સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.15-4

॥ સારસ્વત ઉવાચ ॥ ॥
અથાસૌ વામનો વિપ્રો લબ્ધજ્ઞાનો ભવાર્ચને ॥
જગામ તદ્વનં રમ્યં ગિરે રૈવતકસ્ય યત્

યત્ર વૃક્ષા બહુવિધા દીર્ઘશાખાઃ ફલાન્વિતાઃ ॥
વટોદુમ્બરબિલ્વાશ્ચ સર્જાર્જુનકદંબકાઃ

પલાશાશ્વત્થનિંબાશ્ચ ધવાટીવારુણીદ્રુમાઃ ॥
શમીકંકોલલિંબાંશ્ચ બીજપૂરી ચ દાડિમઃ

બદરી નિંબકઃ પૂગઃ કદલી શલ્લકી શિવા॥
તાલહિંતાલશિરસા બીજકાવંશખાદિરાઃ

અજગાસનગાગુચ્છા ઇંગુદીકોરવેંગુદાઃ ॥
બ્રહ્મવૃક્ષાઃ કુરુબકાઃ કરંજાઃ પુત્રજીવિનઃ॥

અંકોલ્લાઃ પારિભદ્રાશ્ચ કલંબાઃ પનસાસ્તથા ॥
ઉજ્જ્વલાશ્ચ હરિદ્રાશ્ચ ગંગડીવાયવા દ્રુમાઃ

તેસુણ્ડકાઃ શિરીષાશ્ચ ખર્જૂરીકરવંદિકાઃ॥
સેવાલી શાલ્મલી શાલા મધૂકાશ્ચ વિભીતકાઃ

હરીતક્યઃ કટાહાશ્ચ કર્યષ્ટા આટરૂષકાઃ ॥
વિકચ્છવઃ કપિત્થાશ્ચ રોહિણીવેત્રકદ્રુમાઃ

મદનફલાનિર્ગુણ્ડીપાટલાનંદિપાદપાઃ ॥
લવંગૈલાલવલ્યશ્ચ સન્તાના અગરુદ્રુમાઃ

શ્રીખણ્ડકર્પૂરનગાઃ કલ્પવૃક્ષા નગોતમાઃ ॥
વામનેન તદા દૃષ્ટાશ્છાયાવૃક્ષાઃ સુરાર્ચિતાઃ

ઉદયાસ્તમને યેષાં છાયા ન પ્રતિહન્યતે ॥
તેષાં દર્શનમાત્રેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

યે જનાઃ પુણ્યકર્માણસ્તેષાં તે દૃષ્ટિગોચરાઃ ॥
એતાન્પશ્યન્યયૌ વૃક્ષાંસ્તતો રૈવતકં ગિરિમ્

યાવન્નિરીક્ષતે તુંગં શિખરં તસ્ય મૂર્દ્ધનિ ॥
આશ્ચર્યં દદૃશે વિપ્રો મહલ્લોકભયંકરમ્

ધૂમજ્વલનમધ્યસ્થાન્પુરુષાન્પંચ પશ્યતિ ॥
કૃષ્ણાંગાન્ખેચરાન્રૌદ્રાન્કૃષ્ણાગુરુવિભૂષિતાન્

સારમેય સમારૂઢાન્કરિહસ્તાન્સમેખલાન્ ॥
ખઙ્ગખેટકહસ્તાંશ્ચ ડમરુડ્ડામરસ્વનાન્॥।૩૫।
સઘર્ઘરીકચરણન્યાસનાદિતપર્વતાન્ ॥
ફેત્કારભાસુરાકારાન્કાશકુઞ્ચિતમૂર્દ્ધજાન્

નરમાંસવસાસારકવલવ્યગ્રતાલુકાન્ ॥
જનગંધસમાજ્ઞાનભવતીવ્રવિલોચનાન્

પઞ્ચાગ્નિસાધનાવ્યાપ્તદિવ્યચક્ષુઃ પ્રભાવતઃ ॥
દેવાન્પશ્યતિ વિપ્રેન્દ્રો જ્ઞાતકાર્યપરંપરઃ

એતે ક્ષેત્રાધિપાઃ પઞ્ચ મહાદેવેન નિર્મિતાઃ ॥
મહાબલા રૈવતકે નિવસંતિ ગિરૌ સદા ॥

સ્વેચ્છાચારાન્નરાન્મર્ત્ત્યાન્વારયતિ નગે તથા ॥
હરિં હરં નદીં દેવીં ન પશ્યંતિ ગિરિં યથા

દૃષ્ટ્વા જ્ઞાત્વા સ્તુતિં ચક્રે ધ્યાત્વા દેવં મહેશ્વરમ્ ॥
જયંતિ દુષ્ટદૈત્યેંદ્રયુદ્ધધ્યાનાંકિતં વપુઃ ॥
બિભ્રતિ ભ્રાતરો યે તે પંચેંદ્રસમવિક્રમાઃ

રુદ્રવક્ત્રોદ્ભવા દક્ષા દક્ષાધ્વરવિનાશકાઃ ॥
સ્વાવલીઢાહુતીનષ્ટભીતવાડવનંદિતાઃ

કુઙ્કુમાગરુકર્પૂરલિપ્તાંગાઃ સુવિભૂષિતાઃ ॥
મદિરામોદમત્તાંગનૃત્યગીતકરાઃ સુરાઃ

બ્રહ્માંડભ્રમણશ્રાંત સ્વગંધત્રસ્તસંચરાઃ ॥
મનોજવાઃ કામગમા ક્ષેત્રપાલા જયંતિ તે

ઇત્યાદિવચનાત્તુષ્ટા દ્વિજસ્યાગ્રે સ્વયં સ્થિતાઃ ॥
એકપાદોઽસ્મ્યહં ચૈકો દ્વિતીયો ગિરિદારુણઃ

તૃતીયો મેઘનાદસ્તુ સિંહનાદશ્ચતુર્થકઃ ॥
પંચમઃ કાલમેઘોઽહં કુર્મઃ કિં તે વદસ્વ તત્

॥ ॥
॥ દ્વિજ ઉવાચ ॥ ॥
યદિ તુષ્ટા ભવંતો મે યદિ દેયો વરો ધુવમ્ ॥
અહો આપ્રલયં યાવત્સ્થાતવ્યં મત્પ્રતિષ્ઠિતૈઃ

એકપાદો ગિરિ તટે પ્રહર્ષાત્પ્રથમં સ્થિતઃ ॥
વસતૌ વસતા તેન ગિરૌ ચ ગિરિદારુણઃ

પ્રતિષ્ઠિતઃ પ્રસાદ્યાથ વરદોઽસૌ સ્વયં સ્થિતઃ ॥
ઉજ્જયંતગિરેર્મૂર્ધ્નિ મેઘનાદઃ સ્વયં યયૌ

ભવાનીશંકરં રમ્યં સિંહનાદસ્તથાવિશત્ ॥
સ્વયં વસ્ત્રાપથેનૈવ ભવસ્યાગ્રે નિરૂપિતઃ

સ્વણરેખાનદીતીરે કાલમેઘો મહાબલઃ ॥
સર્વલોકોપકારાર્થં તીર્થં સંસ્થાપિતં પુરા

વામનેન સ્વયં ગત્વા ક્ષેત્રપાલાસ્તુ પૂજિતાઃ ॥
પુરા યુગાદૌ રાજેંદ્ર સર્વે દેવાઃ સમાગતાઃ

સુરાષ્ટ્રદેશે સંપ્રાપ્તાઃ પુણ્યે રૈવતકે ગિરૌ ॥
રક્ષાર્થં સર્વલોકાનાં વધાર્થં દેવવૈરિણામ્

વિષ્ણોઃ કણ્ઠે તદા મુક્તા જયમાલા સુરોત્તમૈઃ ॥
દામોદરેતિ વિખ્યાતં દત્તં નામોત્તમં હરેઃ

તત્રાદૌ કાર્તિકે શુક્લે વાસરે વિષ્ણુવલ્લભે ॥
ઉપોષ્ય સહિતે દેવૈસ્તત્તીર્થં વિષ્ણુના કૃતમ્

સર્વતીર્થમયી પુણ્યા સ્વર્ણરેખા નદી સ્થિતા ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં પુણ્યં વિષ્ણુલોકપ્રદાયકમ્

ક્ષાલનં સર્વપાપાનાં રોગદારિદ્ર્યનાશનમ્ ॥
દામોદરં રૈવતકે પરમાનંદદાયકમ્

યે પશ્યંતિ વિમાનૈસ્તે નીયંતે વિષ્ણુમંદિરે ॥
ન ગૃહે કાર્તિકઃ કાર્યો વિશેષાદ્ભીષ્મપંચકમ્

પંચકાદ્દ્વાદશી શ્રેષ્ઠા કાર્યા દામોદરે જલે ॥
પ્રાતઃસ્નાનં પ્રકર્ત્તવ્યં સંપ્રાપ્તે કાર્તિકે જનૈઃ

માસોપવાસઃ કર્ત્તવ્યો યતિભિર્બ્રહ્મચારિભિઃ ॥
સતીભિર્વિધવાભિશ્ચ મુક્તિસ્થાનમભીપ્સુભિઃ

એકભક્તેન નક્તેન તથૈવાયાચિતેન ચ ॥
ઉપવાસેવન કૃચ્છ્રેણ શાકાહારેણ વા પુનઃ

સંસેવ્યઃ કાર્ત્તિકે વિષ્ણુર્દીપદાનપરૈર્નરૈઃ ॥
બ્રહ્મચર્યપરૈર્માસો નીયતે યદિ માનવૈઃ

તદા વિષ્ણુપુરે વાસઃ ક્રિયતે વિષ્ણુના સહ ॥
પઞ્ચોપવાસાઃ કર્ત્તવ્યાઃ સંપ્રાપ્તે ભીષ્મપંચકે

એકાદશીં સમારભ્ય પંચમી પૂર્ણિમાદિનમ્॥
તદેતત્પંચકં પ્રોક્તં સર્વપાપહરં નૃણામ્

સર્વેષામપિ માસાનાં પઞ્ચકાત્કાર્તિકાદપિ ॥
એકાદશી કાર્તિકસ્ય પુણ્યા દામોદરે કૃતા

મિષ્ટાન્નં કાર્તિકે દેયં હવિષ્યં સઘૃતપ્લુતમ્॥
સુવર્ણં રજતં વસ્ત્રં તોયમન્નં ફલાનિ ચ

માસાંતે વિવિધં દેયં ગૌસ્તિલાઃ કુસુમાનિ ચ ॥
સર્વદાનેષુ યત્પુણ્યં સર્વ તીર્થેષુ યત્ફલમ્

અશ્વમેધાદિભિર્યજ્ઞૈર્ગયાયાં પિંડદસ્ય યત્ ॥
તત્ફલં જાયતે નૄણાં દૃષ્ટે દામોદરે નૃપ

એકાદશ્યાં કૃતસ્નાનો દેવ પૂજાપરો ભવેત્ ॥
સ્નાપ્ય પઞ્ચામૃતેનૈવ તતસ્તીર્થોદકેન ચ

કુંકુમાગરુશ્રીખંડકર્પૂરોદકમિશ્રિતૈઃ ॥
પૂજયિત્વા તતઃ પુષ્પૈઃ શતપત્રૈઃ સુગં ધિભિઃ

માલતીકુસુમૈઃ શુભ્રૈર્બહુભિસ્તુલસીદલૈઃ ॥
વસ્ત્રયજ્ઞોપવીતં ચ દત્ત્વા ધૂપં પ્રધૂપયેત્

દીપં દદ્યાદ્ધૃતેનૈવ તૈલેનાપિ ઘૃતં વિના॥
નૈવેદ્યં વિવિધં દેયં ફલં તાંબૂલમેવ ચ

પ્રાસાદપૂજા કર્ત્તવ્યા ધ્વજદાનાદિના નૃપ ॥
ગૌઃ સવત્સા તતો દેયા સંસારાર્ણવતારિણી

તતઃ પ્રદક્ષિણાં કૃત્વા ગીતવાદિત્રનિસ્વનૈઃ ॥
વેદપાઠપુરાણૈશ્ચ વ્યાખ્યાદિવ્યકથાદિભિઃ

દેવાગ્રે જાગરઃ કાર્યો દીપો દેયોંઽતિભૂમિષુ ॥
સપ્તધાન્યમયાઃ સપ્ત પર્વતા દીપસંયુતાઃ

ફલતાંબૂલપક્વાન્નપૂરિતાઃ પરિકલ્પિતાઃ ॥
વિદ્વદ્ભિઃ શ્રોત્રિયૈઃ શ્રાંતૈર્બ્રાહ્મણૈર્ગૃહમેધિભિઃ

સ્ત્રીભિશ્ચ નરશાર્દૂલ શ્રોતવ્યા વૈષ્ણવી કથા ॥
એવં જાગરણં કાર્યં રાગક્રોધવિવર્જિતૈઃ

કૃત્વા જાગરણં રાત્રાવુદિતે સૂર્યમડલે ॥
પૂર્વાં સંધ્યાં તતઃ સ્નાત્વા કૃત્વા મધ્યાહ્નમાચરેત્

દેવાન્પિતૄન્મનુષ્યાંશ્ચ સંતર્પ્ય વિધિપૂર્વકમ્॥
કૃત્વા શ્રાદ્ધં પિતૄણાં તુ દદ્યાદ્દાનં સ્વશક્તિતઃ

દેવં દામોદરં પૂજ્ય પુષ્પધૂપાદિના પુનઃ ॥
નરસિંહં સુરં પૂજ્ય વૈનતેયં ચ પૂજયેત્

કૃત્વા જાગરણં રાત્રાવુત્થાપ્ય મધુસૂદનમ્ ॥
દ્વાદશીભુક્તિમાસાદ્ય કાર્યં પારણકં નરૈઃ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વા ચ સહિતઃ પુત્રબાંધવૈઃ ॥
વિકલાંધકૃપણાનાં દેયમન્નં સ્વશક્તિતઃ

દામોદરે રૈવતકે સ્વર્ણરેખાનદીજલે ॥
એવં યઃ કુરુતે યાત્રાં તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

બ્રહ્મઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ ગ્રામસીમાવિલોપકઃ ॥
રાજદ્રોહી ગુરુદ્રોહી મિથ્યાવ્રતધરશ્ચ યઃ

કૂટસાક્ષ્યપ્રદો યશ્ચ યશ્ચ ન્યાસાપહારકઃ ॥
બાલસ્ત્રીઘાતકો વિપ્રઃ સંધ્યાસ્નાનવિવર્જિતઃ

દેવબ્રહ્મ સ્વહર્ત્તા ચ વેદવિક્રયકારકઃ ॥
કન્યાવિક્રયકર્ત્તા ચ દેવબ્રાહ્મણનિંદકઃ

વિશ્વાસઘાતકો વિપ્રઃ શૂદ્રાન્નાદોઽથ લુબ્ધકઃ ॥
નાયકઃ પરદારાણાં સ્વયંદત્તાપહારકઃ

પર્વમૈથુનસેવી ચ તથા વૈ સેતુભેદકઃ ॥
પરિણીતામૃતુસ્નાતાં સ્વયં યો નાભિગચ્છતિ

બ્રાહ્મણી વિધવા બાલા ન ભવેચ્છ્રુતધારિણી ॥
મહાપાતકિનશ્ચૈતે તથાન્યે બહવો નૃપ

સ્વર્ણરેખાજલે સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા દામોદરં હરિમ્ ॥
રાત્રૌ જાગરણં કૃત્વા મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

ન તુ યે પાપકર્માણઃ સમાયાતાઃ પ્રજાગરે ॥
સંસારસાગરે તીર્થે ગચ્છંતિ ન હરેઃ પુરમ્

યથા યથા યાતિ નરઃ પ્રજાગરે તથાતથા વિષ્ણુપુરે વિચિંત્યતે ॥
વાસઃ સુરૈર્વૈષ્ણવલોકહેતવે મૃદંગગીતધ્વનિનાદિતે ગૃહે

ગદાસિ શંખારિધરાશ્ચતુર્ભુજા દૈતેયદર્પાપહરૂપધારિણઃ ॥
પ્રગીયમાનાઃ સુરસુંદરીભિસ્તે યાંતિ ખં ખેચરગાત્રસંગાઃ

વારાહકલ્પે પ્રથમં યુગાદૌ દામોદરો રૈવતકે પ્રસિદ્ધઃ ॥
સૈષા નદી યા સરિતાં વરિષ્ઠા સોઽયં હરિર્યો ભુવનસ્ય કર્તા

ઇદં પુરાણં પઠતે શૃણોતિ નરો વિમાનૈર્મધુસૂદ નાલયે ॥
દેવાંગનાદત્તભુજશ્ચતુર્ભુજઃ સ નીયતે દેવગણૈરભિષ્ટુતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસ ખણ્ડે દ્વિતીયે વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સારસ્વતપ્રોક્તતીર્થયાત્રાવિધાને શ્રીદામોદરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પંચદશોઽધ્યાયઃ