સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.14-2

॥ શ્રીપ્રહ્રાદ ઉવાચ ॥ ॥
સંત્યનેકાનિ તીર્થાનિ બહ્વાશ્ચર્યકરાણિ ચ ॥
પ્રાપ્તે કલિયુગે ઘોરે તાનિ પુપ્લુવિરેર્ણવે

ઉદ્દેશતો મયા વિપ્રાઃ કીર્ત્યમાના નિબોધત ॥
સંક્ષેપતો વિપ્રવરા યથા તેષાં ચ યાઃ ક્રિયાઃ

સંહૃત્ય ચ ભુવો ભારં સાધૂ ન્સંસ્થાપ્ય સત્પથે ॥
દ્વારવત્યામગાત્કૃષ્ણો વૃષ્ણિસંઘૈઃ સમાવૃતઃ

દર્શનાર્થં તદા બ્રહ્મા દૈવતૈઃ પરિવારિતઃ ॥
વરુણો યમવિત્તેશૌ સૂર્ય્યાચન્દ્રમસૌ તથા

આગત્ય સહ કૃષ્ણેન કાર્યં સંસાધ્ય ચાત્મનઃ ॥
વેધાશ્ચક્રે તદા તીર્થં સ્વનામ્ના કીર્તિતં ભુવિ

બ્રહ્મકુણ્ડમિતિ ખ્યાતં સર્વપાપહરં શુભમ્ ॥
તત્તીરે સ્થાપયામાસ સહસ્રકિરણં પ્રભુમ્

મૂલં સુરાણાં હિ કિલ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
તેન સંસ્થાપિતં યસ્માન્મૂલ સ્થાનમિતિ સ્મૃતમ્

બ્રહ્મતીર્થં તુ તદ્દૃષ્ટ્વા ચન્દ્રશ્ચક્રે તતઃ સરઃ ॥
તડાગં ચન્દ્રનામ્ના વૈ સર્વપાપપ્રણાશનમ્

તં દૃષ્ટ્વા તેજસા યુક્તં સંહૃષ્ટાઃ સુરસત્તમાઃ ॥
ઊચુસ્તે લોકસ્રષ્ટારં શૃણુષ્વ વચનં હિ નઃ

યોઽત્ર સ્નાનં પ્રકુરુતે પિતૄન્સંતર્પયિષ્યતિ ॥
પૂજયિષ્યતિ દેવેશં મૂલસ્થાનં સુરર્ષભ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો ધનધાન્યસમન્વિતઃ ॥
સપ્તમ્યાં માઘમાસસ્ય શુક્લપક્ષે દ્વિજર્ષભાઃ ॥
યોઽત્ર સ્નાનં પ્રકુરુતે માનવો ભક્તિસંયુતઃ

મૂલસ્થાનં ચ દેવેશ સંસ્નાપ્ય પ્રવિલેપયેત્ ॥
પૂજયિષ્યતિ વસ્ત્રાદ્યૈઃ સ્વશક્ત્યા ભૂષણૈસ્તથા

પુષ્પધૂપાદિભિશ્ચૈવ નૈવેદ્યેન ચ માનવઃ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ

સાવિત્રીં ચ તતો દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મણા સ્થાપિતાં ચ વૈ ॥
કૃત્વા ચાયતનં દિવ્યં સ્વાં મૂર્તિં સન્નિવેશ્ય ચ ॥
નામ ચક્રે તદા દેવ્યાઃ સ્વયં તસ્યાઃ પિતામહઃ

યઃ પશ્યતિ સ્વયં ભક્ત્યા કૃષ્ણં દૃષ્ટ્વા જગત્પતિમ્ ॥
સાવિત્રીં સ સુખી ભૂત્વા સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

આયુરારોગ્યમૈશ્વર્ય્યં પુત્રસન્તાનમેવ ચ ॥
ન દૌર્ભાગ્યં ભવેત્તસ્ય ન દારિદ્યં ન મૂર્ખતા ॥
ન ચ વ્યાધિભયં તસ્ય યઃ પશ્યતિ વિધિં નરઃ

ગત્વા સંસ્નાપયેદ્દેવીં કુંકુમેન કુસુંભકૈઃ ॥
સંછાદ્ય વસ્ત્રૈઃ સંપૂજ્ય પુષ્પૈર્નાનાવિધૈ સ્તથા

નૈવેદ્યફલતાંબૂલગ્રીવાસૂત્રકદીપકૈઃ ॥
સંપૂજ્ય પરયા ભક્ત્યા યાત્રાં ચ સફલા લભેત્

ન વૈધવ્યં ન દૌર્ભાગ્યં ન વંધ્યા ન મૃતપ્રજા ॥
વિધિર્દૃષ્ટો નરૈર્યૈસ્તુ કુલે તેષાં પ્રજાયતે

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન વિધિં પશ્યેત્સુભાવતઃ ॥
પરિતુષ્ટો ભવેત્કૃષ્ણો યાત્રા ચ સફલા ભવેત્

॥ પ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મણા સ્થાપિતં દૃષ્ટ્વા સરઃ પરમશોભનમ્ ॥
ઇન્દ્રશ્ચક્રે મહાભાગઃ સરઃ પરમશોભનમ્

સ્થાપયામાસ દેવેશો લિંગમપ્રતિમૌજસમ્ ॥
તસ્મિન્સ્નાત્વા ચ લભતે યસ્માદિન્દ્રપદં નરઃ

તસ્માદિન્દ્રપદં નામ સુપ્રસિદ્ધં ધરાતલે ॥
ઇન્દ્રેણ સ્થાપિતં લિંગં યસ્માદ્ભાવનયા સહ ॥
પ્રસિદ્ધમિંદ્રનામ્ના વા ઇન્દ્રેશ્વરમિતિ સ્મૃતમ્

યસ્ય પ્રસિદ્ધિરતુલા વૃદ્ધિલિંગમિતિ દ્વિજાઃ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

પિતૄણામક્ષયા તૃપ્તિર્જાયતે દ્વિજસત્તમાઃ ॥
અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દ્દશ્યાં સ્નાત્વા ચેન્દ્રપદે નરઃ

ઇન્દ્રેશ્વરં ચ સંપૂજ્ય યાતિ મુક્તિપદં નરઃ ॥
વિશેષતસ્તુ સંપૂજ્યો મકરસ્થે દિવાકરે

ઉત્તરાયણસંક્રાંતૌ લિંગપૂરણકેન હિ ॥
શિવરાત્રૌ વિશેષેણ સંપૂજ્ય ઉમયા સહ ॥
રાત્રૌ જાગરણં કૃત્વા પરમં લોકમાપ્નુયાત્

॥ પ્રહ્લાદ ઉવાચ॥ ॥
બ્રહ્મતીર્થં ચ તદ્દૃષ્ટ્વા તથા શક્રસરોભવમ્ ॥
દર્શયન્વિષ્ણુના સાર્દ્ધમેકરૂપત્વમાપ્નુયાત્

સરશ્ચકાર દેવેશો ભગવાન્પાર્વતીપતિઃ ॥
સુમૃષ્ટનિર્મલજલં નલિનીદલશોભિતમ્

ઉત્પલૈઃ સર્વતશ્છન્નં સરઃ સારસશોભિતમ્ ॥
તદગાધજલં દૃષ્ટ્વા સ્વયમેવ પિનાકધૃક્ ॥
સબ્રહ્મવિષ્ણુના સાર્દ્ધં સ્નાતસ્તત્ર વૃષધ્વજઃ

તે દેવાસ્તત્સરો દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મવિષ્ણુસુરાઽસુરાઃ ॥
ઊચુઃ સર્વે સુસંહૃષ્ટા વીક્ષંતઃ પાર્વતીપતિમ્

યસ્માત્કૃતમિદં દેવા ઈશ્વરેણ મહત્સરઃ ॥
મહાદેવ સરોનામ સુપ્રસિદ્ધં ભવિષ્યતિ

યોઽત્ર સ્નાનં પ્રકુરુતે પિતૄણાં તર્પણં તથા ॥
શ્રાદ્ધં પિતૄણાં ભક્ત્યા ચ સ ગચ્છેત્પરમાં ગતિમ્

સુપ્રસન્ના ભવિષ્યન્તિ સર્વે દેવા ન સંશયઃ ॥
દર્શનાત્પાપનિર્મુક્તો મહાદેવસરસ્ય ચ

મહેશસ્ય ચ તદ્દૃષ્ટ્વા સરઃ પરમશોભનમ્ ॥
ચકાર પાર્વતી તત્ર સરશ્ચાપ્રતિમં તથા

ગૌરીસર ઇતિ ખ્યાતં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા નરો ભક્ત્યા ન દુર્ગતિમવાપ્નુયાત્

ન દૌર્ભાગ્યં સ્ત્રિયશ્ચૈવ ન વૈધવ્યં કદાચન ॥
સ્નાત્વા ગૌરીતીર્થવરે સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

વરુણશ્ચ તતો દૃષ્ટ્વા પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ॥
ચકાર ચ સરો દિવ્યં વિષ્ણુભક્તિસમન્વિતઃ

નામ્ના વરુણપદં તચ્ચ પાપક્ષયકરં ભુવિ ॥
નભસ્યે પૌર્ણમાસ્યાં ચ સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ

શ્રાદ્ધં કૃત્વા વિધાનેન પિતૄણાં શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ॥
ઉત્તમં લોકમાપ્નોતિ યત્ર ગત્વા ન શોચતિ

પ્રદદ્યાદુદકુમ્ભાંશ્ચ દધ્યોદનસમન્વિતાન્ ॥
ગાશ્ચ વાસાંસિ રત્નાનિ વિષ્ણુર્મે પ્રીયતામિતિ

સરો દૃષ્ટ્વા જલેશસ્ય સરશ્ચક્રે ધનેશ્વરઃ ॥
યક્ષાધિપસરોનામ સુપ્રસિદ્ધં ધરાતલે

તથા તત્ર નરો ભક્ત્યા સંપૂજ્ય પિતૃદેવતાઃ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ દદ્યાદ્વસ્ત્રદ્વિજાતયે

॥ પ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥ ॥
વિષ્ણું વરપ્રદં શ્રુત્વા ભ્રાતૄણાં બ્રહ્મનંદનાઃ ॥
મંદાકિની વસિષ્ઠેન સમાનીતા ધરાતલે

અમ્બરીષાદયઃ સર્વ આજગ્મુઃ કૃષ્ણપાલિતામ્॥
દ્વારવત્યાં ચ તે દૃષ્ટ્વા ગોમતીં સાગરંગમામ્

તીર્થાનિ દેવતાનાં ચ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ॥
તીર્થં પંચનદં ચક્રુઃ પ્રજાનાં પતયસ્તથા

પંચ નદ્યઃ સમાહૂતાસ્તત્રાઽઽજગ્મુઃ સુરાન્વિતાઃ ॥
મરીચયે ગોમતી ચ લક્ષ્મણા ચાત્રયે તથા

ચંદ્રભાગા ચાંગિરસે પુલહાય કુશાવતી ॥
પાવનાર્થં જાંબવતી જગામ ક્રતવે તથા

તાસુ સ્નાત્વા મહાભાગા બ્રહ્મપુત્રા યશસ્વિનઃ ॥
નામ તસ્ય તદા ચક્રુઃ પંચનદ્યશ્ચ તાપસાઃ

તસ્માત્પંચનદં તીર્થં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
સ્નાતવ્યં તત્ર મનુજૈઃ સ્વર્ગમોક્ષાર્થિભિસ્તદા

તત્ર ગત્વા સુનિયતો ગૃહીત્વાર્ઘ્યં ફલેન હિ ॥
મંત્રેણાનેન વૈ વિપ્રા દદ્યાદર્ઘ્યં વિધાનતઃ

બ્રહ્મપુત્રૈઃ સમાનીતાઃ પંચૈતાઃ સરિતાં વરાઃ ॥
ગૃહ્ણંત્વર્ઘ્યમિમં દેવ્યઃ સર્વપાપપ્રશાંતયે

॥ ઇત્યર્ઘ્યમન્ત્રઃ ॥ ॥
સ્નાનં કૃત્વા વિધાનેન પિતૄન્સંતર્પ્પયેન્નરઃ ॥
શ્રાદ્ધં કુર્ય્યાદ્વિધાનેન શ્રદ્ભયા પરયા યુતઃ

પંચરત્નં તતો દેયં સપ્તધાન્યં દ્વિજાતયે ॥
દીનાંધકૃપણાનાં ચ દાનં દદ્યાત્સ્વશક્તિતઃ

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥
પુત્રપૌત્રસમાયુક્તઃ પરં સુખમવાપ્નુયાત્

પ્રેતયોનિં ગતા યે ચ યે ચ કીટત્વમાગતાઃ ॥
સર્વે તે મુક્તિમાયાંતિ પિતરસ્ત્રિકુલોદ્ભવાઃ

શ્રુત્વાઽધ્યાયમિમં પુણ્યં શિવલોકે ચ મોદતે ॥
સર્વપાપ વિનિર્મુક્તઃ સ યાતિ પરમં પદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે ચતુર્થે દ્વારકામાહાત્મ્યે પઞ્ચનદતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ