સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.13-3

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
યદા ભ્રમિસ્થઃ સવિતા તક્ષિતઃ ક્ષુરધારયા ॥
શ્વશુરેણ મહાદેવ જામાતા પ્રીતિપૂર્વકમ્

તત્તેજઃ શાતિતં ભૂરિ પ્રભાસે યત્પપાત વૈ ॥
તદભૂત્કિં તદા દેવ પ્રભાસાત્કથયસ્વ મે

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ સૂર્યમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
યચ્છ્રુત્વા માનવો ભક્ત્યા મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

દેહાવતારો દેવસ્ય પ્રભાસેઽર્કસ્થલસ્ય ચ ॥
પુરાણાખ્યાનમાચક્ષે તવ દેવિ યશસ્વિનિ

શાકદ્વીપે મહાદેવિ ભ્રમિસ્થસ્ય તદા રવેઃ ॥
વર્ષાણાં તુ શતં સાગ્રં તક્ષ્યમાણે વિભાવસૌ

યદાદ્ય ભાગજં તેજસ્તત્પ્રભાસેઽપતત્પ્રિયે ॥
પતિતં તત્ર તત્તેજઃ સ્થલાકારં વ્યજાયત

જાંબૂનદમયં દેવિ તત્પૂર્વમભવત્ક્ષિતૌ ॥
તિષ્યમાહાત્મ્યયોગેન શૈલીભૂતં ચ સાંપ્રતમ્

તત્ર ચાર્કમયં રૂપં કૃત્વા દેવો દિવાકરઃ ॥
ઉત્પન્નઃ સર્વભૂતાનાં હિતાય ધરણીતલે

હિરણ્યગર્ભનામેતિ કૃતે સૂર્યેતિ કીર્તિતમ્ ॥
ત્રેતાયાં સવિતાનામ દ્વાપરે ભાસ્કરઃ સ્મૃતઃ

કલૌ ચાર્કસ્થલોનામ ત્રિષુ લોકેષુ કીર્તિતઃ ॥
અવતીર્ણમિદં દેવિ સ્વયમેવ પ્રતિષ્ઠિતમ્

યદા સ્વારોચિષો દેવિ દ્વિતીયોઽભૂન્મનુઃ પુરા ॥
તસ્મિન્કાલેઽવતીર્ણોઽસૌ દેવસ્તત્ર દિવાકરઃ

ભક્તિમુક્તિ પ્રદો દેવિ વ્યાધિદુઃખવિનાશકૃત્ ॥
તસ્ય તેજોદ્ભવૈર્વ્યાપ્તં રેણુભિઃ પઞ્ચયોજનમ્

દક્ષિણોત્તરતો દેવિ પઞ્ચપૂર્વાપરેણ તુ ॥
ઉત્તરેણ સમુદ્રસ્ય યાવન્માહેશ્વરી નદી

ન્યંકુમત્યાશ્ચાપરતો યાવદેવ કૃતસ્મરમ્ ॥
એતદ્વ્યાપ્તં મહાદેવિ તત્તેજોરેણુભિઃ શુભૈઃ

તસ્ય સૂક્ષ્મા પ્રભા યા તુ આદિતેજોવિનિઃસૃતા ॥
તયા વ્યાપ્તં મહાદેવિ યાવદ્દ્વાદશયોજનમ્

ઉત્તરે ભાસ્કરસુતા દક્ષિણે સરિતાં પતિઃ ॥
પૂર્વપશ્ચિમતો દેવિ રુક્મિણીદ્વિતયં સ્મૃતમ્

એતસ્મિન્નન્તરે દેવિ સૌરં તેજઃ પ્રસર્પ્પિતમ્ ॥
તેન પાવિત્ર્યમાનીતં ક્ષેત્રં દ્વાદશયોજનમ્

તસ્ય મધ્યસ્ય યન્મધ્યં તદ્ગૃહં મમ સુન્દરિ ॥
તેજોમણ્ડલમધ્યસ્થં મમ સ્થાનં મહેશ્વરિ

ચક્ષુર્મંડલમધ્યે તુ યથા દેવિ કનીનિકા ॥
પૂર્વપશ્ચિમતો દેવિ ગોમુખાદાઽઽશ્વમેધિકમ્

દક્ષિણોત્તરતો દેવિ સમુદ્રાત્કૌરવેશ્વરીમ્ ॥
એતસ્મિન્નંતરે ક્ષેત્રે ક્ષેત્રજ્ઞોઽહં વરાનને

યસ્માદર્કસ્ય તેજોભિર્ભાસિતં મમ તદ્ગૃહમ્ ॥
તસ્માત્પ્રભાસનામેતિ કલ્પેઽસ્મિન્પ્રથિતં પ્રિયે

તત્ર પશ્યતિ યઃ સૂર્યમર્ક્કરૂપં નરોત્તમઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સૂર્યલોકે મહીયતે

સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ તેન ચેષ્ટં મહામખૈઃ ॥
સર્વદાનાનિ દત્તાનિ પૂર્વજાસ્તેન તોષિતાઃ

અર્કરૂપી યતઃ સૂર્યસ્તત્ર જાતો મહીતલે ॥
તસ્માત્ત્યાજ્યઃ સદા ચાર્કો ભોજનેઽત્ર ન સંશયઃ

યો દૃષ્ટ્વાર્કસ્થલં મર્ત્ત્યશ્ચાર્કપત્રેષુ ભુંજતિ ॥
ગોમાંસભક્ષણં તેન કૃતં ભવતિ ભામિનિ

ભક્ષિતો ભાસ્કરસ્તેન સ કુષ્ઠી જાયતે નરઃ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ચાર્કપત્રાણિ વર્જયેત્

યાત્રાયાં પ્રથમં દેવિ દૃષ્ટો યેનાર્કભાસ્કરઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા મહિષીં દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય વિપશ્ચિતે ॥

તામ્રવર્ણં રક્તવસ્ત્રં તતસ્તુષ્યતિ ભાસ્કરઃ ॥
તસ્ય ચૈવ તુ સાંનિધ્યે વહ્નિકોણે વ્યવસ્થિતમ્

નાતિદૂરે મહાભાગે સિદ્ધેશ્વરમિતિ સ્મૃતમ્ ॥
સર્વસિદ્ધિપ્રદં દેવિ લિંગં ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્

જૈગીષવ્યેશ્વરંનામ પૂર્વં કૃતયુગેઽભવત્ ॥
કલૌ સિદ્ધેશ્વરમિતિ પ્રસિદ્ધિમગમત્પ્રિયે

તં દૃષ્ટ્વા મનુજો દેવિ સર્વસિદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ॥
તત્રૈવ દેવદેવેશિ નાતિદૂરે વ્યવસ્થિતમ્

સૂર્યદક્ષિણનૈરૃત્યે પાતાલવિવરં પ્રિયે ॥
મંદેહા રાક્ષસા યત્ર તથા શાલકટંકટાઃ

સૂર્યસ્ય તેજસા દગ્ધાઃ પાતાલમગમન્પુરા ॥
કલૌ તદ્દ્વારમેવાસ્તિ ન પાતાલે ગતિઃ પ્રિયે

યોગિન્યસ્તત્ર રક્ષંતિ બ્રાહ્મ્યાદ્યા માતરસ્તથા ॥
માઘેકૃષ્ણચતુર્દશ્યાં રાત્રૌ માતૃગણાન્યજેત્ ॥
બલિપુષ્પોપહારૈશ્ચ તતઃ સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ

ઇતિ હિ સકલધર્મભાવહેતોર્હરકમલાસનવિષ્ણુસંસ્તુતસ્ય॥
તનુપરિલિખનં નિશમ્ય ભાનોર્વ્રજતિ દિવાકરલોકમાયુષોંઽતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે પ્રભાસપવિત્રનામકરણાર્કસ્થલોત્પત્તિવર્ણનંનામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ ॥