સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.118

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ ગોપ્યાદિત્યમનુત્તમમ્ ॥
ભૂતેશાદ્વાયવે ભાગે ધનુષાં ત્રિંશકેન્તરે

બલાતિબલદૈત્યઘ્ન્યા દક્ષિણાગ્નેયસંસ્થિતમ્ ॥
ધનુષાં દશકે દેવિ સંસ્થિતં પાપનાશનમ્

તસ્યોત્પત્તિં પ્રવક્ષ્યામિ મહાપાપહરાં શુભામ્ ॥
યાં શ્રુત્વા માનવો ભક્ત્યા દુઃખશોકૈઃ પ્રમુચ્યતે

પુરા કૃષ્ણો મહાતેજા યદા પ્રભાસમાગતઃ ॥
સહિતો યાદવૈઃ સર્વૈઃ ષટ્પઞ્ચાશતિકોટિભિઃ

ષોડશૈવ સહસ્રાણિ ગોપ્યસ્તત્ર સમાગતાઃ ॥
લક્ષમેકં તથા ષષ્ટિરેતે કૃષ્ણસુતાઃ પ્રિયે

તત્ર પ્રાભાસિકે ક્ષેત્રે સંસ્થિતાઃ પાપનાશને ॥
યાદવસ્થલમાસાદ્ય યાવદ્રૈવતકો ગિરિ

તત્ર દ્વાદશવર્ષાણિ સંસ્થિતાસ્તે મહાબલાઃ ॥
ક્ષેત્રં પવિત્રમાદાય શિવલિંગાનિ તે પૃથક્ ॥
સ્થાપયાઞ્ચક્રિરે સર્વે હ્યંકિતાનિ સ્વનામભિઃ

એવં સમગ્રં તત્ક્ષેત્રં યાવદ્દ્વાદશયોજનમ્ ॥
ધ્વજલિંગાંકિતં ચક્રુઃ સર્વે યાદવપુંગવાઃ

હસ્તહસ્તાન્તરે દેવિ પ્રાસાદાઃ ક્ષેત્ર મધ્યતઃ ॥
સુવર્ણકલશોપેતાઃ પતાકાકુલિતાંબરાઃ ॥
વિરાજંતે તુ તત્રસ્થાઃ કીર્તિસ્તંભા હરેરિવ

તતો ગોપ્યો મહાદેવિ આદ્યા યાઃ ષોડશ સ્મૃતાઃ ॥
તાસાં નામાનિ તે વક્ષ્યે તાનિ હ્મેકમનાઃ શૃણુ

લંબિની ચન્દ્રિકા કાન્તા ક્રૂરા શાન્તા મહોદયા ॥
ભીષણી નન્દિનીઽશોકા સુપર્ણા વિમલાઽક્ષયા

શુભદા શોભના પુણ્યા હંસસ્યૈતાઃ કલાઃ સ્મૃતાઃ ॥
હંસ એવ મતઃ કૃષ્ણઃ પરમાત્મા જનાર્દનઃ

તસ્યૈતાઃ શક્તયો દેવિ ષોડશૈવ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
ચન્દ્રરૂપી તતઃ કૃષ્ણઃ કલારૂપાસ્તુ તાઃ સ્મૃતાઃ

સંપૂર્ણમણ્ડલા તાસાં માલિની ષોડશી કલા ॥
પ્રતિપત્તિથિમારભ્ય વિચરત્યાસુ ચન્દ્રમાઃ

ષોડશૈવ કલા યાસ્તા ગોપીરૂપા વરાનને ॥
એકૈકશસ્તાઃ સંભિન્નાઃ સહસ્રેણ પૃથક્પૃથક્

એવં તે કથિતં દેવિ રહસ્યં જ્ઞાનસંભવમ્ ॥
એવં યો વેદ પુરુષઃ સ જ્ઞેયો વૈષ્ણવો બુધૈઃ

અથ તાભિઃ કૃતાઞ્જ્ઞાત્વા પ્રાસાદાન્યાદવૈઃ પૃથક્ ॥
તતો ગોપ્યોઽપિ તાઃ સર્વાઃ સહસ્રાણિ તુ ષોડશ ॥
કૃષ્ણમાજ્ઞાપ્ય ભાવેન સ્થાપયાંચક્રિરે રવિમ્

ઋષિભિર્નારદાદ્યૈસ્તાસ્તથા ક્ષેત્રનિવાસિભિઃ ॥
તં પ્રતિષ્ઠાપયામાસુઃ પ્રતિષ્ઠાવિધિના રવિમ્

પ્રતિષ્ઠિતે તતઃ સૂર્યે દદુર્દાનાનિ ભૂરિશઃ ॥
તતઃ ક્ષેત્રનિવાસિભ્યો ગોભૂહેમાંબરાણિ ચ

તતસ્ત ઋષયઃ સર્વે સંતુષ્ટા હૃષ્ટમાનસાઃ ॥
ચક્રુર્નામ રવેસ્તત્ર ગોપ્યાદિત્યેતિ વિશ્રુતમ્॥
સર્વપાપ હરં દેવં મહાસૌભાગ્યદાયકમ્

એવં કૃતે કૃતાર્થાસ્તાઃ સંપ્રાપ્યાતિમહદ્યશઃ ॥
જગ્મુર્યથાગતં સર્વા દ્વારકાં કૃષ્ણસંયુતાઃ

પુનઃ કાલાન્તરે દેવિ શાપાદ્દુર્વાસસઃ પ્રિયે ॥
યાદવસ્થલતાં પ્રાપ્તાઃ પ્રભાસે પાપનાશને

એવં તે કથિતો દેવિ ગોપ્યાદિત્યસમુદ્ભવઃ ॥
માહાત્મ્યં તસ્ય તે વચ્મિ પૂજાવન્દનજં ક્રમાત્

અસ્મિન્મિત્રવને દેવિ યો ગોપીભિઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ દુઃખશોકૈઃ પ્રમુચ્યતે

સુતપ્તેનેહ તપસા યજ્ઞૈર્વા બહુદક્ષિણૈઃ ॥
તાં ગતિં તે નરા યાન્તિ યે ગોપીરવિમાશ્રિતાઃ

યેન સર્વાત્મના ભાવો ગોપ્યાદિત્યે નિવેશિતઃ ॥
મહેશ્વરિ કૃતાર્થત્વાત્સ શ્લાઘ્યો ધન્ય એવ સઃ

અપિ નઃ સ કુલે ધન્યો જાયતે કુલપાવનઃ ॥
ભાગ્યવાન્ભક્તિભાવેન યેન ભાનુરુપાસિતઃ

સપ્તમ્યાં પૂજયેદ્યસ્તુ માઘે માસ્યુષસિ પ્રિયે ॥
સપ્તાવરાન્સપ્ત પૂર્વાન્પિતૄન્સોપ્યુદ્ધરેન્નરઃ

છિનત્તિ રોગાન્દુશ્ચેષ્ટાન્દુર્જયાઞ્જયતિ હ્યરીન્

ન સપ્તમ્યાં સ્પૃશેત્તૈલં નીલવસ્ત્રં ન ધારયેત્ ॥
ન ચાપ્યામલકૈઃ સ્નાનં ન કુર્યાત્કલહં ક્વચિત્

નીલરક્તેન વસ્ત્રેણ યત્કર્મ કુરુતે દ્વિજઃ ॥
સ્નાનં દાનં જપો હોમઃ સ્વાધ્યાયઃ પિતૃતર્પણમ્ ॥
વૃથા તસ્ય મહાયજ્ઞા નીલસૂત્રસ્ય ધારણાત્

નીલીરક્તં યદા વસ્ત્રં વિપ્રસ્ત્વંગેષુ ધારયેત્ ॥
અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ

રોમકૂપે યદા ગચ્છેદ્રસં નીલસ્ય કસ્યચિત્ ॥
પતિતસ્તુ ભવેદ્વિપ્રસ્ત્રિભિઃ કૃચ્છ્રૈર્વ્યપોહતિ

નીલમધ્યં યદા ગચ્છેત્પ્રમાદાદ્બ્રાહ્મણઃ ક્વચિત્ ॥
અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ

નીલદારુ યદા ભિદ્યેદ્બ્રાહ્મણાનાં શરીરકે ॥
શોણિતં દૃશ્યતે તત્ર દ્વિજશ્ચાન્દ્રાયણં ચરેત્

કુર્યાદજ્ઞાનતો યસ્તુ નીલં વૈ દન્તધાવનમ્ ॥
કૃત્વા કૃચ્છ્રદ્વયં તસ્ય શુદ્ધિરુક્તા મનીષિભિઃ

ઇત્યેતત્કથિતં દેવિ ગોપ્યાદિત્યમહોદય ॥
પાપઘ્નં સર્વજન્તૂનાં શ્રુતં સર્વાર્થસાધકમ્ ॥

ગવાં શતસહસ્રૈસ્તુ દત્તૈર્યત્કુરુજાંગલે ॥
પુણ્યં ભવતિ દેવેશિ તદ્ગોપ્યાદિત્યદર્શને

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ગોપ્યાદિત્યમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટાદશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ