સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.13-4

॥ સારસ્વત ઉવાચ ॥ ॥
છિત્ત્વા શુભાશુભં કર્મ મુક્તિમિચ્છેચ્છિવાં તતઃ ॥
ઇદં ન શક્યતે કર્ત્તું શુભં કાર્યં તદા નરૈઃ

ઉત્થાયોત્થાય સ્નાતવ્યં પૂજ્યૌ હરિહરૌ સ્વયમ્ ॥
સત્યં વાચ્યં હિતં કાર્યં દાનં દેયં સ્વશક્તિતઃ

પરાપવાદભીરુત્વં પરદારાન્વિવર્જયેત્ ॥
સુવર્ણભૂમિહરણબ્રહ્મદેવસ્વવર્જનમ્

બ્રાહ્મણસ્ત્રીનરેંદ્રાણાં બાલવૃદ્ધતપસ્વિનામ્ ॥
પિતૃમાતૃગુરૂણાં ચ નાપ્રિયં મનસા વદેત્

દેશકાલપરિજ્ઞાનં પાત્રાપાત્રવિવેચનમ્ ॥
છાયા નૃણાં ન વક્તવ્યા તક્રાગ્નીંધનકાંજિકમ્

ઔષધં શાકમર્થિભ્યો દાતવ્યં ગૃહ મેધિભિઃ ॥
એકાદશીપંચદશીચતુર્દશ્યષ્ટમીષુ ચ

અમાવાસ્યાવ્યતીપાતસંક્રાંતિગ્રહણેષુ ચ ॥
વૈધૃતે પિતૃમાત્રોશ્ચ ક્ષયાહદિવસેષુ ચ

યુગાદિમન્વાદિદિને ગૃહે કાર્યો મહોત્સવઃ ॥
તીર્થે વા ગમનં કાર્યં ગૃહાચ્છતગુણં યતઃ

ઇદ્રિયાણાં જયઃ કાર્યો મદ્યં દ્યૂતં વિવર્જયેત્ ॥
વિવાદં ગમનં યુદ્ધં ગૃહી યત્નેન વર્જયેત્

સ્નાનં દાનં જપો હોમો દેવપૂજા દ્વિજાર્ચનમ્ ॥
અક્ષયં જાયતે સર્વં વિધિવચ્ચેદ્ભવેત્કૃતમ્

એકાપિ ગૌઃ પ્રદાતવ્યા વસ્ત્રાલંકારભૂષણા ॥
દોગ્ધ્રી સવત્સા તરુણી દ્વિજમુખ્યાય કલ્પિતા

સંપ્રાપ્ય ભારતં ખંડં માનુષં જન્મ ચોત્તમમ્ ॥
ધન્યો દદાતિ યો ધેનું સ નરઃ સૂર્યમણ્ડલમ્॥
ભિત્ત્વા યાતિ વિમાનેન ગમ્યમાનો ગવાદિભિઃ

સપ્ત જન્માનિ પાપાનિ કૃત્વા પાપીહ ચાધમઃ॥
એકો દદાતિ યો ધેનું મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

યદા સ નીયતે બદ્ધો યમમાર્ગેણ કિંકરૈઃ ॥
તદા નંદા સમાગત્ય સ્વં પુત્રમિવ પશ્યતિ

વિજિત્ય હુંકૃતેનૈવ તાન્દૂતાન્દૂરતઃ સ્થિતાન્ ॥
ગોપ્રદં તં સમાદાય પ્રયાતિ શિવમન્દિરમ્

વૃષો ધર્મ હતિ પ્રોક્તો યેન મુક્તઃ સ મુચ્યતે ॥
ગોષુ મધ્યે પિતૄન્સર્વાન્હરમુદ્દિશ્ય વા હરિમ્

સૂર્યબ્રહ્મપુરે વાસો જાયતે બ્રહ્મવાસરે ॥
દૃઢં કકુદ્મિનં સંતં યુવાનં ભારસાધનમ્

હલક્ષમં બલીવર્દં દત્ત્વા વિપ્રાય પર્વસુ ॥
તમારુહ્ય નરો યાતિ ગોલોકં શિવસંનિધૌ

અશ્વં સાસ્તરણં દત્ત્વા ખલીનેન ચ સંયુતમ્ ॥
અશ્વરાજબલાત્સ્વર્ગે મોદતે બ્રાહ્મવાસરમ્

ગજદાનાદ્ગજેંદ્રેણ નીયતે નંદનં વનમ્ ॥
પૃથિવ્યાં સાગરાંતાયામેષ રાજા ભવિષ્યતિ

ગૃહં સોપસ્કરં દત્ત્વા વિપ્રાય ગૃહમેધિને ॥
લભતે નંદને દિવ્યં વિમાનં સાર્વકામિકમ્

દ્રવ્યં પૃથિવ્યાં પરમં સુવર્ણં હૃષ્યંતિ દેવા યદિ દીયતે તતઃ ॥
સૂર્યોપિ તસ્મૈ રુચિરં વિમાનં દદાતિ તાવદ્ભ્રમતેઽત્ર યાવત્

રૌપ્યં પિતૄણામતિવલ્લભં તદ્દત્ત્વા નરો નિર્મલતામુપૈતિ ॥
સોમસ્ય લોકં લભતે સ તાવદ્ભુવે નિવદ્ધા ઋષયો હિ યાવત્

શ્રીખંડકર્પૂરસમાકુલાનિ તાંબૂલરત્નાદિફલાનિ દત્ત્વા ॥
પુષ્પાણિ વસ્ત્રાણિ સુખેન યાતિ સાકં શશાંકં દિવિ દેવવૃંદૈઃ ॥

તક્રોદકતૈલઘૃતદુગ્ધેક્ષુરસમધૂનિ યો દદ્યાત્ ॥
ખર્જૂરખંડદ્રાક્ષાવાતામાંજીરકૈઃ સાકમ્

દર્ભાક્ષતમૃદ્ગોમયદૂર્વાયજ્ઞોપવીતાનિ ॥
તિલચર્મસૂર્યપિટકં દત્ત્વા ખ્યાતશ્ચિરં સ્વર્ગે

આત્માહારાચ્ચતુર્ભાગં સિદ્ધાન્નાદ્યદિ દીયતે ॥
હન્તકારઃ સ તં દત્ત્વા ધ્રુવં યાતિ ધ્રુવાલયે ॥

આત્માહારપ્રમાણેન પ્રત્યહં ગોષુ દીયતે ॥
ગવાહ્નિકં તાસુ દત્ત્વા નરો યાતિ સુરાલયમ્

કંડનીપેષણીચુલ્લીમાર્જનીભિશ્ચ યત્કૃતમ્ ॥
પાપં ગૃહી ક્ષાલયતિ દદદ્ભિક્ષાં દિનં પ્રતિ

ગ્રાસમાત્રા ભવેદ્ભિક્ષા સા નિત્યં યત્ર દીયતે ॥
તદ્ગૃહં ગૃહમન્યચ્ચ સ્મશાનમિવ દૃશ્યતે

કુમ્ભાન્સોદકસિદ્ધાન્નાંશ્છત્રોપાનત્કમંડલુમ્ ॥
અંગુલીયકવાસાંસિ દત્ત્વા યાતિ નરો દિવિ

શ્રાંતસ્ય યાનં તૃષિતસ્ય પાનમન્નં ક્ષુધાર્ત્તસ્ય નરો નરેન્દ્ર ॥
દત્ત્વા વિમાનેન સુરાંગનાભિઃ સંસ્તૂયમાનસ્ત્રિદિવં સ યાતિ

ભોજનં સતતં દેયં યથાશક્ત્યા ઘૃત પ્લુતમ્ ॥
તન્મયા હિ યતઃ પ્રાણા અતઃ પુષ્યંતિ પ્રાણિનઃ

ક્ષુત્પીડા મહતી લોકે હ્યન્નં તદ્ભેષજં સ્મૃતમ્ ॥
તેન સા શાંતિમાયાતિ તતોન્નં દેયમુત્તમમ્

અન્નં વસ્ત્રં ફલં તોયં તક્રં શાકં ઘૃતં મધુ ॥
પત્રં પુષ્પં તથોપાનત્કંથાં યષ્ટિં કમંડલુમ્

છત્રપાત્રે વ્રતં વિદ્યા અક્ષમાલા સુરાર્ચનમ્ ॥
કન્યા કુશોપવીતાનિ બીજૌષધગૃહાણિ ચ

સસ્યં ક્ષેત્રં યજ્ઞપાત્રં યોગપટ્ટં ચ પાદુકે ॥
કૃષ્ણાજિનં બુદ્ધિદાનં ધર્માદેશકથાનકમ્

અથૈતત્સંતતં દેયં તેન શ્રેયો મહદ્ભવેત્ ॥
સર્વપાપક્ષયં કૃત્વા દાતા યાતિ શિવાલયમ્

શ્રાદ્ધે ગૃહસ્થા ભોક્તવ્યાઃ કુલીના વેદપારગાઃ ॥
અક્રોધનાઃ સ્નાનશીલાઃ સ્વદેશાચારતત્પરાઃ

આમંત્ર્ય પૂર્વદિવસે નિરીહા અપિ યે દ્વિજાઃ ॥
અલોલુપા વ્યાધિહીના ન તુ યે ગ્રામયાજિનઃ

તેષાં પુરઃ પ્રદાતવ્યં પિંડદાનં વિધાનતઃ ॥
શ્રાદ્ધં શ્રદ્ધાવિહીનેન કૃતમપ્યકૃતં ભવેત્

તસ્માચ્છ્રદ્ધાન્વિતૈઃ શ્રાદ્ધં કર્ત્તવ્યં ક્રોધવર્જિતૈઃ ॥
વાનપ્રસ્થો બ્રહ્મચારી પથિકસ્તીર્થસેવકઃ

અતિથિર્વૈશ્વદેવાંતે સ પૂજ્યઃ શ્રાદ્ધકર્મણિ ॥
સર્વદા યતયઃ પૂજ્યાઃ સ્વશક્ત્યા ગૃહમેધિભિઃ

યાત્રાવિધિમથો વક્ષ્યે સેતિહાસં નૃપોત્તમ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે દ્વિતીયે વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહાત્મ્યે તીર્થયાત્રાવિધિવર્ણને શ્રાદ્ધદાનાદિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ ॥