ત્તારમેકમુત્સૃજ્ય સ્ત્રીણાં નાન્યઃ સમાશ્રયઃ

એવમન્યૈઃ સુમધુરૈર્વાક્યૈર્ધર્માર્થસંહિતૈઃ ॥
તુતોષ સૂર્યતનયઃ સાવિત્રીં વાક્યમબ્રવીત્

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
તુષ્ટોઽસ્મિ તવ ભદ્રં તે વરં વરય ભામિનિ ॥
સાપિ વવ્રે ચ રાજ્યં સ્વં વિનયાવનતાનના

ચક્ષુઃપ્રાપ્તિં તથા રાજ્યં શ્વશુરસ્ય મહાત્મનઃ ॥
પિતુઃ પુત્રશતં ચૈવ પુત્રાણાં શતમાત્મનઃ

જીવિતં ચ તથા ભર્તુર્ધર્મસિદ્ધિં ચ શાશ્વતીમ્ ॥
ધર્મરાજો વરં દત્ત્વા પ્રેષયામાસ તાં તતઃ

અથ ભર્તારમાસાદ્ય સાવિત્રી હૃષ્ટમાનસા ॥
જગામ સ્વાશ્રમપદં સહ ભર્ત્રા નિરાકુલા

જ્યેષ્ઠસ્ય પૂર્ણિમાયાં ચ તયા ચીર્ણં વ્રતં ત્વિદમ્ ॥
માહાત્મ્યતોઽસ્ય નૃપતેશ્ચક્ષુઃપ્રાપ્તિરભૂત્પુરઃ

તતઃ સ્વદેશરાજ્યં ચ પ્રાપ નિષ્કણ્ટકં નૃપઃ ॥
પિતાસ્યાઃ પુત્રશતકં સા ચ લેભે સુતાઞ્છતમ્

એવં વ્રતસ્ય માહાત્મ્યં કથિતં સકલં મયા

॥
॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
કીદૃશં તદ્વ્રતં દેવ સાવિત્ર્યા ચરિતં મહત્ ॥
તસ્મિંસ્તુ જ્યેષ્ઠમાસે હિ વિધાનં તસ્ય કીદૃશમ્

કા દેવતા વ્રતે તસ્મિન્કે મન્ત્રાઃ કિં ફલં વિભો ॥
વિસ્તરેણ મહેશ ત્વં બ્રૂહિ ધર્મં સનાતનમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં દેવદેવેશિ સાવિત્રીવ્રતમા દરાત્ ॥
કથયામિ યથા ચીર્ણં તયા સત્યા મહેશ્વરિ

ત્રયોદશ્યાં તુ જ્યેષ્ઠસ્ય દન્તધાવનપૂર્વકમ્ ॥
ત્રિરાત્રં નિયમં કુર્યાદુપવાસસ્ય ભામિનિ

અશક્તસ્તુ ત્રયોદશ્યાં નક્તં કુર્યાજ્જિતેન્દ્રિયઃ ॥
અયાચિતં ચતુર્દશ્યાં હ્યુપવાસેન પૂર્ણિમામ્

નિત્યં સ્નાત્વા તડાગે વા મહાનદ્યાં ચ નિર્ઝરે ॥
પાંડુકૂપે તુ સુશ્રોણિ સર્વસ્નાનફલં લભેત્

વિશેષાત્પૂર્ણિમાયાં તુ સ્નાનં સર્ષપમૃજ્જલૈઃ

ગૃહીત્વા વાલુકં પાત્રે પ્રસ્થમાત્રે યશસ્વિનિ ॥
અથવા ધાન્યમાદાય યવશાલિતિલાદિકમ્

તતો વંશમયે પાત્રે વસ્ત્રયુગ્મેન વેષ્ટિતે ॥
સાવિત્રીપ્રતિમાં કૃત્વા સર્વાવયવશોભિતામ્

સૌવર્ણીં મૃન્મયીં વાપિ સ્વશક્ત્યા દારુનિર્મિતામ્ ॥
રક્તવસ્ત્રદ્વયં દદ્યાત્સાવિત્ર્યા બ્રહ્મણઃ સિતમ્

સાવિત્રીં બ્રહ્મણા સાર્ધમેવં શક્ત્યા પ્રપૂજયેત્ ॥
ગન્ધૈઃ સુગન્ધપુષ્પૈશ્ચ ધૂપનૈવેદ્યદીપકૈઃ

પૂર્ણકોશાતકૈઃ પક્વૈઃ કૂષ્માણ્ડકર્કટીફલૈઃ ॥
નાલિકેરૈઃ સખર્જૂરૈઃ કપિત્થૈર્દાડિમૈઃ શુભૈઃ

જંબૂજંબીરનારિંગૈરક્ષોટૈઃ પનસૈસ્તથા ॥
જીરકૈઃ કટુખણ્ડૈશ્ચ ગુડેન લવણેન ચ

વિરૂઢૈઃ સપ્તધાન્યૈશ્ચ વંશપાત્રપ્રકલ્પિતૈઃ ॥
રંજયેત્પટ્ટસૂત્રૈશ્ચ શુભૈઃ કુંકુમકેસરૈઃ

અવતારં કરોત્યેવં સાવિત્રી બ્રહ્મણઃ પ્રિયા

તામર્ચ્ચયીત મન્ત્રેણ સાવિત્ર્યા બ્રહ્મણા સમમ્॥
ઇતરેષાં પુરાણોક્તો મંત્રોઽયં સમુદાહૃતઃ

ઓંકારપૂર્વકે દેવિ વીણાપુસ્તકધારિણિ ॥
વેદાંબિકે નમસ્તુભ્યમવૈધવ્યં પ્રયચ્છ મે

એવં સંપૂજ્ય વિધિવજ્જાગરં તત્ર કારયેત્॥
ગીતવાદિત્રશબ્દેનનરનારીકદંબકમ્ ॥
નૃત્યદ્ધસન્નયેદ્રાત્રિં નૃત્યશાસ્ત્રવિશારદૈઃ

સાવિત્ર્યાખ્યાનકં ચાપિ વાચયીત દ્વિજોત્તમાન્॥
યાવત્પ્રભાતસમયં ગીતભાવરસૈઃ સહ

વિવાહમેવં કૃત્વા તુ સાવિત્ર્યા બ્રહ્મણા સહ ॥
પરિધાપ્ય સિતૈર્વસ્ત્રૈર્દંપતીનાં તુ સપ્તકમ્

ગૃહદાનં પ્રદાતવ્યં સર્વોપસ્કરસંયુતમ્ ॥
બ્રાહ્મણે વેદવિદુષે સાવિત્રીં વિનિવેદયેત્

અથ સાવિત્રીકલ્પજ્ઞે સાવિત્ર્યાખ્યાનવાચકે ॥
દૈવજ્ઞે હ્યુઞ્છવૃત્તિસ્થે દરિદ્રે ચાગ્નિહોત્રિણિ

એવં દત્ત્વા વિધાનેન તસ્યાં રાત્રૌ નિમન્ત્રયેત્ ॥
પૌર્ણમાસ્યાં વટાધસ્તાદ્દંપતીનાં ચતુર્દશ

તતઃ પ્રભાતસમયે ઉષઃકાલ ઉપસ્થિતે ॥
ભક્ષ્યભોજ્યાદિકં સર્વં સાવિત્રીસ્થલમાનયેત્

પાકં કૃત્વા તુ શુચિના રક્ષાં કૃત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
બ્રાહ્મણાન્ગૃહિણીયુક્તાંસ્તત આહ્વાનયેત્સુધીઃ

સાવિત્ર્યાઃ સ્થલકે તત્ર કૃત્વા પાદાભિષેચનમ્ ॥
સુસ્નાતાન્બ્રાહ્મણાંસ્તત્ર સભાર્યાનુપવેશયેત્

સાવિત્ર્યાઃ પુરતો દેવિ દંપત્યોર્ભોજનં દદેત્ ॥
તેનાહં ભોજિતસ્તત્ર ભવામીહ ન સંશય

દ્વિતીયં ભોજયેદ્યસ્તુ ભોજિતસ્તેન કેશવઃ ॥
લક્ષ્મ્યાઃ સહાયો વરદો વરાંસ્તસ્ય પ્રયચ્છતિ

સાવિત્ર્યા સહિતો બ્રહ્મા તૃતીયે ભોજિતો ભવેત્ ॥
એકૈકં ભોજનં તત્ર કોટિભોજસમં સ્મૃતમ્

અષ્ટાદશપ્રકારેણ ષડ્રસીકૃતભોજનમ્ ॥
દેવ્યાસ્તત્ર મહાદેવિ સાવિત્રીસ્થલસન્નિધૌ

વિધવા ન કુલે તસ્ય ન વંધ્યા ન ચ દુર્ભગા ॥
ન કન્યાજનની ચાપિ ન ચ સ્યાદ્ભર્તુરપ્રિયા ॥
અષ્ટૌ દોષાસ્તુ નારીણાં ન ભવંતિ કદાચન

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સાવિત્ર્યગ્રે ચ ભોજનમ્ ॥
દાતવ્યં સર્વદા દેવિ કટુનીલવિવર્જિતમ્

ન ચામ્લં ન ચ વૈ ક્ષારં સ્ત્રીણાં ભોજ્યં કદાચન ॥
પંચપ્રકારં મધુરં હૃદ્યં સર્વં સુસંસ્કૃતમ્

ઘૃતપૂર્ણાપૂપકાશ્ચ બહુક્ષીરસમન્વિતાઃ ॥
પૂપકાસ્તાદૃશાઃ કાર્યા દ્વિતીયાઽશોકવર્તિકા

તૃતીયા પૂપિકા કાર્યા ખર્જુરેણ સમન્વિતાઃ ॥
ચતુર્થશ્ચૈવ સંયાવો ગુડાજ્યાભ્યાં સમન્વિતઃ ॥

આહ્લાદકારિણી પુંસાં સ્ત્રીણાં ચાતીવ વલ્લભા ॥
ધનધાન્યજનોપેતં નારીનરશતાકુલમ્ ॥
પૂપકૈસ્તુ કુલં તસ્યા જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

ન જ્વરો ન ચ સંતાપો દુઃખં ચ ન વિયોગજમ્ ॥
અશોકવર્તિદાનેન કુલાનામેકવિંશતિઃ

વધૂભિશ્ચ સુતૈશ્ચૈવ દાસીદાસૈરનન્તકૈઃ ॥
પૂરિતં ચ કુલં તસ્યાઃ પૂરિકા યા પ્રયચ્છતિ

પુત્રિણ્યો વૈ દુહિતરો વધૂભિઃ સહિતાઃ કુલે ॥
શિખરિણીપ્રદાત્રીણાં યુવતીનાં ન સંશયઃ

મોદતે ચ કુલં સર્વં સર્વસિદ્ધિપ્રપૂરિતમ્ ॥
મોદકાનાં પ્રદાનેન એવમાહ પિતામહઃ

એતચ્ચ ગૌરિણીનાં તુ ભોજનં હિ વિશિષ્યતે

સુભગા પુત્રિણી સાધ્વી ધનઋદ્ધિસમન્વિતા ॥
સહસ્રભોજિની દેવિ ભવેજ્જન્મનિજન્મનિ

પાનાનિ ચૈવ મુખ્યાનિ હૃદ્યાનિ મધુરાણિ ચ ॥
દ્રાક્ષાપાનં તુ ચિંચાયાઃ પાનં ગુડસમન્વિતમ્

સરસેન તુ તોયેન કૃતખણ્ડેન વૈ શુભમ્ ॥
સુવાસિનીનાં પેયં વૈ દાતવ્યં ચ દ્વિજન્મનામ્

ઇતરૈરિતરાણ્યેવ વર્ણયોગ્યાનિ યાનિ ચ ॥
સુરભીણિ ચ પાનાનિ તાસુ યોગ્યાનિ દાપયેત્

પ્રતિપૂજ્ય વિધાનેન વસ્ત્રદાનૈઃ સકંચુકૈઃ ॥
કુઙ્કુમેનાનુલિપ્તાંગાઃ સ્રગ્દામભિરલંકૃતાઃ ॥
ગંધૈર્ધૂપૈશ્ચ સંપૂજ્ય નાલિકેરાન્પ્રદાપયેત્

નેત્રાણાં ચાઞ્જનં કૃત્વા સિન્દૂરં ચૈવ મસ્તકે ॥
પૂગીફલાનિ હૃદ્યાનિ વાસિતાનિ મૃદૂનિ ચ ॥
હસ્તે દત્ત્વા સપાત્રાણિ પ્રણિપત્ય વિસર્જયેત્

સ્વયં ચ ભોજયેત્પશ્ચાદ્બંધુભિર્બાલકૈઃ સહ

અથવા નૈવ સંપદ્યેત્તીર્થે ચૈવ તુ ભોજનમ્ ॥
ગૃહે ગત્વા પ્રભોક્તવ્યં તુષ્ટા દેવી યથા ભવેત્

એવમેવ પિતૄણાં ચ આગમ્ય સ્વે ચ મન્દિરે ॥
પિણ્ડપ્રદાનપૂર્વં તુ શ્રાદ્ધં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
પિતરસ્તસ્ય તુષ્ટા વૈ ભવન્તિ બ્રહ્મણો દિનમ્

તીર્થાદષ્ટગુણં પુણ્યં સ્વગૃહે દદતઃ શુભે ॥
ન ચ પશ્યન્તિ વૈ નીચાઃ શ્રાદ્ધં દત્તં દ્વિજાતિભિઃ

એકાન્તે તુ ગૃહે ગુપ્તે પિતૄણાં શ્રાદ્ધમિષ્યતે ॥
નીચં દૃષ્ટ્વા હતં તત્તુ પિતૄણાં નોપતિષ્ઠતિ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન શ્રાદ્ધં ગુપ્તં ચ કારયેત્ ॥
પિતૄણાં તૃપ્તિદં પ્રોક્તં સ્વયમેવ સ્વયંભુવા

ગૌરીભોજ્યાદિકા યા તુ ઉત્સર્ગાત્ક્રિયતે ક્રિયા ॥
રાજસી સા સમાખ્યાતા જનાનાં કીર્તિદાયિની

ઇદં દાનં સદા દેયમાત્મનો હિત મિચ્છતા ॥
શ્રાદ્ધે ચૈવ વિશેષેણ યદીચ્છેત્સાત્ત્વિકં ફલમ્

ઇદમુદ્યાપનં દેવિ સાવિત્ર્યાસ્તુ વ્રતસ્ય ચ ॥
સર્વપાતકશુદ્ધ્યર્થં કાર્યં દેવિ નરૈઃ સદા ॥
અકામતઃ કામતો વા પાપં નશ્યતિ તત્ક્ષણાત્

ઇહ લોકે તુ સૌભાગ્યં ધનં ધાન્યં વરાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
ભવંતિ વિવિધાસ્તેષાં યૈર્યાત્રા તત્ર વૈ કૃતા

ઇદં યાત્રાવિધાનં તુ ભક્ત્યા યઃ કુરુતે નરઃ ॥
શૃણોતિ વા સ પાપૈસ્તુ સર્વૈરેવ પ્રમુચ્યતે

જ્યેષ્ઠસ્ય પૂર્ણિમાયાં તુ સાવિત્રીસ્થલકે શુભે ॥
પ્રદક્ષિણા યઃ કુરુતે ફલદાનૈર્યથાવિધિ

અષ્ટોત્તરશતં વાપિ તદર્ધાર્ધં તદર્ધકમ્ ॥
યઃ કરોતિ નરો દેવિ સૃષ્ટ્વા તત્ર પ્રદક્ષિણામ્

અગમ્યાગમનં યૈશ્ચ કૃતં જ્ઞાનાચ્ચ માનવૈઃ ॥
અન્યાનિ પાતકાન્યેવં નશ્યંતે નાત્ર સંશયઃ

યૈર્ગત્વા સ્થલકે સંધ્યા સાવિત્ર્યાઃ સમુપાસિતા ॥
સ્વપત્ન્યાશ્ચૈવ હસ્તેન પાંડુકૂપજલેન ચ

ભૃંગારકનકેનૈવ મૃન્મયેનાથ ભામિનિ ॥
આનીય તુ જલં પુણ્યં સંધ્યોપાસ્તિં કરોતિ યઃ ॥
તેન દ્વાદશવર્ષાણિ ભવેત્સંધ્યા હ્યુપાસિતા

અશ્વમેધફલં સ્નાને દાને દશગુણં તથા ॥
ઉપવાસે ત્વનંતં ચ કથાયાઃ શ્રવણે તથા

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસ ખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સાવિત્રીવ્રતવિધિપૂજનપ્રકારોદ્યાપનાદિકથનંનામ ષટ્ષષ્ટ્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ