સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.130

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ દેવં પાશુપતેશ્વરમ્ ॥
ઉગ્રસેનેશ્વરાદ્દેવિ પૂર્વભાગે વ્યવસ્થિતમ્

ગોપાદિત્યાત્તથાગ્નેય્યાં ધ્રુવેશાદ્દક્ષિણાં શ્રિતમ્ ॥
સર્વપાપહરં દેવિ પૂર્વભાગે વ્યવસ્થિતમ્

ગોપાદિત્યાત્તથા લિંગં દર્શનાત્સર્વકામદમ્ ॥
અસ્મિન્યુગે સમાખ્યાતં સંતોષેશ્વરસંજ્ઞિતમ્

સંતુષ્ટો ભગવાન્યસ્માત્તેષાં તત્ર તપસ્વિનામ્ ॥
તેન સંતોષનામ્ના તુ પ્રખ્યાતં ધરણીતલે

યુગલિંગં મહાદેવિ સિદ્ધિસ્થાનં મહાપ્રભમ્ ॥
સ્થાનં પાશુપતાનાં ચ ભેષજં પાપરોગિણામ્

ચત્વારો મુનયઃ સિદ્ધાસ્તસ્મિઁલ્લિંગે યશસ્વિનિ॥
વામદેવસ્તુ સાવર્ણિરઘોરઃ કપિલસ્તથા॥
તસ્મિઁલ્લિંગે તુ સંસિદ્ધા અનાદીશે નિરંજને

તસ્ય દેવસ્ય સામીપ્યે વને શ્રીમુખસંજ્ઞિતમ્॥
લક્ષ્મીસ્થાનં મહાદેવિ સિદ્ધયોગૈસ્તુ સેવિતમ્

તત્ર પાશુપતાઃ શ્રેષ્ઠા મમ લિંગાર્ચને રતાઃ॥
તેષાં ચૈવ નિવાસાર્થં તદ્દેવ્યા નિર્મિતં વનમ્

તસ્ય મધ્યે તુ સુશ્રોણિ લિંગં પૂર્વમુખં સ્થિતમ્ ॥
તસ્મિન્પાશુપતાઃ સિદ્ધા અઘોરાદ્યા મહર્ષયઃ ॥
અનેનૈવ શરીરેણ ગતાસ્તે શિવમન્દિરમ્

તત્ર પ્રાભાસિકે ક્ષેત્રે સુરસિદ્ધનિષેવિતે ॥
રોચતે મે સદા વાસસ્તસ્મિન્નાયતને શુભે ॥
સર્વેષામેવ સ્થાનાનામતિરમ્યમતિપ્રિયમ્

તત્ર પાશુપતા દેવિ મમ ધ્યાનપરાયણાઃ ॥
મમ પુત્રાસ્તુ તે સર્વે બ્રહ્મચર્યેણ સંયુતાઃ

દાન્તાઃ શાંતા જિતક્રોધા બ્રાહ્મણાસ્તે તપસ્વિનઃ ॥
તલ્લિંગસ્ય પ્રભાવેન સિદ્ધિં તે પરમાં ગતાઃ

તસ્માત્તં પૂજયેન્નિત્યં ક્ષેત્રવાસી દ્વિજોત્તમઃ

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
ભગવન્દેવદેવેશ સંસારાર્ણવતારક ॥
પ્રભાસે તુ મહાક્ષેત્રે ત્વદીયવ્રતચારિણામ્

સ્થાનં તેષાં મહત્પુણ્યં યોગં પાશુપતં તથા ॥
કથયસ્વ પ્રસાદેન લિંગમાહાત્મ્યમુત્તમમ્

કિમાદિનામ દેવસ્ય કથં પૂજ્યો નરોત્તમૈઃ ॥
કથં પાશુપતાસ્તત્ર સદેહાઃ સ્વર્ગમાગતાઃ

એતત્કથય દેવેશ દયાં કૃત્વા મમ પ્રભો

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
યસ્ત્વયા પૃછ્યતે ભદ્રે યોગઃ પાશુપતો મહાન્ ॥
તેષાં ચૈવ પ્રભાવો યસ્તથા લિંગસ્ય સુવ્રતે

અનાદીશસ્ય દેવસ્ય આદિનામ મહાપ્રભે ॥
તસ્મિઁલ્લિંગે તુ યે દેવિ મદીયવ્રતમાશ્રિતાઃ

ચિરં નિયોગં સુશ્રોણિ વ્રતં પાશુપતં મહત્ ॥
ધારયંતિ યથોક્તં તુ મમ વિસ્મયકારકમ્ ॥
તેષામનુગ્રહાર્થાય મમ ચિત્તં પ્રધાવતિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
હરસ્ય વચનં શ્રુત્વા દેવી વિસ્મયમાગતા ॥
ઉવાચ વચનં વિપ્રાઃ સર્વલોકપતિં પતિમ્

। ।
મમાપિ કૌતુકં દેવ કિમકાર્ષીત્તતો ભવાન્ ॥
તદ્બ્રૂહિ મે મહાદેવ યદ્યહં તવ વલ્લભા

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા મહાદેવો જગાદ તામ્ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ મમ ભક્તવિચેષ્ટિતમ્

દૃષ્ટ્વા ચૈવ તપોનિષ્ઠાં તેષામાદ્યઃ સુરેશ્વરઃ ॥
ઉવાચ વચનં દેવઃ પ્રણતાન્પાર્શ્વતઃ સ્થિતાન્

॥
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ગચ્છ શીઘ્રં નન્દિકેશ યત્ર તે મમ પુત્રકાઃ ॥
ચરંતિ ચ વ્રતં ઘોરં મદીયં ચાતિદુષ્કરમ્

તત્ક્ષેત્રસ્ય પ્રભાવેન ભક્ત્યા ચ મમ નિત્યશઃ ॥
તેન તે મુનયઃ સિદ્ધાઃ સ્વશરીરેણ સુવ્રતાઃ

તસ્માન્મદ્વચનાન્નન્દિન્ગચ્છ પ્રાભાસિકં શુભમ્ ॥
આમન્ત્રય ત્વં તાન્સર્વાન્કૈલાસં શીઘ્રમાનય

ઇદં પદ્મં ગૃહાણ ત્વં સનાલં કલિકોજ્જ્વલમ્ ॥
લિંગસ્ય મૂર્ધ્નિ દત્ત્વેદં પદ્મનાલમિહાનય

મુક્તસ્તદા સ વૈ નન્દી દેવદેવેન શંભુના ॥
કૈલાસનિલયાત્તસ્માત્પ્રભાસં ક્ષેત્રમાગતઃ

દૃષ્ટ્વા ચૈવ પુનર્લિઙ્ગં દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
દૃષ્ટ્વા તાંશ્ચૈવ યોગીન્દ્રાન્પરં વિસ્મયમાગતઃ

કેચિદ્ધ્યાનરતાસ્તત્ર કેચિદ્યોગં સમાશ્રિતાઃ ॥
કેચિદ્વ્યાખ્યાં પ્રકુર્વન્તિ વિચારમપિ ચાપરે

કુર્વન્ત્યન્યે લિંગપૂજાં પ્રણામં ચ તથાઽપરે ॥
પ્રદક્ષિણં પ્રકુર્વન્તિ સાષ્ટાંગં પ્રણમન્તિ ચ

કેચિત્સ્તુતિં પ્રકુર્વન્તિ ભાવયજ્ઞૈસ્તથા પરે ॥
કેચિત્પૂજાં ચ કુર્વન્તિ અહિંસાકુસુમૈઃ શુભૈઃ

ભસ્મસ્નાનં પ્રકુર્વંતિ ગણ્ડુકૈઃ સ્નાપયન્તિ ચ ॥
એવં વ્યાકુલતાં યાતં તપસ્વિગણમણ્ડલમ્

તત્તાદૃશમથાલોક્ય નન્દી વિસ્મયમાગતઃ ॥
ચિન્તયામાસ મનસા સર્વં તેષાં નિરીક્ષ્ય ચ

આગતોઽહમિમં દેશં ન કશ્ચિન્માં નિરીક્ષતે॥
ન કેનચિદહં પૃષ્ટોઽભ્યાગતઃ કુત્ર કસ્ય ચ

અહંકારાવૃતાઃ સર્વે ન વદન્તિ ચ માં ક્વચિત્ ॥
એવં મનસિ સંધાય લિંગપાર્શ્વમુપાગતઃ ॥

દત્તં લિંગસ્ય તત્પદ્મનાલં છિત્ત્વા તુ નન્દિના ॥
અર્ચયિત્વા તુ તન્નન્દી લિંગં પાશુપતેશ્વરમ્ ॥
નાલં ગૃહીત્વા યત્નેન ઋષીન્વચનમબ્રવીત્

॥ નન્દિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શાસનાદ્દેવદેવસ્ય ભવતાં પાર્શ્વમાગતઃ ॥
આજ્ઞાપયતિ દેવેશસ્તપસ્વિગણમણ્ડલમ્

।
યુષ્માભિસ્તત્ર ગન્તવ્યં યત્ર દેવઃ સનાતનઃ ॥
યુષ્માન્સર્વાન્સમાદાય ગમિષ્યામિ ભવાલયમ્

ઉત્તિષ્ઠતાશુ ગચ્છામઃ કૈલાસં પર્વતોત્તમમ્ ॥
તૂષ્ણીંભૂતાસ્તતઃ સર્વે પ્રોચુસ્તે સંજ્ઞયા દ્વિજાઃ ॥
ગમ્યતામગ્રતો નન્દિન્પશ્ચાદેષ્યામહે વયમ્

એવમુક્તસ્તુ મુનિભિર્નન્દી શીઘ્રતરં ગતઃ ॥
કથયામાસ તત્સર્વં કુપિતેનાન્તરાત્મના

॥ નન્દિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
દેવ તત્ર ગતોઽહં વૈ યત્ર તે યોગિનઃ સ્થિતાઃ ॥
સન્તોષિતો ન ચૈવાહં કેનચિત્તત્ર સંસ્થિતઃ

ન માં દેવ નિરીક્ષન્તે નાલપંતિ કથંચન ॥
પદ્મં તત્ર મયા દેવ સ્થાપિતં લિંગ મૂર્ધનિ

।
ઉક્તં દેવ મયા તેષાં યોગીન્દ્રાણાં મહેશ્વર ॥
આજ્ઞપ્તા દેવદેવેન ઇહાગચ્છત મા ચિરમ્

એતચ્છ્રુત્વા વચઃ સ્વામિન્સર્વે તત્ર મહર્ષયઃ ॥
આગમિષ્યામ ઇતિ વૈ પૃષ્ઠતો ગચ્છ મા ચિરમ્

ઇત્યુક્તે તૈસ્તથા દેવ અહં શીઘ્રમિહાગતઃ ॥
શૃણુ ચેમં ગૃહાણ ત્વં યથેષ્ટં કુરુ મે પ્રભો

એકં મે સંશયં દેવ ચ્છેત્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્ ॥
મયા વિના મહાદેવ આગમિષ્યંતિ તે કથમ્ ॥
સંશયો મે મહાદેવ કથયસ્વ મહેશ્વર

। ॥
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ નંદિન્યથાશ્ચર્યં તેષાં વૈ ભાવિતાત્મનામ્ ॥
ન દૃશ્યન્ત ઇમે સિદ્ધા માં મુક્ત્વાઽન્યૈઃ સુરૈરપિ

મદ્ભાવભાવિતાસ્તે વૈ યોગં વિંદંતિ શાંકરમ્ ॥
પશ્યૈતત્કૌતુકં નંદિન્દર્શયામિ તવાધુના

આનીતં યત્ત્વયા નાલં તસ્મિન્નાલે તુ સૂક્ષ્મવત્ ॥
પ્રવિશ્ય ચાગતાઃ સર્વે યોગૈશ્વર્યબલેન ચ

એવમુક્તસ્તદા નંદી વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
અપશ્યન્નાલમધ્યસ્થાન્મહર્ષીન્પરમાણુવત્

યથાર્કરશ્મિમધ્યસ્થા દૃશ્યન્તે પરમાણવઃ ॥
એવં તન્નાલમધ્યસ્થા દૃશ્યંત ઋષયઃ પૃથક્

એવં દૃષ્ટ્વા તદા નંદી વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
આશ્ચર્યં પરમં ગત્વા કિઞ્ચિન્નેવાબ્રવીત્પુનઃ

એવં તત્કૌતુકં દૃષ્ટ્વા દેવી વચનમબ્રવીત્ ॥
કિં દૃશ્યતે મહાદેવ હૃષ્ટઃ કસ્માન્મહેશ્વર

ઇત્યુક્તે વચને દેવ્યા પ્રોવાચેદં મહેશ્વરઃ॥

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
યોગયુક્તા મહાત્માનો યોગે પાશુપતે સ્થિતાઃ ॥
એતે માં ચ સમારાધ્ય પ્રભાસક્ષેત્રવાસિનમ્ ॥
ઈદૃશીં સિદ્ધિમાપન્નાઃ સ્વચ્છંદગતિચારિણઃ

ઇત્યુક્તવતિ દેવેશ ઋષયસ્તે મહાપ્રભાઃ ॥
પદ્મનાલાદ્વિનિઃસૃત્ય સર્વે વૈ યોગમાયયા ॥
પ્રદક્ષિણાં પ્રકુર્વંતિ દેવં દેવ્યા બહિષ્કૃતમ્

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
કિમર્થં માં ન પશ્યંતિ દુરાચારા ઇમે દ્વિજાઃ ॥
વિસ્મયોઽયં મહાદેવ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ

॥
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
પ્રકૃતિત્વાન્ન પશ્યંતિ સિદ્ધા હ્યેતે મહાતપાઃ ॥
એવમુક્તા તુ ગિરિજા દેવેદેવેન શૂલિના

ચુકોપ તેષાં સુશ્રોણી શશાપ ક્રોધિતાનના ॥
સ્ત્રીલૌલ્યેન દુરાચારા નાશમેષ્યથ ગર્વિણઃ

રાજપ્રતિગ્રહાસક્તા વૃત્ત્યા દેવાર્ચને રતાઃ॥
ભવિષ્યથ કલૌ પ્રાપ્તે લિંગદ્રવ્યોપજીવિનઃ

વેશ્યાસક્તાશ્ચ સંભ્રાંતા સર્વલોકબહિષ્કૃતાઃ ॥
દેવદ્રવ્યવિનાશાય ભવિષ્યથ કલૌ યુગે

ઇતિ દત્તે તદા શાપ ઋષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ॥
ગૌરીં પ્રસાદયામાસુસ્તે ચ સર્વે સુરેશ્વરાઃ

દેવદેવસ્ય વચનાત્પ્રસન્ના સાઽભવત્પુનઃ ॥
નાલં દેવોઽપિ સંગૃહ્ય દક્ષિણાશાં સમાક્ષિપત્

પતિતં તચ્ચ વૈ નાલં પ્રભાસક્ષેત્રમધ્યતઃ ॥
તદેવ લિંગં સંજાતં મહાનાલેતિ વિશ્રુતમ્

કલૌ યુગે ચ સંપ્રાપ્તે તદ્ધ્રુવેશ્વરસંજ્ઞિતમ્॥
સંસ્થિતં ચોત્તરેશાને તસ્માત્પાશુપતેશ્વરાત્

પુરાઽનાદીશનામેતિ પશ્ચાત્પાશુપતેશ્વરઃ ॥
પ્રભાસે તુ મહાક્ષેત્રે સ્થિતઃ પાતકનાશનઃ

ઇદં સ્થાનં પરં શ્રેષ્ઠં મમ વ્રતનિષેવણમ્ ॥
ઇદં લિંગં પરં બ્રહ્મ અનાદીશેતિ સંજ્ઞિતમ્

અત્ર સિદ્ધિશ્ચ મુક્તિશ્ચ બ્રાહ્મણાનાં ન સંશયઃ ॥
અનેનૈવ શરીરેણ ષડ્ભિર્માસસ્તુ સિદ્ધ્યતિ

સંસારસ્ય વિમોક્ષાર્થમિદં લિંગં તુ દૃશ્યતામ્ ॥
દુર્લભં સર્વલોકાનામિદં મોક્ષપ્રદં પરમ્॥
ઇદં પાશુપતં જ્ઞાનમસ્મિઁલ્લિંગે પ્રતિષ્ઠિતમ્

યશ્ચૈનં પૂજયેદ્ભક્ત્યા માઘે માસિ નિરંતરમ્ ॥
સર્વેષાં વૈ ક્રતૂનાં ચ દાનાનાં લભતે ફલમ્

હિરણ્યં તત્ર દાતવ્યં સમ્યગ્યાત્રાફલેપ્સુભિઃ

ઇત્યેતત્કથિતં દેવિ માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્ ॥
પશુપાશવિમોક્ષાર્થં સમ્યક્પાશુપતેશ્વરમ્

ચતુર્ણામપિ વર્ણાનાં પૂજ્યો બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે ॥
તસ્ય ચૈવાધિકારોઽસ્તિ ચાસ્મિન્પાશુપતેશ્વરે

યદ્દેવતાનાં પ્રથમં પવિત્રં વિશ્વવ્રતં પાશુપતં બભૂવ ॥
અયં પન્થા નૈષ્ઠિકો વૈ મયોક્તો યેન દેવા યાંતિ ભુવનાનિ વિશ્વા

સુરાં પીત્વા ગુરુદારાંશ્ચ ગત્વા સ્તેયં કૃત્વા બ્રાહ્મણં ચાપિ હત્વા ॥
ભસ્મચ્છન્નો ભસ્મશય્યાશયાનો રુદ્રાધ્યાયી મુચ્યતે પાતકેભ્યઃ

અગ્નિરિત્યાદિના ભસ્મ ગૃહીત્વાંગાનિ સંસ્પૃશેત્ ॥
ગૃહ્ણીયાત્સંયતે ચાગ્નૌ ભસ્મ તદ્ગૃહવાસિનામ્

અગ્નિરિતિ ભસ્મ વાયુરિતિ ભસ્મ જલમિતિ ભસ્મ સ્થલમિતિ ભસ્મ સર્વં હ વા ઇદં ભસ્માભવત્ ॥
એતાનિ ચક્ષૂંષિ નાદીક્ષિતઃ સંસ્પૃશેત્

બ્રાહ્મણૈશ્ચ સમાદેયં ન તુ શૂદ્રૈઃ કદાચન ॥
નાધિકારોઽસ્તિ શૂદ્રસ્ય વ્રતે પાશુપતે સદા

બ્રાહ્મણેષ્વધિકારોઽસ્તિ વ્રતે પાશુપતે શુભે ॥
બ્રાહ્મણીં તનુમાસ્થાય સંભવામિ યુગેયુગે

ચણ્ડાલવેશ્મન્યથ વા સ્મશાને રાજ્ઞશ્ચ માર્ગેશ્વથ વર્ત્મમધ્યે ॥
કરીષમધ્યે નિઃસૃતા નરાધમાઃ શૈવં પદં યાંતિ ન સંશયોઽત્ર

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશી તિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે પાશુપતેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રિંશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ