સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.14-3

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
યદેતદ્ભવતા પ્રોક્તં માહાત્મ્યં સૂર્યદૈવતમ્॥
તન્મે વિસ્તરતો બ્રૂહિ દેવદેવ જગત્પતે

કથમર્કસ્થલો ભૂતઃ પ્રભાસક્ષેત્રભૂષણઃ ॥
પૂજનીયો મહાદેવઃ સમ્યગ્યાત્રાફલેપ્સુભિઃ

કે મંત્રાઃ કિં વિધાનં તુ કેષુ પર્વસુ પૂજયેત્॥
જૈગીષવ્યેશ્વરો ભૂત્વા હ્યભૂત્સિદ્ધેશ્વરઃ કથમ્ ॥
તન્મે કથય દેવેશ વિસ્તરાત્સર્વમેવ હિ

પાતાલે વિવરં તત્ર યોગિન્યસ્તત્ર કિં પુરા ॥
તથા માતૃગણશ્ચૈવ કથમેતદભૂત્પુરા

એતત્સર્વમશેષેણ દયાં કૃત્વા જગત્પતે ॥
મમાચક્ષ્વ વિરૂપાક્ષ યદ્યહં તે પ્રિયા હર

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા દેવિ કથયામિ સમાસતઃ ॥
સિદ્ધેશ્વરો હ્યભૂદ્યેન જૈગીષવ્યેશ્વરો હરઃ

પૂજાવિધાનં વિસ્તીર્ય તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥
આસીદસ્મિન્કૃતે દેવિ સર્વ જ્ઞાનવિશારદઃ

પુત્રઃ શતકલાકસ્ય જૈગીષવ્ય ઇતિ શ્રુતઃ ॥
પ્રભાસક્ષેત્રમાસાદ્ય સ ચક્રે દુશ્ચરં તપઃ

અતિષ્ઠદ્વાયુભક્ષશ્ચ વર્ષાણાં શતકં કિલ ॥
અમ્બુભક્ષઃ સહસ્રં તુ શાકાહારોઽયુતં તથા

ચાંદ્રાયણસહસ્રં ચ કૃતં સાંતપનં પુનઃ ॥
શોષયિત્વા મિતાહારો દિગ્વાસાઃ સમપદ્યત

પૂર્વે કલ્પે સ્વયં ભૂતં મહોદયમિતિ શ્રુતમ્ ॥
સ લિંગં દેવદેવસ્ય પ્રતિષ્ઠાપ્યાર્ચયન્નપિ

ભસ્મશાયી ભસ્મદિગ્ધો નૃત્ત ગીતૈરતોષયત્ ॥
જપેન વૃષનાદૈશ્ચ તપસા ભાવિતઃ શુચિઃ

તમેવં તોષયાણં તુ ભક્ત્યા પરમયા યુતમ્ ॥
ભગવાંશ્ચ તમભ્યેત્ય ઇદં વચનમબ્રવીત્

જૈગીષવ્ય મહાબુદ્ધે પશ્ય માં દિવ્યચક્ષુષા ॥
તુષ્ટોઽસ્મિ વરદશ્ચાહં બ્રૂહિ યત્તે મનોગતમ્

સ એવમુક્તો દેવેન દેવં દૃષ્ટ્વા ત્રિલોચનમ્॥
પ્રણમ્ય શિરસા પાદાવિદં વચનમબ્રવીત્

॥ જૈગીષવ્ય ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્દેવદેવેશ મમ તુષ્ટો યદિ પ્રભો ॥
જ્ઞાનયોગં હિ મે દેહિ યઃ સંસારનિકૃન્તનમ્

ભગવન્નાન્યદિચ્છામિ યોગાત્પરતરં હિતમ્ ॥
ત્વયિ ભક્તિશ્ચ નિત્યં મે દેવ્યાં સ્કન્દે ગણેશ્વરે ॥

ન ચ વ્યાધિભયં ભૂયાન્ન ચ તેજોઽપમાનતા ॥
અનુત્સેકં તથા ક્ષાંતિં દમં શમમથાપિ ચ

એતાન્વરાન્મહાદેવ ત્વદિચ્છામિ ત્રિલોચન

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અજરશ્ચામરશ્ચૈવ સર્વશોકવિવર્જિતઃ ॥
મહાયોગી મહાવીર્યો યોગૈશ્વર્યસમન્વિતઃ

પ્રભાવાચ્ચાસ્ય ક્ષેત્રસ્ય ગુહ્યસ્ય મમ શાશ્વતમ્ ॥
યોગાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં પ્રાપ્સ્યસે પરમં મહત્

ભવિષ્યસિ મુનિશ્રેષ્ઠ યોગાચાર્યઃ સુવિશ્રુતઃ

યશ્ચેદં ત્વત્કૃતં લિગં નિયમેનાર્ચયિષ્યતિ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યોગં દિવ્યમવાપ્સ્યતિ

જૈગીષવ્યગુહાં ચેમાં પ્રાપ્ય યોગં કરોતિ યઃ ॥
સ સપ્તરાત્રાદ્યુક્તાત્મા સંસારં સંતરિષ્યતિ

માસેન પૂર્વજાતિં ચ જન્માતીતં ચ વેત્સ્યતિ ॥
એકરાત્રાત્તનું શુદ્ધાં દ્વાભ્યાં તારયતે પિતૄન્॥
ત્રિરાત્રેણ વ્યતીતેન ત્વપરાન્સપ્ત તારયેત્

પુનશ્ચ તવ વિપ્રર્ષે અજેયત્વં ચ યોગિભિઃ ॥
ઇચ્છતો દર્શનં ચૈવ ભવિષ્યતિ ચ તે મમ

ઇતિ દેવો વરાન્દત્ત્વા તત્રૈવાંતરધીયત ॥
એતત્કૃતયુગે વૃત્તં તવ દેવિ પ્રભાષિતમ્

ત્રેતાયુગે મહાદેવિ દ્વાપરેઽપિ તથૈવ ચ ॥
કલિયુગપ્રવેશે તુ વાલખિલ્યા મહર્ષયઃ

અસ્મિન્પ્રાભાસિકે ક્ષેત્રે સૂર્યસ્થલસમીપતઃ ॥
આરાધયંતો દેવેશં ગુહામધ્યનિવાસિનમ્

અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ ઋષયશ્ચોર્દ્ધરેતસઃ ॥
વર્ષાયુતં તપસ્તપ્ત્વા સિદ્ધિં જગ્મુસ્તદાત્મિકામ્

તતઃ સિદ્ધેશ્વરં લિંગં કલૌ ખ્યાતં વરાનને ॥
યદા સોમેન સંયુક્તા કૃષ્ણા શિવચતુર્દશી ॥
તદૈવ તસ્ય દેવસ્ય દર્શનં દેવિ દુર્લ્લભમ્

બ્રહ્માંડં સકલં દત્ત્વા યત્પુણ્યમુપજાયતે ॥
તત્પુણ્યં લભતે દેવિ સિદ્ધલિંગસ્ય પૂજનાત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સિદ્ધેશ્વરોત્પત્તિવર્ણનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ