સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.111

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ પુષ્કરારણ્યમુત્તમમ્ ॥
તસ્માદીશાનકોણસ્થં ધનુષાં ષષ્ટિભિઃ સ્થિતમ્

તત્ર કુણ્ડં મહાદેવિ હ્યષ્ટપુષ્કરસંજ્ઞિતમ્ ॥
સર્વ પાપહરં દેવિ દુષ્પ્રાપ્યમકૃતાત્મભિઃ

તત્ર કુણ્ડસમીપે તુ પુરા રામેશધીમતા ॥
સ્થાપિતં તન્મહાલિઙ્ગં રામેશ્વર ઇતિ સ્મૃતમ્

તસ્ય પૂજનમાત્રેણ મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

॥ શ્રીદેવ્યુવાચ ॥ ॥
ભગવન્વિસ્તરાદ્બ્રૂહિ રામેશ્વરસમુદ્ભવમ્ ॥
કથં તત્રાગમદ્રામઃ સસીતશ્ચ સલક્ષ્મણઃ

કથં પ્રતિષ્ઠિતં લિઙ્ગં પુષ્કરે પાપતસ્કરે ॥
એતદ્વિસ્તરતો બ્રૂહિ ફલં માહાત્મ્યસંયુતમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ચતુર્વિંશયુગે રામો વસિષ્ઠેન પુરોધસા ॥
પુરા રાવણનાશાર્થં જજ્ઞે દશરથાત્મજઃ

તતઃ કાલાન્તરે દેવિ ઋષિશાપાન્મહાતપાઃ ॥
યયૌ દાશરથી રામઃ સસીતઃ સહલક્ષ્મણઃ

વનવાસાય નિષ્ક્રાંતો દિવ્યૈર્બ્રહ્મર્ષિભિર્વૃતઃ ॥
તતો યાત્રાપ્રસંગેન પ્રભાસં ક્ષેત્રમાગતઃ

તં દેશં તુ સમાસાદ્ય સુશ્રાંતો નિષસાદ હ ॥
અસ્તં ગતે તતઃ સૂર્યે પર્ણાન્યાસ્તીર્ય ભૂતલે

સુષ્વાપાથ નિશાશેષે દદૃશે પિતરં સ્વકમ્ ॥
સ્વપ્ને દશરથં દેવિ સૌમ્યરૂપં મહાપ્રભમ્

પ્રાતરુત્થાય તત્સર્વં બ્રાહ્મણેભ્યો ન્યવેદયત્ ॥
યથા દશરથઃ સ્વપ્ને દૃષ્ટસ્તેન મહાત્મના

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
વૃદ્ધિકામાશ્ચ પિતરો વરદાસ્તવ રાઘવ ॥
દર્શનં હિ પ્રયચ્છંતિ સ્વપ્નાન્તે હિ સ્વવંશજે

એતત્તીર્થં મહાપુણ્યં સુગુપ્તં શાર્ઙ્ગધન્વનઃ ॥
પુષ્કરેતિ સમાખ્યાતં શ્રાદ્ધમત્ર પ્રદીયતામ્

નૂનં દશરથો રાજા તીર્થે ચાસ્મિન્સમીહતે ॥
ત્વયા દત્તં શુભં પિણ્ડં તતઃ સ દર્શનં ગતઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા રામો રાજીવલોચનઃ ॥
નિમંત્રયામાસ તદા શ્રાદ્ધાર્હાન્બ્રાહ્મણાઞ્છુભાન્

અબ્રવીલ્લક્ષ્મણં પાર્શ્વે સ્થિતં વિનતકંધરમ્ ॥
ફલાર્થં વ્રજ સૌમિત્રે શ્રાદ્ધાર્થં ત્વરયાઽન્વિતઃ

સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય જગામ રઘુનંદનઃ ॥
આનયામાસ શીઘ્રં સ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ

બિલ્વાનિ ચ કપિત્થાનિ તિન્દુકાનિ ચ ભૂરિશઃ ॥
બદરાણિ કરીરાણિ કરમર્દાનિ ચ પ્રિયે

ચિર્ભટાનિ પરૂષાણિ માતુલિંગાનિ વૈ તથા ॥
નાલિકેરાણિ શુભ્રાણિ ઇંગુદીસંભવાનિ ચ

અથૈતાનિ પપાચાશુ સીતા જનકનંદિની ॥
તતસ્તુ કુતપે કાલે સ્નાત્વા વલ્કલભૃચ્છુચિઃ

બ્રાહ્મણાનાનયામાસ શ્રાદ્ધાર્હાન્દ્વિજસત્તમાન્ ॥
ગાલવો દેવલો રૈભ્યો યવક્રીતોઽથ પર્વતઃ

ભરદ્વાજો વસિષ્ઠશ્ચ જાવાલિર્ગૌતમો ભૃગુઃ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવો બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ

શ્રાદ્ધાર્થં તસ્ય સંપ્રાપ્તા રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ રામઃ સીતામભાષત

એહિ વૈદેહિ વિપ્રાણાં દેહિ પાદાવનેજનમ્ ॥
એતચ્છ્રુત્વાઽથ સા સીતા પ્રવિષ્ટા વૃક્ષમધ્યતઃ

ગુલ્મૈરાચ્છાદ્ય ચાત્માનં રામસ્યાદર્શને સ્થિતા ॥
મુહુર્મુહુર્યદા રામઃ સીતાસીતામભાષત

જ્ઞાત્વા તાં લક્ષ્મણો નષ્ટાં કોપાવિષ્ટં ચ રાઘવમ્ ॥
સ્વયમેવ તદા ચક્રે બ્રાહ્મણાર્હ પ્રતિક્રિયામ્ ॥

અથ ભુક્તેષુ વિપ્રેષુ કૃત પિંડપ્રદાનકે ॥
આગતા જાનકી સીતા યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ

તાં દૃષ્ટ્વા પરુષૈર્વાક્યૈર્ભર્ત્સયામાસ રાઘવઃ ॥
ધિગ્ધિક્પાપે દ્વિજાંસ્ત્યક્ત્વા પિતૃકૃત્યમહોદયમ્ ॥
ક્વ ગતાઽસિ ચ માં હિત્વા શ્રાદ્ધકાલે હ્યુપસ્થિતે

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ભયભીતા ચ જાનકી

કૃતાઞ્જલિપુટા ભૂત્વા વેપમાના હ્યભાષત ॥
મા કોપં કુરુ કલ્યાણ મા માં નિર્ભર્ત્સય પ્રભો

શૃણુ યસ્માદ્વિભોઽન્યત્ર ગતા ત્યક્ત્વા તવાન્તિકમ્ ॥
દૃષ્ટસ્તત્ર પિતા મેઽદ્ય તથા ચૈવ પિતામહઃ

તસ્ય પૂર્વતરશ્ચાપિ તથા માતામહાદયઃ ॥
અંગેષુ બ્રાહ્મણેન્દ્રાણામાક્રાન્તાસ્તે પૃથક્પૃથક્

તતો લજ્જા સમભવત્તત્ર મે રઘુનન્દન ॥
પિત્રા તત્ર મહાબાહો મનોજ્ઞાનિ શુભાનિ ચ

ભક્ષ્યાણિ ભક્ષિતાન્યેવ યાનિ વૈ ગુણવન્તિ ચ ॥
સ કથં સુકષાયાણિ ક્ષારાણિ કટુકાનિ ચ ॥
ભક્ષયિષ્યતિ રાજેન્દ્ર તતો મે દુઃખમાવિશત્

એતસ્માત્કારણાન્નષ્ટા લજ્જયાઽહં રઘૂદ્વહ ॥
દૃષ્ટ્વા શ્વશુરવર્ગં સ્વં તસ્માત્કોપં પરિત્યજ

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા વિસ્મિતો રાઘવોઽભવત્ ॥
વિશેષેણ દદૌ તસ્મિઞ્છ્રાદ્ધં તીર્થે તુ પુષ્કરે

તત્ર પુષ્કરસાન્નિધ્યે દક્ષિણે ધનુષાં ત્રયે ॥
લિંગં પ્રતિષ્ઠયામાસ રામેશ્વરમિતિ શ્રુતમ્

યસ્તં પૂજયતે ભક્ત્યા ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥
સ પ્રાપ્નોતિ પરં સ્થાનં ય્રત્ર દેવો જનાર્દનઃ

કિમત્ર બહુનોક્તેન દ્વાદશ્યાં યત્પ્રદાપયેત્ ॥
ન તત્ર પરિસંખ્યાનં ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે

શુક્રાંગારકસંયુક્તા ચતુર્થી યા ભવેત્ક્વચિત્ ॥
ષષ્ઠી વાત્ર વરારોહે તત્ર શ્રાદ્ધે મહત્ફલમ્

યાવદ્દ્વાદશવર્ષાણિ પિતરશ્ચ પિતામહાઃ ॥
તર્પિતા નાન્યમિચ્છન્તિ પુષ્કરે સ્વકુલોદ્ભવે

તત્ર યો વાજિનં દદ્યાત્સમ્યગ્ભક્તિસમન્વિતઃ ॥
અશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

ઇતિ તે કથિતં સમ્યઙ્માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્ ॥
રામેશ્વરસ્ય દેવસ્ય પુષ્કરસ્ય ચ ભામિનિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે પુષ્કરમાહાત્મ્યે રામેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકાદશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ