સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.16

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્નૃપશ્રેષ્ઠ તીર્થં પાપપ્રણાશનમ્॥
મણિકર્ણિકસંજ્ઞં તુ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્

યત્ર સિદ્ધિં ગતા રાજન્વાલખિલ્યા મહર્ષયઃ॥
તૈસ્તત્ર નિર્મિતં કુણ્ડં સુરમ્યં ગિરિ ગહ્વરે

તેષાં તત્રોપવિષ્ટાનાં મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥
મહાશ્ચર્યમભૂત્તત્ર તત્ત્વં શૃણુ નરાધિપ

કિરાતવનિતા કાચિન્નામ્ના ચ મણિકર્ણિકા ॥
અતિકૃષ્ણા વિરૂપાક્ષી કરાલા ભીષણાકૃતિઃ

તૃષાર્ત્તા તત્ર સંપ્રાપ્તા મધ્યંદિનગતે રવૌ ॥
ગ્રસ્તે ચ રાહુણા સૂર્યે પ્રવિષ્ટા સલિલે તુ સા

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ દિવ્યરૂપવપુર્ધરા ॥
મુનીનાં પશ્યતાં ચૈવ વિનિષ્ક્રાંતા સુમધ્યમા

અથ તસ્યાઃ પતિઃ પ્રાપ્તસ્તદન્વેષણતત્પરઃ ॥
પપ્રચ્છ તાં વરારોહાં પત્ન્યા દુઃખેન દુઃખિતઃ

મમ ભાર્યાત્ર સંપ્રાપ્તા યદિ દૃષ્ટા સુમધ્યમે ॥
શીઘ્રં વદ વરારોહે બાલકોઽયં તદુદ્ભવઃ

તૃષાર્ત્તશ્ચ ક્ષુધાવિષ્ટો રુદતે ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
દૃષ્ટા ચેત્કથ્યતાં સુભ્રૂર્વિનાઽયં તાં મરિષ્યતિ

॥ સ્ત્ર્યુવાચ ॥ ॥
સાઽહં તે દયિતા કાન્ત તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ॥
દિવ્યરૂપમિદં પ્રાપ્તા દેવૈરપિ સુદુર્લભમ્

ત્વં ચાપિ સલિલે હ્યસ્મિન્કુરુ સ્નાનં ત્વરાન્વિતઃ ॥
પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં પરં રૂપં યથા પ્રાપ્તં મયાઽનઘ

અથાસૌ સહ પુત્રેણ પ્રવિષ્ટસ્તત્ર નિર્ઝરે ॥
વિમુક્તે ભાસ્કરે રાજન્વિરૂપશ્ચાભવત્પુનઃ

દુઃખેન મૃત્યુમાપન્નસ્તસ્મિન્નેવ જલાશયે ॥
અથ સા ભર્તૃશોકાચ્ચ મરણે કૃતનિશ્ચયા

ચિતિં કૃત્વા સમં તેન જ્વાલયામાસ પાવકમ્ ॥
અથ તે મુનયો દૃષ્ટ્વા તથાશીલાં શુભાંગનામ્

કૃપયા પરયાવિષ્ટાસ્તામૂચુર્વિસ્મયાન્વિતાઃ ॥
સર્વે તસ્યાશ્ચ સંદૃષ્ટ્વા સાહસં ચ નૃપોત્તમ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
દિવ્યરૂપં ત્વયા પ્રાપ્તં દેવૈરપિ સુદુર્લભમ્ ॥
કસ્માદેનં સુપાપ્માનમનુગચ્છસિ ભામિનિ

॥ સ્ત્ર્યુવાચ ॥ ॥
પતિવ્રતાહં વિપ્રેન્દ્રાઃ સદા ભર્તૃપરાયણા ॥
કિં રૂપેણ કરિષ્યામિ વિના પત્યા નિજેન ચ

વિરૂપો વા સુરૂપો વા દરિદ્રો વા ધનાધિપઃ ॥
સ્ત્રીણામેકઃ પતિર્ભર્ત્તા ગતિર્નાન્યા જગત્ત્રયે

બાલકોઽયં મુનિશ્રેષ્ઠા ભવચ્છરણમાગતઃ ॥
અહં કાન્તેન સંયુક્તા પ્રવિશામિ હુતાશનમ્

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અથ તે મુનયઃ સર્વે જ્ઞાત્વા તસ્યાઃ સુનિશ્ચયમ્ ॥
કૃપયા પરયાવિષ્ટાઃ સંવીક્ષ્ય ચ પરસ્પરમ્

તતો જીવાપયામાસુસ્તત્પતિં તે મુનીશ્વરાઃ ॥
સદ્રૂપેણ સમાયુક્તં દિવ્ય લક્ષણલક્ષિતમ્

એતસ્મિન્નેવ કાલં તુ વિમાનં મનસેપ્સિતમ્ ॥
દેવકન્યાસમાકીર્ણં સદ્યસ્તત્ર સમાગતમ્

અથ તૌ દંપતી તેષાં મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥
પુરતઃ પ્રણિપત્યાથ પ્રસ્થિતૌ ત્રિદિવં પ્રતિ

અથ તૈર્મુનિભિઃ પ્રોક્તા સા નારી મણિકર્ણિકા ॥
વરં વરય કલ્યાણિ સર્વે તુષ્ટા વયં તવ

પતિવ્રતત્વેન તુષ્ટાઃ સત્યેન ચ વિશેષતઃ ॥
નાસ્માકં દર્શનં વ્યર્થં જાયતે ચ કથંચન

॥ મણિકર્ણિકોવાચ ॥ ॥
યદિ માં મુનયસ્તુષ્ટાઃ પ્રયચ્છથ વરં મુદા ॥
યદત્રાસ્તિ મહાલિંગં મન્નામ્ના તદ્ભવિષ્યતિ

એતદેવ મમાભીષ્ટં નાન્યદસ્તિ પ્રયોજનમ્॥
સર્વેષાં ચ પ્રસાદેન સ્વર્ગં ગચ્છામિ સાંપ્રતમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
એવં ભવતુ તે ખ્યાતિસ્તીર્થલિંગે વરાનને ॥
તવ નામાન્વિતં જાતં તીર્થં વૈ મણિકર્ણિકા

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ભર્ત્રા સહ દિવં પ્રાપ્તા પુત્રેણૈવ સમન્વિતા ॥
વાલખિલ્યાસ્તપોનિષ્ઠા વિશેષાત્તત્ર સંસ્થિતાઃ

તત્ર સૂર્યગ્રહે પ્રાપ્તે સ્નાનદાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ ॥
યઃ કરોતિ ફલં તસ્ય કુરુક્ષેત્ર સમં ભવેત્

યં યં કામમભિધ્યાય સ્નાનં તત્ર કરોતિ યઃ ॥
તં તં પ્રાપ્નોતિ રાજેન્દ્ર સમ્યગ્ધ્યાનસમન્વિતઃ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ॥
તીર્થે દાનં યથાશક્ત્યા દેવર્ષિપિતૃતર્પણમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે તૃતીયેઽર્બુદખણ્ડે મણિકર્ણિકેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ષોડશોઽધ્યાયઃ