સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.16-3

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
પાતાલવિવરસ્યાપિ માહાત્મ્યં શૃણુ સાંપ્રતમ્ ॥
પૂર્વપૃષ્ટં મહાદેવિ બ્રહ્મણા વિશ્વકર્મણા

તમોભાવે સમુત્પન્ને જાતાસ્તત્રૈવ રાક્ષસાઃ ॥
સૂર્યસ્ય દ્વેષિણઃ સર્વે હ્યસંખ્યાતા મહાબલાઃ ॥

તે તુ દૃષ્ટ્વા મહાત્માનં સમુદ્યંતં દિવાકરમ્ ॥
તે ધૂમ્રપ્રમુખાઃ સર્વે જહસુઃ સૂર્યમંજસા

અસ્માકમંતકઃ કોઽયં વિદ્યતે પાપકર્મકૃત્॥
ઇત્યૂચુર્વિવિધા વાચઃ સૂર્યસ્યાગ્રે સ્થિતાસ્તદા

ઇતિ શ્રુત્વા તદા દેવઃ ક્રોધસ્ફુરિતાધરઃ॥
રાક્ષસાનાં વચશ્ચૈવ ભક્ષ્યમાણો દિવાકરઃ

તતઃ ક્રોધાભિભૂતેન ચક્ષુષા ચાવલોકયત્॥
સ ક્રૂરરક્ષઃક્ષયકૃત્તિમિરદ્વિપકેસરી

મહાંશુમાન્ખગઃ સૂર્યસ્તદ્વિનાશમચિંતયત્॥
અજાનન્નંતતશ્છિદ્રં રાક્ષસાનાં દિવસ્પતિઃ

સ ધર્મવિચ્યુતાન્દૃષ્ટ્વા પાપોપહતચેતસઃ॥
એવં સંચિંત્ય ભગવાન્દધ્યૌ ધ્યાનં પ્રભાકરઃ॥૮।
અજાનંસ્તેજસા ગ્રસ્તં ત્રૈલોક્યં રજનીચરૈઃ ॥
તતસ્તે ભાનુના દૃષ્ટાઃ ક્રોધાધ્માતેન ચક્ષુષા

નિપેતુરંબરભ્રષ્ટાઃ ક્ષીણપુણ્યા ઇવ ગ્રહાઃ ॥
રાક્ષસૈર્વેષ્ટિતો ધૂમ્રો નિપતઞ્છુશુભેંઽબરાત્

અર્દ્ધપક્વં યથા તાલફલં કપિભિરાવૃતમ્ ॥
યદૃચ્છયા નિપેતુસ્તે યંત્રમુક્તા યથોપલાઃ

તતો વાયુ વશાદ્ભ્રષ્ટા ભિત્ત્વા ભૂમિં રસાતલમ્॥
જગ્મુસ્તે ક્ષેત્રમાસાદ્ય પ્રભાસં વરવર્ણિનિ

યત્ર ચાર્કસ્થલો દેવઃ સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકઃ ॥
તત્સાન્નિધ્યસ્થિતં દેવિ પાતાલવિવરં મહત્

અન્યાનિ કોટિશઃ સંતિ તાનિ લુપ્તાનિ ભામિનિ ॥
કૃતસ્મરાત્સમારભ્ય યાવદર્કસ્થલો રવિઃ

દેવમાતુર્વરં પ્રાપ્ય સિદ્ધયોઽષ્ટૌ વ્યવસ્થિતાઃ ॥
એતસ્મિન્નંતરે દેવિ સૂર્યક્ષેત્રમુદાહૃતમ્

સૂર્યસ્ય તેજસો દેવિ મધ્યભાગં હિ તત્સ્મૃતમ્ ॥
સર્વં હેમમયં દેવિ નાપુણ્યસ્તત્ર વીક્ષતે

વિવરાણાં શતં ચૈકં સ્પર્શાશ્ચૈવ તુ કોટિશઃ ॥
તત્ર સંતિ મહાદેવિ સિદ્ધેશસ્તુ પ્રરક્ષતિ

ઇદં ક્ષેત્રં મહાદેવિ પ્રિયં સૂર્યસ્ય સર્વદા ॥
સૂર્યપર્વણિસંપ્રાપ્તે કુરુક્ષેત્રાધિકં પ્રિયે

બ્રાહ્મી ચૈવ હિરણ્યા ચ સંગમશ્ચ મહોદધેઃ ॥
એતત્ત્રિસંગમં દેવિ કોટિતીર્થ ફલપ્રદમ્

દેવમાતા ચ તત્રૈવ મંકીશસ્તત્ર તિષ્ઠતિ ॥
નાગસ્થાનં નગસ્થાનં તત્રૈવ સમુદાહૃતમ્ ।૧ 7.1.16.૨૦ ॥
ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તમર્કસ્થલમ- હોદયમ્ ॥
રાક્ષસાનાં ચ સંપાતાદભૂચ્ચ વિવરં યથા

અન્યાનિ તત્ર દેવેશિ લુપ્તાનિ વિવરાણિ વૈ ॥
એવં તુ પ્રકટં તત્ર દૃશ્યતેઽદ્યાપિ ભામિનિ

શ્રીમુખં નામ તદ્દ્વારં રક્ષ્યતે માતૃભિઃ પ્રિયે ॥
વર્ષમેકં ચતુર્દ્દશ્યાં નિયમાદ્યસ્તુ પૂજયેત્

તત્ર માતૃગણાન્દેવિ સુનંદાદ્યાન્વિધાનતઃ॥
પશુપુષ્પોપહારૈશ્ચ ધૂપદીપૈસ્તથોત્તમૈઃ ॥
વિપ્રાણાં ભોજનૈર્દેવિ તસ્ય સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન તત્રાર્કસ્થલસંનિધૌ ॥
પૂજયેન્માતરઃ સર્વા યદીચ્છેત્સિદ્ધિમાત્મનઃ

એતાસ્તુ માતરો દેવિ સુનંદાગણનામતઃ ॥
ખ્યાતિં યાંતિ પ્રભાસે તુ ક્ષેત્રેસ્મિન્વરવર્ણિનિ

એતત્સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં પાતાલોત્તરમધ્યતઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા મુચ્યતે દેવિ સર્વાપદ્ભ્યો નરોત્તમઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે અર્કસ્થલમાહાત્મ્યે પાતાલવિવરસુનંદાદિમાતૃગણોત્પત્તિવર્ણનંનામ ષોડશોઽધ્યાયઃ ॥