સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.12-4

॥ સારસ્વત ઉવાચ ॥ ॥
ગંગોદકં મધુઘૃતે કુંકુમાગુરુચંદ નમ્ ॥
ગુગ્ગુલં બિલ્વપત્રાણિ બકપુષ્પં ચ યો વહેત્

પદચારી શુચિતનુર્ભારં સ્કન્ધે નિધાય ચ ॥
તીર્થે સ્નાત્વા શિવં વિષ્ણું બ્રહ્માણં શંકરં પ્રિયમ્

દૃષ્ટ્વા નિવેદયેદ્યસ્તુ સ મુક્તઃ સર્વબન્ધનૈઃ ॥
સ નરો ગણતાં યાતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

કલત્રમિત્રપુત્રૈર્વા ભ્રાતૃભિઃ સ્વજનૈર્નરૈઃ ॥
સહિતો વા નરૈર્યાતિ તીર્થે દેવં વિચિંત્ય ચ

દેવમૂર્તિં શુભાં કૃત્વા રથસ્થાં સુપ્રતિષ્ઠિતામ્ ॥
ચન્દનાગુરુકર્પૂરૈરર્ચિતાં કુંકુમેન ચ

પૂજયન્વિવિધૈઃ પુષ્પૈર્ધૂપદીપાદિકૈર્નૃપ ॥
ગીતનૃત્યૈઃ સવાદિત્રૈર્હાસ્યલાસ્યૈરનેકધા

ધરિત્રીં કાંચનં ગાશ્ચ જલાન્નવસનાનિ ચ ॥
તૃણેન્ધને પ્રિયાં વાણીં યચ્છન્યાતિ નરો યદિ

દેવાંગનાકરગ્રાહગૃહીતો નન્દનં વનમ્ ॥
પ્રાપ્ય ભુંક્તે શુભાન્ભોગાન્યાવદાચન્દ્રતારકમ્

તીર્થે સંચરિતઃ પુરુષો રોગૈઃ પ્રાણાન્વિમુઞ્ચતિ ॥
અદૃષ્ટ્વા દૈવતં તીર્થે દૃષ્ટતીર્થફલં લભેત્

સંસારદોષાન્વિવિધાન્વિચિન્ત્ય સ્ત્રીપુત્રમિત્રેષ્વપિ બંધમુક્તઃ ॥
વિજ્ઞાય બદ્ધં પુરુષં પ્રધાનૈઃ સ સર્વતીર્થાનિ કરોતિ દેહમ્

આજન્મજન્માંન્તરસંચિતાનિ દગ્ધ્વા સ પાપાનિ નરો નરેન્દ્ર ॥
તેજોમયં સર્વગતં પુરાણં ભવોદ્ભવં પશ્યતિ મુચ્યતે સઃ

તીર્થે વિપ્રવચો ગ્રાહ્યં સ્નાત્વા સંધ્યાર્ચનાદિકમ્ ॥
દર્ભાસ્તિલા હવિષ્યાન્નં પ્રયોગાઃ શ્રદ્ધયા કૃતાઃ

અગસ્ત્યં ભૃઙ્ગરાજં ચ પુષ્પં શતદલં શુભમ્ ॥
કર્પૂરાગુરુશ્રીખંડં કુંકુમં તુલસીદલમ્

બિલ્વપ્રમાણપિંડેષુ દીપોદ્દ્યોતિતભૂમિષુ ॥
તાંબૂલ ફલનૈવેદ્યં તિલદર્ભોદકેન ચ

તીર્થે સંકલ્પિતં મર્ત્યૈસ્તદનંતં પ્રજાયતે ॥
અયને વિષુવે ચૈવ સંક્રાંતૌ ગ્રહણેષુ ચ

માસાંતેઽપર પક્ષે તુ ક્ષયાહે પિતૃમાતૃકે ॥
ગજચ્છાયાં ત્રયોદશ્યાં દ્રવ્યે પ્રાપ્તૌ દ્વિજોત્તમઃ

ગૃહે શ્રાદ્ધં પ્રકુર્વીત પિતૄણામૃણમુક્તયે ॥
ગૃહાચ્છતગુણં નદ્યાં યા નદી યાતિ સાગરમ્

પ્રભાસે પુષ્કરે રાજન્ગંગાયાં પિંડતારકે ॥
પ્રયાગે નૃપગોમત્યાં ભવદામોદરાગ્રતઃ

નર્મદાદિષુ તીર્થેષુ કુર્યાચ્છ્રાદ્ધં નરો યદિ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પિતરો યાંતિ સદ્ગતિમ્

સંતાનમુત્તમં લબ્ધ્વા ભુક્ત્વા ભોગાનનુત્તમાન્ ॥
દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય પ્રાન્તે યાતિ સુરાલયમ્

જાતકર્માદિયજ્ઞેષુ વિવાહે યજ્ઞકર્મણિ ॥
દેવપ્રતિષ્ઠાપ્રારંભે વૃદ્ધિશ્રાદ્ધં પ્રકલ્પયેત્

તૃપ્યન્તિ દેવતાઃ સર્વા સ્તૃપ્યંતિ પિતરો નૃણામ્॥
વૃદ્ધિશ્રાદ્ધકૃતો ગેહે જાયતે સર્વમંગલમ્

કામઃ ક્રોધશ્ચ લોભશ્ચ મોહો મદ્યમદાદયઃ ॥
માયા માત્સર્યપૈશુન્યમવિવેકો વિચારણા

અહંકારો યદૃચ્છા ચ ચાપલ્યં લૌલ્યતા નૃપ ॥
અત્યાયાસોપ્યનાયાસઃ પ્રમાદો દ્રોહસાહસમ્

આલસ્યં દીર્ઘસૂત્રત્વં પરદારોપસેવનમ્ ॥
અલ્પાહારો નિરાહારઃ શોકશ્ચૌર્યં નૃપોત્તમ

એતાન્દોષાન્ગૃહે નિત્યં વર્જયન્યદિ વર્તતે ॥
સ નરો મણ્ડનં ભૂમેર્દેશસ્ય નગરસ્ય ચ

શ્રીમાન્વિદ્વાન્કુલીનોઽસૌ સ એવ પુરુષોત્તમઃ ॥
સર્વતીર્થાભિષેકશ્ચ નિત્યં તસ્ય પ્રજાયતે

તદા તીર્થફલં સમ્યક્ત્યક્તદોષસ્ય જાયતે ॥
સ્નાનં સન્ધ્યા જપો હોમઃ પિતૃદેવર્ષિતર્પણમ્ ॥
શ્રાદ્ધં દેવસ્ય પૂજા ચ ત્યક્તદોષસ્ય જાયતે

પ્રયાગે વા કુરુક્ષેત્રે સરસ્વત્યાં ચ સાગરે ॥
ગયાયાં વા રુદ્રપદે નરનારાયણાશ્રમે

પ્રભાસે પુષ્કરે કૃષ્ણે ગોમત્યાં પિંડતારકે ॥
વસ્ત્રાપથે ગિરૌ પુણ્યે તથા દામોદરે નૃપ

ભીમેશ્વરે નર્મદાયાં સ્કાંદે રામેશ્વરાદિષુ ॥
ઉજ્જયિન્યાં મહાકાલે વારાણસ્યાં ચ ભૂર્ભુવઃ

કાલિંદ્યાં મથુરાયાં ચ સકૃદ્યાતિ નરો યદિ ॥
સદોષો મુચ્યતે દોષૈર્બ્રહ્મહત્યાદિભિઃ કૃતૈઃ ॥

અપિ કીટઃ પતંગો વા પક્ષી વા સૂકરોઽપિ વા ॥
ખરોષ્ટ્રકુંજરા વાજિમૃગસિંહસરીસૃપાઃ

જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતો રાજંસ્તેષુ સ્થા નેષુ યે મૃતાઃ ॥
સર્વે તે પુણ્યકર્માણઃ સ્વર્ગં ભુક્ત્વા સુખં બહુ

ચતુર્વર્ણેષુ સર્વે તે જાયંતે કર્મબંધનાત્ ॥
કર્મબંધં વિહાયાશુ મુક્તિં યાંતિ નરાઃ પુનઃ

મોદંતે તીર્થમરણાત્સ્વર્ગભોગાવસાનતઃ ॥
સંપ્રાપ્ય ભારતે ખંડે કર્મભૂમિં મહોદયમ્

અનેકાશ્ચર્યસંયુક્તં બહુપર્વતમંડિતમ્ ॥
ગંગાયાઃ સરિતઃ સર્વાઃ સમુદ્રૈઃ સહ સંગતાઃ

પદેપદે નિધાનાનિ સંતિ તીર્થાન્યનેકશઃ ॥
યેષાં સ્મરણમાત્રેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

પાતાલમાર્ગા બહવઃ સ્વર્ગમાર્ગશ્ચ દૃશ્યતે ॥
ગગને દૃશ્યતે સૂર્યો હૃદયે દૃશ્યતે હરઃ

ધ્યાનેન જ્ઞાનયોગેન તપસા વચસા ગુરોઃ ॥
સત્યેન સાહસેનૈવ દૃશ્યતે ભુવનત્રયમ્

વેદસ્મૃતિપુરાણૈશ્ચ યે ન પશ્યંતિ ભૂતલમ્ ॥
પાતાલં સ્વર્ગલોકં ચ વંચિતાસ્તે નરા ઇહ

યે વિરજ્યંતિ ન સ્ત્રીષુ કામાસક્તા વિચેતસઃ ॥
દેહોન્યથા વરસ્ત્રીણામન્યથા તૈશ્ચ ચિંતિતમ્

જન્મભૂમિષુ તે રક્તા જન્યંતે જંતવઃ પુનઃ ॥
મુક્તિમાર્ગાત્પુનર્ભ્રષ્ટા જાયંતે પશુયોનિષુ

ધનાનિ સંપ્રાપ્ય વરાટિકાં યે દ્વિજાતિમુખ્યાય વિધાય પૂજામ્ ॥
યચ્છંતિ નો નિર્મલચેતના યે નરાધમા દૈવહતા મૃતાસ્તે

દેહં સુપુષ્ટં વિજરં ચ યૌવનં લબ્ધ્વા ન ગંગાદિષુ યાંતિ યે નરાઃ ॥
માતા પિતા નો ન સુતો ન બાંધવો ભાર્યા સ્વસા નો દુહિતા ન વિદ્યતે

એકસ્તુ યો યાતિ કથં ન ક્લિશ્યતે મૂર્ખો ન જાનાતિ ભવં મહેશ્વરમ્ ॥
સ્નાત્વા ન પશ્યંતિ હરં મહેશ્વરં દૈવેન તે વૈ મુષિતા નરાધમાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે દ્વિતીયે વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહાત્મ્યે યાત્રા વિધિવર્ણનંનામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ